PROCES KARNY W ŚWIETLE KONSTYTUCJI PAWEŁ WILIŃSKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROCES KARNY W ŚWIETLE KONSTYTUCJI PAWEŁ WILIŃSKI"

Transkrypt

1 PROCES KARNY W ŚWIETLE KONSTYTUCJI PAWEŁ WILIŃSKI Warszawa 2011

2 Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Stan prawny na 1 czerwca 2011 r. Recenzent: Prof. UJ dr hab. Piotr Tuleja Wydawca: Anna Hara Redaktor prowadzący: Małgorzata Jarecka Opracowanie redakcyjne: Elżbieta Jóźwiak Łamanie: JustLuk, Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Stanisław Drzewiecki Projekt graficzny okładki: Marcin Domitrz Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2011 Copyright by Paweł Wiliński, 2011 ISBN: Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek Warszawa, ul. Płocka 5a tel , fax Księgarnia internetowa

3 Pracę dedykuję mojej córce Asieńce

4

5 Spis treści 7 Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Rola Konstytucji w procesie karnym Współczesne kierunki zmian postępowania karnego Konstytucjonalizacja prawa Konstytucjonalizacja procesu karnego Funkcje Konstytucji z perspektywy procesu karnego Gwarancyjny charakter Konstytucji Rola Konstytucji (stymulująca i hamująca) w rozwoju procesu karnego Sposoby oddziaływania Konstytucji na proces karny Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez organy procesowe Korzystanie przez strony z ochrony Konstytucji w toku postępowania Ingerencja w toku procesu legislacyjnego Proces karny a prawo karne materialne w świetle regulacji konstytucyjnych Konstytucja a współpraca karna w Unii Europejskiej Rozdział 2 Wpływ orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na proces karny Rola Trybunału Konstytucyjnego dla postępowania karnego Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla zmian przepisów kodeksu postępowania karnego Wpływ orzecznictwa ETPC na orzecznictwo konstytucyjne w sprawach karnych Trybunał Konstytucyjny a Sąd Najwyższy... 79

6 Spis treści 8 Rozdział 3 Podstawowe zasady konstytucyjne a proces karny Zasada demokratycznego państwa prawnego art. 2 Konstytucji Zasada legalizmu (legalności) działania organów władzy publicznej art. 7 Konstytucji Zasada nienaruszalności i niezbywalności godności art. 30 Konstytucji Zasada równości i zakaz dyskryminacji art. 32 ust. 1 Konstytucji Sprawiedliwość proceduralna jako wartość uniwersalna Rozdział 4 Prawo do sądu i pozycja sądu w sprawach karnych w świetle Konstytucji Rola sądu karnego w świetle Konstytucji Prawo do sądu w sprawach karnych w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji Istota prawa do sądu Konstytucyjne funkcje prawa do sądu Elementy prawa do sądu jako prawa do sądowego wymiaru sprawiedliwości Prawo dostępu do sądu Prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej Prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd Prawo do bezstronnego, niezawisłego, niezależnego i właściwego sądu Rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy Rozpoznanie sprawy przez sąd niezależny Rozpoznanie sprawy przez sąd złożony z niezawisłych sędziów Rozpoznanie sprawy przez bezstronnego sędziego Prawo do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki Zakres przedmiotowy prawa do sądu Zakres podmiotowy prawa do sądu Jawność postępowania karnego Jawność postępowania sądowego Dostęp do akt postępowania Prawo do kasacji w sprawach karnych Wznowienie postępowania karnego Zakaz zamykania drogi sądowej art. 77 ust. 2 Konstytucji...147

7 Spis treści 4. Prawo odwołania się do sądu (zasada kontroli) art. 78 Konstytucji Dwuinstancyjność postępowania sądowego art. 176 Konstytucji Rozdział 5 Konstytucyjne gwarancje domniemania niewinności i prawa do obrony Domniemanie niewinności art. 42 ust. 3 Konstytucji Prawo do obrony art. 42 ust. 2 Konstytucji Istota konstytucyjnej zasady prawa od obrony Materialny aspekt prawa do obrony Formalny aspekt prawa do obrony Koszty korzystania z prawa do obrony Zakaz reformationis in peius jako gwarancja procesowa zakorzeniona w prawie do obrony Rozdział 6 Konstytucyjne gwarancje związane z pozbawieniem wolności Nietykalność osobista i wolność osobista art. 41 Konstytucji Ogólne gwarancje nietykalności i wolności osobistej art. 41 ust. 1 Konstytucji Prawo do kontroli legalności pozbawienia wolności art. 41 ust. 2 Konstytucji Gwarancje praw zatrzymanego art. 41 ust. 3 Konstytucji Humanitarne traktowanie osób pozbawionych wolności art. 41 ust. 4 Konstytucji Prawo do odszkodowania art. 41 ust. 5 Konstytucji Stosowanie tymczasowego aresztowania Instytucja tymczasowego aresztowania Kontakt z oskarżonym pozbawionym wolności Cel stosowania środków zapobiegawczych Prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd Przesłanki stosowania tymczasowego aresztowania Obliczanie terminów tymczasowego aresztowania w innej sprawie Przesłanki przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania art k.p.k Zastosowanie tymczasowego aresztowania przez sąd drugiej instancji Dostęp do akt postępowania w związku z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania Środki przymusu inne niż tymczasowe aresztowanie

8 Spis treści Zatrzymanie Obserwacja psychiatryczna Rozdział 7 Konstytucyjne gwarancje praw pokrzywdzonego i świadka Konstytucyjne gwarancje praw pokrzywdzonego Konstytucyjne gwarancje praw świadka Rozdział 8 Pozostałe konstytucyjne gwarancje praw i wolności uczestników postępowania karnego Wprowadzenie Zakaz poddawania torturom, nieludzkiemu traktowaniu art. 40 Konstytucji Przepadek rzeczy art. 46 Konstytucji Prawo do prywatności art. 47 Konstytucji Wolność i ochrona tajemnicy komunikowania się art. 49 Konstytucji Nienaruszalność mieszkania, przeszukanie art. 50 Konstytucji Ochrona informacji o osobie art. 51 Konstytucji Wolność poruszania się art. 52 Konstytucji Prawo do informacji art. 54 ust. 1 i art. 61 Konstytucji Ekstradycja obywatela polskiego art. 55 Konstytucji Ochrona praw majątkowych art. 64 Konstytucji Wolność wykonywania zawodu art. 65 ust. 1 Konstytucji Wynagrodzenie szkody za niezgodne z prawem działanie organów państwa art. 77 ust. 1 Konstytucji Rozdział 9 Ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności w procesie karnym Ochrona praw i wolności jednostki art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji Zasada proporcjonalności (ograniczenia praw i wolności) art. 31 ust. 3 Konstytucji Zakończenie Spis orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego Bibliografia

9 Wykaz skrótów 11 Wykaz skrótów Akty prawne d.n.ś.b.s. dekret z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445 z późn. zm.) EKPC Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) k.k. ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) k.k.s. ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765 z późn. zm.) k.p.k. ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) k.p.k. z 1969 r. ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 13, poz. 96 z późn. zm.) Konstytucja Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja z 1952 r. MPPOiP (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. (tekst jedn.: Dz. U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36 z późn. zm.) Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167, zał.) nowela z dnia ustawa z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy Kodeks 12 stycznia 2007 r. postępowania karnego (Dz. U. Nr 20, poz. 116) p.u.s.p. ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz z późn. zm.) pr. pras. ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.) u.p. ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 z późn. zm.) ustaw o CBA ustawa o TK ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz. U. Nr 104, poz. 708 z późn. zm.) ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.)

10 Wykaz skrótów 12 Czasopisma i publikatory CzPKiNP EPS GSP KPP KPPubl. OTK OTK-A OTK-B PiP Prok. i Pr. Prz. Sejm. PS Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych Europejski Przegląd Sądowy Gdańskie Studia Prawnicze Kwartalnik Prawa Prywatnego Kwartalnik Prawa Publicznego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria B (od 2002 r.) Państwo i Prawo Prokuratura i Prawo Przegląd Sejmowy Przegląd Sądowy Inne ENA ETPC TSUE europejski nakaz aresztowania Europejski Trybunał Praw Człowieka Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

11 Wstęp 13 Wstęp Bezpośredni wpływ Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) na proces karny oraz postępująca konstytucjonalizacja postępowania karnego są zjawiskami, którym nie da się zaprzeczyć. Ich obserwacja, a także fascynacja dynamiką tej ewolucji zrodziła potrzebę przedstawienia aktualnego stanu konstytucyjnych rozważań nad przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) i zawartymi w nim gwarancjami praw jednostki. Jest to zasadniczy cel, jaki zdaniem autora realizować ma niniejsza publikacja. Zawiera ona omówienie przepisów Konstytucji wyznaczających bezpośrednie gwarancje procesowe oraz szczegółową analizę orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego przepisów kodeksu postępowania karnego. Wykracza jednak w pewnym zakresie także poza te granice. Umieszczono w niej bowiem również rozważania dotyczące sposobu rozumienia najważniejszych z punktu widzenia uczestników postępowania karnego zasad konstytucyjnych, konstytucyjnych praw i wolności jednostki. Choć nie mieszczą się one w obszarze gwarancji ściśle procesowych, to jednak ich oddziaływanie na proces karny jest niezwykle silne. Zatem ich pominięcie uniemożliwiłoby pełne zrozumienie konstytucyjnego systemu gwarancji odnoszących się do procesu karnego. Oparcie jądra zawartych tu rozważań na orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jest oczywistą konsekwencją faktu, że to właśnie ten organ powołany został do bezpośredniego orzekania na podstawie przepisów Konstytucji. Jako sąd prawa posiada zatem najsilniejszą legitymację do interpretacji norm konstytucyjnych. W ograniczonym zakresie zawarto w książce odwołania do dorobku doktryny prawa konstytucyjnego w tym przede wszystkim w zakresie, w jakim stanowi inspirację dla rozwoju orzecznictwa konstytucyjnego, oraz odnosi się do norm karnoprocesowych. W pracy wykorzystano także literaturę karnoprocesową. Odwołania te z kolei ograniczone zostały do opracowań związanych z tematem badań, tj. konstytucyjnymi aspektami regulacji procesowych. Celem tego zabiegu było bowiem po pierwsze, zebranie dorobku doktryny procesu karnego, po drugie, bezpośrednie odniesienie go do poruszanej problematyki. Podkreślić należy, że w ostatnich latach nastąpił szczególny wzrost aktywności Trybunału w zakresie orzekania o zgodności przepisów kodeksu postępowania karnego z Konstytucją. W konsekwencji dorobek orzeczniczy w tym zakresie jest już znaczący. Zjawisko to, choć coraz powszechniej dostrzegane przez doktrynę i orzecznictwo procesowe, wciąż nie wydaje się jednak dosta-

12 Wstęp 14 tecznie doceniane. Za wyjątkiem wybranych orzeczeń nie zostało też poddane analizie. Książka ta ma zatem na celu zarówno upowszechnienie tej wiedzy, jak też dokonanie pierwszej w tym zakresie analizy. Nadto, skoro Konstytucja wyznacza bezpośrednie granice praw i wolności uczestników postępowania karnego, to naturalną wydaje się potrzeba dostarczenia tym właśnie podmiotom informacji na temat zakresu i sposobu korzystania z tych gwarancji. Jednocześnie zaznaczyć należy, że celem pracy nie jest ocena wszystkich obowiązujących przepisów kodeksu postępowania karnego. Realizacja takiego zadania wymaga zapewne obszernych i odrębnych badań. Objętość pracy nie pozwoliła na rozszerzenie rozważań na inne zagadnienia pośrednio związane z procesem karnym, tj. postępowanie dyscyplinarne (choć niektóre rozważania do nich nawiązują), postępowanie wykonawcze, postępowanie w sprawach nieletnich, karnoskarbowych czy ustroju prokuratury. Zawarto w niej podstawowe informacje o zakresie kompetencji i trybie działania Trybunału, w tej jedynie części, w jakiej było to konieczne dla zapewnienia przejrzystości dalszych analiz. Opracowanie nie stanowi też z pewnością komentarza do Konstytucji. Stąd pominięto w nim rozważania pośrednio tylko odnoszące się do postępowania karnego oraz inne zagadnienia konstytucyjne, jak np. skutki orzeczeń TK, zakresowy czy interpretacyjny charakter wyroków. Zrezygnowano także z analiz pozostałych przepisów Konstytucji, które pośrednio mogą mieć wpływ na kształt obowiązujących przepisów, jak np. art. 91 Konstytucji w zakresie wymogów, jakie spełniać musi akt wykonawczy (rozporządzenie). Przedmiotem rozważań nie czyniono, poza ogólnym wskazaniem, trybów orzekania przez Trybunał Konstytucyjny i związanych z tym zagadnień, takich jak problem ostateczności orzeczenia, samodzielności wzorców konstytucyjnych, wykraczają one bowiem poza bezpośredni zakres problemów związanych z procedura karną, wykazując cechy problemów ogólnych nauki prawa konstytucyjnego. Podkreślić przy tym należy, że zagadnienia związane z formami działalności Trybunału Konstytucyjnego, które mogą mieć wpływ na orzecznictwo sądowe w sprawach karnych było już przedmiotem badań w prekursorskiej na gruncie nauki polskiego procesu karnego pracy B. Nity, Trybunał Konstytucyjny a proces karny, Kraków Mając nadzieję, że zawarte w książce omówienia i analizy okażą się przydatne dla czytelnika chciałbym podkreślić istotny wkład i życzliwość wielu osób, które przyczyniły się do nadania książce jej ostatecznego kształtu. Podziękowania należą się w szczególności mojej żonie Katarzynie Berwid- Wilińskiej, znakomitemu znawcy orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i krytycznemu czytelnikowi. Za trud zapoznania się z pierwotną wersją książki i uwagi, które doprowadziły do jej modyfikacji, dziękuję w sposób szczególny prof. dr. hab. SSN Piotrowi Hofmańskiemu (UJ), prof. dr. hab. Stanisławowi Stachowiakowi (UAM), prof. UJ dr. hab. Piotrowi Tulei (UJ) oraz SSN Stanisławowi Zabłockiemu. Poznań Warszawa, maj 2011 r.

13 1. Współczesne kierunki zmian postępowania karnego 15 Rozdział 1 Rola Konstytucji w procesie karnym 1. Współczesne kierunki zmian postępowania karnego Proces karny przechodzi w okresie ostatnich 20 lat gwałtowne i gruntowne przeobrażenia. Przeprowadzone nowelizacje kodeksu postępowania karnego, w liczbie 70, nie zwiększają, lecz znacząco zmniejszają spójność przepisów. Są one wyrazem zmian zachodzących w otaczającej rzeczywistości, wewnętrznych przekształceń społeczeństwa i wpływu czynników zewnętrznych, a w części także nieskuteczności działania wymiaru sprawiedliwości. Prawo karne, a w szczególności proces karny stara się nadążać za tymi przeobrażeniami. Jest to jednak proces obarczony pewnymi ograniczeniami. Po pierwsze, ma charakter odtwórczy, a zatem wprowadzane zmiany nie tyle odpowiadają oczekiwanym w przyszłości potrzebom społecznych, co starają się nadążyć za zmianami już zaszłymi. Po drugie, złożony proces legislacyjny powoduje, że ten retrospektywny, a nie prospektywny sposób regulacji odnosi się do potrzeb przeszłych, a więc nie zawsze w chwili wejścia w życie nowych przepisów ma walor aktualności. Po trzecie, nie istnieje idealny wzorzec pożądanych przepisów który mógłby sprawdzić się w pełni w praktyce. Nie może dziwić zatem, że wprowadzane przepisy nie zawsze odpowiadają i założeniom ustawodawcy, i realnym potrzebom. Po czwarte, pod koniec XX i na początku XXI w. umocniło się przedziwne przekonanie, że każdy problem ze stosowaniem prawa karnego rozwiązać można wprowadzeniem zmian albo rozszerzenia obowiązujących przepisów. Stąd mamy niekończące się nowelizacje, prowadzące do jednej z największych plag współczesnego prawa karnego chaosu prawnego i braku stabilności w obowiązywaniu prawa. To ostatnie, niezwykle dolegliwe zjawisko prowadzi do dalszych jeszcze (negatywnych) konsekwencji. Rodzi piąte ograniczenie, tj. brak stabilności i jednolitości w stosowaniu prawa karnego. Poczucie braku przewidywalności, istnienie przypadkowości i powszechnych rozbieżności w decyzjach organów procesowych pozbawia społeczeństwo zaufania do działania wymiaru sprawiedliwości. Trudno jednak oczekiwać lepszych rezultatów, jeśli ustawodawca nie zapewnia stabilności niezbędnej dla ukształtowania się właściwej praktyki, jeśli przy tym systemowym i nieustającym zmianom podlegają zasady funkcjonowania zawodów prawniczych, naboru i szkolenia.

14 Rozdział 1. Rola Konstytucji w procesie karnym 16 Wskazać można, że współczesne kierunki zmian postępowania karnego 1 związane są w sposób szczególny z trzema następującymi zjawiskami: a) konstytucjonalizacji prawa powiązania przepisów kodeksu postępowania karnego z wymogami wyznaczonymi w Konstytucji w zakresie ochrony praw i wolności jednostki uczestnika postępowania karnego; b) internalizacji prawa przenikania się systemów prawnych (multicentryczności), rozszerzania i zacieśniania form współpracy międzynarodowej w sprawach karnych, wprowadzenia uniwersalnych podstaw odpowiedzialności karnej za zbrodnie międzynarodowe (działalność trybunałów karnych), adaptowaniu obcych instytucji (np. świadek koronny, konsensualizm) i koncepcji prawnych (np. koncepcja rzetelnego procesu); c) europeizacji prawa dynamicznego rozwoju współpracy państw Unii Europejskiej w sprawach karnych, polegającej m.in. na przyjmowaniu wspólnych instrumentów prawnych, implementacji ich do wewnętrznego systemu prawnego państw członkowskich 2. Można postawić tezę, że zjawiska te wytyczają zasadnicze nurty przemian współczesnego prawa 3, a co za tym idzie także procesu karnego. Dowodem niech będzie fakt, że związana była z nimi zasadnicza większość nowelizacji kodeksu postępowania karnego 4. Bez wątpienia wielu oczekiwać można jeszcze w przyszłości. Z tego zatem powodu każdy z tych kierunków wart jest bez wątpienia pogłębionej analizy. Przedmiotem zainteresowania w dalszej części pracy będzie jednak wyłącznie pierwszy z nich. 2. Konstytucjonalizacja prawa Konstytucja, jako zasadnicza ustawa zawierająca kompletny zbiór najważniejszych reguł funkcjonowania państwa i społeczeństwa, nie jest genetycznie powiązana z istnieniem (powstaniem) systemu prawnego. Większość znanych w historii systemów prawnych nie znała tej instytucji. Dopiero zjawisku ogra- 1 W najnowszej literaturze procesowej zob. na ten temat m.in. interesujące uwagi M. Rogacka -Rzewnicka, Oportunizm i legalizm ścigania przestępstw w świetle współczesnych przeobrażeń procesu karnego, Warszawa 2007, s ; A. Gerecka -Żołyńska, Internacjonalizacja współczesnego procesu karnego w Polsce, Warszawa 2009, s ; A. Górski, Europejskie ściganie karne, Warszawa 2010, s i podana tam literatura. 2 Zmierzającej w sposób coraz odważniej artykułowany do stworzenia jednolitej przestrzeni prawnej i podwójnego unijnego i krajowego systemu wymiaru sprawiedliwości. 3 Por. T. Biernat, Europeizacja prawa zjawisko wieloaspektowe. Wprowadzenie (w:) Europeizacja prawa, red. T. Biernat, Kraków 2008, s. 7 12; E. Łętowska, Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jego konsekwencje, PiP 2005, z. 4, s Pamiętać należy jednak rzecz jasna także o ciągłym i wzajemnym wewnętrznym oddziaływaniu czynników pragmatycznych, w tym politycznych i społecznych. Trafnie charakteryzuje je S. Waltoś, Pragmatyzm i antypragmatyzm w procedurze karnej (w:) Nowe prawo karne procesowe. Zagadnienia wybrane. Księga ku czci profesora Wiesława Daszkiewicza, red. T. Nowak, Poznań 1999, s. 33. Na temat perspektyw zjawiska internacjonalizacji procesu zob. też S. Waltoś, Wizja procesu karnego w XXI wieku (w:) Postępowanie karne w XXI wieku, red. P. Kruszyński, Warszawa 2002, s ; A. Górski, Europejskie ściganie, s Określa się ją jako układ otwierający kontrolę orzeczenia sądu pierwszej instancji przez sąd wyższej instancji.

15 2. Konstytucjonalizacja prawa niczania władzy jednostki (np. władcy) na rzecz pewnych grup społecznych (np. szlachty, duchowieństwa) towarzyszyło tworzenie zrębowych regulacji o charakterze gwarancyjnym, takich jak prawa kardynalne, przywileje 5. Oświeceniowe koncepcje XVIII-wieczne, m.in. J. Locke a, J.J. Rousseau, Ch. Montesquieu, T. Jeffersona przyniosły uchwalenie pierwszych konstytucji w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w Republice Francuskiej, i stopniowo w kolejnych państwach. Były to akty o rozmaitym charakterze, stanowiące jednak znacznie częściej formy (deklaracje) uporządkowania i ułożenia zasad funkcjonowania zmieniającego się społeczeństwa niż akty normatywne o charakterze podmiotowo -gwarancyjnym, we współczesnych ich znaczeniu 6. Stopniowe zmiany w zakresie traktowania systemu norm konstytucyjnych państwa jako wyznaczających także podstawowe zasady prawa i procesu karnego nastąpiły w XVIII w. w Stanach Zjednoczonych i stopniowo były przejmowane przez inne kraje w XIX w. 7 Ogólnej regulacji stosunków społecznych i politycznych poświęcone były także konstytucje końca XIX i początku wieku XX. Impulsem do tworzenia skutecznych i normatywnych mechanizmów ochrony praw jednostki stały się jednak doświadczenia I i II wojny światowej, oraz innych konfliktów globalnych pierwszej połowy XX w.; doświadczenia dwóch totalitaryzmów i zrodzonych z nich zbrodni na ogromną skalę 8. Na bazie tych bolesnych doświadczeń powołano do życia Powszechną Deklarację Praw Człowieka 9, stawiającą na pierwszym miejscu człowieka, jednostkę posiadającą prawo do życia, wolności, bezpieczeństwa. Człowiek, jako jednostka niezależnie od urodzenia i stanu społecznego, stał się podmiotem prawa, a nie jego przedmiotem. Konstytucja jako zasadnicza ustawa ustrojowa państwa przestała być stopniowo postrzegana jedynie jako deklaracja, zbiór ogólnie pojmowanych i przyjmowanych wartości, niemających jednak swego odzwierciedlenia w praktyce funkcjonowania systemu prawa 10. Stała się aktem żywym i zawierającym katalog praw podstawowych, norm prawnych, wywierających wpływ na kształt 17 5 Por. Magna Charta Libertatum z 1215 r. w Anglii, Konstytucja Nihil Novi w Rzeczypospolitej (1505), Neminem captivabimus nisi iure victum z 1425 r. Słusznie podkreśla się, że były to jednak przede wszystkim przywileje stanowe, a nie prawa podmiotowe. Zob. B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, Warszawa 2008, s Por. Prawo konstytucyjne, red. M. Grzybowski, Białystok 2009, s D. Dudek, Konstytucyjna wolność człowieka a tymczasowe aresztowanie, Lublin 1999, s ; S. Waltoś, Kodeks postępowania karnego z 1997 r. między tradycją a wyzwaniem współczesności (w:) Nowy kodeks postępowania karnego. Zagadnienia węzłowe, red. E. Skrętowicz, Kraków 1998, s Nieporozumieniem jest rzecz jasna twierdzić, że taka skala cierpień nieznana była historii ludzkości. Wystarczy odwołać się do takich wydarzeń w historii jak wojny babilońsko -egipskie, bunty niewolników w Rzymie, najazdy mongolskie, rzezie w czasie wojen domowych w Rzeczypospolitej w latach 1630, 1648, rzezie Indian Ameryki Południowej czy Północnej, rzezie Ormian. Jednak postęp cywilizacyjny i rozwój myśli filozoficznej oraz prawnej upatrującej w człowieku autonomicznej jednostki z jej przyrodzonymi prawami kazał u progu XX wieku inaczej odbierać te okrutne zjawiska. 9 Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 217 A (III) przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1948 r. 10 Por. jednak S. Rozmaryn, Konstytucja jako ustawa zasadnicza Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Warszawa 1967 i wskazane tam pozapolityczne, tj. normatywne funkcje Konstytucji.

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny został nareszcie oceniony i osądzony w kategoriach prawno konstytucyjnych przez kompetentny organ

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

Cje. Polski proces karny - wprowadzenie. Postępowanie karne

Cje. Polski proces karny - wprowadzenie. Postępowanie karne Postępowanie karne Cje Dr Wojciech Jasiński Katedra Postępowania Karnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Postępowanie karne to prawnie uregulowana działalność zmierzająca

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotu Polskie postępowanie karne. Rok akademicki 2010/2011. 1. Przedmiot a podstawa faktyczna procesu karnego.

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotu Polskie postępowanie karne. Rok akademicki 2010/2011. 1. Przedmiot a podstawa faktyczna procesu karnego. Dr hab. Hanna Paluszkiewicz Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotu Polskie postępowanie karne Rok akademicki 2010/2011 1. Przedmiot a podstawa faktyczna procesu karnego. 2. Cele procesu karnego. 3. Proces

Bardziej szczegółowo

WZORY PISM PISMA W SPRAWACH INTERPRETACJI PRAWA PODATKOWEGO WYJAŚNIENIA, POSTĘPOWANIE, ORZECZNICTWO REDAKCJA NAUKOWA JACEK BROLIK

WZORY PISM PISMA W SPRAWACH INTERPRETACJI PRAWA PODATKOWEGO WYJAŚNIENIA, POSTĘPOWANIE, ORZECZNICTWO REDAKCJA NAUKOWA JACEK BROLIK PISMA W SPRAWACH INTERPRETACJI PRAWA PODATKOWEGO WYJAŚNIENIA, POSTĘPOWANIE, ORZECZNICTWO REDAKCJA NAUKOWA JACEK BROLIK JACEK BROLIK ELŻBIETA MUCHA Warszawa 2013 WZORY PISM Stan prawny na 1 września 2013

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE

PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE Joanna Hołda Zbigniew Hołda Beata Żórawska Warszawa 2012 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 9 Wstęp... 11 Rozdział 1 Prawo karne wykonawcze i jego nauka... 13 1.1. Prawo karne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia...

Spis treści. Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia... Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia... XIII XV XIX Część I. Zagadnienia wstępne... 1 Rozdział I. Rozwój polskiego prawa uchodźczego... 3 1. Etapy rozwoju polskiego prawa uchodźczego... 3 2. Zasada

Bardziej szczegółowo

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH WYKAZ ZAGADNIEŃ OMAWIANYCH W OBRĘBIE POSZCZEGÓLNYCH PRZEDMIOTÓW OBOWIĄZUJĄCYCH NA KOLOKWIUM ROCZNYM I R O K U A P L I K A C J I W ROKU SZKOLENIOWYM 2010 I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Anna Błaszczak Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA 1. Adwokat w postępowaniu przygotowawczym - przebieg czynności

Bardziej szczegółowo

215/6B/2005. POSTANOWIENIE z dnia 8 sierpnia 2005 r. Sygn. akt Tw 30/05. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jerzy Stępień,

215/6B/2005. POSTANOWIENIE z dnia 8 sierpnia 2005 r. Sygn. akt Tw 30/05. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jerzy Stępień, 215/6B/2005 POSTANOWIENIE z dnia 8 sierpnia 2005 r. Sygn. akt Tw 30/05 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jerzy Stępień, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Ogólnopolskiego Związku

Bardziej szczegółowo

Adwokat z urzędu Podstawowe zagadnienia prawne

Adwokat z urzędu Podstawowe zagadnienia prawne Adwokat z urzędu Podstawowe zagadnienia prawne Robert Rynkun-Werner Wydanie 1 Warszawa 2011 Opracowanie redakcyjne: Robert Stępień Redakcja techniczna: Agnieszka Szeszko Projekt okładki i stron tytułowych:

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

Rzetelny proces karny

Rzetelny proces karny Rzetelny proces karny Materiały konferencji naukowej Trzebieszowice 17 19 września 2009 r. pod redakcją Jerzego Skorupki Wojciecha Jasińskiego Warszawa 2010 Spis treści Wykaz skrótów... 9 Wstęp... 11 Część

Bardziej szczegółowo

Zakres i kierunki zmian ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zakres i kierunki zmian ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prof. zw. dr habil. Roman Hauser Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakres i kierunki zmian ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W roku 2012 minie 10 lat od uchwalenia ustaw

Bardziej szczegółowo

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości Marek Michalak Pan ZSRI5OO42O 14/KW Praw Dziecka brakiem realizacji prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców, proszę działań legislacyjnych. mających na celu zabezpieczenie praw i dobra dzieci w tym

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH 2009 2014

ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH 2009 2014 MONOGRAFIE PRAWNICZE ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH 2009 2014 Redaktor ADAM KWIECIŃSKI Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE ADAM KWIECIŃSKI ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH

Bardziej szczegółowo

Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji Komentarz

Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji Komentarz I Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji Komentarz 1 2 I I Radosław Mariusz Bieżuński Skwarło Paweł Bieżuński Ustawa o opłacie Ustawa skarbowej Komentarz o komornikach sądowych i egzekucji Komentarz

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów Nota od autora Dział I. Uczestnicy postępowania karnego

Wykaz skrótów Nota od autora Dział I. Uczestnicy postępowania karnego Wykaz skrótów... 9 Nota od autora... 17 Dział I. Uczestnicy postępowania karnego Rozdział 1. Strony... 19 1.1. Zagadnienia ogólne... 19 Rozdział 2. Oskarżyciel publiczny... 30 2.1. Prokurator... 30 2.2.

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13 Spis treści Wstęp... 9 Wykaz skrótów... 13 Rozdział 1. Polski model dostępu do informacji w administracji publicznej. Zagadnienia ogólne (Grzegorz Rydlewski)... 14 1.1. Doktrynalne i normatywne aspekty

Bardziej szczegółowo

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących:

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących: UZASADNIENIE Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania został przyjęty w dniu 18 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

Pytania na egzamin magisterski dla kierunku prawo

Pytania na egzamin magisterski dla kierunku prawo Pytania na egzamin magisterski dla kierunku prawo 1. Pojęcie zasady naczelnej konstytucji 2. Zasada zwierzchnictwa Narodu 3. Formy realizacji zasady zwierzchnictwa Narodu 4. Zasada demokratycznego państwa

Bardziej szczegółowo

STUDIA PRAWNICZE. Prawo karne

STUDIA PRAWNICZE. Prawo karne STUDIA PRAWNICZE Prawo karne W sprzedaży: L. Gardocki PRAWO KARNE, wyd. 18 Podręczniki Prawnicze A. Grześkowiak PRAWO KARNE, wyd. 4 Skrypty Becka J. Zagrodnik, L. Wilk PRAWO I PROCES KARNY SKARBOWY, wyd.

Bardziej szczegółowo

Prawo zatrudnienia. Małgorzata Gersdorf. Wydanie 1

Prawo zatrudnienia. Małgorzata Gersdorf. Wydanie 1 Prawo zatrudnienia Małgorzata Gersdorf Wydanie 1 Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Joanna Choroszczak-Magiera Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski

Bardziej szczegółowo

13/2A/2004. Marian Grzybowski przewodniczący Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Wiesław Johann Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska Marek Mazurkiewicz,

13/2A/2004. Marian Grzybowski przewodniczący Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Wiesław Johann Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska Marek Mazurkiewicz, 13/2A/2004 POSTANOWIENIE z dnia 24 lutego 2004 r. Sygn. akt P 5/03 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marian Grzybowski przewodniczący Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Wiesław Johann Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów nieujawnionych. Piotr Pietrasz

Opodatkowanie dochodów nieujawnionych. Piotr Pietrasz Opodatkowanie dochodów nieujawnionych Piotr Pietrasz Opodatkowanie dochodów nieujawnionych Piotr Pietrasz monografie Wydawca: Ewa Fonkowicz Redaktor prowadz¹cy: Ewa Fonkowicz Sk³ad i ³amanie: Studio Lotus

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 ROZDZIAŁ I. Teoria organów państwowych... 17. ROZDZIAŁ II. Konstytucyjne organy ochrony prawa...

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 ROZDZIAŁ I. Teoria organów państwowych... 17. ROZDZIAŁ II. Konstytucyjne organy ochrony prawa... SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Wstęp......................................................... 13 ROZDZIAŁ I. Teoria organów państwowych... 17 1. Pojęcie organu... 17 2. Klasyfikacja organów... 21 2.1.

Bardziej szczegółowo

BLOK PRAWO O ADWOKATURZE HISTORIA ADWOKATURY ETYKA KSZTAŁTOWANIE WIZERUNKU ADWOKATA

BLOK PRAWO O ADWOKATURZE HISTORIA ADWOKATURY ETYKA KSZTAŁTOWANIE WIZERUNKU ADWOKATA BLOK PRAWO O ADWOKATURZE HISTORIA ADWOKATURY ETYKA KSZTAŁTOWANIE WIZERUNKU ADWOKATA 18 x 45 minut 1. Proces kształtowania profesji adwokackiej w Polsce PA1 adw. C. Nowakowski 2.3. Pierwsze regulacje ustanawiające

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego.

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 3187 Warszawa, 15 czerwca 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Podatnik w postępowaniu podatkowym

Podatnik w postępowaniu podatkowym Adam Mariański Strzelec Miłek Dariusz Tomasz Stanisław Kubiak (red.) Podatnik w postępowaniu podatkowym Podatkowe Komentarze Praktyczne Podatkowe Komentarze Praktyczne Podatnik w postępowaniu podatkowym

Bardziej szczegółowo

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Warszawa, dnia 29 marca 2016 r. II.511.994.2014.KŁS Trybunał Konstytucyjny Warszawa sygn. akt K 47/14 Pismo procesowe W odpowiedzi na pismo Trybunału Konstytucyjnego z

Bardziej szczegółowo

Tematy i zagadnienia z WOS zakres rozszerzony

Tematy i zagadnienia z WOS zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS zakres rozszerzony semestr piąty ( klasa III) Dział I. PRAWO 1. Prawo i systemy prawne normy prawne i ich charakter koncepcje budowy normy prawnej źródła norm prawnych system

Bardziej szczegółowo

Recenzent prof. zw. dr hab. Eugeniusz Zieliński. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-08-0

Recenzent prof. zw. dr hab. Eugeniusz Zieliński. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-08-0 Recenzent prof. zw. dr hab. Eugeniusz Zieliński Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-08-0 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym.

WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym. Kazimierz Postulski WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym. Tezy wykładu: 1. Cel, kierunki i zakres proponowanych zmian 2. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa do szóstego wydania... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa do szóstego wydania... 15 Spis treści Wykaz skrótów............................................... 13 Przedmowa do szóstego wydania.............................. 15 Wprowadzenie............................................... 17

Bardziej szczegółowo

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH Semestr zimowy 2015/2016 SSP I Zajęcia nr 3 Publiczne bazy orzeczeń Cz. I Serwis Sądu Najwyższego Serwis Naczelnego Sądu Administracyjnego i Centralna Baza Orzeczeń Sądów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Str. Nb. Przedmowa... V Wykaz skrótów... XV

Spis treści. Str. Nb. Przedmowa... V Wykaz skrótów... XV Spis treści Przedmowa... V Wykaz skrótów... XV Część I. Zagadnienia ogólne... 1 Rozdział I. Czym są organy ochrony prawnej?... 3 1 1. Ochrona prawna i jej rodzaje... 3 1 2. KlasyÞkacja organów państwowych...

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Redakcja i korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Ewa Bobrowska Copyright 2008 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa ISBN 978-83-7383-284-8 Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Paweł Włoczewski Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Zakres podstawowy w klasie I PROGRAM NOWA ERA Mariusz Menz W centrum uwagi Podręcznik: Arkadiusz Janicki, W centrum uwagi. Podręcznik

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XIII XV XIX Rozdział I. Władza rodzicielska A. Komentarz tezowy... 3 Kodeks rodzinny i opiekuńczy.... 3 Tytuł II. Pokrewieństwo i powinowactwo... 3 Dział

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9

Spis treści. Wstęp... 9 Wstęp... 9 ROZDZIAŁ I Geneza sygnalizacji w polskim prawie karnym... 17 1. Problematyka zapobiegania przestępczości w k.p.k. z 1928 r.... 18 2. Profilaktyka w sferze prawnokarnej działalności organów ścigania

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097).

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-24(4)/13 Warszawa, 18 kwietnia 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowna Pani Marszałek Przekazuję

Bardziej szczegółowo

154/2/B/2011. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat,

154/2/B/2011. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, 154/2/B/2011 POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Benedykta

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

Ustawa o ewidencji ludności Komentarz

Ustawa o ewidencji ludności Komentarz Ustawa o ewidencji ludności Komentarz Zbigniew Czarnik Wojciech Maciejko Paweł Zaborniak Wydanie 1 Warszawa 2012 Poszczególne części komentarza opracowali: Wojciech Maciejko rozdziały 1, 2, 3, 7 Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

PLAN SZKOLENIA aplikantów adwokackich Izby Radomskiej I roku w roku szkoleniowym 2014

PLAN SZKOLENIA aplikantów adwokackich Izby Radomskiej I roku w roku szkoleniowym 2014 PLAN SZKOLENIA aplikantów adwokackich Izby Radomskiej I roku w roku szkoleniowym 2014 I. Program szkolenia. Zgodnie z Ramowym programem szkolenia, przyjętym przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w

Bardziej szczegółowo

Na wniosek Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Biurze Rzecznika Praw

Na wniosek Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Biurze Rzecznika Praw RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-632772-XVIII/12/GK 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Bartłomiej Sienkiewicz Minister Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt V KK 176/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2013 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Roman Sądej Protokolant Anna Kowal na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Nowe rozporządzenie o kasach fiskalnych omówienie zasad obowiązujących od dnia 1 stycznia (1 maja) 2011 r...7

SPIS TREŚCI. Nowe rozporządzenie o kasach fiskalnych omówienie zasad obowiązujących od dnia 1 stycznia (1 maja) 2011 r...7 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów...3 Wstęp...5 Rozdział I Nowe rozporządzenie o kasach fiskalnych omówienie zasad obowiązujących od dnia 1 stycznia (1 maja) 2011 r...7 Rozdział II Odpowiedzi na pytania podatników...20

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units SYLABUS KIERUNEK STUDIÓW PRAWO, TRYB STACJONARNY STOPIEŃ EDUKACJI: STUDIA MAGISTERSKIE Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units II.B. l Nazwa przedmiotu ( course title) PRAWO

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRAW NABYWCY LOKALU MIESZKALNEGO LUB DOMU JEDNORODZINNEGO

OCHRONA PRAW NABYWCY LOKALU MIESZKALNEGO LUB DOMU JEDNORODZINNEGO OCHRONA PRAW NABYWCY LOKALU MIESZKALNEGO LUB DOMU JEDNORODZINNEGO KOMENTARZ Andrzej Burzak Małgorzata Okoń Piotr Pałka Warszawa 2012 Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 Ustawa z dnia 16 września 2011

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich

Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz Kochanowski RPO-542175-X-06/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 022 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 022 827

Bardziej szczegółowo

316/5/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 15 września 2010 r. Sygn. akt Tw 12/10. p o s t a n a w i a: UZASADNIENIE

316/5/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 15 września 2010 r. Sygn. akt Tw 12/10. p o s t a n a w i a: UZASADNIENIE 316/5/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 15 września 2010 r. Sygn. akt Tw 12/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak przewodniczący Ewa Łętowska sprawozdawca Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK PROKURATORA GENERALNEGO. wnoszę o stwierdzenie, że:

WNIOSEK PROKURATORA GENERALNEGO. wnoszę o stwierdzenie, że: RZECZPOSPOLITA POLSKA PROKURATOR GENERALNY Warszawa, dnia sierpnia 2015 r. PG VIII TKw 39/15 TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY WNIOSEK PROKURATORA GENERALNEGO Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 188

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klas pierwszych. Poziom podstawowy. XXXV LO im. Bolesława Prusa w Warszawie

Wymagania edukacyjne z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klas pierwszych. Poziom podstawowy. XXXV LO im. Bolesława Prusa w Warszawie Wymagania edukacyjne z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klas pierwszych Poziom podstawowy XXXV LO im. Bolesława Prusa w Warszawie Wymagania ogólne I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. Uczeń znajduje

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... XV Wykaz literatury... XIX Wstęp... XXIII. Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego

Spis treści. Wykaz skrótów... XV Wykaz literatury... XIX Wstęp... XXIII. Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego Wykaz skrótów............................................... XV Wykaz literatury.............................................. XIX Wstęp...................................................... XXIII Część

Bardziej szczegółowo

Uprzejmie pragnę poinformować, iż w moim zainteresowaniu pozostaje. problematyka dotycząca pomocy prawnej dla osoby chorej psychicznie będącej stroną

Uprzejmie pragnę poinformować, iż w moim zainteresowaniu pozostaje. problematyka dotycząca pomocy prawnej dla osoby chorej psychicznie będącej stroną RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-681257-V/ll/GM 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia

Bardziej szczegółowo

przedstawiam następujące stanowisku:

przedstawiam następujące stanowisku: RZECZPOSPOLITA POLSKA PROKURATOR GENERALNY Warszawa, dnia 19 marca 2015 r. PG VIII TK 5/15 (SK 2/15) TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY W związku ze skargą konstytucyjną Andrzeja Z. o stwierdzenie niezgodności przepisu

Bardziej szczegółowo

Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego

Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wstęp Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego Rozdział I. Pojęcie podatku ő 1. Zagadnienia ekonomiczne opodatkowania II. Polityczne i gospodarcze aspekty opodatkowania

Bardziej szczegółowo

STOSOWANIE TYMCZASOWEGO ARESZTOWANIA W POLSCE RAPORT

STOSOWANIE TYMCZASOWEGO ARESZTOWANIA W POLSCE RAPORT STOSOWANIE TYMCZASOWEGO ARESZTOWANIA W POLSCE ANALIZA I REKOMENDACJE RAPORT dr hab. Paweł Wiliński Katedra Postępowania Karnego UAM, Trybunał Konstytucyjny dr Jacek Izydorczyk Uniwersytet Łódzki prof.

Bardziej szczegółowo

Ustrój polityczny Republiki Włoskiej

Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Rafał Czyrny Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Rzeszów 2013 Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Copyright Rafał Czyrny Rzeszów 2013 ISBN 978-83-62681-57-0 Wydawnictwo ARMAGRAF ul. Krakowska 21, 38-400

Bardziej szczegółowo

Prawa człowieka i systemy ich ochrony

Prawa człowieka i systemy ich ochrony Prawa człowieka i systemy ich ochrony Środki ochrony praw i wolności w Konstytucji RP Prawa człowieka i systemy ich ochrony SNP(Z) IV rok, semestr zimowy 2015/2016 Ochrona praw i wolności jednostki ogół

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Konstytucyjny i międzynarodowy standard ochrony prawa do wolności osobistej człowieka

Rozdział I. Konstytucyjny i międzynarodowy standard ochrony prawa do wolności osobistej człowieka Rozdział I. Konstytucyjny i międzynarodowy standard ochrony prawa do wolności osobistej człowieka 1. Uwagi wstępne Przymus państwowy jest podstawowym elementem wyróżniającym normy prawne spośród innych

Bardziej szczegółowo

Zestaw zagadnień na egzamin dyplomowy dla kierunku Administracja studia pierwszego stopnia

Zestaw zagadnień na egzamin dyplomowy dla kierunku Administracja studia pierwszego stopnia Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Zielonogórski Zestaw zagadnień na egzamin dyplomowy dla kierunku Administracja studia pierwszego stopnia STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE Pytania ogóle: 1.

Bardziej szczegółowo

PROCES KARNY. ZARYS SYSTEMU. Autor: Stanisław Waltoś. Wykaz skrótów. Wprowadzenie

PROCES KARNY. ZARYS SYSTEMU. Autor: Stanisław Waltoś. Wykaz skrótów. Wprowadzenie PROCES KARNY. ZARYS SYSTEMU Autor: Stanisław Waltoś Wykaz skrótów Wprowadzenie Rozdział 1. Pojęcia podstawowe 1.1. Pojęcia procesu karnego i prawa karnego procesowego 1.2. Funkcje norm procedury karnej

Bardziej szczegółowo

Komentarz praktyczny. Część I

Komentarz praktyczny. Część I Część I Komentarz praktyczny Rozdział 1. Środki odwoławcze w systemie środków zaskarżenia Rozdział 2. Warunki skutecznego uruchomienia kontroli odwoławczej Rozdział 3. Wymogi formalne środków odwoławczych

Bardziej szczegółowo

Pan Jarosław Gowin Minister Sprawiedliwości

Pan Jarosław Gowin Minister Sprawiedliwości RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-543260-II/06/PTa/MK 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Jarosław Gowin Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 2 stycznia 2015 r. 1/SO/SOWP/2015/SOKBT

Warszawa, 2 stycznia 2015 r. 1/SO/SOWP/2015/SOKBT 1/SO/SOWP/2015/SOKBT Warszawa, 2 stycznia 2015 r. Opinia Stowarzyszenie Sieć Obywatelska Watchdog Polska do projekt z dnia 5 grudnia 2014 r. ustawy o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku

Bardziej szczegółowo

Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg. I. Stan faktyczny i prawny

Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg. I. Stan faktyczny i prawny Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg I. Stan faktyczny i prawny W dniu 6 października 2009 r. Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wydał wyrok

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w pierwotnym brzmieniu

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV

Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV Część I. Komentarz praktyczny z orzecznictwem... 1 Rozdział 1. Adwokat w postępowaniu karnym jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, prywatnego, powoda cywilnego,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 1998 r. Sygn. akt K. 9/97

POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 1998 r. Sygn. akt K. 9/97 6 POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 1998 r. Sygn. akt K. 9/97 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sokolewicz przewodniczący Stefan J. Jaworski sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska Wiesław Johann

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE Spis treści Wstęp... 10 Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE 1. Definicja ruchu społecznego... 21 2. Rodzaje ruchów społecznych... 31 2.1. Wybrane klasyfikacje... 31 2.2. Stare i nowe ruchy społeczne... 35 3. Ruch

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE KARNE KAZUSY Z ROZWIĄZANIAMI

POSTĘPOWANIE KARNE KAZUSY Z ROZWIĄZANIAMI POSTĘPOWANIE KARNE KAZUSY Z ROZWIĄZANIAMI redakcja naukowa Katarzyna Dudka Bartłomiej Dobosiewicz Katarzyna Dudka Marek Siwek Rafał Skowron Warszawa 2013 Stan prawny na 1 marca 2013 r. Wydawca Monika Pawłowska

Bardziej szczegółowo

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Dr Ewa Kulesza Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Współcześnie obowiązujące przepisy prawa, także przepisy prawa międzynarodowego, przepisy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 20 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki przewodniczący Wiesław Johann sprawozdawca Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

DP/2310/6/14 ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

DP/2310/6/14 ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA System Informacji Prawnej Opisane poniżej funkcjonalne wymagania mają jedynie charakter minimalny. Wykonawca może zaproponować szerszą niż opisana funkcjonalność.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury...

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa................................................ Wykaz skrótów............................................. Wykaz literatury............................................ XIII XV XIX Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Współczesne koncepcje ochrony wolności i praw podstawowych

Współczesne koncepcje ochrony wolności i praw podstawowych Współczesne koncepcje ochrony wolności i praw podstawowych pod redakcją Andrzeja Batora Mariusza Jabłońskiego Marka Maciejewskiego Krzysztofa Wójtowicza Wrocław 2013 WSPÓŁCZESNE KONCEPCJE OCHRONY WOLNOŚCI

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania Red.: Joachim Osiński Wprowadzenie Administracja publiczna na tle ewolucji instytucji państwa w XX i XXI wieku (Joachim Osiński) 1. Instytucja

Bardziej szczegółowo

Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich

Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich Piotr Górecki Stanisław Stachowiak Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich Komentarz Piotr Górecki Stanisław Stachowiak Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich Komentarz 4. wydanie praktyczne

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 289/14. Dnia 19 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Sądej

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 289/14. Dnia 19 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Sądej Sygn. akt V KK 289/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 19 listopada 2014 r. SSN Roman Sądej na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 19 listopada 2014r.,

Bardziej szczegółowo

KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ PRACODAWCĘ

KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ PRACODAWCĘ PRAKTYCZNY PORADNIK PRAWNICZY KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ PRACODAWCĘ ASPEKTY PRAWNE, TECHNICZNE I ETYCZNE Kontroluj skutecznie i zgodnie z prawem! Sławomir Turkowski WARSZAWA 2012 1 KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ

Bardziej szczegółowo

PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI

PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI KOMENTARZ Leonard Etel Warszawa 2012 Stan prawny na 1 stycznia 2013 r. Recenzent Dr Rafał Dowgier Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Małgorzata Jarecka Opracowanie redakcyjne

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt SDI 22/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 18 grudnia 2015 r. SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Dołhy SSN Kazimierz Klugiewicz

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich. 1) (tekst jednolity) Dz.U.2001.14.147 2007-03-15 zm. Dz.U.2006.218.1592 art. 33(a) 2010-11-09 zm. Dz.U.2010.197.1307 art. 3 2011-01-01 zm. Dz.U.2010.254.1700 art. 26 2011-01-02 zm. Dz.U.2010.182.1228 art. 90 2011-08-31 zm.

Bardziej szczegółowo

183/2/B/2013. POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2012 r. Sygn. akt Ts 273/11

183/2/B/2013. POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2012 r. Sygn. akt Ts 273/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Teresa Liszcz, 183/2/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2012 r. Sygn. akt Ts 273/11 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Grzegorza

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Polskie Prawo Konstytucyjne na kierunku Prawo (Słubice)

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Polskie Prawo Konstytucyjne na kierunku Prawo (Słubice) Poznań, dnia 6 kwietnia 2015 r. Prof. zw. dr hab. Zdzisław Kędzia OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Polskie Prawo Konstytucyjne na kierunku Prawo (Słubice) I. Informacje ogólne 1. Nazwa

Bardziej szczegółowo

II UK 97 Page 1 of 4

II UK 97 Page 1 of 4 II UK 97 Page 1 of 4 Waloryzacja rent i emerytur a zasada lex retro non agit Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2010-09-01, II UK 97/10 Opubl.: Legalis Teza:

Bardziej szczegółowo

Perspektywa praw człowieka w procesie tworzenia prawa - prawo do dobrej legislacji w praktyce Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

Perspektywa praw człowieka w procesie tworzenia prawa - prawo do dobrej legislacji w praktyce Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka Perspektywa praw człowieka w procesie tworzenia prawa - prawo do dobrej legislacji w praktyce Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo