Regulatory Toxicology and Pharmacology

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Regulatory Toxicology and Pharmacology"

Transkrypt

1 Regulatory Toxicology and Pharmacology xxx (04) xxxxxx Contents lists available at ScienceDirect Regulatory Toxicology and Pharmacology journal homepage: vier.com/locate/yrtph Porównanie zawartości wybranych substancji w aerozolu z e-papierosów z zawartością w dymie z tradycyjnych papierosów oraz w powietrzu otoczenia Rana Tayyarah*, Gerald A. Long Lorillard Tobacco Company, PO Box 688, Greensboro, NC, USA INFORMACJE DOTYCZĄCE ARTYKUŁU Historia artykułu: Otrzymano 3 lipca 04 Udostępniono online xxxx Słowa kluczowe: Papieros elektroniczny Palenie Tytoń Szkodliwe i potencjalnie szkodliwe składniki (Harmful and potentially harmful constituents HPHC) STRESZCZENIE Przebadano wiodące komercyjne elektroniczne papierosy, aby ustalić ich skład całościowy. Papierosy elektroniczne i tradycyjne oceniono wykorzystując maszynę palącą w celu porównania poziomu nikotyny i względną zawartość substancji chemicznych. Wykazano, że przebadane e-liquidy zawierają humektanty, glicerynę i/lub glikol propylenowy ( 75%); wodę (<0%); nikotynę (około %) oraz aromat (<0%). Zebrany aerozol (ACM) próbek z e-papierosów był podobny w składzie do e-liquidów. Poziom nikotyny w próbkach z e-papierosów był o 85% niższy niż poziom nikotyny w papierosach tradycyjnych. Analiza wdychanego dymu z tradycyjnych papierosów wykazała, że w dymie tytoniowym znajduje się około 500 razy więcej badanych szkodliwych i potencjalnie szkodliwych składników (HPHC) w porównaniu z aerozolem z e-papierosów lub z powietrzem otoczenia. Poziom badanych HPHC w e-papierosach był bardziej zbliżony do powietrza otoczenia, niż do poziomu HPHC w konwencjonalnych papierosach; w e-papierosach nie wykryto istotnej zawartości HPHC dymu tytoniowego z żadnej klasy związków. Z tego powodu wyniki niniejszego badania potwierdzają poprzednie twierdzenia badaczy na temat tego, że produkty e-papierosów powodują mniejszą ekspozycję na substancje szkodliwe niż dym z tradycyjnych papierosów. 04 Autorzy. Artykuł opublikowany przez Elsevier Inc. Niniejszy artykuł jest powszechnie dostępny na licencji CCBY (hhtp://creativecommons.org/licenses/by/3.0/).. Wstęp Papierosy elektroniczne (e-papierosy) to stosunkowo nowy produkt konsumpcyjny. W przeciwieństwie do tradycyjnych papierosów, w e-papierosach w celu uzyskania smaku nie spala się tytoniu. Zamiast tego zawierają one płynny czynnik aromatyczny (zwykle określany mianem e-liquidu ), który jest termicznie waporyzowany przez element elektryczny. Liquid zwykle jest mieszaniną wody, gliceryny i/lub glikolu propylenowego. Zawiera również nikotynę i aromat, chociaż dostępne są także produkty bez nikotyny. Chociaż od kilkudziesięciu lat prowadzone są badania określające właściwości papierosów tradycyjnych i istnieje dla nich wiele standaryzowanych metod analitycznych, do tej pory opublikowano stosunkowo niewiele danych analitycznych dotyczących komercyjnych e-papierosów. Skróty: ACM masa zebranego aerozolu, ang. aerosol collected mass; HPHC szkodliwe i potencjalnie szkodliwe składniki, ang. harmful and potentially harmful constituents; CO tlenek węgla; TSNA nitrozoaminy specyficzne dla tytoniu, ang. tobacco-specific nitrosoamines; PAA wielopierścieniowe aminy aromatyczne, ang. poliaromatic amines; PAH wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, ang. polyaromatic hydrocarbons; LOQ granica oznaczalności, ang. limit of quantitation; LOD granica wykrywalności, ang. limit of detection; CAN Health Canada Test Method T-5; blu CTD Classic Tobacco Disposable; blu MMD Magnificent Menthol Disposable; blu CCH Cherry Crush, Premium, High Strength; SKYCIG CTB Classic Tobacco Bold; SKYCIG CMB Crown Menthol Bold; MGB Marlboro Gold Box; L&B O Lambert & Butler Original; L&B M Lambert & Butler Menthol; TPM całkowita masa cząstek stałych, ang. total particulate matter; PG glikol propylenowy, ang. propylene glycol. Autor korespondencyjny. Fax: * Adres (R. Tayyarah). Co więcej, nie opracowano jeszcze żadnych standaryzowanych metod badawczych ani produktów referencyjnych. Ogólnie uważa się, że papierosy elektroniczne narażają na mniejszą ekspozycję na chemiczne składniki papierosów tradycyjnych, ponieważ dostarczają aromat i nikotynę poprzez przeprowadzanie liquidu w parę, a nie poprzez spalanie tytoniu. Goniewicz i in. (04) wykryli niewielkie ilości niektórych substancji chemicznych w wybranych markach e-papierosów dostępnych w handlu w Polsce. Niedawno wykonany przegląd analiz różnych e-papierosów wykazuje stosunkowo prosty skład chemiczny w porównaniu z dymem tradycyjnych papierosów (Burstyn, 04). Jednakże istnieje niewiele opublikowanych wyników dla produktów komercyjnych, które zajmują istotną pozycję na rynku (Cheng, 04). Celem niniejszego badania była ocena e-papierosów, zajmujących znaczącą pozycję na rynku, pod kątem składu masowego, w tym zawartości nikotyny i wybranych składników, oraz porównanie go ze składem tradycyjnych papierosów. Do badań wybrano trzy produkty blu ecigs (z udziałem około 50% w rynku amerykańskim) oraz dwa produkty SKYCIG (z udziałem około 30% w rynku brytyjskim). W celach porównawczych jako papierosy tradycyjne wykorzystano Marlboro Gold Box (USA) oraz Lambert & Butler Original i Menthol (Wielka Brytania), które mają znaczący udział w rynku w odpowiednich rejonach geograficznych / 04 The Authors. Published by Elsevier Inc. This is an open access article under the CC BY license (http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/). and with ambient air. Regul. Toxicol. Pharmacol. (04),

2 R. Tayyarah, G.A. Long / Regulatory Toxicology and Pharmacology xxx (04) xxxxxx Produkty wykorzystane w badaniu były oceniane pod kątem zawartości i ilości substancji, która dostaje się do organizmu; przebadano główne składniki (glicerynę, glikol propylenowy, wodę i nikotynę) oraz wybrane substancje chemiczne (tlenek węgla (CO), związki karbonylowe, związki fenolowe, lotne związki organiczne, metale, nitrozoaminy specyficzne dla tytoniu (TSNA), wielopierścieniowe aminy aromatyczne (PAA) oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (PAH)). Wiele z tych składników wymienionych jest w wytycznych dla przemysłu tytoniowego, wydanych przez FDA, które ustanawiają obowiązek raportowania dotyczący szkodliwych i potencjalnie szkodliwych składników wypełnienia i dymu papierosów, na podstawie sekcji 904(a)(3) Family Smoking Prevention and Tobacco Control Act z 009 r. (FDA, 0). Do zbadania, ile substancji z tradycyjnych papierosów przedostaje się do organizmu, wykorzystano intensywny schemat zaciągania opublikowany przez Health Canada (999). W celu badania e-papierosów zastosowano niewielką modyfikację tego schematu palenia. Aby zebrać w przybliżeniu taką samą masę aerozolu, jak dymu papierosów tradycyjnych, wykonywano dziewięćdziesiąt dziewięć zaciągnięć. Próbki powietrza otoczenia, próbki pobrane przy pustym porcie, zostały dołączone jako kontrola negatywna badania aerozolu pod kątem obecności składników papierosów (tj. HPHC).. Materiały i metody. Badane produkty Dwa rodzaje jednorazowych e-papierosów i trzy rodzaje e-papierosów do wielokrotnego napełnienia otrzymano od producentów. Trzy rodzaje papierosów tradycyjnych zostały nabyte do badań poprzez sprzedaż hurtową lub detaliczną. Informacje dotyczące każdego produktu zostały wymienione w Tabeli.. Przegląd metod W celu dokonania oceny próbek papierosów pod kątem zawartości HPHC we wdychanym dymie zastosowano metody analityczne zgodne z ISO 705. Oficjalne metody zostały zacytowane, a inne, walidowane przez autorów, zostały pokrótce opisane dla ogólnej orientacji. Co więcej, ponieważ nie istnieją żadne standaryzowane metody analizy e-papierosów, do badań e-papierosów i prób ślepych (powietrze otoczenia) zostały dostosowane metody stosowane do oceny papierosów tradycyjnych. W celu otrzymania jak najwyraźniejszego sygnału i obniżenia limitów oznaczalności, maksymalizowano (ale utrzymywano poniżej punktu przebicia) ilości zebranego aerozolu i minimalizowano objętość ekstrahentów. W niektórych przypadkach w celu poprawienia wykrywalności zostały zastosowane alternatywne instrumenty. Na przykład TSNA z wdychanego dymu były analizowane metodą GC-TEA, a aerozol i próbki powietrza metodą LC-MS/MS. Dla każdej metody zweryfikowano dokładność, precyzję oraz granice oznaczalności i wykrywalności (LOQ i LOD). Przeciętne wartości dokładności i zmienności metody dla badanych substancji wynosiły odpowiednio 98% i 3%. Informacje dotyczące LOD i LOQ poszczególnych substancji zostały przedstawione w Tabeli i w Aneksie uzupełniającym A. Na rozdzielczość metod dla niskich stężeń analitów wpływ miał poziom stężeń wybranych substancji w kontrolnych próbkach powietrza. Takie stężenia tła przypisuje się efektowi przenoszenia w instrumencie lub urządzeniu do palenia, czego świadectwa wykryto w rozpuszczalniku i ślepych próbach powietrza. Dodatkowo, obecność gliceryny i wody w wysokim stężeniu w aerozolu e-papierosów stanowi wyzwanie dla systemów pomiarowych opartych na związkach lotnych (tj. GC). W celu zwiększenia czułości metod analitycznych do badania aerozolu e-papierosów należy rozważyć wprowadzenie dodatkowych ulepszeń tych metod oraz opracowanie maszyny palącej przeznaczonej do testowania e-papierosów. Udoskonalenie i weryfikacja metody badania liquidów i aerozolu e-papierosów to temat przyszłych publikacji..3 Zbieranie dymu i aerozolu Przygotowanie papierosów i palenie mechaniczne w przypadku papierosów konwencjonalnych opisuje Health Canada Test Method T-5 (CAN) (999). Dwa lub trzy papierosy wypalano na jedno powtórzenie w przypadku papierosów konwencjonalnych, natomiast w przypadku e-papierosów wykonywano 99 zaciągnięć na papieros, zbierając nie więcej niż ok. 00 mg cząstek stałych na jeden filtr. W każdym pomiarze wykonano trzy do pięciu powtórzeń. Przed analizą filtry z operacji zbierania dymu papierosowego oglądano w celu stwierdzenia ewentualnego nadmiaru cząstek stałych, co jest widoczne w postaci brązowych plam w tylnej części filtra. Aby zagwarantować brak nadmiaru cząstek stałych w procesie zbierania aerozolu, jednostki e-papierosów ważono przed i po operacji zbierania w celu sprawdzenia, czy zmiany masy produktu i filtra są porównywalne. Ślepe próby powietrza otrzymywano zaciągając powietrze z pomieszczenia (99 zaciągnięć) przez pusty port urządzenia palącego do odpowiedniego medium wychwytującego dla danej metody analitycznej. Takie ślepe próby powietrza otrzymywano i analizowano w ten sam sposób i w tym samym czasie, co próbki aerozolu z e-papierosów. Zbieranie dymu i aerozolu przeprowadzono oddzielnie. Cząstki stałe z dymu i z aerozoli zbierano na 44 mm filtry z włókna szklanego o skuteczności wychwytywania >99% dla analizy w każdym powtórzeniu. W przypadku związków karbonylowych dym/aerozol zbierano bezpośrednio przy użyciu dwóch impingerów w szeregu. W oznaczaniu metali w dymie zastosowano osadzanie elektrostatyczne. W analizie związków lotnych i PAH pojedyncze chłodzone impingery umieszczono w szeregu z filtrami. Glicerynę i nikotynę oznaczono ilościowo w e-liquidzie przy użyciu GC-FID i/lub GC-MS metodą równoważną ISO 035 (ISO, 000a). Wodę w e-liquidzie oznaczono ilościowo metodą Karla Fischera. Opracowano e-liquid referencyjny, który wykorzystano do monitorowania analiz składników w próbkach e-liquidów. E-liquid referencyjny składa się głównie z gliceryny, glikolu propylenowego i wody oraz nikotyny, mentolu i Tween 80 w niskich stężeniach. Tween 80 jest dodawany w celu poprawienia rozpuszczalności mentolu w roztworze. Celem e-liquidu referencyjnego nie jest bezpośrednie odtworzenie składu e-liquidu do konsumpcji, a tylko takiego, jaki jest użyty do analitycznych wykresów kontrolnych. Dla każdej próbki i dla każdego e-liquidu referencyjnego wykonano trzy powtórzenia..4 Oznaczenia analityczne Oznaczenie tlenku węgla przeprowadzono jednocześnie ze zbieraniem aerozolu i dymu w celu oznaczenia nikotyny i wody; oznaczenie przeprowadzono metodą NDIR według ISO 8454:007 (ISO, 007). Związki karbonylowe zostały związane przy użyciu,4-dinitrofenylohydrazyny jako czynnika derywatyzującego z jednoczesną analizą UPLC-UV metodą Tabela. Lista badanych papierosów i e-papierosów. Produkt Producent Rodzaj produktu Informacje dotyczące nikotyny, umieszczone na opakowaniu Classic Tobacco Disposable (blu CTD) MagnificentMentholDisposable(bluMMD)blueCigs blu ecigs E-papieros jednorazowy E-papieros jednorazowy Zawartość: 4 mg/jednostka Zawartość: 4 mg/jednostka CherryCrush,Premium,HighStrength(bluCCH)blueCigs Classic Tobacco Bold (SKYCIG CTB) SKYCIG E-papieros do ponownego napełnienia E-papieros do ponownego napełnienia Zawartość: 6 mg/jednostka Zawartość: 8 mg/jednostka Crown Menthol Bold (SKYCIG CMB) SKYCIG E-papieros do ponownego napełnienia Zawartość: 8 mg/jednostka Marlboro Gold Box (MGB) Philip Morris USA Papieros tradycyjny - Lambert & Butler Original (L&B O) Imperial Tobacco Papieros tradycyjny Ilość dostająca się do organizmu: 0,9 mg/pap. (ISO) Lambert & Butler Menthol (L&B M) Imperial Tobacco Papieros tradycyjny Ilość dostająca się do organizmu: 0,5 mg/pap. (ISO) and with ambient air. Regul. Toxicol. Pharmacol. (04),

3 R. Tayyarah, G.A. Long / Regulatory Toxicology and Pharmacology xxx (04) xxxxxx 3 nr 74 według CORESTA (CORESTA, 03). W celu określenia zawartości związków fenolowych filtry poddano ekstrakcji, polegającej na wytrząsaniu przez 30 minut z 0 ml roztworu wodnego zawierającego % kwasu octowego/,5% metanolu (MeOH). Ekstrakty analizowano metodą UPLC z użyciem detektora fluorescencyjnego, do rozdziału wykorzystując kolumnę C8. W celu oznaczenia związków lotnych połączono roztwory z filtrów i z impingera (0 ml MeOH). Ekstrakty badano metodą GC-MS w trybie SIM z zastosowaniem kolumny kapilarnej WAX. W celu oznaczenia zawartości metali, dym tytoniowy zbierano za pomocą odpylacza elektrostatycznego, a aerozol z e-papierosów zbierano na filtrach z włókna szklanego. Po paleniu kondensat dymu tytoniowego spłukiwano z rury odpylacza przy użyciu metanolu. Wysuszone kondensaty poddano działaniu kwasu solnego (0% obj.) i azotowego (80% obj.) oraz wysokiej temperatury, a następnie rozcieńczono do analizy metodą ICP-MS. W celu zbadania próbek aerozolu filtry zostały poddane ekstrakcji przy użyciu 0 ml mieszaniny kwasu azotowego (% obj.) i solnego (0,5% obj.) przez 0 minut na wytrząsarce. Powstałe ekstrakty analizowano za pomocą spektrometru ICP-MS wyposażonego w oktupolową komorę kolizyjno-reakcyjną. W celu oznaczenia zawartości TSNA próbki dymu zostały poddane ekstrakcji rozpuszczalnikiem niepolarnym, oczyszczone metodą ekstrakcji do fazy stałej (SPE, ang. solid phase extraction) oraz zatężone, a następnie zostały zbadane za pomocą GC-TEA zgodnie z metodą nr 63 według CORESTA (CORESTA, 005). Natomiast próbki aerozolu zostały poddane ekstrakcji polegającej na wytrząsaniu przez 5 minut z 0 ml 5 mm wodnego roztworu amoniaku. Ekstrakty były analizowane metodą LC-MS przy użyciu kolumny C8. W celu oznaczenia zawartości PAA filtry wytrząsano przez 30 minut z 5 ml 5% roztworu wodnego HCl, po której nastąpiła wymiana rozpuszczalnika i derywatyzacja przy użyciu bezwodnika kwasu pentafluoropropionowego i trimetyloaminy. Po etapie oczyszczania metodą SPE (Florisil SEP-PAK) próbki zostały poddane analizie metodą GC-MS w trybie SIM z zastosowaniem ujemnej jonizacji chemicznej. Oznaczenie zawartości PAH przeprowadzono poprzez ekstrakcję w MeOH, oczyszczenie metodą SPE i analizę metodą GC-SM w trybie SIM (Tarrant i in., 009). Otrzymane wyniki powyższych analiz podano w tabeli w Aneksie uzupełniającym A jako wartości średnie ± odchylenie standardowe z zawartości wybranych związków. W przypadkach, gdy w próbkach aerozolu z e-papierosów obecne były oznaczalne ilości analitu, przekraczające jego zawartość w próbkach powietrza, za pomocą analizy wariancji (ANOVA) porównywano średnie wyniki dla dymu papierosowego z odpowiednimi danymi dla aerozolu. Analizy statystyczne przeprowadzono w programie JMP (SAS Institute, Inc. Cary, NC, USA). Dla wszystkich porównań poziom istotności wynosił p < 0, Wyniki i omówienie 3. Zbieranie aerozolu Maszynowe palenie papierosów według standaryzowanych schematów służy wyłącznie do celów porównawczych, nie stanowi odzwierciedlani różnych zachowań związanych z paleniem. Dlatego określono, jakie standaryzowane wyposażenie, papierosy referencyjne oraz metodologia są niezbędne do przeprowadzenia porównania różnych produktów w kontrolowanych warunkach. Metody według ISO 3308:000E i Health Canada (CAN) są często stosowane w celu porównania różnych tradycyjnych papierosów w warunkach laboratoryjnych (ISO, 000b; Health Canada, 999). Zgodnie z tymi metodami tradycyjne papierosy są wypalane do niedopałków o określonej długości poprzez jednakowe zaciągnięcia o określonej objętości i czasie trwania oraz z zachowaniem jednakowych przerw pomiędzy zaciągnięciami. Obecnie nie ma ogólnie przyjętego schematu zaciągania opracowanego do badań e-papierosów. Istnieje niewielka ilość badań topograficznych, ale niepotwierdzone dowodami informacje wskazują na to, że użytkowanie e-papierosów w dużej mierze zależy od indywidualnego konsumenta, wzoru produktu oraz jego możliwości. Naszym celem w niniejszym badaniu było zgromadzenie aerozolu w ilości wystarczającej do wykrycia wybranych HPHC (o ile są obecne). W tym celu odpowiedni byłby szeroki wachlarz parametrów. Biorąc pod uwagę cele niniejszego badania, kluczowe dla umożliwienia porównania dymu tytoniowego z aerozolem z e-papierosów było zastosowanie parametrów zbierania, które są kompatybilne zarówno z tradycyjnymi, jak i elektronicznymi papierosami. Bardziej intensywny ze standardowych schematów wykorzystywanych do badań papierosów (opracowany przez CAN), obejmujący zaciągnięcia o objętości 55 ml dwa razy na minutę, został zaadaptowany do niniejszego badania. Kluczowa modyfikacja metody opisanej przez CAN pod kątem badania e-papierosów dotyczy tego, że do zbierania aerozolu konieczna jest stała liczba zaciągnięć (zamiast ustalonej długości niedopałka ). Do wszystkich analiz e-papierosów i ślepych próbek powietrza zastosowano standard 99 zaciągnięć. Taka liczba zaciągnięć umożliwia zebranie podobnej ilości cząsteczek stałych na jednym filtrze podczas testowania próbek papierosów elektronicznych i tradycyjnych. Jest to także około razy większa liczba zaciągnięć niż się zwykle obserwuje w przypadku papierosów tradycyjnych. Dla Marlboro Gold Box, L&B O i L&B M średnia liczba zaciągnięć na jednego papierosa wynosiła odpowiednio 9,, 8, i 7,, gdy papierosy tych marek były palone do standardowej długości niedopałka przez maszynę palącą. Gdyby w badaniu zastosowano bardziej agresywne parametry zaciągania, liczba zaciągnięć zostałaby obniżona w celu utrzymania stałej docelowej ilości zebranego ACM. Należy zwrócić uwagę, że liczba wykonanych zaciągnięć podczas rzeczywistego użytkowania e-papierosów może się znacząco różnić, w zależności od wzoru produktu, wytrzymałości baterii i preferencji konsumenta dotyczących zaciągania się. Z tego powodu ilość substancji zebrana z 99 zaciągnięć nie stanowi łącznej ilości dostarczonej przez okres użycia jednego papierosa dla żadnej z badanych substancji. 3. Charakterystyka aerozolu i dymu informacje referencyjne Testowanie tradycyjnych papierosów obejmuje wykorzystanie papierosów kontrolnych lub referencyjnych, które stanowią kontrolę pozytywną i zapewniają metrykę jakościową dla standaryzowanych metod analitycznych. Kluczowymi przykładami są papierosy referencyjne Kentucky i papierosy kontrolne CORESTA (CORESTA, 009; ISO, 003; University of Kentucky, 04). Każde z tych papierosów odnośnikowych Tabela. Skład procentowy e-liquidu i aerozolu. Skład e-liquidu blu Classic Tobacco Disposable blu Magnificent Menthol Disposable blu Cherry Crush High Premium SKYCIG Classic Tobacco Bold SKYCIG Crown Menthol Bold Gliceryna (%) Glikol propylenowy (%) Woda (%) (%) Aromata a (%) blu Classic Tobacco Disposable 73 5 e-cigaretteaerosolcomposition b blu Magnificent Menthol Disposable 80 8 blu Cherry Crush High Premium SKYCIG Classic Tobacco Bold SKYCIG Crown Menthol Bold Zawartość aromatu jest obliczana jako różnica b Procentowy skład aerozolu jest obliczany w oparciu o wartość ACM jako ilość otrzymanej substancji (mg)/acm (mg) x 00. and with ambient air. Regul. Toxicol. Pharmacol. (04),

4 4 R. Tayyarah, G.A. Long / Regulatory Toxicology and Pharmacology xxx (04) xxxxxx Aromaty typowym dla danego produktu, badania dla tego zestawu próbek powtarzano. Zakres ten został określony dla każdego produktu osobno w oparciu o zbiór z 0 lub więcej powtórzeń dla danego produktu z zastosowaniem parametrów opracowanych przez CAN. Ponadto, ponieważ wyniki początkowych analiz wskazywały na niską lub niemierzalną zawartość wielu substancji, włączono ślepe próby powierza, aby sprawdzić, ile z tych substancji pochodzi z powietrza w laboratorium, z przygotowywania próbek i/lub z analiz dla każdej metody oznaczania zawartości HPHC. Wyniki otrzymane dla powietrza zostały przedstawione razem z wynikami otrzymanymi dla próbek papierosów w Tabeli 4 i 5. Zdarzały się przypadki, że próbki samego rozpuszczalnika lub samego powietrza zawierały mierzalną ilość badanych substancji. Wynika to z faktu, że niektóre substancje, np. formaldehyd, są wszechobecne, a także z efektu przeniesienia. Laugesen otrzymał podobne wyniki (009). Obserwacje te stanowią przypomnienie o koniczności zachowania ostrożności podczas pomiarów skrajnie niskich stężeń składników za pomocą przyrządów o wysokiej czułości. Woda Gliceryna Aromaty Woda 3.3 Główne składniki Gliceryna Gliceryna Woda Aromaty i produkty uboczne spalania Tlenek Węgla Ryc.. Porównanie składu procentowego e-liqudu, aerozolu z e-papierosów oraz dymu z papierosów: (a) skład e-liquidu Classic Tobacco Disposable, (b) skład aerozolu Classic Tobacco Disposable (99 zaciągnięć, CAN), (c) skład dymu Marlboro Gold Box (9 zaciągnięć, CAN) mogą służyć jako pojedyncza kontrola pozytywna i wskaźnik zmienności metody pomiędzy laboratoriami w odniesieniu do wszystkich badanych substancji. Produkcja, wzór i funkcja tych produktów referencyjnych są zbliżone do papierosów dostępnych w handlu. Obecnie nie są dostępne żadne produkty referencyjne przeznaczone do badań e-papierosów. Biorąc pod uwagę szeroki zakres wzorów e-papierosów, istnieje potrzeba opracowania kompromisowej strategii produkcji kontroli pozytywnych lub odnośników do badania e-papierosów. W braku standaryzowanych e-papierosów referencyjnych podjęto odpowiednie kroki, aby zapewnić wiarygodność eksperymentu. Na przykład wyniki dotyczące masy zebranego aerozolu (ACM) dla próbek z e-papierosów były porównywane między różnymi metodami, co stanowiło wskaźnik regularności zaciągania dla danego produktu w seriach zaciągnięć wykonywanych przez maszynę palącą, które były niezbędne do przeprowadzenia w następnej kolejności serii badań. Tak więc jeśli dla zestawu próbek otrzymano ilość ACM poza zakresem E-liquidy pozyskane z różnych produktów zostały przebadane pod kątem zidentyfikowanych składników e-papierosów w celu porównania składu procentowego e-liquidów i aerozoli. Tabela przedstawia obliczone składy procentowe dla każdej próbki, a Ryc. dla blu CTD, ponieważ wyniki porównawcze tego produktu stanowią wzorcowy przykład wyników próbek. Głównymi składnikami w próbkach e-papierosów były gliceryna i/lub glikol propylenowy ( 75%). Obecna była także woda ( 8%) i nikotyna (~%). Na podstawie bilansu masowego obliczono, że pozostałe składniki, przypuszczalnie aromaty, występowały w ilości mniejszej niż 7%. Należy zwrócić uwagę, że wynik ten może obejmować też niepewność pomiarów i dowolne HPHC, jeśli były obecne. Skład aerozolu został obliczony na podstawie wartości ACM jako ilości otrzymanej substancji (mg)/acm (mg) x 00. Skład masowy wdychanego aerozolu był podobny do składu masowego e-liquidu. Dla porównania, całkowita masa cząstek stałych (zawieszonych w gazie) (TPM) przebadanych papierosów tradycyjnych składa się w 30% z wody i w <5% z nikotyny. Podstawową różnicą między składem ACM e-papierosów a składem TPM papierosów tradycyjnych jest to, że pozostałe 65% TPM tradycyjnych papierosów stanowią w przeważającej mierze produkty uboczne spalania. W emitowanym aerozolu z próbek e-papierosów nie stwierdzono wykrywalnej ilości tlenku węgla. Tymczasem tradycyjne papierosy zaś były źródłem ponad 0 mg CO na jedną sztukę. Skład dymu papierosów Marlboro Gold Box, stanowiących wzorcowy przykład wszystkich przetestowanych papierosów tradycyjnych, został przedstawiony na Ryc. w zestawieniu z wynikami dla e-liquidu i aerozolu z blu CTD. Mimo że procentowa zawartość nikotyny w ACM i w TPM jest względnie zbliżona, należy pamiętać, że rzeczywista ilość wdychanej nikotyny jest znacząco niższa dla przetestowanych e-papierosów niż dla papierosów tradycyjnych. Ilość zebranej nikotyny mieściła się w zakresie od 8 do 33 µg/zaciągnięcie w badaniach e-papierosów, czyli była o 85% niższa niż 94-3 µg/zaciągnięcie taki wynik odnotowano w przypadku papierosów tradycyjnych. Wyniki te zestawiono w Tabeli Badanie aerozolu i dymu na zawartość HPHC W analizie dymu z papierosów konwencjonalne papierosy wypalano mechanicznie według ustalonych procedur palenia. Zbierano produkt ok. 7-9 zaciągnięć na jeden papieros. W przypadku e-papierosów i ślepych prób powietrza zbierano produkt z 99 zaciągnięć. Wyniki do porównywania wzięto w takiej postaci, w jakiej je otrzymano, tj. ilości otrzymane dla jednego papierosa i 7-9 zaciągnięć porównywano z ilościami otrzymanymi z 99 zaciągnięć z e-papierosa, tak jak pokazano w Tabeli 4. Poza tym, w celu uproszczenia porównań między próbkami z papierosów konwencjonalnych i e-papierosów, wszystkie wartości przeliczono na ilość na jedno zaciągnięcie. Wyniki te podsumowano według klas w Tabeli 5. Wyniki dla poszczególnych substancji oznaczanych podano w formie tabelarycznej jako wartości średnie ± odchylenie standardowe i przedstawiono w Dodatku A, Tabela i. and with ambient air. Regul. Toxicol. Pharmacol. (04),

5 R. Tayyarah, G.A. Long / Regulatory Toxicology and Pharmacology xxx (04) xxxxxx 5 Tabela 3. Zawartość nikotyny w papierosie i we wdychanym dymie/aerozolu porównanie papierosów elektronicznych z tradycyjnymi (średnia ± odchylenie standardowe). blu Classic Tobacco Disposable blu Magnificent Menthol Disposable blu Cherry Crush High Premium SKYCIG Classic Tobacco Bold SKYCIG Crown Menthol Bold Marlboro Gold Box L&B Original L&B Menthol Liczba powtórzeń = 3-5 Zawartość nikotyny w papierosie (µg/jednostka) ± ± ± ± ± ± ± 6.3 ± 4 Zawartość nikotyny we wdychanym dymie/aerozolu (µg/zaciągnięcie) 33 ± 5 ± 4 8 ± 3 9 ± 4 33 ± 6 6 ± 3 ± 5 94 ± 0 Tabela 4. Charakterystyka analityczna papierosów elektronicznych i tradycyjnych dostępnych w handlu, badanych z użyciem parametrów CAN podsumowanie metodologii dotyczących wybranych HPHC z papierosów (mg/całkowita liczba wykonanych zaciągnięć), zestawionych według klas związków. CO Związki karbonylowe a Związki fenolowe b Związki lotne c Metale d TSNA e PAA f PAH g Razem MarlboroGoldBox(mg/papieros) < <30.6mg L&BOriginal(mg/ papieros) < <5. L&BMenthol(mg/papieros) < <.9 bluctd(mg/99zaciągnięć) <0. <0.07 <0.00 <0.00 < < < < <0.7 blummd(mg/99zaciągnięć) <0. <0.08 <0.00 <0.00 < < < < <0.8 blucchp(mg/99zaciągnięć) <0. <0.05 <0.003 < < < < < <0.5 SKYCIGCTB(mg/99zaciągnięć) <0. <0.06 <0.000 <0.008 < < < < <0.7 SKYCIGCMB(mg/99zaciągnięć) <0. <0.09 <0.004 <0.008 < < < < <0.0 AirBlank(bluSet)(mg/99zaciągnięć) <0. <0.06 <0.00 < < < < < <0.6 AirBlank(SKYCIGSet)(mg/99zaciągnięć) <0. <0.05 < <0.008 < < < < <0.6 Znak < oznacza, że niektóre lub wszystkie wartości były poniżej limitów oznaczalności lub wykrywalności metody, liczba powtórzeń = 3-5. a Formaldehyd, aldehyd octowy, akroleina, aldehyd propionowy, aldehyd krotonowy, metyloetyloketon, aldehyd masłowy. b Hydrochinon, rezorcyna, pirokatechina, fenol, m- + p-krezol, o-krezol. c,3-butadien, izopren, akrylonitryl, benzen, toluen, styren. d Beryl, kadm, chrom, kobalt, ołów, mangan, rtęć, nikiel, selen, cyna. e N-Nitrozonornikotyna, N-nitrozoanatabina, N-nitrozoanabazyna, 4-(metylonitrozoamino)--(3-pirydylo)--butanon. f -Aminonaftalen, -aminonaftalen, 3-aminobifenyl, 4-aminobifenyl. g Naftalen, acenaftylen, acenaften, fluoren, fenantren, antracen, fluoranten, piren, benzoantracen, chryzen, benzo(b)fluoranten, benzo(k)fluoranten, benzo(a)piren, indeno[,,3-cd]piren, benzo(g,h,i)perylen. Tabela 5. Charakterystyka analityczna komercyjnych papierosów elektronicznych i tradycyjnych, badanych z użyciem parametrów CAN podsumowanie metodologii dotyczących wybranych HPHC z papierosów (µg/zaciągnięcie), zestawionych według klas związków. CO Carbonyls a Phenolics b Volatiles c Metals d TSNAs e PAA f PAH g Sum Marlboro Gold Box < <3357 l g L&B Original < <3069 L&B Menthol < <383 bluclassictobaccodisposable <.0 <0.7 <0.0 <0.0 < <0.000 < <0.00 <.7 blumagnificentmentholdisposable <.0 <0.8 <0.0 <0.0 < <0.000 < <0.00 <.8 blucherrycrushhighpremium <.0 <0.5 <0.03 <0.004 < <0.000 < <0.00 <.5 SKYCIGClassicTobaccoBold <.0 <0.6 <0.0 <0.08 < <0.000 < < <.7 SKYCIGCrownMentholBold <.0 <0.9 <0.0 <0.08 < < < < <.0 Próbka powietrza (zestaw blu) <.0 <0.6 <0.0 <0.004 < <0.000 < <0.00 <.6 Próbka powietrza (zestaw SKYCIG) <.0 <0.5 <0.0 <0.08 < <0.000 < <0.00 <.6 Znak < oznacza, że niektóre lub wszystkie wartości były poniżej limitów oznaczalności lub wykrywalności metody, liczba powtórzeń = 3-5. a Formaldehyd, aldehyd octowy, akroleina, aldehyd propionowy, aldehyd krotonowy, metyloetyloketon, aldehyd masłowy. b Hydrochinon, rezorcyna, pirokatechina, fenol, m- + p-krezol, o-krezol. c,3-butadien, izopren, akrylonitryl, benzen, toluen, styren. d Beryl, kadm, chrom, kobalt, ołów, mangan, rtęć, nikiel, selen, cyna. e N-Nitrozonornikotyna, N-nitrozoanatabina, N-nitrozoanabazyna, 4-(metylonitrozoamino)--(3-pirydylo)--butanon. f -Aminonaftalen, -aminonaftalen, 3-aminobifenyl, 4-aminobifenyl. g Naftalen, acenaftylen, acenaften, fluoren, fenantren, antracen, fluoranten, piren, benzoantracen, chryzen, benzo(b)fluoranten, benzo(k)fluoranten, benzo(a)piren, indeno[,,3-cd]piren, benzo(g,h,i)perylen. and with ambient air. Regul. Toxicol. Pharmacol. (04),

6 6 R. Tayyarah, G.A. Long / Regulatory Toxicology and Pharmacology xxx (04) xxxxxx Tabela 6. Porównanie ilości na jedno zaciągnięcie substancji występujących w stężeniach oznaczalnych w produktach ecigs badanych metodą CAN ilości oddawane podczas zaciągania i stosunek do takich ilości w produktach konwencjonalnych. Akroleina Fenol MarlboroGoldBox 6.4 ± ± 0.6 l g/ zaciągnięcie blu MMD l g/ zaciągnięcie MGB/blu MMD 0.9 ± a 900 a Mniej niż trzy powtórzenia były oznaczalne; brak odchylenia standardowego. Tabela 7. Porównanie ilości na jedno zaciągnięcie substancji występujących w stężeniach oznaczalnych w produktach SKYCIG badanych metodą CAN ilości oddawane podczas zaciągania i stosunek do takich ilości w produktach konwencjonalnych. Aldehyd octowy Akroleina Aldehyd propionowy N-nitrozoanatabina L&B µg/zaciągnięcie - średnia SKYCIG CTB µg/zaciągnięcie SKYCIG CMB µg/zaciągnięcie L&B średnia/skycig CTB L&B średnia/skycig CMB a ± ± ± a Mniej niż trzy powtórzenia były oznaczalne; brak odchylenia standardowego. Wszystkie substancje badane były obecne w dymie papierosów w stężeniach oznaczalnych, z wyjątkiem niektórych metali. Wyniki te są spójne z uzyskanymi wcześniej wynikami dla papierosów dostępnych w handlu, badanych zgodnie z reżimem palenia według CAN. W przypadku próbek papierosów całkowita ilość badanych HPHC wynosiła µg/zaciągnięcie. Spośród wszystkich 55 HPHC oznaczanych w aerozolu 5 znajdowało się w stężeniu oznaczalnym w próbce e-papierosów, ale nie w związanej ślepej próbie powietrza. Oznaczalne stężenia dla aerozolu podano w Tabeli 6 i 7, w zestawieniu z konwencjonalnymi papierosami z tego samego regionu geograficznego. Pięć oznaczalnych substancji analizowanych, występowało w stężeniach statystycznie różnych (p < 0,05) na poziomach razy niższych niż w próbkach dymu z papierosów. Fenol oznaczono ilościowo w jednym e-papierosie w ilości 900 razy mniejszej niż w dymie z papierosów. N-nitrozoanatabinę oznaczono w jednym produkcie na poziomie 50 razy niższym niż w dymie z papierosów. Trzy związki karbonylowe (akroleinę, aldehyd octowy i aldehyd propionowy) oznaczono na poziomie razy niższym niż w dymie z papierosów. Pozostałe substancje badane nie występowały w próbkach aerozoli w stężeniach oznaczalnych powyżej stężeń w ślepych próbach powietrza. Całkowite ilości substancji w e-papierosach i w ślepych próbach powietrza wynosiły < µg/zaciągnięcie, czyli o 99% mniej niż 3000 µg/zaciągniecie, oznaczone w próbkach dymu z papierosów. Tak więc wyniki te wspierają tezę o mniejszym potencjalnym narażeniu na HPHC w przypadku e-papierosów w porównaniu z dymem papierosów konwencjonalnych. 4. Wnioski Celem niniejszego badania było oznaczenie zawartości i dostarczanej ilości składników e-papierosów oraz porównanie ilości zawartej w aerozolu z e-papierosów z konwencjonalnymi papierosami w odniesieniu do wybranych HPHC, na zawartość których konwencjonalne papierosy są badane rutynowo. Rutynowe metody analityczne zostały zaadaptowane i zweryfikowane pod kątem badania e-papierosów. Zbieranie aerozolu przeprowadzono przy użyciu konwencjonalnych maszyn palących według intensywnego schematu zaciągania. Ponieważ zaciąganie mechaniczne nie naśladuje zaciągania się przez człowieka (nie zostało zresztą w ten sposób zaplanowane), wyniki tego badania są ograniczone do zakresu porównania między badanymi produktami w kategorii papierosów konwencjonalnych i e-papierosów. Lista głównych składników e-papierosów jest zgodna z listą składników ujawnionych: gliceryna i/lub glikol propylenowy ( 75%), woda ( 8%) oraz nikotyna (ok. %). Mechaniczne zaciąganie w przypadku tych produktów według zestandaryzowanego intensywnego schematu wskazywało na bezpośrednie przynoszenie tych składników do aerozolu przy jednoczesnym utrzymaniu składu aerozolu podobnego do e-liquidu. Ilość nikotyny przechodzącej do aerozolu wynosiła ok. 30 µg/zaciągnięcie lub mniej w próbach e-papierosów i była o 85% niższa od ok 00 µg/zaciągniecie, oznaczonych w badanych konwencjonalnych papierosach. Badanie aerozolu z e-papierosów wykazuje niewielkie ilości lub brak wykrywalnych stężeń badanych HPHC. Ogólnie ilość tych substancji w papierosach to ok µg/zaciągnięcie, podczas gdy w e-papierosach i w próbkach powietrza wynosi ona < µg. Małe ale mierzalne stężenia 5 spośród 55 HPHC stwierdzono w trzech próbkach aerozoli z e-papierosów; stężenia te były razy niższe niż zmierzone w próbkach dymu z papierosów. Ogólnie ilości badanych HPHC otrzymywanych z e-papierosów były bardziej zbliżone do ich zawartości w próbkach powietrza niż do badanych papierosów konwencjonalnych. Chociaż badanie to różniło się od innych pod względem analizowanych produktów, parametrów zbierania aerozolu i metod analitycznych, wyniki są w wysokim stopniu podobne. Według badaczy większość lub wszystkie badane HPHC nie zostały wykryte lub zostały wykryte w stężeniach śladowych. Burstyn (04) wykorzystał dane z ok. 50 badań w celu oszacowania narażenia na substancje z e-papierosów w porównaniu z wartościami najwyższych dopuszczalnych stężeń na podstawie 50 zaciągnięć wykonanych w ciągu 8 godzin. Dla znacznej większości substancji stężenie wynosiło << % najwyższego dopuszczalnego stężenia, natomiast dla niektórych związków karbonylowych wynosiło ono <5% takiego stężenia. Cheng (04) dokonał przeglądu 9 publikacji, w których donoszono o nieobecności lub bardzo niskich stężeniach wybranych HPHC w porównaniu z konwencjonalnymi papierosami, przy czym odnotowano, że w niektórych badanych produktach stwierdzono znaczącą zmienność co do składu i stężeń. Goniewicz i in. (04) przebadali szereg produktów dostępnych w handlu i stwierdzili obecność oznaczalnych poziomów wybranych HPHC w aerozolach e-papierosów, obecnych w stężeniach krotnie niższych niż w dymie papierosów, które w pewnych przypadkach były na poziomach oznaczanych w badaniu referencyjnym (medyczny inhalator nikotyny). Laugesen (009) i Teophilus i in. (04) przedstawili wyniki dla liquidów i aerozoli dla handlowych e-papierosów i nie stwierdzili obecności oznaczalnych ilości badanych HPHC, lub stwierdzili niezwykle niskie stężenia mierzalnych składników w porównaniu z dymem z papierosów. Poza tym wyniki kilku ostatnio przeprowadzonych badań wskazują, że krótkookresowe stosowanie e-papierosów przez dorosłych palaczy jest generalnie dobrze tolerowane, przy rzadkich przypadkach zdarzeń niepożądanych (Etter, 00; Polosa i in., 0, 04; Caponnetto i in., 03; Dawkins and Corcoran, 04; Hajek i in., 04). Tak więc wyniki uzyskane w wyżej wymienionych badaniach oraz w niniejszej pracy stanowią wsparcie dla potencjalnego zastosowania e-papierosów jako produktu powodującego znacząco mniejsze narażenia na szkodliwe lub potencjalnie szkodliwe składniki dymu u palaczy, którzy stosują takie produkty jako alternatywę dla papierosów. and with ambient air. Regul. Toxicol. Pharmacol. (04),

7 R. Tayyarah, G.A. Long / Regulatory Toxicology and Pharmacology xxx (04) xxxxxx 7 Uzasadnione jest prowadzenie dalszych badań dotyczących charakterystyki aerozolu z e-papierosów. Na przykład pożądana byłaby ciągła charakterystyka głównych składników i aromatów. Ustalenie standaryzowanych reżimów zaciągania usprawniłoby udostępnianie ustaleń badań innym uczonym. Może być konieczne udoskonalenie metod ciągłych w celu poprawy dokładności oznaczeń ilościowych substancji przy niskich stężeniach, oznaczonych w niniejszym badaniu. W tym celu ważne jest włączenie negatywnych prób kontrolnych oraz podjecie działań w celu niedopuszczenia do zanieczyszczenia próbek podczas opracowywania charakterystyki aerozolu z e-papierosów, ponieważ zawartość substancji badanych jest tego samego rzędu, co w powietrzu w laboratorium. Chociaż istnieją doniesienia dotyczące oznaczenia ilościowego wybranych substancji, wyniki na takich śladowych poziomach należy interpretować z dużą ostrożnością. Conflicts ofinterest The company for which the study authors work and the companies that manufacture the e-cigarettes tested for this study are owned by the same parent company. Acknowledgments We thank the analytical testing laboratories at Lorillard Tobacco Company for methods development and testing and Drs. Brown, D Ruiz, Heck and Stevens for technical discussions. Appendix A. Supplementary data Supplementary data associated with this article can be found, in the online version, at References Burstyn, I., 04. Peering through the mist: systematic review of what the chemistry of contaminants in electronic cigarettes tells us about health risks. BMC Public Health 4, 8. Caponnetto, P., Campagna, D., Cibella, F., Morjaria, J.B., Caruso, M., Russo, C., Polosa, R., 03. Efficiency and safety of an electronic cigarette (ECLAT) as tobacco cigarettes substitute: a prospective -month randomized control design study. PLoS ONE. Cheng, T., 04. Chemical evaluation of electronic cigarettes. Tob. Control 3 (Suppl. ), iiii7. CORESTA, 005. CORESTA recommended method N 63. Determination of tobacco specific nitrosamines in cigarette mainstream smoke GCTEA method. <http://www.coresta.org/recommended_methods/crm_63.pdf/> (accessed July 04). CORESTA, 009, CORESTA guide N 8. CORESTA Monitor test piece production and evaluation requirements. <http://www.coresta.org/guides/guide-no08- Monitor-Production_Apr09.pdf/> (accessed July 04). CORESTA, 03. CORESTA recommended method N 74. Determination of selected carbonyls in mainstream cigarette smoke by HPLC (second ed.). <http:// (accessed July 04). Dawkins, L., Corcoran, O., 04. Acute electronic cigarette use: nicotine delivery and subjective effects in regular users. Psychopharmacology 3 (), Etter, J.F., 00. Electronic cigarettes: a survey of users. BMC Public Health 0, 3, doi: 0:86/ Goniewicz, M.L., Knysak, J., Gawron, M., Kosmider, L., Sobczak, A., Kurek, J., Prokopowicz, A., Jablonska-Czapla, M., Rosik-Dulewska, C., Havel, C., Jacob 3rd, P., Benowitz, N., 04. Levels of selected carcinogens and toxicants in vapour from electronic cigarettes. Tob. Control 3 (), /tobaccocontrol Hajek, P., Etter, J.F., Benowitz, N., Eissenberg, T., McRobbie, H., 04. Electronic cigarettes: review of use, content, safety, effects on smokers and potential for harm and benefit. Addiction. FDA, 0. Draft guidance for industry: reporting harmful and potentially harmful constituents in tobacco products and tobacco smoke under section 904(a)(3) of the Federal Food, Drug, and Cosmetic Act. <http://www.fda.gov/downloads/ TobaccoProducts/GuidanceComplianceRegulatoryInformation/UCM9788.pdf/> (accessed June 04). Health Canada, 999. Official Method T-5. Determination of tar, nicotine and carbon monoxide in mainstream tobacco smoke. ISO, 000a. ISO Standard 035, International Organization for Standardization. Cigarettes determination of nicotine in smoke condensates gas chromatographic method. ISO, 000b. ISO Standard 3308, International Organization for Standardization. Routine analytical cigarette-smoking machine definitions and standard conditions. ISO, 003. ISO Standard 6055, International Organization for Standardization. Tobacco and tobacco products monitor test requirements and use. ISO, 007. ISO Standard 8454, International Organization for Standardization. Cigarettes determination of carbon monoxide in the vapor phase of cigarette smoke NDIR method. Laugesen, M., 009. Ruyan(r) e-cigarette bench-top tests. Poster presented at Society for Research on Nicotine and Tobacco (SRNT) Meeting, April 30, Dublin, Ireland. <http://www.seeht.org/laugesen_apr_009.pdf/> (accessed July 04). Polosa, R., Caponnetto, P., Morjaria, J.B., Papale, G., Campagna, D., Russo, C., 0. Effect of an electronic nicotine delivery device (e-cigarette) on smoking reduction and cessation: a prospective 6-month pilot study. BMC Public Health, Polosa, R., Morjaria, J.B., Caponnetto, P., et al., 04. Effectiveness and tolerability of electronic cigarette in real-life: a 4-month prospective observational study. Intern. Emerg. Med. 9 (5), z. Theophilus, E.H., Potts, R., Fowler, K., Fields, W., Bombick, B., 04. VUSE electronic cigarette aerosol chemistry and cytotoxicity. Poster presented at Society of Toxicology Meeting, March 47. Tarrant, J.E., Mills, K., Williard, C., 009. Development of an improved method for the determination of polycyclic aromatic hydrocarbons in mainstream tobacco smoke. J. Chromatogr. A 6 (), j.chroma University of Kentucky, Reference Cigarette Information. <http://www.ca.uky.edu/ refcig/> (accessed July 04). and with ambient air. Regul. Toxicol. Pharmacol. (04),

Elektroniczny papieros - bezpieczny substytut papierosa czy nowe zagrożenie? Andrzej Sobczak 1,2

Elektroniczny papieros - bezpieczny substytut papierosa czy nowe zagrożenie? Andrzej Sobczak 1,2 Elektroniczny papieros - bezpieczny substytut papierosa czy nowe zagrożenie? Andrzej Sobczak 1,2 1 Zakład Chemii Ogólnej i Nieorganicznej Wydziału Farmaceutycznego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov.

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov. Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. Opracowanie: Kamila Knol- Michałowska Alicja Petrykowska Krzysztof Puchalski Łódź,

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov.

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov. Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. E-papieros pomaga czy szkodzi? Opracowanie: Kamila Knol-Michałowska Alicja Petrykowska

Bardziej szczegółowo

Leon Kośmider. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach. leon.kosmider@gmail.

Leon Kośmider. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach. leon.kosmider@gmail. Leon Kośmider Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach leon.kosmider@gmail.com W małych dawkach: stymulant zwiększenie koncentracji uczucie przyjemności

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov.

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov. Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. E-papierosy czym są, jaka jest historia ich powstania, jaka jest skala ich używania,

Bardziej szczegółowo

Ocena metodyki pobierania i preparatyki próbek do badań

Ocena metodyki pobierania i preparatyki próbek do badań Ocena metodyki pobierania i preparatyki próbek do badań Projekt nr CZ.3.22/1.2.00/12.03398 Ocena stężeń PAH i metali ciężkich na powierzchni hałdi obiektów przemysłowych Hodnocení koncentrací PAU a těžkých

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov.

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov. Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. E-papierosy czym są, jaka jest historia ich powstania, jaka jest skala ich używania,

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Przykład walidacji procedury analitycznej Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov.

Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. www.gis.gov. Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. Opracowanie: Eliza Goszczyńska Kamila Knol- Michałowska Alicja Petrykowska Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

Szkodliwość E-Papierosów

Szkodliwość E-Papierosów Szkodliwość E-Papierosów Kilka słów wstępu... E-papieros jest produktem stosunkowo nowym. Jego produkcja podlega ciągłym zmianom technologicznym, a zakres jego stosowania i wpływ na zdrowie są cały czas

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA 1 NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja potwierdzenie parametrów metody do zamierzonego jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 646

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 646 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 646 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 5 września 2011 r. Nazwa i adres: AB 646 INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Piotr Rudzki Zakład Farmakologii, w Warszawie Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Łódź, 25 VI 2009 r. Prace badawczo-wdrożeniowe

Bardziej szczegółowo

Raport z badania Działanie wirusobójcze środka dezynfekującego wobec Feline calicivirus. 25 października 2006

Raport z badania Działanie wirusobójcze środka dezynfekującego wobec Feline calicivirus. 25 października 2006 Raport z badania Działanie wirusobójcze środka dezynfekującego wobec Feline calicivirus 25 października 2006 Dr Tobias J. Tuthill Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytet Leeds Leeds LS2 9JT www.fbs.leeds.ac.uk

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 PISMO PRZEWODNIE od: Komisja Europejska data otrzymania: 9 czerwca 2008 r. do: Sekretariat Generalny Rady Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SYSTEMU POMIAROWEGO (MSA)

ANALIZA SYSTEMU POMIAROWEGO (MSA) StatSoft Polska, tel. 1 484300, 601 414151, info@statsoft.pl, www.statsoft.pl ANALIZA SYSTEMU POMIAROWEGO (MSA) dr inż. Tomasz Greber, Politechnika Wrocławska, Instytut Organizacji i Zarządzania Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 14, Data wydania: 24 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres: AB 325

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne)

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) mgr inż. Maria Sadowska mgr Katarzyna Furmanek mgr inż. Marcin Młodawski Laboratorium prowadzi prace badawcze w zakresie: Utylizacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2001 2 2. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2002 7

Spis treści 1. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2001 2 2. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2002 7 Spis treści 1. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2001 2 2. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2002 7 3. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2003 13 4. MIELEC - DANE ZA ROK 2001 19 5. MIELEC

Bardziej szczegółowo

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Pasteura 1, 02-093 Warszawa Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Ewa Bulska ebulska@chem.uw.edu.pl Slide 1 Opracowanie i

Bardziej szczegółowo

Dlaczego palimy papierosy elektroniczne? Why do we smoke electronic cigarettes?

Dlaczego palimy papierosy elektroniczne? Why do we smoke electronic cigarettes? 9 FA R M AC J A W S P Ó Ł C Z E S N A 0; 7: 9- Akademia Medycyny Dlaczego palimy papierosy elektroniczne? Why do we smoke electronic cigarettes? ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Otrzymano/Submitted: 0.0.0

Bardziej szczegółowo

Cała prawda. o papierosach typu light

Cała prawda. o papierosach typu light Cała prawda o papierosach typu light Czy warto wybierać papierosy typu light Czy informacje o mniejszej zawartości nikotyny i substancji smolistych zamieszczane na opakowaniach lekkich papierosów są wiarygodne?

Bardziej szczegółowo

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Walidacja metod badań zasady postępowania w LOTOS Lab 1. Metody badań stosowane w LOTOS Lab należą do następujących grup: 1.1. Metody zgodne z uznanymi normami

Bardziej szczegółowo

Testy nieparametryczne

Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne możemy stosować, gdy nie są spełnione założenia wymagane dla testów parametrycznych. Stosujemy je również, gdy dane można uporządkować według określonych kryteriów

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5, Data wydania: 21 września 2012 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Tworzymy innowacje Wykorzystanie ICT w badaniach i usługach

Tworzymy innowacje Wykorzystanie ICT w badaniach i usługach Tworzymy innowacje Wykorzystanie ICT w badaniach i usługach Katowice, 24 czerwca 2015 Rozbudowa infrastruktury informatycznej gromadzenia, przetwarzania i analizy danych środowiskowych Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a Analiza instrumentalna rok akademicki 2014/2015 wykład: prof. dr hab. Ewa Bulska prof. dr hab. Agata Michalska Maksymiuk pracownia: dr Marcin Wojciechowski Slide 1 Analiza_Instrumentalna: 2014/2015 Analiza

Bardziej szczegółowo

TARGI POL-ECO-SYSTEM 2015 strefa ograniczania niskiej emisji 27-29 października 2015 r., Poznań

TARGI POL-ECO-SYSTEM 2015 strefa ograniczania niskiej emisji 27-29 października 2015 r., Poznań Anna Chlebowska-Styś Wydział Monitoringu Środowiska Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska. 2. Podstawy prawne monitoringu powietrza w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski Energetyka węglowa a zdrowie World Health Organization - WHO Światowa Organizacja Zdrowia jest wyspecjalizowaną agendą ONZ powołaną do rozwiązywania problemów międzynarodowych w zakresie zdrowia publicznego.

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Sterowanie jakości cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Ewa Bulska Piotr Pasławski W treści normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 zawarto następujące zalecenia dotyczące sterowania

Bardziej szczegółowo

Elektroniczny papieros - bezpieczny substytut papierosa czy nowe zagrożenie?

Elektroniczny papieros - bezpieczny substytut papierosa czy nowe zagrożenie? PRACE POGLĄDOWE Leon Kośmider 1,2 Jakub Knysak 2 Maciej Łukasz Goniewicz 3 Andrzej Sobczak 1,2 Elektroniczny papieros - bezpieczny substytut papierosa czy nowe zagrożenie? Electronic cigarette a safe substitute

Bardziej szczegółowo

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Wydział Chemii Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej pl. M. Curie Skłodowskiej 3 0-03 Lublin

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium CS-17 SJ CS-17 SJ to program wspomagający sterowanie jakością badań i walidację metod badawczych. Może działać niezależnie od innych składników

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Opracowanie wyników porównania międzyoratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Wstęp W dniach 16.06.2008 17.06.2008 roku przeprowadzone zostało porównanie międzyoratoryjne

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. w sprawie wykazu substancji, których stosowanie

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Bez Tytoniu Warszawa, 31 maja 2013 r.

Światowy Dzień Bez Tytoniu Warszawa, 31 maja 2013 r. Palenie tytoniu jako problem osobisty, społeczny oraz ekonomiczny. Aspekt medyczny biernego palenia - skutki zdrowotne Światowy Dzień Bez Tytoniu Warszawa, 31 maja 2013 r. Powstrzymanie epidemii palenia

Bardziej szczegółowo

Management Systems in Production Engineering No 2(6), 2012

Management Systems in Production Engineering No 2(6), 2012 ZANIECZYSZCZENIE SUBSTANCJAMI WĘGLOWODOROWYMI WÓD MINERALNYCH I GLEB W IWONICZU-ZDROJU THE HYDROCARBON IMPURITY OF MINERAL WATERS AND SOILS IN IWONICZ-ZDRÓJ Ewa J. LIPIŃSKA Wojewódzki Inspektor Ochrony

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MEDYCYNY PRACY I ZDROWIA ŚRODOWISKOWEGO

INSTYTUT MEDYCYNY PRACY I ZDROWIA ŚRODOWISKOWEGO INSTYTUT MEDYCYNY PRACY I ZDROWIA ŚRODOWISKOWEGO, NIP 644 001 18 44 tel. 32 266 08 85 fax 32 266 11 24 e-mail: sekretariat@imp.sosnowiec.pl www.imp.sosnowiec.pl ZAKŁAD SZKODLIWOŚCI CHEMICZNYCH I TOKSYKOLOGII

Bardziej szczegółowo

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740 PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY 2 (162) 2012 ARTYKUŁY - REPORTS Anna Iżewska* NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ

Bardziej szczegółowo

ZESTAWIENIE RODZAJU PRÓBNIKÓW I WARUNKÓW TRANSPORTU PRÓBEK GAZÓW ODLOTOWYCH

ZESTAWIENIE RODZAJU PRÓBNIKÓW I WARUNKÓW TRANSPORTU PRÓBEK GAZÓW ODLOTOWYCH Laboratorium Badań 1/7 Środowiskowych Śląskiego Centrum Ochrony Pracy Sp. z o.o. w Czeladzi ZESTAWIENIE RODZAJU PRÓBNIKÓW I WARUNKÓW TRANSPORTU PRÓBEK GAZÓW ODLOTOWYCH 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11.

Bardziej szczegółowo

Biznes Mixer w ramach Forum Inicjowania Rozwoju 2014

Biznes Mixer w ramach Forum Inicjowania Rozwoju 2014 Biznes Mixer w ramach Forum Inicjowania Rozwoju 2014 Oferta rozwiązań naukowych dla biznesu i innych partnerów InnoDoktorant, VI edycja Magdalena Śliwińska prof. dr hab. inż. Waldemar Wardencki dr. inż.

Bardziej szczegółowo

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI Michał Iwaniec, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wprowadzenie W wielu zagadnieniach laboratoryjnych statystyczna

Bardziej szczegółowo

Struktura i treść rozprawy doktorskiej

Struktura i treść rozprawy doktorskiej Recenzja rozprawy doktorskiej mgr JOANNY KOWALSKIEJ zatytułowanej Analiza śladowych ilości lotnych związków organicznych (LZO) w środowisku pracy biurowej z użyciem desorpcji termicznej połączonej z kapilarną

Bardziej szczegółowo

Metody analityczne jako podstawowe narzędzie w ocenie stopnia zanieczyszczenia substancjami priorytetowymi środowiska wodnego

Metody analityczne jako podstawowe narzędzie w ocenie stopnia zanieczyszczenia substancjami priorytetowymi środowiska wodnego Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Metody analityczne jako podstawowe narzędzie w ocenie stopnia zanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów BADANIA PROCESU SORPCJI JONÓW ZŁOTA(III), PLATYNY(IV) I PALLADU(II) Z ROZTWORÓW CHLORKOWYCH ORAZ MIESZANINY JONÓW NA SORBENCIE DOWEX OPTIPORE L493 IMPREGNOWANYM CYANEXEM 31 Grzegorz Wójcik, Zbigniew Hubicki,

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk LABORATORIUM EKSPERTYZ RADIOMETRYCZNYCH Radzikowskiego 152, 31-342 KRAKÓW tel.: 12 66 28 332 mob.:517 904 204 fax: 12 66 28

Bardziej szczegółowo

Dokładność i precyzja wydajności systemu Accu-Chek Active. Wprowadzenie. Metoda

Dokładność i precyzja wydajności systemu Accu-Chek Active. Wprowadzenie. Metoda Dokładność i precyzja wydajności systemu Accu-Chek Active I. DOKŁADNOŚĆ Ocena dokładności systemu została przeprowadzona w odniesieniu do normy ISO 15197. Wprowadzenie Celem badania było określenie dokładności

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r.

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r. 1. CEL I ZAKRES BADAŃ Organizatorem badań biegłości i badań porównawczych

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 39 ds. Tytoniu i Wyrobów Tytoniowych

PLAN DZIAŁANIA KT 39 ds. Tytoniu i Wyrobów Tytoniowych PLAN DZIAŁANIA KT 39 ds. Tytoniu i Wyrobów Tytoniowych PLAN DZIAŁANIA KT 39 Strona 1 STRESZCZENIE KT 39 ds. Tytoniu i Wyrobów Tytoniowych zajmuje się opracowywaniem norm z zakresu terminologii, wymagań

Bardziej szczegółowo

Badania biegłości w zakresie oznaczania składników mineralnych w paszach metodą AAS przykłady wykorzystania wyników

Badania biegłości w zakresie oznaczania składników mineralnych w paszach metodą AAS przykłady wykorzystania wyników Waldemar Korol, Grażyna Bielecka, Jolanta Rubaj, Sławomir Walczyński Instytut Zootechniki PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Badania biegłości w zakresie oznaczania składników mineralnych w paszach

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE POWIETRZE W POLSKICH AGLOMERACJACH? WYBRANEASPEKTYJAKOŚCI POWIETRZA WMIASTACH Artur Jerzy BADYDA 2 Problemy jakości powietrza PROBLEMYJAKOŚCIPOWIETRZA ozanieczyszczenie powietrza

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WROCŁAWSKA

POLITECHNIKA WROCŁAWSKA POLITECHNIKA WROCŁAWSKA Prace wykonane w ramach projektu: Opracowanie i atestacja nowych typów materiałów odniesienia niezbędnych do uzyskania akredytacji europejskiej przez polskie laboratoria zajmujące

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO NR 113/TZ/IM/2013 Zestaw ma umożliwiać analizę termiczną próbki w symultanicznym układzie

Bardziej szczegółowo

OKREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYCH TOKSYN PRZY ZASTOSOWANIU TECHNIKI CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM MASOWYM (HPLC-MS)

OKREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYCH TOKSYN PRZY ZASTOSOWANIU TECHNIKI CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM MASOWYM (HPLC-MS) KREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYC TKSYN PRZY ZASTSWANIU TECNIKI CRMATGRAFII CIECZWEJ SPRZĘŻNEJ ZE SPEKTRMETREM MASWYM (PLC-MS) Dr inż.agata Kot-Wasik Dr anna Mazur-Marzec Katedra Chemii Analitycznej, Wydział

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA WYKONYWANIE BADAŃ LABORATORYJNYCH

OFERTA NA WYKONYWANIE BADAŃ LABORATORYJNYCH OFERTA NA WYKONYWANIE BADAŃ LABORATORYJNYCH Pomiary czynników szkodliwych i uciąŝliwych na stanowiskach pracy powietrze - czynniki chemiczne pyły hałas Analizy nawozów Analizy wody i ścieków Analizy produktów

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Benzen metoda oznaczania

Benzen metoda oznaczania Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2000, R. 16, nr 3(25), s. 41-45. mgr MARIA MADEJ mgr inż. ANNA JEŻEWSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy 00-701 Warszawa ul. Czerniakowska 16 Benzen metoda oznaczania

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów odniesienia

Zastosowanie materiałów odniesienia STOSOWANIE MATERIAŁÓW ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK e-mail:piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Podstawowe definicje statystyczne

Podstawowe definicje statystyczne Podstawowe definicje statystyczne 1. Definicje podstawowych wskaźników statystycznych Do opisu wyników surowych (w punktach, w skali procentowej) stosuje się następujące wskaźniki statystyczne: wynik minimalny

Bardziej szczegółowo

European Monitoring and Evaluation Programme (EMEP) cele, zadania, zobowiązania krajów członkowskich

European Monitoring and Evaluation Programme (EMEP) cele, zadania, zobowiązania krajów członkowskich European Monitoring and Evaluation Programme (EMEP) cele, zadania, zobowiązania krajów członkowskich dr inż. Grażyna Mitosek Instytut Ochrony Środowiska PIB IOŚ-PIB, Warszawa 21 marca 2011 1 Cele programu

Bardziej szczegółowo

CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE. ... nowe możliwości. ... new opportunities

CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE. ... nowe możliwości. ... new opportunities CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE... nowe możliwości... new opportunities GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA fluidalnym przy ciśnieniu maksymalnym 5 MPa, z zastosowaniem różnych

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP.

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Irena Jaroń Centralne Laboratorium Chemiczne Państwowy Instytut Geologiczny, Rakowiecka 4, 05-975 Warszawa Atomowa spektrometria emisyjna ze wzbudzeniem w

Bardziej szczegółowo

Ankieta dotycząca użytkowania elektronicznych papierosów (tzw. e-papierosów)

Ankieta dotycząca użytkowania elektronicznych papierosów (tzw. e-papierosów) Szanowni Państwo, Ankieta dotycząca użytkowania elektronicznych papierosów (tzw. e-papierosów) Serdecznie zapraszamy do wzięcia udziału w ankiecie dotyczącej użytkowania elektronicznych papierosów, czyli

Bardziej szczegółowo

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie -

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie - Chromatografia cieczowa jako technika analityki, przygotowania próbek, wsadów do rozdzielania, technika otrzymywania grup i czystych substancji Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii aparatura

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 13 stycznia 2015 r. Nazwa i adres AB 1169

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIA PUBLICZNYCH OCZYSZCZALNI ŚCIEKÓW ZARZĄDZANIE STRUMIENIAMI WPŁYWAJĄCYMI ZA POMOCĄ TESTÓW MICROTOX

DZIAŁANIA PUBLICZNYCH OCZYSZCZALNI ŚCIEKÓW ZARZĄDZANIE STRUMIENIAMI WPŁYWAJĄCYMI ZA POMOCĄ TESTÓW MICROTOX DZIAŁANIA PUBLICZNYCH OCZYSZCZALNI ŚCIEKÓW ZARZĄDZANIE STRUMIENIAMI WPŁYWAJĄCYMI ZA POMOCĄ TESTÓW MICROTOX 1999 TIGRET Sp. z o.o. Ul. Warszawska 27 02-495 Warszawa Tel. 22 8670528, fax 22 8670530 www.tigret.eu

Bardziej szczegółowo

Znakowanie kosmetyku nowe przepisy. mgr Katarzyna Kobza - Sindlewska

Znakowanie kosmetyku nowe przepisy. mgr Katarzyna Kobza - Sindlewska Znakowanie kosmetyku nowe przepisy. mgr Katarzyna Kobza - Sindlewska Rozporządzenie parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. rozdział VI Informacje dla konsumenta art.

Bardziej szczegółowo

Hydrazyna. Numer CAS: 302-01-2 H 2 N NH 2

Hydrazyna. Numer CAS: 302-01-2 H 2 N NH 2 mgr ELŻBIETA DOBRZYŃSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul. Czerniakowska 16 Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2007, nr 4(54), s. 63 68 Hydrazyna metoda

Bardziej szczegółowo

1. WSTĘP... 3 2. METODYKA BADAŃ... 3. 2.1. Miejsca i sposób pobierania próbek wody z akwenów portowych... 3. 2.2. Metody analityczne...

1. WSTĘP... 3 2. METODYKA BADAŃ... 3. 2.1. Miejsca i sposób pobierania próbek wody z akwenów portowych... 3. 2.2. Metody analityczne... SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 3 2. METODYKA BADAŃ... 3 2.1. Miejsca i sposób pobierania próbek wody z akwenów portowych... 3 2.2. Metody analityczne... 6 3. WYNIKI BADAŃ... 6 4. WNIOSKI... 12 SPIS TABEL 1. Współrzędne

Bardziej szczegółowo

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia:

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia: II. ODŻELAZIANIE LITERATURA 1. Akty prawne: Aktualne rozporządzenie dotyczące jakości wody do picia i na potrzeby gospodarcze. 2. Chojnacki A.: Technologia wody i ścieków. PWN, Warszawa 1972. 3. Hermanowicz

Bardziej szczegółowo

LINIOWOŚĆ METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI SUBSTANCJI NA PRZYKŁADZIE CHROMATOGRAFU

LINIOWOŚĆ METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI SUBSTANCJI NA PRZYKŁADZIE CHROMATOGRAFU LINIOWOŚĆ METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI SUBSTANCJI NA PRZYKŁADZIE CHROMATOGRAFU Tomasz Demski, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wprowadzenie Jednym z elementów walidacji metod pomiarowych jest sprawdzenie liniowości

Bardziej szczegółowo

Statystyczne sterowanie procesem

Statystyczne sterowanie procesem Statystyczne sterowanie procesem SPC (ang. Statistical Process Control) Trzy filary SPC: 1. sporządzenie dokładnego diagramu procesu produkcji; 2. pobieranie losowych próbek (w regularnych odstępach czasu

Bardziej szczegółowo

Tabela potwierdzenia informacji rejestracyjnych przedsiębiorstwa produkcji importowanego mleka pasteryzowanego

Tabela potwierdzenia informacji rejestracyjnych przedsiębiorstwa produkcji importowanego mleka pasteryzowanego Tabela potwierdzenia informacji rejestracyjnych przedsiębiorstwa produkcji importowanego mleka pasteryzowanego 1. Podstawowe informacje na temat przedsiębiorstwa (wypełnia przedsiębiorstwo ubiegające się)

Bardziej szczegółowo

METODYKI REFERENCYJNE ANALIZ.

METODYKI REFERENCYJNE ANALIZ. Załącznik nr 3 Lp. Wskaźniki jakości wody Jednostki miary METODYKI REFERENCYJNE ANALIZ. Granica wykrywalności Precyzja Dokładność Referencyjne metody pomiaru % wartości wskaźników 1 2 3 4 5 6 7 1 ph -

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz!

RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz! RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz! Dlaczego palenie papierosów jest szkodliwe? Koncerny tytoniowe dodają do tytoniu wiele substancji konserwujących, aromatów o nie

Bardziej szczegółowo

n-butan Numer CAS: 106-97-8 CH3 CH2 CH2 CH3 n-butan, metoda analityczna, metoda chromatografii gazowej, powietrze na stanowiskach

n-butan Numer CAS: 106-97-8 CH3 CH2 CH2 CH3 n-butan, metoda analityczna, metoda chromatografii gazowej, powietrze na stanowiskach Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2010, nr 1(63), s. 107 112 mgr inż. ANNA JEŻEWSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul. Czerniakowska 16 n-butan metoda

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Klasyczna Analiza Jakościowa Organiczna, Ćw. 4 - Identyfikacja wybranych cukrów Ćwiczenie 4 Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Zagadnienia teoretyczne: 1. Budowa

Bardziej szczegółowo

Niepewność kalibracji

Niepewność kalibracji Niepewność kalibracji 1. czystość roztworów kalibracyjnych 2. niepewność wielkości certyfikowanej wzorca 3. przygotowanie wagowe i objętościowe 4. selektywność instrumentu pomiarowego 5. stabilność instrumentu

Bardziej szczegółowo

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Jerzy Oszczudłowski Instytut Chemii UJK Kielce e-mail: josz@ujk.edu.pl Alternatywne metody unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów, 07-10-2010 r. 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6 Zasada [Komentarze: Dodano pierwsze zdanie.] 6.2 Do zadań Działu Kontroli Jakości należy także opracowywanie, walidacja i wdrażanie wszystkich procedur kontroli jakości, przechowywanie prób referencyjnych

Bardziej szczegółowo

Najstarsza prywatna fabryka papierosów w Polsce THE Oldest private cigarettes factory in poland

Najstarsza prywatna fabryka papierosów w Polsce THE Oldest private cigarettes factory in poland Najstarsza prywatna fabryka papierosów w Polsce THE Oldest private cigarettes factory in poland Praxis to spółka produkująca papierosy w Kamiennej Górze, oparta w 100% na polskim kapitale. Jest wyłącznie

Bardziej szczegółowo

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW Konferencja Alternatywne technologie unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów 7 październik 2010r. 1 Prawo Podstawowym aktem prawnym regulującym

Bardziej szczegółowo

ROLA INNOWACYJNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH W PRZEMYŚLE CHEMICZNYM

ROLA INNOWACYJNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH W PRZEMYŚLE CHEMICZNYM ROLA INNOWACYJNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH W PRZEMYŚLE CHEMICZNYM Jacek Namieśnik Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny, Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12, 80-233 Gdańsk e-mail: jacek.namiesnik@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Palenie papierosów FAKTY

Palenie papierosów FAKTY Palenie papierosów FAKTY Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) palenie jest największym pojedynczym śmiertelnym zagrożeniem dla zdrowia. Tytoń odpowiada za ponad 500 000 zgonów w UE. WHO szacuje,

Bardziej szczegółowo

TOKSYCZNOŚĆ DYMU GENEROWANEGO Z FAJKI WODNEJ* )

TOKSYCZNOŚĆ DYMU GENEROWANEGO Z FAJKI WODNEJ* ) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIII, 2010, 4, str. 558 564 Paulina Mach, Wioleta Zielińska-Danch, Maciej Łukasz Goniewicz 1), Bartosz Koszowski, Jan Czogała, Andrzej Sobczak TOKSYCZNOŚĆ DYMU GENEROWANEGO Z FAJKI

Bardziej szczegółowo