Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie"

Transkrypt

1 JURIJ KLUCZKOWSKYJ DOKTOR NAUK MATEMATYCZNO-FIZYCZNYCH, DOCENT W KATEDRZE NAUK OGÓLNOTEORETYCZNYCH I PAŃSTWOWOPRAWNYCH NA NARODOWYM UNIWERSYTECIE AKADEMIA KIJOWSKO-MOHYLAŃSKA Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie Wybory samorządowe są specyficzną instytucją prawa konstytucyjnego (w tym wyborczego), które stale pozostają w cieniu wyborów ogólnopaństwowych. Instytucji tej już tradycyjnie poświęca się mniej uwagi niż wyborom parlamentarnym i wyborom prezydenckim. Nawet przepisy artykułu 3 Pierwszego Protokołu (1952 rok) do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności 1 dotyczą tylko wyborów do organów władzy ustawodawczej. Cztery główne zasady wyborów (z jakiegoś powodu nie wspomniano o wolnych wyborach), bez określania ich znaczenia, zostały wspomniane w art. 3 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego 2. Tylko protokół dodatkowy do Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego 3 z 2009 roku (Utrecht Protocol) próbuje ustalić pewien standard ogólnoeuropejski dotyczący prawa udziału obywateli w wyborach lokalnych. 1 Protocol to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms as amended by Protocol No. 11 //Oficjalna strona Rady Europy. URL: 2 European Charter of Local Self-Government // Oficjalna strona Rady Europy. URL: 122.htm. 3 Additional Protocol to the European Charter of Local Self-Government on the right to participate in the affairs of a local authority // Oficjalna strona Rady Europy. URL: /207.htm. 198

2 Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie Tymczasem podstawowe zasady prawa wyborczego, nie zważając na niejednoznaczność w podejściu do ich wykazu i klasyfikacji, powinny obowiązywać również w wyborach samorządowych. Dotyczy co najmniej pięciu ogólnie uznanych zasad prawa wyborczego, zapisanych w Konstytucji Ukrainy powszechnego i równego prawa wyborczego, bezpośrednich i wolnych wyborów oraz tajnego głosowania (art. 71 Konstytucji Ukrainy), z których cztery (z wyjątkiem zasady wolnych wyborów, która nie może budzić wątpliwości w demokratycznym kraju) zostały powtórzone w artykule 141 Konstytucji Ukrainy o wyborach lokalnych. Niemniej jednak istnieją pewne różnice w rozumieniu podmiotu prawa wyborczego w wyborach lokalnych, które wciąż nie są dostatecznie zbadane. Mamy do czynienia z tym problemem podczas prac nad kodyfikacją prawa wyborczego na Ukrainie, niestety, jeszcze niezakończonych, w odróżnieniu od Polski, gdzie Kodeks wyborczy został pomyślnie przyjęty w 2011 r., czego możemy pogratulować naszym polskim kolegom. Przede wszystkim należy zauważyć, że w sposób niewystarczający został zbadany charakter konstytucyjny wyborów lokalnych. Często jest on związany z konstytucyjnym charakterem samorządu, jako szczególną formą wykonywania władzy przez naród (art. 5 i 69 Konstytucji Ukrainy), który w ukraińskim prawie konstytucyjnym jest wciąż dyskusyjny 4. Mimo powszechnego (choć nie ogólnie przyjętego) punktu widzenia, dotyczącego odmiennego niż państwowy (ale publicznego, nie korporacyjnego) charakteru władzy samorządowej, uważamy, że wybory lokalne, 4 Do dyskusji na temat różnych teorii samorządu terytorialnego, patrz na przykład: Панейко Ю, Теоретичні основи самоврядування, Мюнхен: УВУ, 1963; Кравченко В. В., Пітцик М. В., Конституційні засади місцевого самоврядування в Україні (основи муніципального права), Київ.: Арарат Центр, 2001; Корнієнко М. І., Муніципальне право України. Концептуальні та організаційно-правові питання, Київ: Алерта, 2005; Борденюк В. І., Місцеве самоврядування та державне управління: конституційно-правові основи співвідношення та взаємодії, Київ: Парламентське вид-во, 2007; Батанов О. В., Муніципальна влада в Україні: проблеми теорії та практики, Київ: Юридична думка,

3 Jurij Kluczkowskyj jako jedna z form bezpośredniego sprawowania władzy przez naród, nie są sprawą obywatelską (czyli czysto samorządową), ale państwową. Możliwe, że ukryte przyzwolenie na to wyjaśnia niewielką uwagę, jaką poświęca się wyborom lokalnym w większości monografii i podręczników dotyczących samorządów. Po drugie, zasadnicza odmienność wyborów lokalnych (nawet jeśli odbywają się w całym państwie) polega na tym, że nie są to jedne wybory, lecz jest to ogół wielu różnych wyborów, które odbywają się jednocześnie lub nierównocześnie w różnych jednostkach terytorialnych, a nawet na tym samym terenie. Wspomniana sytuacja pociąga za sobą w szczególności fakt, że podmioty jednego procesu wyborczego (np. wyborów deputowanych do rady miasta) nie są automatycznie podmiotami innego procesu wyborczego (np. wyborów deputowanych do rady obwodowej lub wyborów mera miasta). Należy podkreślić, że specyfika jednego procesu wyborczego jest niezależna i różna (chociaż analogiczna co do wielkości) od specyfiki innego procesu, chociażby dokonywanego jednocześnie. Konstytucyjna definicja podmiotu czynnego prawa wyborczego (prawa do głosowania) określona w art. 70 Konstytucji Ukrainy, wyraża zasadę powszechnego prawa wyborczego, według której podmiot prawa głosu jest ograniczony kryteriami obywatelstwa, wieku (18 lat) i zdolności do wykonywania czynności prawnych. Jest to zgodne ze znanym kryterium R. Dahla, według którego prawo głosu mają wszystkie osoby dorosłe, zdolne do wykonywania czynności prawnych, należące do danej społeczności 5. W rzeczywistości artykuł 70 Konstytucji ustala status obywatela zdolnego do wykonywania czynności prawnych 6 wyborcy. Jednak czy to wystarczy, aby zakwalifikować takiego wyborcę jako podmiot z prawem głosu w wyborach samorządowych? 5 Dahl R. A., Demokracja i jej krytycy, przekł. z ang. Kraków: Znak, 1995, s Na statusowy charakter prawa wyborczego zwraca uwagę W. Szapował; patrz: Шаповал В. М., Сучасний конституціоналізм, Київ: Юрінком Інтер, 2005, s

4 Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie Wykonanie woli narodu w wyborach lokalnych odbywa się poprzez jego podział na odrębne części społeczności lokalne, które są upoważnione przez Konstytucję Ukrainy (art. 140) do wdrażania samorządu. Jednak nie oznacza to, że każdy obywatel przynależy do określonej społeczności lokalnej; niektóre kategorie wyborców zdolnych do wykonywania czynności prawnych nie należą, na czas przeprowadzania wyborów samorządowych, do żadnej społeczności lokalnej, a zatem na mocy Konstytucji i prawa pozbawieni są prawa do głosowania w tych wyborach. Rzeczywiście, Konstytucja Ukrainy stanowi, że deputowani do rad wiejskich, osad typu miejskiego i miast wybierani są w wyborach powszechnych przez mieszkańców wsi, osad typu miejskiego, miast; przewodniczący wsi, osady, mer wybierany jest w wyborach powszechnych przez wspólnotę terytorialną (art. 141). Wychodząc z definicji społeczności lokalnej zawartej w artykule 140 Konstytucji Ukrainy, uznaje się, że podmiotem prawa wyboru zarówno deputowanych, jak i przewodniczących, w obu przypadkach jest wspólnota mieszkańców społeczności terytorialnej, a prawo głosu należy do każdego mieszkańca, z zachowaniem wymogów określonych w art. 70 Konstytucji. Artykuł 141 Konstytucji Ukrainy definiuje podmiot prawa do głosowania w wyborach deputowanych do rad obwodowych i rejonowych jako mieszkańców rejonu, obwodu 7, ale artykuł 140 Konstytucji Ukrainy nie przewiduje takich społeczności jak podmioty samorządowe. Zgodnie z przyjętą doktryną konstytucyjną, na Ukrainie samorząd istnieje tylko na poziomie społeczności lokalnej. Samorządy regionalne na poziomie rejonu czy obwodu nie istnieją; wyjątek stanowi Autonomiczna Republika Krymu, która w zasadzie realizuje szeroki samorząd regionalny. Jednocześnie rekonstrukcję podmiotu wykonywania prawa głosu w takich wyborach można przeprowadzić z wykorzystaniem statusu konstytucyjnego odpowiednich rad. Zgodnie z ustępem czwartym art. 7 Redakcja wskazanego artykułu Konstytucji Ukrainy (a także niektórych innych, dotyczących terminów przeprowadzania wyborów na Ukrainie) została zmieniona w 2011 roku. 201

5 Jurij Kluczkowskyj 140 Konstytucji Ukrainy rady rejonowe i obwodowe są organami samorządu lokalnego, reprezentującymi wspólne interesy społeczności terytorialnych wsi, osad, miast. Stąd możemy stwierdzić ponownie, że podmiotami prawa wyboru deputowanych do rad rejonowych i obwodowych powinny być wspólnoty mieszkańców społeczności terytorialnych, które należą odpowiednio do rejonu lub obwodu, a prawo do głosowania ma każdy mieszkaniec tych społeczeństw (z uwzględnieniem wymogów art. 70 Konstytucji Ukrainy). Powyższe ustalenia podkreśla fakt, że obywatele Ukrainy, którzy mają prawo do głosowania zgodnie z art. 70 Konstytucji Ukrainy (gdzie określono zakres powszechnego prawa wyborczego), nie należą jednak do odpowiedniej wspólnoty terytorialnej, nie są uprawnieni do głosowania w poszczególnych wyborach lokalnych. Tym samym Konstytucja Ukrainy ustala ograniczenia powszechnego prawa wyborczego w wyborach lokalnych: z prawa do głosowania w takich wyborach korzystają wyborcy mieszkańcy poszczególnych wsi, osad, miast, czyli ci, którzy mają miejsce zamieszkania w tej wsi, osadzie, mieście i w rezultacie należą do odpowiedniej społeczności terytorialnej. Jednak obecność wymogu stałego zamieszkania nie narusza zasad powszechnego prawa wyborczego, ponieważ odpowiada charakterowi prawnemu samorządu lokalnego. Kwestia kryteriów prawnych przynależności osoby do społeczności lokalnej jest zbyt słabo zbadana. Co więcej, istnieją poważne problemy regulacyjne z jej definicją i zastosowaniem, związane z określeniem miejsca zamieszkania osoby, na podstawie którego określa się przynależność do danej społeczności. Wolny wybór miejsca zamieszkania na Ukrainie jest zagwarantowany w artykule 33 Konstytucji Ukrainy; w aktach prawa międzynarodowego jest on zapisany w artykule 2 Protokołu numer 4 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności 8. 8 Protocol No. 4 to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, securing certain rights and freedoms other than those 202

6 Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie Jednak regulacje prawne treści i zakresu tego prawa na Ukrainie nie są jednoznaczne, zwłaszcza za sprawą sprzeczności, dotyczącej ustalenia miejsca zamieszkania, między Kodeksem cywilnym Ukrainy a ustawą O swobodzie przemieszczania się i wolnego wyboru miejsca zamieszkania na Ukrainie. Artykuł 29 Kodeksu cywilnego Ukrainy określa miejsce zamieszkania jako budynek mieszkalny, mieszkanie, inne pomieszczenie, nadające się do zamieszkania (internat, hotel itp.), w odpowiedniej miejscowości, w której dana osoba zamieszkuje na stałe, w większości lub czasowo. Zgodnie z ustawą O wolności przemieszczania się i wolnym wyborze miejsca zamieszkania na Ukrainie za miejsce zamieszkania uznaje się jednostkę administracyjno-terytorialną, na terenie której osoba mieszka ponad sześć miesięcy w roku ; natomiast jednostkę administracyjno-terytorialną, w której osoba przebywa przez okres krótszy niż sześć miesięcy w roku, określa się jako miejsce pobytu. Oczywiście różnice w rozumieniu pojęcia miejsce zamieszkania wpływają na pojmowanie zmiany miejsca zamieszkania wyborcy, istotne w aspekcie udziału w wyborach. Zbyt mało uwagi zwraca się również na rozbieżności w definicji miejsca zamieszkania jako miejsca, gdzie osoba mieszka dłużej niż sześć miesięcy w roku (ustęp piąty art. 3 wspomnianej ustawy) i obowiązek rejestracji miejsca zamieszkania w ciągu dziesięciu dni po przybyciu na nowe miejsce zamieszkania (część pierwsza art. 6 niniejszej ustawy). Wymóg sześciu miesięcy zamieszkania w jego dosłownym znaczeniu może mieć wpływ na uznanie osoby, mieszkającej w odpowiedniej jednostce administracyjno-terytorialnej krócej niż sześć miesięcy, jako uprawnionej do głosowania we właściwych wyborach lokalnych, ponieważ wątpliwa będzie przynależność danej osoby do określonej społeczności terytorialnej. already included in the Convention and in the first Protocol thereto as amended by Protocol No. 11 // Офіційний сайт Ради Європи. URL: coe.int/treaty/en/treaties/html/046.htm. 203

7 Jurij Kluczkowskyj Niezależnie od wskazanych problemów regulacyjnych możemy zauważyć, że istnieją pewne kategorie obywateli Ukrainy, którzy są wyborcami w tym sensie, że posiadają czynne prawo wyborcze, zgodnie z art. 70 Konstytucji Ukrainy, ale nie są uprawnieni do legalnego głosowania w wyborach lokalnych na Ukrainie. Pierwsza taka kategoria to wyborcy, którzy, ogólnie rzecz biorąc, należą do pewnej społeczności terytorialnej, ale w dniu głosowania w odpowiednich wyborach przebywają poza granicami właściwej jednostki administracyjno-prawnej. Ponieważ osoby te nie należą do społeczności terytorialnej pod względem miejsca pobytu, to nie mają prawa do głosowania w odpowiednich wyborach lokalnych z uwagi na ograniczenia określone w artykule 141 Konstytucji Ukrainy (wymóg stałego pobytu). Ponieważ osoby te przebywają poza swoim miejscem zamieszkania (jako jednostką administracyjno-terytorialną), nie mają możliwości skorzystania z istniejącego prawa do głosowania w wyborach w swojej społeczności. Wynika to przede wszystkim z faktu, że wybory samorządowe odbywają się w danej jednostce administracyjnoterytorialnej. Dlatego terytorialna komisja wyborcza, która organizuje takie wybory, nie jest upoważniona do organizacji głosowania obywateli poza obszarem tej jednostki administracyjnoterytorialnej. Można by uniknąć tego problemu poprzez wprowadzenie pewnej formy głosowania na odległość, na przykład takiej jak głosowanie za pośrednictwem poczty lub przez pełnomocnika. Jednak kluczową rolę odgrywa tu przyjęta w prawie wyborczym Ukrainy zasada głosowania osobistego, ustalona również w art. 8 ustawy o wyborach lokalnych, która rozpatrywana jest w oderwaniu od konstytucyjnej zasady bezpośrednich wyborów. Zasada ta oznacza niemożność zastosowania takich alternatywnych metod głosowania, które albo rażąco ją naruszają, albo podają w wątpliwość dotrzymanie jej, a więc dopuszczają do niekontrolowanego nadużywania. Zatem wyborcy, którzy podczas wyborów lokalnych są poza swoim miejscem zamieszkania, na Ukrainie legalnie są pozbawieni 204

8 Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie prawa do głosowania. Rozumiejąc pojęcie cenzusu wyborczego jako ograniczenia prawa wyborczego, można stwierdzić, że obok cenzusu zamieszkania w wyborach lokalnych prawo do głosowania ogranicza się również cenzusem pobytu. W rzeczywistości wymóg pobytu dla wyborów lokalnych jest nieco zmodyfikowany poprzez nadanie treści wymogu przynależności do społeczności terytorialnej. W istocie istnieje kilka kategorii obywateli wyborców w rozumieniu art. 70 Konstytucji Ukrainy, które właśnie na podstawie tego kryterium nie są uprawnione do głosowania w wyborach lokalnych. Po pierwsze, należy zauważyć, że w przeciwieństwie do wyborów krajowych, nie posiadają takiego prawa ukraińscy wyborcy zamieszkujący poza terytorium Ukrainy. Nie będąc mieszkańcami żadnej ukraińskiej wsi, osady lub miasta, ci obywatele nie należą do żadnej społeczności terytorialnej na Ukrainie. Kolejna kategoria osoby, które przebywają w instytucjach systemu karnego w związku z zasądzeniem kary pozbawienia wolności. Swego czasu (w 1998 r.) problem ten był przedmiotem orzeczenia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy 9, który uznał za niekonstytucyjne pozbawienie praw wyborczych tych osób, ponieważ jest to sprzeczne z art. 70 Konstytucji Ukrainy. Jednocześnie należy podkreślić, że we wspomnianym orzeczeniu sprawa dotyczyła prawa do głosowania w wyborach parlamentarnych. Jak już wspomniano, w przypadku prawa do głosowania w wyborach lokalnych Konstytucja Ukrainy przewiduje w art. 141 dodatkowe ograniczenia przynależność wyborcy do odpowiedniej społeczności terytorialnej. Biorąc pod uwagę reżim pobytu więźniów w instytucjach systemu karnego, należy uznać, że takie osoby nie mogą należeć do żadnej społeczności terytorialnej, a zatem nie mogą mieć prawa do głosowania w wyborach lokalnych. W związku z tym należy uznać, że dla takich osób wykonanie ak- 9 Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 26 lutego 1998 roku nr 1-rp/98 (sprawa dotycząca wyborów deputowanych ludowych Ukrainy) // Конституційний Суд України: Рішення. Висновки / Відповід. ред. П. Б. Євграфов. Київ: Юрінком Інтер, s

9 Jurij Kluczkowskyj tywnego prawa wyborczego w wyborach lokalnych wstrzymuje się na czas pobytu w zakładzie penitencjarnym. W języku cenzusów można stwierdzić, że w tym przypadku prawo do głosowania jest ograniczone cenzusem przynależności do społeczności terytorialnej. Idąc tym tropem, cenzus ten dotyczy również, należących do społeczności terytorialnej, żołnierzy okresowej służby wojskowej, których pobyt ograniczony jest do garnizonu wojskowego. Jeśli chodzi o cudzoziemców i bezpaństwowców, Ukraina nie udziela im praw politycznych, w tym prawa do głosowania w wyborach lokalnych, zarówno z przyczyn prawnych, jak i politycznych 10. Ustanowiony w art. 70 Konstytucji Ukrainy wymóg obywatelstwa dotyczy wszystkich wyborów. Wniesienie odpowiednich zmian do tego artykułu byłoby trudne: rozdział III Konstytucji, w którym znajduje się artykuł 70, jest szczególnie chroniony i może być zmieniony tylko w drodze referendum ogólnoukraińskiego. Tak więc możemy stwierdzić, że krąg podmiotów z aktywnym prawem wyborczym w wyborach lokalnych jest znacznie węższy w porównaniu z kręgiem wyborców (podmiotów tego prawa w wyborach krajowych). Jest ono ograniczone nie tylko cenzusem osiedlenia, ale także innymi, dodatkowymi warunkami cenzusem pobytu i przynależności do wspólnoty. W przeciwieństwie do wyborów krajowych Konstytucja Ukrainy w art. 140 i 141, poświęconym samorządom lokalnym, nie określa podmiotu biernego prawa wyborczego w wyborach lokalnych i nie przewiduje zdefiniowania wprost takiego podmiotu w prawie. Przyczyny i znaczenie tego milczenia Konstytucji są trudne do wyjaśnienia. Konsekwencją jest wypełnienie tej luki w prawie dotyczącym wyborów samorządowych; problem ten był różnie rozwiązywany w zależności od czasami sytuacji. W rzeczywistości na Ukrainie ukształtowały się dwie doktryny prawne: pierwsza polega na tym, że każdy obywatel Ukrainy, niezależnie od swojego 10 Nie można zaprzeczyć, że główną przyczyną polityczną jest stałe zamieszkanie dużej ilości obcokrajowców w Sewastopolu. 206

10 Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie miejsca zamieszkania, posiada bierne prawo wyborcze w wyborach lokalnych; druga opiera się na wymogu przynależności kandydatów w wyborach do społeczeństw terytorialnych 11. Zauważamy, że artykuł 4.1, wspomnianego wyżej, Protokołu do Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego z 2009 r. sporządzonego w Utrechcie, realizuje drugą z tych koncepcji, zapewniając prawo uczestniczenia jako wyborców lub kandydatów w wyborach na członków rad ( ) lokalnych organów władzy, na terytorium których zamieszkują. Chociaż obie doktryny nadal są kwestionowane przez naukowców, w aspekcie normatywnym problem został rozwiązany przez Sąd Konstytucyjny Ukrainy, który w 2003 roku zasadniczo dał wykładnię pojęcia prawo głosu zawartego w artykule 70 Konstytucji, w jej najszerszym rozumieniu, a tym samym stwierdził niedopuszczalność ustalenia prawnego ograniczenia biernego prawa wyborczego w wyborach lokalnych, a nieprzewidzianego w Konstytucji Ukrainy 12. Stanowisko to zostało przyjęte bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o wyborach samorządowych w redakcji z 2004 r. i 2010 roku. Należy zauważyć pewną niezgodność legislacyjną, która podtrzymuje, tradycyjnie ustanowiony przez ustawę o wyborach lokalnych, ale nieprzewidziany w Konstytucji Ukrainy cenzus praworządności, polegający na tym, że osoba, która została skazana za umyślne przestępstwo ma ograniczone bierne prawo wyborcze w wyborach lokalnych 13. Przy tym warto zauważyć, że takie ogra- 11 Кампо В. М., Деякі правові проблеми місцевих виборів у контексті конституційної юрисдикції, // Вісник Центральної виборчої комісії (6). s Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 23 października 2003 roku nr 17-rp/2003 w sprawie wyboru deputowanych do rad i przewodniczących wsi, osad i merów miast// Конституційний Суд України: Рішення. Висновки / Відпов. ред. П.Б. Євграфов. Київ: Юрінком Інтер, s Analogiczna sytuacja z podobnym cenzusem kandydatów na stanowisko prezydenta Ukrainy. Artykuł 103 Konstytucji Ukrainy nie przewiduje utraty prawa do kandydowania w wyborach prezydenckich w przypadku skazania za 207

11 Jurij Kluczkowskyj niczenie prawne ma sens właśnie cenzusu (warunku obecności lub braku prawa), a nie sankcji (pozbawienia prawa konkretnej osoby jako formy ukarania wyrokiem sądu). W ten sposób, podmiotem biernego prawa wyborczego w wyborach lokalnych na Ukrainie jest obywatel Ukrainy wyborca, który ma prawo głosu zgodnie z art. 70 Konstytucji Ukrainy, to znaczy osiągnął wiek 18 lat i nie został pozbawiony przez sąd zdolności do wykonywania czynności prawnych. Dodatkowym ograniczeniem ustanowionym przez prawo jest niekaralność za przestępstwo umyślne. Poczynione ustalenie pozwala inaczej spojrzeć na związek czynnego i biernego prawa wyborczego. Porównanie z podmiotem czynnego prawa wyborczego w wyborach lokalnych pokazuje, że między podmiotami tych dwóch praw nie ma oczekiwanej, tradycyjnie przewidywanej korelacji: krąg potencjalnych kandydatów w konkretnych wyborach samorządowych jest znacznie szerszy od kręgu podmiotów z prawem głosu. Innymi słowy, osoba może nie mieć prawa do głosowania w danych wyborach lokalnych, ale ma prawo kandydowania w tych wyborach, a co za tym idzie możliwość bycia wybraną na deputowanego lokalnej rady lub przewodniczącego wsi, osady, mera miasta. Należy również zauważyć, że możliwa jest odwrotna korelacja: osoba może mieć prawo do głosowania w lokalnych wyborach, ale ze względu na karalność nie mieć biernego prawa wyborczego w danych wyborach. Taki wniosek przeczy tezom niektórych naukowców uznających, że bierne prawo wyborcze jest pochodną prawa do głosowania 14. W istocie te dwa prawa podmiotowe, które nie istnieją abstrakcyjnie, ale są realizowane tylko w określonych wyborach, przestępstwo umyślne. Ustawodawca wypełnił tę lukę, zgodnie z przepisami ustawy O wyborach Prezydenta Ukrainy. 14 Шаповал В. М., op. cit. C. 317; Марцеляк О. В., Вибори народних депутатів України: історія, теорія, практика, Харків: Прометей-Прес, s

12 Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie należy traktować jako niezależne. Obywatel może posiadać jedno z tych praw, nie dysponując drugim. W rzeczywistości, istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy abstrakcyjnym prawem głosu, określonym w art. 70 Konstytucji, a obydwoma konkretnymi prawami wyborczymi do głosowania i bycia kandydatem w konkretnych wyborach. Prawo do głosowania w ogóle, jak to rozważa Wołodymyr Szapował, jest kluczowym elementem statusu prawnego danej osoby, jej zdolności prawnej do wykonywania czynności publicznoprawnych. Ten status zdolnego do wykonywania czynności obywatela (wyborcy) gwarantuje konkretne prawo do głosowania w wyborach krajowych i jednocześnie jest przesłanką: prawa do głosowania w konkretnych wyborach lokalnych, istnienia biernego prawa wyborczego w jakichkolwiek wyborach, innych praw politycznych, w tym prawa dostępu do służby publicznej, prawa do wolności zrzeszania się w partie polityczne, prawa do uczestnictwa w inicjowaniu referendum ogólnokrajowego lub lokalnego. Tak więc zarówno konkretne aktywne prawo wyborcze, jak i bierne prawo wyborcze jest pochodną statusu osoby zdolnej do wykonywania czynności prawnych wyborcy. Tak jak dla prawa wyborczego ogólnie, tak i dla regulacji prawnej wyborów lokalnych istotne znaczenie ma wybór odpowiedniego systemu wyborczego. Podkreślmy przy tym, że taki system, zarówno do wyborów organów kolegialnych lokalnych rad, jak i do wyborów przewodniczących wsi, osad mogą (a czasem powinny) być inne. Systemy wyborcze w wyborach lokalnych na Ukrainie różnią się przede wszystkim pod względem wielkości społeczności. Tak więc w małych społecznościach wsiach, osadach, miastach o znaczeniu rejonowym 15 w wyborach danej rady lokalnej tra- 15 Na Ukrainie istnieją trzy kategorie miast: miasta o znaczeniu regionalnym (tj. miasta, które są częścią danego rejonu), miasta o znaczeniu obwodowym 209

13 Jurij Kluczkowskyj dycyjnie stosowany jest system względnej większości w jednomandatowych okręgach wyborczych. W dużych społecznościach miejskich (miasta obwodowe, Kijów i Sewastopol) od 2004 roku realizowana jest tendencja upolityczniania wyborów rad miejskich. W wyborach z 2006 roku został zastosowany proporcjonalny system wyborczy zamkniętych list kandydatów z klucza partyjnego, który został wzmocniony przez wprowadzenie partyjnego imperatywnego mandatu deputowanych rad lokalnych. W ostatnich wyborach samorządowych w 2010 roku został zastosowany mieszany (czy raczej równoległy ) system wyborczy, w którym połowa składu rady wybierana jest w okręgach jednomandatowych zgodnie z zasadą względnej większości głosów, a druga połowa w tym samym okręgu z proporcjonalnej reprezentacji z zamkniętych list partyjnych. Jeśli pierwszy z tych systemów budził wątpliwości co do przydatności w wyborach samorządowych, ze względu na czysto partyjny charakter nominacji, to drugi (obecny), nie pozbywając się tej wady w części proporcjonalnej, jeszcze doprowadza do różnego faktycznego statusu deputowanych jednego organu przedstawicielskiego. Jeszcze bardziej złożona jest sytuacja z wyborami do rad rejonowych i obwodowych. Jak już wspomniano, zgodnie z Konstytucją Ukrainy, organy te nie reprezentują ludności danej jednostki terytorialnej, lecz wspólny interes społeczności terytorialnych na danym terenie. Taki szczególny status konstytucyjny tych organów powinien mieć zagwarantowany sposób wyboru deputowanych do danych rad. Jednak od 2004 r. w wyborach deputowanych do rad rejonowych i obwodowych stosuje się ten sam system wyborczy, co w dużych miastach. Jest sprawą oczywistą, że ten system wyboru deputowanych do rad rejonowych i obwodowych nie jest w stanie zapewnić reprezentacji lokalnych społeczności, a zatem nie odpowiada ich konstytucyjnemu statusowi. (polski odpowiednik miasta-powiatu ) i dwa miasta Kijów i Sewastopol będące subkrajowymi jednostkami administracyjnymi (polski odpowiednik miasta-województwa ). 210

14 Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie Powyższa sytuacja przedstawia główne (prawne) kryteria wyboru systemu wyborczego taki system nie tylko powinien wspierać stosowanie podstawowych zasad prawa wyborczego (powszechnych, równych, bezpośrednich wyborów), ale także odpowiadać konstytucyjnemu statusowi wybieranego organu 16. Jeśli chodzi o wybory na przewodniczących wsi, osad i merów miast, które na Ukrainie są bezpośrednie, do tej pory (od 1998 r.) stosowany jest system względnej większości; jednak rozważana jest możliwość dwutorowego systemu wyborczego, który w pierwszej turze wymaga bezwzględnej większości (ponad 50% głosów wyborców). Zaznaczmy, że wymóg ten może być uzasadniony przepisami konstytucyjnymi. Sformułowanie art. 141 Konstytucji Ukrainy, zgodnie z którym przewodniczący wsi, osady, mer miasta wybierany jest przez społeczności terytorialne (a nie mieszkańców społeczności terytorialnej ), można zrozumieć w ten sposób, że wybranym przewodniczącym wsi, osady, merem miasta jest tylko ten kandydat, który otrzymał poparcie większości społeczności terytorialnej, co automatycznie wymaga zastosowania systemu wyborczego większości bezwzględnej. Problemy wynikające z zastosowania nieodpowiedniego systemu wyborczego w wyborach do rad lokalnych są szczególnie odczuwalne w świetle reprezentatywnego charakteru mandatu deputowanych przedstawicielskich organów samorządowych. Jeśli chodzi o charakter mandatu deputowanego lokalnej rady (miejskiej), praktycznie nie ma żadnych norm ustalonych w dokumentach międzynarodowych. Tylko artykuł 7 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego stanowi, że mandat przedstawicieli samorządów lokalnych powinien zapewniać swobodne wykony- 16 J. Kluczkowski, Ogólne problemy reformy systemu wyborczego Ukrainy. Problemy prawa wyborczego Polski i Ukrainy, Materiały drugiego posiedzenia Polsko-Ukraińskiego Klubu Konstytucjonalistów (Sieniawa, 29 września 1 października 2008 r.), red. W. Skrzydło, W. Szapował, K. Eckhardt, Wyższa Szkoła Prawa i Administracji Przemyśl Rzeszów 2010, s. 104; Ключковський Ю., Виборчі системи та українське виборче законодавство, К.: Час Друку, С

15 Jurij Kluczkowskyj wanie przez nich swojej funkcji. Sformułowanie to daje podstawę niektórym autorom postrzegania go jako wskazówki na wolny (nie imperatywny) charakter sprawowania mandatu deputowanego organu samorządu terytorialnego. Należy jednak zauważyć, że Komentarz do Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, przyjęty przez Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych w 1996 r., stwierdza, że Celem tego artykułu jest zapewnienie warunków, w których działania osób trzecich nie mogłyby zakłócić lokalnym przedstawicielom wykonywania swoich funkcji 17. Dlatego mówimy tu o wolności od ingerencji trzeciej strony, a nie o relacjach wyborców i wybranych przedstawicieli, których w tym kontekście należy postrzegać jako dwie pierwsze strony, to jest nie o charakterze mandatu. Komisja Wenecka, oceniając niektóre przepisy ustawodawstwa Ukrainy, wyraziła się bardziej precyzyjnie: odwołanie przedstawicieli przez wyborców (...) na poziomie lokalnym jest sprzeczne ze standardami europejskimi 18. O ile instytucja odwołania deputowanego jest centralnym elementem imperatywnego (w stosunku do wyborcy) mandatu, o tyle należy stwierdzić, że Komisja Wenecka rozciąga wymóg wolnego mandatu również na mandat deputowanych rad lokalnych. Niemniej jednak wśród ukraińskich uczonych podzielana jest koncepcja imperatywnego charakteru mandatu lokalnego. Ocena ta opiera się w szczególności na przepisach obowiązującej redakcji ustawy O statusie deputowanych do rad lokalnych 19, zgodnie z którą deputowany samorządu lokalnego jako przedstawiciel 17 European Charter of Local Self-Government. Explanatory Report, // Офіційний сайт Ради Європи. URL: Html/122.htm. 18 Opinion on the Law on Amendments to the Legislation concerning the Status of Deputies of the Verkhovna Rada of the Autonomous Republic of Crimea and of Local Councils in Ukraine (CDL-AD(2007)018) adopted by the Venice Commission at its 71st Plenary Session, (Venice, 1 2 June 2007) // Офіційний сайт Венеціанської Комісії. URL: documents/default.aspx?country=47&year= Відомості Верховної Ради України, Ст

16 Wybory do samorządu lokalnego na Ukrainie społeczności terytorialnej, wyborców swojego okręgu wyborczego, musi wyrażać interesy społeczności terytorialnej i ich bronić, a także jej części wyborców swojego okręgu wyborczego, wykonywać swoje pełnomocnictwa w ramach swoich uprawnień przyznanych prawem ( ). Wskazana ustawa przewiduje nawet możliwość odwołania przez wyborców deputowanego rady miasta (choć ta praktyka na Ukrainie nie istnieje) i ustala instytucję pełnomocnictw wyborców (co również nie jest stosowane w praktyce). Zatem formalnoprawnie wszystkie funkcje imperatywnego (wobec wyborców) mandatu deputowanych do rad lokalnych na dzień dzisiejszy występują. Jednakże zapisy te pozostają martwymi przepisami. W znacznej mierze spowodowane jest to całkowitym niedopasowaniem tych zapisów do sposobu wyboru deputowanych. Jak już wspomniano, w warunkach wykorzystania proporcjonalnego systemu wyborczego dla większości wyborów lokalnych został wprowadzony imperatywny mandat partyjny deputowanych rad lokalnych. Podkreślmy, że odwołanie deputowanego rady lokalnej (formalnie przedterminowe zakończenie upoważnienia) na mocy tej ustawy należało do kompetencji centralnego kierownictwa organów partii, a nie ich organizacji lokalnych. Oczywiście takie scentralizowanie statusu deputowanych rad lokalnych jest zdecydowanie sprzeczne z naturą i funkcjami przedstawicielskimi samorządu. Przepisy te zostały bardzo ostro skrytykowane przez Komisję Wenecką, jako sprzeczne z tradycyjną i powszechnie akceptowaną doktryną demokracji przedstawicielskiej. Zresztą zostały zniesione w 2010 roku. Analiza na poziomie doktrynalnym problemu, o którym mowa, powinna opierać się na przepisach konstytucyjnych, zważywszy na fakt, że naród sprawuje władzę poprzez samorząd (art. 5 Konstytucji Ukrainy). Dlatego mandat deputowanych rad lokalnych nie może być wolny w takim samym sensie, jak mandat posła do Parlamentu. Musi on być przywiązany do społeczności terytorialnej (deputowany nie reprezentuje narodu, ale tylko jego część społeczność terytorialną), ale nie powinien mieć imperatywnego 213

17 Jurij Kluczkowskyj charakteru (ma być wolny ) dla wyborców własnego okręgu jako części społeczności terytorialnej. Imperatyw mandatu wobec społeczności jest szczególnie ważny dla deputowanych rad rejonowych i obwodowych, którzy powinni reprezentować interesy społeczności lokalnych, które są częścią danego rejonu czy obwodu. Wymaga to sprecyzowania ustawy O statusie deputowanych rad lokalnych, w celu doprowadzenia jej do zgodności z warunkami konstytucyjnymi funkcjonowania rad lokalnych. Podsumowując, możemy zauważyć, że dyskusyjność niektórych wyrażonych tez pokazuje, jak niewystarczające są opracowania naukowe problematyki wyborów lokalnych ważnej dziedziny prawa konstytucyjnego, zarówno jako nauki, jak i jako regulacji prawnych. Dlatego też metody porównawczo-prawne badań, dla których umożliwienia powstał Polsko-Ukraiński Klub Konstytucjonalistów, w tym przypadku będą bardzo przydatne. 214

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA Warszawa, dnia 28 lipca 2014 r. PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-703-157/14 Informacja Państwowej Komisji Wyborczej o warunkach udziału obywateli polskich w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 20 września 2010 r. PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-703-41/10

Warszawa, dnia 20 września 2010 r. PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-703-41/10 Informacja Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 20 września 2010 r. o prawie wybierania (czynnym prawie wyborczym) i prawie wybieralności (biernym prawie wyborczym) w wyborach do rad gmin, rad powiatów

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. pozostawić protest bez dalszego biegu. UZASADNIENIE

POSTANOWIENIE. pozostawić protest bez dalszego biegu. UZASADNIENIE Sygn. akt III SW 31/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 czerwca 2014 r. SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Pytania na egzamin magisterski dla kierunku prawo

Pytania na egzamin magisterski dla kierunku prawo Pytania na egzamin magisterski dla kierunku prawo 1. Pojęcie zasady naczelnej konstytucji 2. Zasada zwierzchnictwa Narodu 3. Formy realizacji zasady zwierzchnictwa Narodu 4. Zasada demokratycznego państwa

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1 W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U.1997.78.483) wprowadza się następujące zmiany: 1)

Bardziej szczegółowo

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze.

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. 1. Komu przysługuje prawo tworzenia. Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje: obywatelom polskim, mającym pełną zdolność do czynności prawnych, którzy

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 25 lipca 2001 r.

Warszawa, 25 lipca 2001 r. Warszawa, 25 lipca 2001 r. Opinia na temat wniosku Stowarzyszenia Związek Polskich Artystów Plastyków do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA * Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 1994 r. Sygn. akt W. 8/94

UCHWAŁA * Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 1994 r. Sygn. akt W. 8/94 25 UCHWAŁA * Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 1994 r. Sygn. akt W. 8/94 w sprawie wykładni art. 34 ust. 2 i 3 oraz art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy

Bardziej szczegółowo

Zestaw zagadnień na egzamin dyplomowy dla kierunku Administracja studia pierwszego stopnia

Zestaw zagadnień na egzamin dyplomowy dla kierunku Administracja studia pierwszego stopnia Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Zielonogórski Zestaw zagadnień na egzamin dyplomowy dla kierunku Administracja studia pierwszego stopnia STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE Pytania ogóle: 1.

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 13 marca 2007 r., K 8/07 OŚWIADCZENIA MAJĄTKOWE SAMORZĄDOWCÓW (OTK ZU 2007, nr 3A, poz. 26)

Wyrok z 13 marca 2007 r., K 8/07 OŚWIADCZENIA MAJĄTKOWE SAMORZĄDOWCÓW (OTK ZU 2007, nr 3A, poz. 26) Wyrok z 13 marca 2007 r., K 8/07 OŚWIADCZENIA MAJĄTKOWE SAMORZĄDOWCÓW (OTK ZU 2007, nr 3A, poz. 26) Rodzaj postępowania: kontrola abstrakcyjna Inicjator: grupa posłów Skład orzekający: 5 sędziów Zdania

Bardziej szczegółowo

Wolności i prawa człowieka i obywatela z perspektywy osób z niepełnosprawnościami. www.rpo.gov.pl. Krzysztof Kurowski

Wolności i prawa człowieka i obywatela z perspektywy osób z niepełnosprawnościami. www.rpo.gov.pl. Krzysztof Kurowski Wolności i prawa człowieka i obywatela z perspektywy osób z niepełnosprawnościami Krzysztof Kurowski Wpływ stereotypowego podejścia do niepełnosprawności na regulację prawne W wielu przypadkach prawo jest

Bardziej szczegółowo

Marek Safjan przewodniczący Marek Mazurkiewicz sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska,

Marek Safjan przewodniczący Marek Mazurkiewicz sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska, 79 POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2003 r. Sygn. akt Tw 72/02 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Safjan przewodniczący Marek Mazurkiewicz sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska, po wstępnym rozpoznaniu

Bardziej szczegółowo

Głosowanie w wyborach do Parlamentu Szkockiego

Głosowanie w wyborach do Parlamentu Szkockiego Głosowanie w wyborach do Parlamentu Szkockiego Niniejszy dokument zawiera informacje na temat wpisu na listę wyborców, reguł głosowania oraz znaczenia głosu każdego wyborcy. Czy wiesz, że... Wybory do

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

Szczecin, dnia 01 grudnia 2011 r.

Szczecin, dnia 01 grudnia 2011 r. Szczecin, dnia 01 grudnia 2011 r. Szanowna Pani dr n. med. Agnieszka Ruchała-Tyszler Wiceprezes Okręgowej Rady Lekarskiej Okręgowa Izba Lekarska w Szczecinie w miejscu OPINIA PRAWNA wydana na zlecenie

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Pan Grzegorz Andrysiak Ul. 90-368 Łódź

Pan Grzegorz Andrysiak Ul. 90-368 Łódź BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH Warszawa, 0 7 LIS. 2014 Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego VII.602.20.2014. JZ Pan Grzegorz Andrysiak Ul. 90-368 Łódź W odpowiedzi na Pana

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD 1 Działając na podstawie art. 23 pkt. b) Statutu Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Krajowa Konwencja uchwala następujące

Bardziej szczegółowo

Informacje przewodniczącego Dolnosaksońskiej Landowej Komisji Wyborczej. Zarys dolnosaksońskiego systemu wyborów komunalnych (samorządowych)

Informacje przewodniczącego Dolnosaksońskiej Landowej Komisji Wyborczej. Zarys dolnosaksońskiego systemu wyborów komunalnych (samorządowych) Informacje przewodniczącego Dolnosaksońskiej Landowej Komisji Wyborczej Zarys dolnosaksońskiego systemu wyborów komunalnych (samorządowych) Zarys dolnosaksońskiego systemu wyborów komunalnych (samorządowych)

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 4 lipca 2003 r. III SW 124/03

Uchwała z dnia 4 lipca 2003 r. III SW 124/03 Uchwała z dnia 4 lipca 2003 r. III SW 124/03 Konstytucyjne prawo obywatela do udziału w referendum ma pierwszeństwo przed przepisem ustanawiającym warunki dokumentowania obywatelstwa polskiego przez osobę

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY JĘZKÓW OBCYCH W ŚWIECIU. Rozdział l Postanowienia ogólne

REGULAMIN SAMORZĄDU STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY JĘZKÓW OBCYCH W ŚWIECIU. Rozdział l Postanowienia ogólne REGULAMIN SAMORZĄDU STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY JĘZKÓW OBCYCH W ŚWIECIU Rozdział l Postanowienia ogólne 1 1. Samorząd Studencki Wyższej Szkoły Języków Obcych w Świeciu 1, zwany dalej Samorządem, tworzy ogół

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski SSN Romualda Spyt (sprawozdawca) Sygn. akt III SW 49/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 czerwca 2014 r. SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski SSN Romualda Spyt (sprawozdawca) w sprawie z protestu

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2000 r. Sygn. U. 5/00. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska przewodnicząca Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Lech Garlicki

POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2000 r. Sygn. U. 5/00. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska przewodnicząca Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Lech Garlicki 194 POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2000 r. Sygn. U. 5/00 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska przewodnicząca Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Lech Garlicki po rozpoznaniu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA Warszawa, dnia 30 czerwca 2014 r. ZPOW-703-113/14 INFORMACJA o zasadach i sposobie zgłaszania kandydatów na wójta, burmistrza, prezydenta miasta w wyborach, które będą zarządzone

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg. I. Stan faktyczny i prawny

Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg. I. Stan faktyczny i prawny Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg I. Stan faktyczny i prawny W dniu 6 października 2009 r. Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wydał wyrok

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units SYLABUS KIERUNEK STUDIÓW PRAWO, TRYB STACJONARNY STOPIEŃ EDUKACJI: STUDIA MAGISTERSKIE Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units II.B. l Nazwa przedmiotu ( course title) PRAWO

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 22 listopada 2001 r.

Warszawa, dnia 22 listopada 2001 r. Warszawa, dnia 22 listopada 2001 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku do Trybunału Konstytucyjnego - sygn. akt P.10/01. Sąd Okręgowy

Bardziej szczegółowo

STATUT PODKARPACKIEJ RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WSTĘP

STATUT PODKARPACKIEJ RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WSTĘP STATUT PODKARPACKIEJ RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WSTĘP Mając na względzie, iż istotną cechą i podstawą sukcesu demokratycznie zorganizowanej społeczności lokalnej jest aktywność obywatelska jej mieszkańców,

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1994 Nr 124 poz. 607. Europejska Karta. Samorządu Terytorialnego. Wstęp

Dz.U. 1994 Nr 124 poz. 607. Europejska Karta. Samorządu Terytorialnego. Wstęp Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1994 Nr 124 poz. 607 Europejska Karta Samorządu Terytorialnego Wstęp Państwa, członkowie Rady Europy, sygnatariusze niniejszej Karty - Biorąc pod uwagę, iż celem Rady Europy

Bardziej szczegółowo

STATUT DZIELNICY (nazwa) Postanowienia ogólne

STATUT DZIELNICY (nazwa) Postanowienia ogólne Załącznik Nr do Uchwały Nr.. Rady Miasta Częstochowy z dnia.. r. STATUT DZIELNICY (nazwa) Postanowienia ogólne 1. 1. Wspólnotę lokalną Dzielnicy (nazwa) stanowią jej mieszkańcy. 2. Organizację i zakres

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot)

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot) MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011 OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot) Imię i nazwisko kandydata Sławomir Neumann Komitet Platforma Obywatelska CZĘŚĆ I: DEMOKRACJA Pytanie NIE NIE MAM ZDANIA KOMENTARZ 1. Czy zgadza

Bardziej szczegółowo

Kodeks wyborczy. Stan prawny: sierpieƒ 2013 roku. Wydanie 2

Kodeks wyborczy. Stan prawny: sierpieƒ 2013 roku. Wydanie 2 Kodeks wyborczy Stan prawny: sierpieƒ 2013 roku Wydanie 2 Warszawa 2013 Tytuły do artykułów opracowała: Katarzyna Paterak-Kondek Opracowanie redakcyjne: Małgorzata Stańczak Redakcja techniczna: Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Zasady i Tryb Wyboru Sołtysa.

Zasady i Tryb Wyboru Sołtysa. załącznik nr 1 do Uchwały Nr /../10 Rady Gminy Niwiska z dnia. grudnia 2010r. Zasady i Tryb Wyboru Sołtysa. Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Wybory sołtysa są powszechne. 2 Czynne prawo wyborcze ma każdy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 5 listopada 2001 r. Sygn. T 33/01

POSTANOWIENIE z dnia 5 listopada 2001 r. Sygn. T 33/01 1 47 POSTANOWIENIE z dnia 5 listopada 2001 r. Sygn. T 33/01 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zdzisław Czeszejko-Sochacki przewodniczący Janusz Niemcewicz Jadwiga Skórzewska-Łosiak sprawozdawca po wstępnym

Bardziej szczegółowo

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęła skarga dotycząca dostępu do. sprywatyzowane stacje pilotów morskich uniemożliwiają kandydatom na pilotów

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęła skarga dotycząca dostępu do. sprywatyzowane stacje pilotów morskich uniemożliwiają kandydatom na pilotów RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Warszawa, dnia 22 lipca 2011 r. RPO-608061-V-11/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Cezary Grabarczyk

Bardziej szczegółowo

BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r.

BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r. BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 2 CZERWCA 2015 R. (SYGN. AKT K 1/13) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 23 MAJA 1991 R. O ZWIĄZKACH ZAWODOWYCH

Bardziej szczegółowo

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO WSTĘP Mając na względzie, iż istotną cechą i podstawą sukcesu demokratycznie zorganizowanej społeczności lokalnej jest aktywność obywatelska jej

Bardziej szczegółowo

Niespełna miesiąc temu Państwowa Komisja Wyborcza ogłosiła wyniki. wyborów do Parlamentu Europejskiego oraz podała informację o frekwencji wyborczej

Niespełna miesiąc temu Państwowa Komisja Wyborcza ogłosiła wyniki. wyborów do Parlamentu Europejskiego oraz podała informację o frekwencji wyborczej Niespełna miesiąc temu Państwowa Komisja Wyborcza ogłosiła wyniki wyborów do Parlamentu Europejskiego oraz podała informację o frekwencji wyborczej na terenie kraju. Zgodnie z tą informacją trzech na czterech

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Sygn. akt K 8/11. Trybunał Konstytucyjny

Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Sygn. akt K 8/11. Trybunał Konstytucyjny Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Sygn. akt K 8/11 BAS-WPTK-471/11 Trybunał Konstytucyjny Na podstawie art. 34 ust. 1 w związku z art. 27 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr.../.../2013 Rady Gminy Niebylec z dnia... października 2013 r.

U C H W A Ł A Nr.../.../2013 Rady Gminy Niebylec z dnia... października 2013 r. U C H W A Ł A Nr.../.../2013 Rady Gminy Niebylec z dnia... października 2013 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia statutu sołectwa Blizianka Działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 7, art. 35,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR LII/1229/14 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 30 lipca 2014 r. w sprawie powołania Rady Seniorów Miasta Katowice

UCHWAŁA NR LII/1229/14 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 30 lipca 2014 r. w sprawie powołania Rady Seniorów Miasta Katowice UCHWAŁA NR LII/1229/14 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 30 lipca 2014 r. w sprawie powołania Rady Seniorów Miasta Katowice Na podstawie art. 5c, w zw. z art.40 ust.2 pkt. 4, art. 41 ust. 1 art. 42 ustawy z

Bardziej szczegółowo

316/5/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 15 września 2010 r. Sygn. akt Tw 12/10. p o s t a n a w i a: UZASADNIENIE

316/5/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 15 września 2010 r. Sygn. akt Tw 12/10. p o s t a n a w i a: UZASADNIENIE 316/5/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 15 września 2010 r. Sygn. akt Tw 12/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak przewodniczący Ewa Łętowska sprawozdawca Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po

Bardziej szczegółowo

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza.

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. W znaczący wkład w jej rozwój ma także kultura Starożytnego Rzymu oraz

Bardziej szczegółowo

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Warszawa, dnia 29 marca 2016 r. II.511.994.2014.KŁS Trybunał Konstytucyjny Warszawa sygn. akt K 47/14 Pismo procesowe W odpowiedzi na pismo Trybunału Konstytucyjnego z

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Paweł Włoczewski Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Zakres podstawowy w klasie I PROGRAM NOWA ERA Mariusz Menz W centrum uwagi Podręcznik: Arkadiusz Janicki, W centrum uwagi. Podręcznik

Bardziej szczegółowo

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Formy zmiany ustawy karnej Penalizacja Depenalizacja Depenalizacja

Bardziej szczegółowo

Recenzent prof. zw. dr hab. Eugeniusz Zieliński. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-08-0

Recenzent prof. zw. dr hab. Eugeniusz Zieliński. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-08-0 Recenzent prof. zw. dr hab. Eugeniusz Zieliński Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-08-0 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia kwietnia 2009 r. Trybunał Konstytucyjny Warszawa

Warszawa, dnia kwietnia 2009 r. Trybunał Konstytucyjny Warszawa Warszawa, dnia kwietnia 2009 r. Trybunał Konstytucyjny Warszawa W n i o s e k Na podstawie art. 122 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wnoszę o zbadanie zgodności z Konstytucją ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ. z dnia 25 sierpnia 2014 r.

UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ. z dnia 25 sierpnia 2014 r. UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 25 sierpnia 2014 r. w sprawie sposobu zgłaszania kandydatów na członków komisji wyborczych, wzoru zgłoszenia oraz zasad powoływania terytorialnych komisji wyborczych

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-803-14/15 Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. Informacja o warunkach udziału w głosowaniu w obwodach głosowania utworzonych w kraju, w referendum ogólnokrajowym, zarządzonym

Bardziej szczegółowo

TEKST JEDNOLITY STATUTU TOWARZYSTWA EDUKACJI OBYWATELSKIEJ

TEKST JEDNOLITY STATUTU TOWARZYSTWA EDUKACJI OBYWATELSKIEJ TEKST JEDNOLITY STATUTU TOWARZYSTWA EDUKACJI OBYWATELSKIEJ I 1. 1. Towarzystwo Edukacji Obywatelskiej, zwane dalej Towarzystwem jest stowarzyszeniem zarejestrowanym i posiada osobowość prawną. 2. Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że dyrektywa w sprawie zatrzymywania danych jest nieważna

Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że dyrektywa w sprawie zatrzymywania danych jest nieważna Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej KOMUNIKAT PRASOWY nr 54/14 Luksemburg, 8 kwietnia 2014 r. Kontakty z Mediami i Informacja Wyrok w sprawach połączonych C-293/12 i C-594/12 Digital Rights Ireland

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 1998 r. Sygn. akt K. 9/97

POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 1998 r. Sygn. akt K. 9/97 6 POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 1998 r. Sygn. akt K. 9/97 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sokolewicz przewodniczący Stefan J. Jaworski sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska Wiesław Johann

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA Warszawa, dnia 30 czerwca 2014 r. ZPOW-703-116/14 INFORMACJA o zasadach i sposobie zgłaszania list kandydatów na radnych w wyborach do rad powiatów, które będą zarządzone na

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Adwokacka & Kancelaria Lobbingu i Legislacji Jerzy Marcin Majewski

Kancelaria Adwokacka & Kancelaria Lobbingu i Legislacji Jerzy Marcin Majewski Kancelaria Adwokacka & Kancelaria Lobbingu i Legislacji Jerzy Marcin Majewski ul. 27 Grudnia 9 61-737 Poznań tel.: 605 887048 email: adwokatmajewski@me.com Poznań, dnia 16 września 2013 r. Szanowny Pan

Bardziej szczegółowo

STATUT. Stowarzyszenia Mamy Czas. Rozdział I Postanowienia ogólne. Nazwa Stowarzyszenia, logo, osobowość prawna

STATUT. Stowarzyszenia Mamy Czas. Rozdział I Postanowienia ogólne. Nazwa Stowarzyszenia, logo, osobowość prawna Tekst Jednolity STATUT Stowarzyszenia Mamy Czas Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Nazwa Stowarzyszenia, logo, osobowość prawna 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Mamy Czas. 2. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA składu całej Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

UCHWAŁA składu całej Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego Sygn. akt III SW 68/14 UCHWAŁA składu całej Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego Dnia 7 sierpnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Teresa Flemming-Kulesza

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI Warszawa, 20 maja 2014 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI PODSEKRETARZ STANU Roman Dmowski DSI-WPIPSI.070.1.2014 DSI-WPIPSI.070.1.2014 Pan Stanisław Duda Sekretarz Stanu w

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 10 lutego 2014 r.

UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 10 lutego 2014 r. UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 10 lutego 2014 r. w sprawie warunków i sposobu wykorzystania techniki elektronicznej oraz trybu przekazywania danych za pośrednictwem sieci elektronicznego przekazywania

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO Źródło: http://msw.gov.pl Wygenerowano: Czwartek, 15 października 2015, 15:50 SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO REGULACJA PRAWNA Zagadnienia nabycia obywatelstwa polskiego i jego utraty reguluje ustawa

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLVI/524/2002 z dnia 5 sierpnia 2002 r.

UCHWAŁA NR XLVI/524/2002 z dnia 5 sierpnia 2002 r. UCHWAŁA NR XLVI/524/2002 z dnia 5 sierpnia 2002 r. Data utworzenia 2002-08-05 Numer aktu 524 Kadencja Kadencja 1998-2002 UCHWAŁA NR XLVI/524/2002 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 5 sierpnia 2002

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE OBYWATELSTWO UNII EUROPEJSKIEJ Każda osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obywatelem europejskim. Obywatelstwo Unii Europejskiej uzupełnia

Bardziej szczegółowo

Zasady powszechnych wyborów jako kryterium legalności prowadzenia procesu wyborczego na przykładzie Rady Najwyższej Ukrainy

Zasady powszechnych wyborów jako kryterium legalności prowadzenia procesu wyborczego na przykładzie Rady Najwyższej Ukrainy Zasady powszechnych wyborów jako kryterium legalności prowadzenia procesu wyborczego na przykładzie Rady Najwyższej Ukrainy IRYNA JEWGENIWNA SLOWSKA D.P., DOKTORANTKA KATEDRY PRAWA KONSTYTUCYJNEGO PAŃSTWOWY

Bardziej szczegółowo

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r.

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 WRZEŚNIA 2013 R. (SYGN. AKT K 35/12) DOTYCZĄCYM USTAWY O SYSTEMIE OŚWIATY I. METRYKA ORZECZENIA

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 20 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki przewodniczący Wiesław Johann sprawozdawca Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Ustrój polityczny Republiki Włoskiej

Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Rafał Czyrny Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Rzeszów 2013 Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Copyright Rafał Czyrny Rzeszów 2013 ISBN 978-83-62681-57-0 Wydawnictwo ARMAGRAF ul. Krakowska 21, 38-400

Bardziej szczegółowo

ANALIZY i REKOMENDACJE

ANALIZY i REKOMENDACJE Helsińska Fundacja Praw Człowieka ANALIZY i REKOMENDACJE Wybrane problemy prawa do udziału w wyborach Adam Bodnar, Dorota Pudzianowska, Adam Ploszka, Marcin Wolny Ø Konieczna jest nowelizacja art. 62 ust.

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK na podstawie art. 188 w związku z art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji RP

WNIOSEK na podstawie art. 188 w związku z art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji RP Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość Warszawa, dnia 18 maja 2011 r. Trybunał Konstytucyjny al. J. Ch. Szucha 12 A 00-918 Warszawa W n i o skoda wc a : Grupa posłów na Sejm RP VI kadencji według załączonej

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

EGZAMIN MATURALNY 2013 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2013 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 3) Obszar

Bardziej szczegółowo

Współczesne systemy polityczne

Współczesne systemy polityczne Jarosław Zieliński Współczesne systemy polityczne System polityczny może być rozumiany jako podstawowe struktury władz państwowych oraz główne zasady polityczne i prawne; jako ogół instytucji, za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

przedstawiam następujące stanowisko:

przedstawiam następujące stanowisko: RZECZPOSPOLITA POLSKA PROKURATOR GENERALNY Warszawa, dnia grudnia 2015 r. PG VIII TK 135/15 (K 36/15) TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY W związku z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich o stwierdzenie niezgodności

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Sobczyk. Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy

Arkadiusz Sobczyk. Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy Arkadiusz Sobczyk Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy Kodeks pracy a Konstytucja RP - tzw. podstawowe zasady prawa pracy zawarte w kodeksie pracy stanowią odzwierciedlenie

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA SPOŁECZNO KULTURALNEGO POLSKA - UKRAINA

STATUT STOWARZYSZENIA SPOŁECZNO KULTURALNEGO POLSKA - UKRAINA STATUT STOWARZYSZENIA SPOŁECZNO KULTURALNEGO POLSKA - UKRAINA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Stowarzyszenie Społeczno Kulturalne Polska Ukraina, zwane dalej Stowarzyszeniem, działa na podstawie ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Klauzule społeczne w polskim prawie zamówień publicznych

Klauzule społeczne w polskim prawie zamówień publicznych Tomasz Schimanek Klauzule społeczne w polskim prawie zamówień publicznych Zamówienia publiczne (ang. public procurment) są terminem określającym wszelkie umowy odpłatne, zawierane między zamawiającym a

Bardziej szczegółowo

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu Dobre praktyki legislacyjne 13 Przepisy przejściowe a zasada działania nowego prawa wprost Tezy: 1. W polskim porządku prawnym obowiązuje zasada działania nowego prawa wprost. Milczenie ustawodawcy co

Bardziej szczegółowo

Pan Andrzej Halicki Minister Administracji i Cyfryzacji ul. Królewska 27 00-060 Warszawa. Szanowny Panie Ministrze,

Pan Andrzej Halicki Minister Administracji i Cyfryzacji ul. Królewska 27 00-060 Warszawa. Szanowny Panie Ministrze, R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Adam Bodnar Warszawa, dnia 14 października 2015 r. VII.715.15.2014.AL Pan Andrzej Halicki Minister Administracji i Cyfryzacji ul. Królewska 27 00-060 Warszawa Szanowny

Bardziej szczegółowo

Uchwała Wielkopolskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego z dnia 9 stycznia 2015 roku

Uchwała Wielkopolskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego z dnia 9 stycznia 2015 roku Uchwała Wielkopolskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego z dnia 9 stycznia 2015 roku w sprawie: ordynacji wyborczej do Komitetu Monitorującego Wielkopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Status prawny uchodźcy

Status prawny uchodźcy EWELINA DZIUBA Status prawny uchodźcy Definicja uchodźcy zawarta jest w art. 1 Konwencji Genewskiej z 1951 r. oraz Protokole Nowojorskim z 1967 r. W rozumieniu tych aktów prawnych uchodźcą jest osoba spełniająca

Bardziej szczegółowo

Polskie Stowarzyszenie Lokatorów TBS

Polskie Stowarzyszenie Lokatorów TBS Regulamin Stowarzyszenia Polskie Stowarzyszenie Lokatorów TBS Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Lokatorów TBS i zwane jest dalej "Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Warunki te określone są w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112, z późn. zm.).

Warunki te określone są w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112, z późn. zm.). Warszawa, dnia 13 sierpnia 2015 r. PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-503-47/15 Informacja o warunkach udziału w głosowaniu w obwodach głosowania utworzonych w kraju, w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia Wrotkarskiego HABUNGO. Rozdział I Postanowienia ogólne

Statut Stowarzyszenia Wrotkarskiego HABUNGO. Rozdział I Postanowienia ogólne Art. 1. Statut Stowarzyszenia Wrotkarskiego HABUNGO Rozdział I Postanowienia ogólne Stowarzyszenie Wrotkarskie HABUNGO, zwane dalej Stowarzyszeniem działa na mocy ustawy o Sporcie z dnia 25 czerwca 2010r.

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty z Konstytucją. Tym samym zauważa

Bardziej szczegółowo

Regulamin Samorządu Studenckiego Wyższej Szkoły Turystyki i Ekologii w Suchej Beskidzkiej

Regulamin Samorządu Studenckiego Wyższej Szkoły Turystyki i Ekologii w Suchej Beskidzkiej Regulamin Samorządu Studenckiego Wyższej Szkoły Turystyki i Ekologii w Suchej Beskidzkiej I. Postanowienia ogólne. 1 1. Studenci Wyższej Szkoły Turystyki i Ekologii w Suchej Beskidzkiej, zwanej dalej Uczelnią,

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

Tabela 3. Porównanie systemów politycznych

Tabela 3. Porównanie systemów politycznych Tabela 3. Porównanie systemów politycznych Charakterystyka ustroju System polityczny charakter głowy państwa republika republika republika republika monarchia parlamentarna budowa terytorialna państwo

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM NR 123 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI I ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI im. JANA PAWŁA II W WARSZAWIE

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM NR 123 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI I ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI im. JANA PAWŁA II W WARSZAWIE REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM NR 123 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI I ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI im. JANA PAWŁA II W WARSZAWIE Podstawa prawna: Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991

Bardziej szczegółowo

Marta Kłopocka-Jasińska, Skarga konstytucyjna w Królestwie Hiszpanii, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2010, ss. 262

Marta Kłopocka-Jasińska, Skarga konstytucyjna w Królestwie Hiszpanii, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2010, ss. 262 Recenzja Marta Kłopocka-Jasińska, Skarga konstytucyjna w Królestwie Hiszpanii, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2010, ss. 262 Instytucja skargi konstytucyjnej jest szczególnym środkiem ochrony praw i wolności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WALNEGO ZGROMADZENIA SPÓŁKI CALL CENTER TOOLS SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE

REGULAMIN WALNEGO ZGROMADZENIA SPÓŁKI CALL CENTER TOOLS SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE REGULAMIN WALNEGO ZGROMADZENIA SPÓŁKI CALL CENTER TOOLS SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE Rozdział I Przepisy ogólne 1 Walne Zgromadzenie Spółki Call Center Tools S.A. zwane dalej Walnym Zgromadzeniem

Bardziej szczegółowo