1. Ewolucja poglądów na funkcje lasu Wpływ aktywności człowieka na stan lasów Wpływ leśnictwa na stan lasów. 16

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "1. Ewolucja poglądów na funkcje lasu.. 1. 2. Wpływ aktywności człowieka na stan lasów... 6. 3. Wpływ leśnictwa na stan lasów. 16"

Transkrypt

1 Spis rzeczy: strona 1. Ewolucja poglądów na funkcje lasu Wpływ aktywności człowieka na stan lasów Wpływ leśnictwa na stan lasów Geobotaniczne podstawy leśnictwa proekologicznego Wyróżniki leśnictwa proekologicznego Hodowla lasu a leśnictwo proekologiczne Dlaczego leśnictwo proekologiczne? Warunki wdrożenia leśnictwa proekologicznego Zakończenie Literatura 112

2 Nieświadomi wzajemnych zależności mi ędzy liściem a drzewem jesteśmy jak liść, który spodziewa się korzyści ze ścięcia drzewa John Seed 1. EWOLUCJA POGLĄDÓW NA FUNKCJE LASU Funkcjami lasu nazywa się ogół świadczeń lasu i gospodarstwa leśnego (Marszałek 1990). Funkcje są nadawane lasom i formułowane przez człowieka. Poglądy na funkcje lasów wobec społeczeństw i wobec przyrody zmieniają się wraz z rozwojem cywilizacji, tak w sferze materialnej jak i w sferze ducha. Przed powstaniem gospodarstwa leśnego i około dwóch wieków po jego powstaniu społeczeństwa ludzkie oczekiwały od lasu przede wszystkim dostarczania wielu rozma i- tych i niezastąpionych surowców. Oprócz drewna las dostarczał żywności, paszy, leków i nawozów. Służył j ako pastwisko. Z drewna na miej scu w lesie wyrabiano węgiel drze w- ny, smołę, dziegieć i popiół. Drewno było najważniejszym budulcem, jedynym opałem i podstawowym materiałem o niezliczonych zastosowaniach. Ogromnymi konsumentami drewna, i to najwyższej j akości, były floty państw morskich. Do połowy XIX wieku drewno było podstawowym paliwem dla przemysłu. Jedynymi funkcjami społecznymi było służenie za teren rozrywek łowieckich, udzielanie schronienia i fun kcje obronne. Mimo ogromnego znaczenia ekonomicznego stosunek społeczeństw do lasu nie był pozytywny. Las konkurował o przestrzeń i siedliska z osadnictwem i rolnictwem a potem z przemysłem. Okolice lesiste uważano za dzikie, nieucywilizowane. W lesie mieszkał groźny dziki zwierz, krył się łotr, zaludniały go liczne postacie ze świata f antazj i, przeważnie złe i niebezpieczne. Spustoszenia w kraj obrazach j akie powodowała i nadal powoduj e europocentryc z- na cywilizacj a, budziły wśród światłych warstw społeczeństw obawy o dalszy los przyr o- 1

3 dy a w konsekwencji człowieka. W połowie XIX wieku po jawiły się w Europie i Ameryce Płn. ruchy ochrony przyrody. W 1872 r. powstał pierwszy park narodowy (Yellowstone). W niepodległej Polsce pierwszą instytucją powołaną do ochrony przyrody była powstała w 1920 r. Tymczasowa Państwowa Komisja Ochrony Przyrody. Pierwsze ruchy społeczne i instytucje zajmujące się ochroną przyrody kierowały się pobudkami kulturowymi, etycznymi i estetycznymi. W związku z tym, że formacj a l e- śna jest na 1/3 powierzchni lądów najważniejszą formacją istot żywych, idee ochrony przyrody obejmowały także lasy. Zaczęto oczekiwać od nich funkcji ochrony przyrody. Wpływ lasu na środowisko j est powszechnie znany i uznany. Na zboczach, wod o- działach i brzegach wód otwartych pełni on funkcj e wodochronne, które zostały forma l- nie uznane, gdy rozwijający się przemysł i osadnictwo zgłaszały zapotrzebowanie na c o- raz więcej wody a z drugiej strony zanieczyszczały ich zasoby. Las wodochronny pełni funkcję retencji wody w krajobrazie, stanowi barierę geochemiczną oraz chroni brzegi przed erozją. Hamujący wpływ lasu na spływ powierzchniowy ogranicza erozję wodną gleb. Porastanie przez las wydm utrwala je i uproduktywnia. W krajobrazie rolniczym, zwiększając szorstkość terenu las hamuje i zakłóca ruchy wiatru, zmniejszając erozję wietrzną. Lasy pełnią więc rolę glebochronną, która zaczęła być ważna dla gospodarki ludzkiej tam, gdzie wcześniejsza gospodarka doprowadziła do znacznych wylesień. Raport U Thanta i kolejne raporty Klubu Rzymskiego uświadomiły społeczności międzynarodowej, że dotychczasowy ki erunek rozwoju cywilizacji stwarza bariery tego rozwoju, a nawet zagrożenie życia w skali całej planety. Konferencja ONZ Ekologia i Rozwój (Rio de Janeiro 1992) odniosła się bezpośrednio do lasów poprzez podpisanie deklaracj i zasad dotyczących zarządzania, zachowania i ekorozwoj u wszystkich typów l a- sów. Zwrócono uwagę, że lasy są formacją istot żywych podtrzymującą życie na Ziemi. Deklaracja ta jest kolejnym przełomem w rozumieniu funkcji lasów. Antropocentryzm współczesnej cywilizacj i technicznej każe sp ołeczeństwom d o- strzegać przede wszystkim utylitarne dla człowieka znaczenie lasów. Dlatego we wsze l- 2

4 kich klasyfikacjach funkcji podkreśla się funkcje gospodarcze i co najwyżej pośrednio gospodarcze. Dobrym przykładem takiej klasyfikacj i j est następuj ąca pro pozycj a Marszałka (1990). I. Funkcje gospodarcze: Majątkowe. Surowcowe. Dochodowe. Funkcja miejsca pracy. Rezerwa powierzchni. Rezerwa surowcowa. Narzędzie rekultywacji. II. Funkcje pośrednio gospodarcze i pozagospodarcze: Regulacja gospodarki wodnej. Funkcje ochronne przed imisjami. Ochrona przed klęskami żywiołowymi. Ochrona przyrody. Funkcje rekreacyjne. Funkcje wiatrochronne. Funkcje obronne. Funkcja stymulatora produkcji poza leśnictwem. Funkcje krajobrazowe i fizjotaktyczne. Funkcje kulturotwórcze, estetyczne i poznawcze (naukowe i dydaktyczne). W powyższym podziale funkcje gospodarcze, bezpośrednie lub pośrednie, są szczególnie eksponowane. Celami aktywności gospodarczej człowieka w lesie są tu: ma k- symalizacja produkcji drewna i zysków z lasu oraz ochrona lasu wobec zagrożeń biosfery (Bogucki, Zątek 1996). Funkcjami pozagospodarczymi są tu: ochrona przyrody, znaczenie 3

5 dla obronności oraz częściowo funkcj a kulturotwórcza i poznawcza. Podział ten nie uzn a- je lasu jako wartości autotelicznej (samej w sobie), nie uznaje więc motywów etyc znych ochrony lasów. Nie podkreśla też, że formacja leśna chroni życie na Ziemi przed skutk a- mi działalności człowieka. Dla końca XX w. charakterystycznymi motywami dzi ałalności człowieka w lesie są: zapewnienie trwałości życia i użytkowania biosfery, zaspokojenie niematerialnych potrzeb społecznych oraz zaspokojenie potrzeb surowc owych. Dla tego rodzaju oczekiwań charakterystyczne są funkcje (Bogucki i Zątek 1996): I. Produkcyjne Produkcja drewna. Produkty runa. Pozyskanie zwierzyny. II. Ekologiczne Wpływ na klimat. Znaczenie dla stosunków wodnych. Tworzenie (i ochrona) gleby. Zachowanie różnorodności gatunkowej. III. Społeczne Kulturotwórcze. Zdrowotne. Edukacyjne. Rekreacyjne. Również ten podział nie jest wyczerpujący, gdyż jakkolwiek uwzględnia nowe oczekiwania wobec lasu to pomija szereg funkcji ważnych dawniej, które przecież nie zaniknęły. 4

6 Można wyobrazić sobie szereg innych systemów klasyfikacji funkcji lasu, które są odbiciem stosunkó w społecznych oraz wyobrażeń różnych autorów na temat znaczenia l a- su dla człowieka bądź dla całej przyrody. Wydaj e się że współcześnie naj ważniej szymi funkcj ami lasu i leśnictwa są nast ę- pujące: EKONOMICZNE FUNKCJE LASU Dostarczanie surowca drzewnego. Dostarczanie surowców niedrzewnych. Funkcja miejsca pracy. OCHRONNE FUNKCJE LASU Regulacja obiegu wody w krajobrazie. Ochrona gleby. Modyfikacja klimatu. Wiązanie CO 2. Ochrona biotopów. Ochrona zasobów genowych. SOCJALNE FUNKCJE LASU Rekreacja podmiejska, turystyczna i uzdrowiskowa. Funkcja kulturotwórcza i estetyczna. Funkcja poznawcza (dydaktyka i nauka). W podziale tym ochrona gleb, wiązanie CO 2, ochrona biotopów oraz ochrona zasobów genowych są realizacją nadrzędnej funkcji lasów, jaką jest podtrzymywa nie życia na Ziemi. Formacja leśna szczególnie dobrze pełni rolę pochłaniacza CO 2. Wiąże go rocznie z jednostki powierzchni 5-6 razy więcej od formacji stepowych (Uspienski 1956). 5

7 2. WPŁYW AKTYWNOŚCI CZŁOWIEKA NA STAN LASÓW Omówiono tu wyłącznie te f ormy aktywności które nie składaj ą się na gospoda r- stwo leśne i które nie miały i nie mają na celu deforestacji, choć w sposób niezamierzony do niej prowadziły i nadal prowadzą albo deforestacja jest ich koniecznym skutkiem ubocznym Pozyskanie drewna Las od zawsze dostarczał człowiekowi niezastąpionych surowców. Najważniejszym z nich było i jest drewno, niegdyś podstawowy budulec, podstawowy opał i podstawowe tworzywo. Występujące w lesie gatunki drzew nigdy nie były równo cenne. Wybiórcze pozyskiwanie drewna przyczynia się do zagłady gatunków cenniej szych i stwarza k o- rzystne warunki rozwoju gatunkom mniej cennym. W lasach europejskich pozyskiwanie dębów stwarzało lepsze warunki grabom a w wypadku pozyskiwania powierzchniowego brzozom i osice. Wyszu kiwanie cisów, modrzewi i limb zepchnęło te gatunki do podrzę d- nej roli. Drewno dobrej jakości, niezależnie od zastosowania, potencjalny użytkownik zawsze wyżej ceni od drewna obarczonego wadami i dlatego w pierwszej kolej ności zni k- nęły z lasów dorodne, zdrowe drzewa, potencjalni nosiciele korzystnej dla lasu i dla człowieka informacji genetycznej. Postępowanie takie miało a na wielu obszarach świata ma nadal daleko idące skutki. Zmniej sza ono dostosowanie populacj i do lokalnych w a- runków oraz prowadzi ni ezamierzoną selekcj ę kierunkową, sprzeczną z perspektywic z- nymi interesami ekonomicznymi człowieka. Rysunek autorstwa Lindquista (ryc. 1) jest dobrym modelem opisywanej sytuacj i. Dziś przypisuj e się właśnie erozj i genetycznej n i- ską jakość populacji drzew z zachodu Europy w porównaniu z populacjami wschodnioe u- ropejskimi. 6

8 Skutki samego tylko plądrowniczego i pozostającego poza kontrolą pozyskania drewna są zatem dwa: 1) Zubożenie składów gatunkowych i zagrożenie bytu niektórych gatunków. 2) Zubożenie genetyczne populacji drzew. Oba te skutki można określić jako bezpowrotna utrata informacji genetycznej Pozyskiwanie innych niż drewno surowców z żywych roślin Surowce te to przede wszystkim: pokarm, leki, pasza i surowce dla rzemiosła - łyko, korzenie, surowce farbiarskie, garbarskie i kosmetyczne, zarodniki widłaków, stroisz i inne. W Europie pokarmem roślinnym z lasu były i niekiedy nadal są płody runa leśnego oraz owoce. W okresach głodu pokarmem były nawet żołędzie, bukiew i nasiona drzew iglastych. Skutki ekologiczne zależały od nasilenia zbieractwa, a to nie było nigdy zbyt duże. Dopiero współcześnie, przy dużym zaludnieniu, zwraca się uwagę na dewastację jagodzisk i grzybowisk, zwłaszcza przy towarowym zbiorze. Perspektywicznie groźne jest przemysłowe pozyskiwanie igliwia na witaminizowaną paszę i na surowiec kosmetyczny. Zbiór roślin leczniczych doprowadził do ograniczenia stanu i rozmieszczenia wielu gatunków roślin, zwłaszcza zielnych. Wymownym przykładem jest arnika górska (Arnica montana). Pozyskiwanie stroiszu j est przede wszystkim skierowane przeciwko iglastym g a- tunkom drzew oraz niektórym rzadkim gatunkom runa i mszakom. Na wiązanki, wieńce i ozdoby mieszkań używane są gałązki j odłowe, świerkowe i cisowe oraz całe rośliny w i- dłaków i torfowc ów. Cis i widłaki, z powodu wyniszczaj ącej eksploatacj i, w wielu kr a- jach Europy są gatunkami chronionymi przez prawo. Paszą pozyskiwaną w lesie była przede wszystkim tzw. liściarka, czyli świeże pędy drzew liściastych, pozyskiwane w pierwszej połowie lat a. Pozyskiwanie liściarki utrudnia gatunkom liściastym odnowienie i wpływa na skład gatunkowy drzewostanów. 7

9 Skala pozyskania w lasach garbników, barwników i surowców plecionkarskich jest współcześnie w Europie bez większego znaczenia, chociaż niedawne jes zcze pozyskanie łyka lipowego zmniejszyło udział lip w drzewostanach a wykopywanie korzeni jałowców na plecionki i wyroby galanteryjne jest lokalnie całkiem współczesnym problemem Pozyskiwanie ściółki leśnej Ściółka z liści była masowo pozyskiwana do trzech celów: do ścielenia stanowisk zwierząt gospodarskich, do ocieplania budynków oraz do produkcj i nawozów organic z- nych. Na cele opałowe masowo pozyskiwano leżący chrust i szyszki. Do dziś szkółka r- stwo leśne zainteresowane pozyskiwaniem ściółki igl astej na substraty do upraw pod osłonami, a ogrodnictwo ponadto używa do niektórych celów tzw. ziemi wrzosowej. Z a- równo szkółkarstwo leśne jak i ogrodnictwo używają kory jako substratów i materiału do produkcji kompostów. Wpływ pozyskiwania detrytusu leśnego na funkcjonowanie ekosystemów leśnych j est drastycznie szkodliwy. Wyprowadzanie poza ekosystem leśny ogromnych ilości mat e- riału organicznego oznacza przede wszystkim stratę energii koniecznej do utrzymania w ekosystemie całej grupy funkcjonalnej organi zmów leśnych - destruentów. Zubożenie tej grupy w gatunki jak i zmniejszenie ich biomasy oznacza istotne zakłócenia w przepływie energii i krążeniu materii. Odbudowywane przez drzewostan zapasy ściółki nie znajdują swoich konsumentów, którzy wyginęli lub zostali usunięci razem z wygrabianą ściółką. Na glebie pozostaje więc z trudem rozkładający się detrytus, wpływający negatywnie na właściwości fizyczne i chemiczne gleb. W ściółce tej mogą gromadzić się nie rozkładane, toksyczne metabolity drzew, runa lub organizmów zwierzęcych. Wielu autorów, przek o- nanych o bezwzględnej prawdziwości paradygmatu Liebiga, utożsamia żyzność gleb z ich zasobnością w składniki mineralnego żywienia. Podkreślają oni, że pozyskiwanie z lasu ściółki jest tożsame z wycofywaniem z ekosystemu pierwiastków mineralnego żywienia. 8

10 W uzupełnieniu tego trzeba dodać, że zachwianie stanu organizmów żywiących się detr y- tusem powoduje gromadzenie się tych pierwiastków w ściółce i faktyczne ich wycof anie z obiegu kołowego, pomimo ich pozostawania w ekosystemie. W wyniku gorszego odż y- wiania się minerałami i pogorszenia stanu gleby kondycja drzew słabnie i stają się one podatne na atak chorób i szkodników. Potencj alny wpływ pozyskiwania biomasy i nekr o- masy z lasu na ekosystem leśny zobrazowano na rys unku (ryc...). Z jego analizy widać, że skutki tego są wielostronne, układają się w sieć zależności i mogą się nawzajem wzmacniać, prowadząc ostatecznie do rozpadu ekosystemu. Pozyskiwanie ściółki leśnej trwało w Europie Środkowej do połowy XX wieku i był o przyczyną zdewastowania znacznych obszarów lasów (Wittich 1951, Assmann 1968) Wypas W lesie pasano wszystkie gatunki zwierząt gospodarskich. Pastwisko leśne jest złej jakości z powodu zacienienia dna lasu. Oddziaływanie bydła, owiec i kóz poleg a na ogryzaniu pędów, na spałowaniu (ogryzaniu kory), tratowaniu roślin najniższych warstw lasu, zagęszczaniu gleby oraz przynoszeniu do lasu w przewodach pokarmowych nasion roślin nieleśnych. Wszystko to prowadzi do zmiany składów gatunkowych biocenoz i p o- gorszenia warunków wzrostu drzew. Przystosowanie lasu na pastwisko dla świń także wprowadza w nim daleko idące zmiany. Przedmiotem wypasu świń są przede wszystkim żołędzie i bukiew. Drzewostany z udziałem dębów były zatem rozluźniane, aby zwiększyć koron y dębów oraz zwiększyć częstotliwość ich owocowania. Luźno stojące dęby nie tworzyły już ekoklimatu lasu, a do zbiorowisk roślinnych wniknęły gatunki nieleśne. Nieprzerwane rycie gleby zmieniało jej fizyczne właściwości i wprowadzało zmiany w składach gatu nkowych edafonu. Wypasanie każdego gatunku zwierząt, oprócz bezpośredniego nacisku na biocen o- zę, jest zubożeniem ekosystemu w energię i materię. 9

11 2.5. Łowiectwo Oddziałuje ono na las bezpośrednio poprzez introdukcję gatunków pożądanych lub tępienie gatunków szkodliwych, wpływanie na liczebność i strukturę populacji zwierząt łownych oraz pośrednio, przez tzw. zagospodarowanie łowisk. Pierwotne niezorganizowane łowiectwo ograniczało się do pozyskiwania zwierząt na mięso i skóry. Mogło ono prowadzić i często prowadziło do ograniczania i wytępienia niektórych gatunków zwierząt. W porównaniu z gospodarką łowiecką, wpływ dzikiego łowiectwa na biocenozy był jednak niewielki. Gospodarka łowiecka wszędzie prowadzi do wytępienia gatunków drapieżnych, będących ko nkurentami gospodarza łowiska. Prz y- czynia się to zawsze do wyrwania populacj i zwierząt łownych spod reguluj ącego dział a- nia drapieżników. Liczebność zwierząt łownych, przede wszystkim roślinożerców, jest wtedy regulowana wyłącznie przez myśliwych. Każdy błą d w planowaniu pozyskania zwierzyny i każde zaniedbanie prowadzą do wzrostu liczebności roślinożerców. Ich o d- działywanie na ekosystem leśny j est wtedy w gruncie rzeczy takie samo j ak oddziaływ a- nie zwierząt gospodarskich i polega na wybiórczym zgryzaniu, os mykiwaniu, spałowaniu i tratowaniu roślin, w tym drzew, w różnych stadiach rozwoju. Zwierzyna staje się wtedy regulatorem składów gatunkowych drzewostanów na wielką skalę. Jej wysoki stan zmusza do grodzenia zagrożonych powierzchni. Grodzenie jest środkiem ochronnym skutecznym jedynie lokalnie, gdyż uniemożliwianie żerowania w jednym miejscu zmusza zwierzęta do szukania żeru gdzie indziej. Inwentaryzacja zwierzyny, obarczona koszmarnymi błędami, niewłaściwie planowana wielkość pozyskania i zaniedbania w wyk onaniu odstrzału są przyczyną zaburzeń w strukturze płciowej i wiekowej populacji zwierząt, nasilających szkody w fitocenozach. Dodatkowo łowiectwo odpowiada za introdukcj ę do łowisk ge o- graficznie obcych gatunków lub populacj i, w celu urozmaicenia i uatrak cyj nienia przyjemności polowania. W Środkowej Europie takimi importowanymi celowo gatunkami są: 10

12 daniel, muflon, jeleń sikka i bażant obrożny. Wykonana dużymi nakładami introdukcja zachęca do wzmożonego tępienia drapieżników, sprzeciwiaj ących się przekształ caniu lasów w zwierzyńce i mogących zniweczyć wysiłki myśliwych. Organizowanie dokarmiania, obsiewanie poletek łowieckich roślinami uprawnymi oraz tzw. zwiększanie bazy żerowej oznaczają wprowadzanie do fitocenoz obcych dla lasu gatunków, często drzew i krzewów bez żadnej wartości gospodarczej. Przykładem takich gatunków, wprowadzanych wyłącznie dla zwierzyny, są wierzby uprawne ( ł o- wieckie ), kasztanowiec czy żarnowiec miotlasty. Spośród gatunków zielnych prz ykładem obcego gatunku paszowego jest łubin trwały (Lupinus polyphyllus), który wyrwał się już spod kontroli człowieka i jest już stałym elementem degradującym fitocen ozy. W konsekwencj i intensywnie zagospodarowane łowiska leśne składaj ą się z drz e- wostanów w zasadzie dwóch gatunków: sosny zwyczaj nej lub świerka pospolitego, często fatalnej jakości będącej skutkiem spałowania. Nowoczesne łowiectwo jest więc przede wszystkim przyczyną degradacj i biocenoz, choć oczywiście nie j est j edyną tego przycz y- ną. Wysokie pogłowie zwierzyny uniemożliwia jakieko lwiek działanie zmierzające do odwrócenia skutków degradacji Pozyskiwanie kopalin Las na terenach górniczych ginie na skutek osuwania się gruntu oraz osuszania lub zabagniania terenu. Górnictwo radykalnie i nieodwracalnie zmienia warunki siedlisko we, co oczywiście jest szokiem dla ekosystemów. Górnictwo odkrywkowe oznacza planowe zniszczenie lasu. Tereny górnicze mają jednak ograniczony zasięg i zawsze można je pr e- cyzyjnie wskazać. Większe znaczenie dla lasu ma lokalne kopalnictwo: pozyskiwanie piasku, żwiru, gliny, kamieni, wapna i torfu a niekiedy bursztynu. Jest ono obecne wsz ę- dzie, a potrzeby lokalnych społeczności zależą od gęstości zaludnienia. Nie uregulowane 11

13 pozyskanie wymienionych kopalin oznacza albo fizyczną likwidację lasu albo drastyczn e pogorszenie warunków siedliskowych Rolnictwo Oprócz pozyskiwania drewna i ściółki oraz wypasu rolnictwo oddziaływało i nadal oddziałuj e na biocenozy leśne przez przekształcanie warunków siedliskowych. Szczegó l- nie widoczne jest to przy odwadniani u pól, łąk i pastwisk. Obniżenie lustra wody przez urządzenia melioracyjne nie ogranicza się do terenów bezpośrednio do nich przyległych lecz dotyczy całych krajobrazów. Odwadniane są więc też grunty leśne. Biocenozy leśne reagują na to zmianą składów gatunkowych, w tym także przejściowym wylesieniem. Zajmowanie przez rolnictwo i osadnictwo dolin dużych rzek narażało ludność na skutki powodzi. Podjęto zatem przeciwdziałania powodziom poprzez budowę zbiorników retencyjnych i obwałowań oraz przez kanalizację rzek. Z międzywala usuwa się wszelkie drzewa. Ekologiczne skutki dla lasów pozostałych w dolinach rzecznych polegaj ą na os u- szeniu tych dolin, a zatem na zmianie siedlisk i w konsekwencji zmianie składów gatu n- kowych. Znikaj ą zatem z kraj obrazu unikalne zes poły roślinne, związane z terenami z a- lewanymi. Powszechne stosowanie w rolnictwie nawozów mineralnych powoduje napływ do lasu dodatkowych ilości biogenów drogą erozji wietrznej gleb pól oraz za pośrednictwem wód gruntowych i spływu powierzchniowego. Znów oznacza to zmianę warunków siedl i- skowych. Stosowanie na polach biocydów oraz sąsiedztwo lasów z rolniczymi emitorami tr u- cizn ( np. amoniaku z chlewni) wpływa bezpośrednio na uszkodzenia lasów oraz gleb l e- śnych. 12

14 2.8. Transport wodny Najbardziej znaczące dla biocenoz leśnych są: budowa zbiorników retencyjnych, budowa kanałów oraz kanalizacja rzek. Zwłaszcza ta ostatnia przyczynia się do szybkiego osuszania krajobrazów i zmniejszenia ilości wody będącej w dyspozycji biocenoz. Jest to znów drastyczna zmiana warunków siedliskowych nieraz daleko od dolin rzecznych i zniszczenie zespołów roślinności łęgowej, zwłaszcza lasów łęgowych. Zbiorniki retencyjne charakteryzują się znacznymi wahaniami poziomu wód, co w bezpośrednim ich sąsiedztwie uniemożliwia egzystenc ję drzew Gospodarka komunalna Tereny leśne są dla wielu miast obszarami, na których znajdują się ujęcia wody. Dotyczy to zwłaszcza miast położonych w pobliżu łańcuchów górskich lub w górach. D u- ży jej pobór oznacza odwodnienie stoków górskich i prz ekształcenie siedlisk leśnych. Niekiedy skład gatunkowy drzewostanów dostosowuje się do pełnienia przez las funkcji produkcji wody lub jej oczyszczania. Niektóre miasta korzystaj ą z terenów leśnych j ako wylewisk ścieków komuna l- nych, radykalnie zmieniając ich warunki siedliskowe. Brak racjonalnej gospodarki odpadami skłania wielu producentów śmieci do urządzania dzikich wysypisk w pobliskich lasach, co lokalnie j est uciążliwym probl e- mem Turystyka Jest to ta forma aktywności człowieka, która n ie musi wpływać negatywnie na biocenozy i siedliska leśne, jeśli jest kontrolowana i organizowana z uwzględnieniem zasad 13

15 chroniących przyrodę. Źle zorganizowana, masowa turystyka jest dla lasu śmiertelnym zagrożeniem. Niebezpieczeństwa te to: 1) zagrożenie przez pożary, 2) niszczenie rośli n- ności, 3) nieracjonalny zbiór runa leśnego, 4) niepokojenie i chwytanie zwierząt, 5) w y- deptywanie, 6) dostawanie się do biocenoz obcych organizmów, 7) kradzieże i niszczenie urządzeń służących gospodarstwu leśnemu, 8) nis zczenie mrowisk i innych schronień zwierząt i 7) śmiecenie, w tym trwałe zatruwanie gleby Transport kołowy Konkuruje on z lasem o przestrzeń, a ponadto budowa dróg wymusza większe w y- lesienia niż tylko pod pas drogi. Wycinanie lasu pod drogę powo duje powstawanie otwartych brzegów drzewostanów, stwarzających zagrożenie od wiatru, zgorzeli słonec znej i szkodników owadzich. Budowanie drogi wymusza osuszanie terenów podmokłych. Fun k- cj onuj ąca droga j est barierą ekologiczną nie do pokonania przez wiele organizmów zwi e- rzęcych. Spaliny są źródłem toksyn, w tym nader często metali ciężkich. Utrzym ywanie dróg w zimie polega często na posypywaniu ich solą i zanieczyszczaniu nią szer okiego pasa gleb. Szlak komunikacyjny powoduje zagrożenia pożarami. Jest też d rogą wnikania do lasu obcych organizmów. Podobne w części zagrożenia powodują linie kolejowe na t e- renach leśnych Przemysł Przemysł na równi z transportem j est źródłem globalnego skażenia powietrza a t- mosferycznego ogromną liczbą związków chemiczny ch, z których za naj groźniej sze uw a- żane są: SO 2, NO x, CO 2 O 3, Cl, F, metale ciężkie i wielopierścieniowe węglowodory ni e- nasycone (WWN). Lokalnie emitowane są do atmosfery i do wód inne zanieczyszczenia, w tym promieniotwórcze. Ich oddziaływanie na system e kologiczny Ziemi zostało wiel o- 14

16 krotnie opisane i przedyskutowane. Nie należy sądzić, że istnieje tu jakieś specyficzne oddziaływanie na lasy. Zj awisko zamierania lasu lub poszczególnych gatunków drzew l e- śnych w Europie i Ameryce Północnej częstokroć wiązano z przemysłowym i komunikacyjnym skażeniem atmosfery i gleb Konflikty zbrojne Lasy często były i są miejscem, gdzie konflikty takie się toczą. Fizyczne zniszcz e- nia polegaj ą wtedy na pożarach, wycinaniu drzew na tzw. zawały leśne, nie kontrol o- wanym pozyskaniu drewna, niszczeniu gleb przez prace ziemne i ich zatruwaniu, trat o- waniu dna lasu oraz bezpośrednim niszczeniu drzew. Niszczenie to bywa celowe, np. traktowanie ich arborycydami w skali całych regionów geograficznych, lub przypadkowe, np. amunicją bojową. W lasach które przetrwały działania wojenne drzewa zawierają ni e- raz liczne pozostałości odłamków, drutów i inne, co dyskwalifikuje takie drzewa jako s u- rowiec. W zimnych fazach konfliktów duże powierzchnie leśne służą j ako poligony a sku t- ki tych świadczeń lasów są takie same jak skutki działań bojowych. Wojna jest więc nie tylko zbrodnią wobec ludzkości lecz także zbrodnią wobec przyrody. *** Skutki wyżej wymienionych form antropopresji da się sprowadzić do następujących: 1. Fizyczne wytępienie jednych gatunków i celowe bądź niezamierzone popieranie i n- nych. 2. Bezpowrotna utrata informacji genetycznej. 15

17 3. Niezamierzone i celowe przekształcanie warunków siedliskowych a co za tym idzie składów gatunkowych biocenoz. 4. Ubytek biomasy i nekromasy, co jest początkiem procesów zakłócania obiegu materii i przepływu energii, nawzaj em się wzmacniaj ących na zasadzie sprzężeń zwrotnych. Ost a- tecznym skutkiem jest rozpad ekosystemu leśnego. 5. Narażanie lasu na szkody abiotyczne i biotyczne poprzez zmiany w jego budo wie i strukturze. 6. Depozycja trucizn i trwałych odpadów cywilizacyjnych. 3. WPŁYW LEŚNICTWA NA STAN LASÓW Leśnictwo powstało w połowie XVIII wieku jako rezultat niedostatku drewna w kraj ach Europy Środkowej. Zaistniała wtedy gospodarcza konieczność regul owania wielkości pozyskania drewna. Tradycyjnie (konwencjonalnie) rozumiane leśnictwo zajmuje się tym do dzisiaj. Jest to, wg encyklopedycznej definicj i, dziedzina gospodarki skier o- wana ku trwałemu wykorzystaniu naturalnych sił wytwórczych działających w l esie, która ma na celu przede wszystkim zaspokoj enie potrzeb gospodarki narodowej na drewno i j e- go pochodne. Konwencjonalne leśnictwo zajmuje się zatem lasami gospodarczymi, które organizuj e w ten sposób, by były racj onalnie prowadzonymi fabrykami drewna, korzystającymi z siedlisk leśnych i żywych drzew jako elementów majątku produkcyjnego. Leśnictwo j ako dziedzina gospodarki powstała i rozwinęła się w Europie Środk o- wej i na tym obszarze gospodarstwo leśne osiągnęło najbardziej dojrzałe, współczesne formy. Od dawna zapomniano tu o eksploatacj i lasów pierwotnych i o trwałych wylesi e- niach. Leśnictwo rozwinęło dwie grupy metod ustalania optymalnego dla produkcyjności gospodarstwa rozmiaru użytkowania lasu. 16

18 3.1. Las zrębowy Pierwsza grupa tych metod wyrosła z tzw. zwykłej metody działkowej, w której las gospodarczy dzielono na tyle rocznych, równych działek zrębowych, ile wynosił przyjęty z góry wiek wycinanego drzewostanu. Powierzchnię po wyciętym drzewostanie natyc h- miast ponownie zalesiano, aby powstały nowy drzewostan wyciąć w stosownym wieku. Okres pomiędzy dwoma kolejnymi zrębami w tym samym miejscu nosi nazwę kolej rę b- ności albo kolej rębu. W planach gospodarczych ustalano zatem wpierw powierzchnię drzewostanów do wycięcia na podstawie przyj ętej k olei rębu. Ilość pozyskiwanego c o- rocznie drewna zależała wprost od zapasu przeznaczonych do wycięcia drzewostanów, a w użytkowaniu przedrębnym od nasilenia cięć pielęgnacyjnych. Dla optymalizowania produkcji drewna w tak zorganizowanym gospodarstwie leśnym, stworzono model takiego gospodarstwa, zwany lasem normalnym. Z pojęciem las normalny łączą się pojęcia normalny zapas, normalny przyrost i normalne ustosunkowanie klas wieku. Zw y- kła metoda działkowa nie utrzymała się w użyciu długo. Unormalni enie lasu okazało się niewykonalne. Poszczególne fragmenty lasu ( drzewostany) różniły się składem gatu n- kowym drzew i zdolnością produkcyjną siedlisk. Podział lasu na równe działki zrębowe powodował więc, że co roku pozyskiwano inne ilości drewna i w innyc h asortymentach. W lasach gospodarczych pojawiały się klęski elementarne i biotyczne, niwecząc wszelkie wysiłki wciśnięcia lasu do teoretycznego modelu. Nierównomierność dochodów z gosp o- darstwa skłaniała do opracowania innych metod optymalizacji produkcji i pozyskania. W końcu XIX w. dojrzała metoda urządzania lasu zwana metodą drzewostanową Judeicha. W połowie XX wieku, wraz z rozwojem siedliskoznawstwa leśnego i typologii leśnej, w urządzaniu lasu poj awiły się metody siedliskowo - drzewostanowe. W związku z nasilaj ą- cymi się klęskami zanikła pewność przechodzenia drzewostanów z jednej klasy wieku do następnej. W modelu lasu normalnego pojawiła się szczelina: pewność tę zastąpiono prawdopodobieństwem przejścia. Znowelizowany model nazwano lasem celowym 17

19 ( Zielwald, intentional forest). Modele lasu normalnego i lasu celowego oraz wszelkie m e- tody urządzania lasu na nich oparte należą do zrębowego sposobu zagospodarowania lasu. Prowadzą one do takich samych skutków ekologicznych, gdyż planowanie gospodarcze różni się tu tylko w szczegółach, a technika hodowli lasu jest wręcz taka sama. Łączą je następujące cechy: 1) Optymalizowanie produkcji jest oparte na przyroście przeciętnym drzewostanów w okresie całej kolei rębności. Dlatego wyróżnia się tu to pojęcie i u stala optymalną kolej rębności. Intensyfikacj a produkcj i następuj e drogą skrócenia kolei rębu j eśli drzewa zd ą- żą osiągnąć handlowe wymiary, lub drogą maksymalizacji wymiarów drzew, jeśli kolej rębu jest stała. 2) Z powierzchni zrębowej usuwane są wszystkie drzewa. Nowe pokolenie lasu powstaje więc na otwartej, bezleśnej powierzchni. Jest ono tam wprowadzane poprzez wysiew n a- sion i sadzenie sadzonek, a wyjątkowo następuje odnowienie samosiewem bocznym. Ten właśnie element niesie ze sobą najpoważniejsze skutki. a) Otwarta przestrzeń sprzyja szybkiemu rozkładaniu ściółki, a zatem zanikowi edafonu leśnego i ucieczce biogenów ( nutrientów) poza ekosystem. Zj awisko to zanika od mome n- tu zwierania się drzewek w młodniku ale poniesione straty są bezpowrotne. b) Otwarta przestrzeń sprzyj a pionierskim gatunkom drzew. Również dla gatunków pos t- pionierskich i klimaksowych ( driad) pełny dostęp światła przy umiarkowanej temperat u- rze i wilgotnym powietrzu jest korzystny, lecz w bardziej skrajnych warunkach nie są one w stanie utrzymać się bez ochronnego działania pionierów lub drzew matecznych. Zatem skład gatunkowy lasu upraszcza się do gatunków pionierskich i takich, które w określ o- nych warunkach są w stanie rosnąć na otwartej powierzchni. Dążenie do intensyfikacji produkcj i skłania do uprawy gatunków szybko rosnących, daj ących drewno możliwie w y- sokiej j akości. Wybór gatunków do uprawy w lesie zrębowym musi uwzględnić więc c o- najmniej trzy postulaty: musi istnieć możliwość uprawy na otwartej powierzchni, wzrost musi być możliwi e szybki i produkcj a musi być wysokiej j akości. Wyparcie lasu z ż y- 18

20 znych siedlisk przez rolnictwo dorzuca tu jeszcze czwarty postulat: drzewa nie mogą mieć wysokich wymagań troficznych i klimatycznych. W warunkach Środkowej Europy nie ma wielu takich gatunków. Wybór padł więc na dwa z nich. W warunkach górskich na świerka pospolitego ( Picea abies ( L.) Karsten) a warunkach oligotroficznych i mezotr o- ficznych siedlisk niżowych na sosnę zwyczaj ną ( Pinus sylvestris L.). Dobór tych gatu n- ków był ściśle przestrzegany co najmniej przez dwa wieki. Była to znana w literaturze świerkomania i sosnomania. Zjawiska te nie zaniknęły całkowicie do dziś. Doszła do niej egzotomania, w szczególności współczesna daglezjomania. Gatunki inne niż uprawiane były a niekiedy do dzisiaj są skrupulatnie tępione w ramach zabiegów piel ę- gnacyjnych, szczególnie tzw. gatunki miękkie liściaste, skutecznie konkurujące z sosną i ze świerkiem. W górach tępiono nawet buka i jodłę. Skutkiem było i bywa nadal skrajne zubożenie składów gatunkowych. c) Jednorazowe wprowadzenie lasu na wylesioną powierzchnię automatycznie czyni p o- wstający drzewostan jednowiekowym i jednopiętrowym. Różnice w szybkości wzrostu poszczególnych gatunków powodują, że nie można w prosty sposób wzbogacać składów gatunkowych drzewostanów. Spośród dwóch zmieszanych gatunków tylko jeden z nich wychodzi z konkurencji zwycięski. 3) Po wprowadzeniu zrębowego sposobu zagospodarowania otrzymano więc lasy skład a- j ące się z j ednego gatunku drzewa oraz z drzewostanów j ednowiekowych i j ednopiętrowych. Skutki ekologiczne tego stanu to ogromne zagrożenie trwałości lasu. Rozprzestrz e- nianie się chorób i szkodników nie j est w takich lasach skutecznie hamowane. Ogran i- czanie populacj i fitofagów odbywa się wg schematu żywiciel -ofiara - pasożytdrapieżca albo działają mechanizmy wewnątrzpopulacyjne. Proste układy ekologiczne charakteryzuj ą się wysokimi wahaniami populacj i organizmów j e tworzących. W rezult a- cie pojawiają się choroby i gradacje szkodników na skalę wielu milionów hektarów lasu. 4) Przewaga sztucznego odnowienia sprzyja wewnątrzzasięgowej introdukcji populacji drzew podstawowych gatunków. W wypadku niewłaściwego dobrania populacj i do siedl i- 19

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum.

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. DZIAŁ VI PRZYRODA WOKÓŁ NAS - 5 NR I TEMAT LEKCJI 1. Lasy liściaste i iglaste WYMAGANIA PODSTAWOWE Uczeń: wymienia warstwy

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku Ochrona lasów Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku glebowym. Działanie bezpośrednie, jak

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii do klasy III.

Rozkład materiału z biologii do klasy III. Rozkład materiału z biologii do klasy III. L.p. Temat lekcji Treści programowe Uwagi 1. Nauka o funkcjonowaniu przyrody. 2. Genetyka nauka o dziedziczności i zmienności. -poziomy różnorodności biologicznej:

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej

PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej STRESZCZENIE Komitet Techniczny 181 ds. Gospodarki Leśnej został powołany przez Prezesa Polskiego Komitetu Normalizacyjnego 28 kwietnia 1994 r. Komitet

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu..

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu.. 1. Co to jest las 3 2. Pielęgnacja drzewostanu.4 3. Co nam daje las..5 4. Zagrożenia lasu..6 5. Monitoring lasu..7 6. Ochrona lasu.. 8 Las jest jednym z najważniejszych z odnawialnych zasobów przyrody,

Bardziej szczegółowo

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony Leśnictwo Poziom rozszerzony Funkcje przyrodnicze lasów Pochłanianie dwutlenku węgla i produkcja tlenu w procesie fotosyntezy (wpływ na wartość efektu cieplarnianego) Redukcja zanieczyszczeń gazowych i

Bardziej szczegółowo

Konferencja pn. Natura 2000 naszą szansą

Konferencja pn. Natura 2000 naszą szansą Konferencja pn. Natura 2000 naszą szansą DLA TRWAŁOŚCI ŻYCIA Znaczenie różnorodność biologicznej dla dobrostanu ludzkości Anna Kalinowska Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym i Zrównoważonym

Bardziej szczegółowo

Zasady kształtowania i ochrony lasów

Zasady kształtowania i ochrony lasów Zasady kształtowania i ochrony lasów Las jako naturalny element środowiska jest zasobem przyrodniczym warunkującym utrzymanie równowagi ekologicznej w skali lokalnej i na dużych obszarach - regionów, krajów

Bardziej szczegółowo

Las jako zjawisko geograficzne. (Biomy leśne)

Las jako zjawisko geograficzne. (Biomy leśne) Las jako zjawisko geograficzne (Biomy leśne) Dlaczego lasy na Ziemi w Europie, Afryce, Ameryce, Azji są takie a nie inne? Są pochodną klimatu zmieniającego się w przestrzeni i czasie Lasy (ekosystemy,

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Definicje podstawowych pojęć. (z zakresu ekologii)

Definicje podstawowych pojęć. (z zakresu ekologii) Definicje podstawowych pojęć (z zakresu ekologii) Ekologia Zajmuje się strukturą i funkcjonowaniem ekosystemów (układów ekologicznych w przyrodzie). Przez strukturę układu ekologicznego rozumiemy zarówno

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 99 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH

Informacja. Nr 99 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH. Ochrona lasów Grudzień 1992 Elżbieta Berkowska Informacja Nr 99 W stosunku do innych krajów europejskich, Polska jest

Bardziej szczegółowo

Wodochronne funkcje lasów Dr Marek Kot Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN

Wodochronne funkcje lasów Dr Marek Kot Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN Wodochronne funkcje lasów Dr Marek Kot Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN Konferencja Lasy Tatr i Podtatrza przeszłość i teraźniejszość Zakopane, 12 kwietnia 2012 Las i jego funkcje Funkcje lasu Biotyczne,

Bardziej szczegółowo

Koegzystencja czy konflikt hodowli lasu oraz łowiectwa

Koegzystencja czy konflikt hodowli lasu oraz łowiectwa Koegzystencja czy konflikt hodowli lasu oraz łowiectwa Janusz Mikoś Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Zbigniew Borowski Instytut Badawczy Leśnictwa VI sesja Zimowej Szkoły Leśnej przy IBL w 2014

Bardziej szczegółowo

H01 Zanieczyszczenie wód powierzchniowych J02.05 Modyfikowanie funkcjonowania wód - ogólnie K02.03 Eutrofizacja

H01 Zanieczyszczenie wód powierzchniowych J02.05 Modyfikowanie funkcjonowania wód - ogólnie K02.03 Eutrofizacja Załącznik nr 3 do zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku z dnia 30 kwietnia 2014r. Identyfikacja istniejących i potencjalnych zagrożeń dla zachowania właściwego stanu ochrony

Bardziej szczegółowo

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym ROLNICTWO EKOLOGICZNE Analiza porównawcza ekologicznych metod produkcji z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym Rolnictwo intensywne Rolnictwo ekologiczne Dominacja chemii i techniki Dominacja środków

Bardziej szczegółowo

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów.

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 3. Zadanie Zaznacz wyjaśnienie pojęcia smog. A. Kryształki lodu osadzone

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA PRZYRODNICZA

EDUKACJA PRZYRODNICZA EDUKACJA PRZYRODNICZA KLASA I Ocenie podlegają następujące obszary: środowisko przyrodnicze/park, las, ogród, pole, sad, zbiorniki wodne, krajobrazy/, środowisko geograficzne, historyczne, ochrona przyrody

Bardziej szczegółowo

Biologia Klasa 3. - określa zakres ekologii, - wymienia biotyczne i abiotyczne

Biologia Klasa 3. - określa zakres ekologii, - wymienia biotyczne i abiotyczne Biologia Klasa 3 Dział :Wzajemne zależności między organizmami a środowiskiem Numer lekcji Temat lekcji Osiągnięcia ucznia podstawowe Osiągnięcia ucznia ponadpodstawowe 1 2 3 4 1. Charakterystyka środowiska

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA w WARSZAWIE z dnia. 2014 r.

ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA w WARSZAWIE z dnia. 2014 r. ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA w WARSZAWIE z dnia. 2014 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Torfowiska Czernik PLH140037 Na podstawie art. 28

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY. październik 2007 r.

STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY. październik 2007 r. STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY październik 2007 r. 2 1 POJĘCIE WYSOKIEJ WARTOŚCI PRZYRODNICZEJ Pojęcie wysokiej wartości przyrodniczej (HNV) powstało w 1993 r. Odzwierciedla

Bardziej szczegółowo

Podział powierzchniowy

Podział powierzchniowy Zakład Urządzania Lasu Podział powierzchniowy Podział powierzchniowy - przestrzenny podział kompleksu leśnego siecią linii bezdrzewnych (gospodarczych i oddziałowych) Podział na części zwane oddziałami

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH I GATUNKÓW ROŚLIN Ewa Jabłońska wraz z zespołem botanicznym

ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH I GATUNKÓW ROŚLIN Ewa Jabłońska wraz z zespołem botanicznym PRZYGOTOWANIE PROJEKTÓW PLANÓW ZADAŃ OCHRONNYCH DLA OBSZARÓW NATURA 2000: SOO DOLINA BIEBRZY I OSO OSTOJA BIEBRZAŃSKA ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH I GATUNKÓW ROŚLIN Ewa Jabłońska

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Dziennik Ustaw Nr 64 5546 Poz. 401 401 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Na podstawie art. 29 ust. 10 ustawy

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 33/2012 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r.

Uchwała nr 33/2012 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r. Uchwała nr 33/2012 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie: określenia efektów kształcenia dla kierunku leśnictwo o profilu ogólnoakademickim prowadzonego na poziomie

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222.

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222. projekt ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Grabowiec Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004

Bardziej szczegółowo

Lasy w Polsce. Agata Konefeld. Klasa 6a

Lasy w Polsce. Agata Konefeld. Klasa 6a Lasy w Polsce Agata Konefeld Klasa 6a Spis treści Co to właściwie jest las?... 3 Piętrowa budowa lasu, pospolite zwierzęta oraz rośliny w nich występujące... 4 NajwaŜniejsze funkcje lasu... 6 Las naturalny,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Gospodarka łowiecka w północno-wschodniej Polsce

Gospodarka łowiecka w północno-wschodniej Polsce Gospodarka łowiecka w północno-wschodniej Polsce Piotr Wawrzyniak Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku RDLP Białystok w zasięgu terytorialnym ma 2 632 747ha, gdzie zarządza powierzchnią

Bardziej szczegółowo

Żywność w łańcuchu troficznym człowieka

Żywność w łańcuchu troficznym człowieka Żywność w łańcuchu troficznym człowieka Łańcuch troficzny jest to szereg grup organizmów ustawionych w takiej kolejności, że każda poprzednia jest podstawą pożywienia dla następnej. ELEMENTY ŁAŃCUCHA TROFICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Michał Szczepanik Plan wynikowy ścieżka ekologiczna w gimnazjum

Michał Szczepanik Plan wynikowy ścieżka ekologiczna w gimnazjum Michał Szczepanik Plan wynikowy ścieżka ekologiczna w gimnazjum Lp. Treść Temat Ilość godzin Cel lekcji 1 Czy człowiek musi Znaczenie i ochrona wód 2 - uświadomienie zanieczyszczać wody? konieczności ochrony

Bardziej szczegółowo

Projekt Ekosystem lasu

Projekt Ekosystem lasu Projekt Ekosystem lasu Adresaci projektu: uczniowie klas III gimnazjum Formy i metody pracy: praca grupowa, metoda projektów Czas realizacji: 4 tygodnie Cele projektu: Cel główny: Badanie struktury i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Formy i metody ochrony różnorodności biologicznej w LKP Puszcza Białowieska a zrównoważone leśnictwo w regionie

Formy i metody ochrony różnorodności biologicznej w LKP Puszcza Białowieska a zrównoważone leśnictwo w regionie Formy i metody ochrony różnorodności biologicznej w LKP Puszcza Białowieska a zrównoważone leśnictwo w regionie Białowieża Hajnówka, 9 lutego 2011 mgr inż. Andrzej Antczak RDLP w Białymstoku Ochrona przyrody

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo a ochrona zwierząt efektywność systemu krajowego na tle rozwiązań europejskich.

Rolnictwo a ochrona zwierząt efektywność systemu krajowego na tle rozwiązań europejskich. Rolnictwo a ochrona zwierząt efektywność systemu krajowego na tle rozwiązań europejskich. Aleksander Mach Dyrektor Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Gdańsku Kościerzyna, 4 kwietnia 2016r. Rolnictwo

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM Dr inż. Anna Żornaczuk-Łuba Zastępca dyrektora Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody Ministerstwo Środowiska Polanica Zdrój 23 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Dlaczego tak ważną role pełni gleba?

Dlaczego tak ważną role pełni gleba? Gleba jest to powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej powstała ze skały macierzystej, będącą siedliskiem życia producentów. Ta rozdrobniona skała macierzysta charakteryzuje się urodzajnością tzn. zdolnością

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA

KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA wg art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne 1. Szkolna ścieżka przyrodniczo-ekologiczna

Bardziej szczegółowo

NADLEŚNICTWO LWÓWEK ŚLĄSKI

NADLEŚNICTWO LWÓWEK ŚLĄSKI NADLEŚNICTWO LWÓWEK ŚLĄSKI ul. Obrońców Pokoju 2, 59-600 Lwówek Śląski Tel. 075 782 33 80; Faks 075 782 47 86 www.wroclaw.lasy.gov.pl e-mail: biuro.lwowek@wroclaw.lasy.gov.pl Osoba do kontaktów: Marek

Bardziej szczegółowo

Pomniki Przyrody W Gdyni

Pomniki Przyrody W Gdyni Pomniki Przyrody W Gdyni Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno - pamiątkowej i krajobrazowej odznaczające

Bardziej szczegółowo

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A ..................................... Imię i nazwisko Wersja A Test podsumowujący rozdział III Ochrona przyrody.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 15 zadań. rzy każdym poleceniu

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICZEK Funkcje lasu Gospodarstwa gospodarstwa specjalnego go- spodarstwie lasów ochronnych

SŁOWNICZEK Funkcje lasu Gospodarstwa gospodarstwa specjalnego go- spodarstwie lasów ochronnych SŁOWNICZEK Funkcje lasu - całokształt świadczeń lasu, wynikający z potencjału biotycznego ekosystemów leśnych i preferencji społecznych, ciągle ulepszany nowymi metodami gospodarowania. Funkcje, jakie

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i ochrona przyrody

Zagrożenia i ochrona przyrody Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Zagrożenia i ochrona przyrody wskazuje zagrożenia atmosfery powstałe w wyniku działalności człowieka, omawia wpływ zanieczyszczeń atmosfery

Bardziej szczegółowo

JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH

JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH 3 CELE OGÓLNE: rozwijanie pasji poznawania zjawisk przyrodniczych rozwijanie umiejętności analizowania obserwowanych zjawisk zrozumienie roli człowieka

Bardziej szczegółowo

Bednarka PLH 120033. II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012.

Bednarka PLH 120033. II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012. Bednarka PLH 120033 II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012. Położenie i zasięg Położenie administracyjne: woj. małopolskie, powiat gorlicki, gmina Lipinki; woj. podkarpackie, powiat

Bardziej szczegółowo

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ EDUKACJA EKOLOGICZNA NA LEKCJACH BIOLOGII i GODZINIE WYCHOWAWCZEJ W KLASACH I i II TECHNIKUM i LICEUM ZAKRES PODSTAWOWY. 1.TREŚCI Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ: Podstawa

Bardziej szczegółowo

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

Zakres i metodyka prac terenowych

Zakres i metodyka prac terenowych Zakres i metodyka prac terenowych Część I Instrukcja prac terenowych 1. Projekt powierzchni Powierzchnia BioSoil Geo-odniesienie powierzchni 2. Klasyfikacja typów lasu Weryfikacja aktulanej klasyfikacji

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA BIAŁYSTOK. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA BIAŁYSTOK. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA BIAŁYSTOK z dnia... 2016 r. w sprawie zaopiniowania projektu zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku w sprawie ustanowienia planu ochrony dla

Bardziej szczegółowo

Minimalizacja oddziaływania linii kolejowych na dziko żyjące zwierzęta

Minimalizacja oddziaływania linii kolejowych na dziko żyjące zwierzęta Minimalizacja oddziaływania linii kolejowych na dziko żyjące zwierzęta Metody, doświadczenia i problemy Rafał T. Kurek fot. Krzysztof Czechowski 1 Oddziaływanie infrastruktury liniowej Formy negatywnego

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska Janina Kawałczewska 1. Wykorzystanie OZE jako przeciwdziałanie zmianom klimatu. OZE jak przeciwwaga dla surowców energetycznych (nieodnawialne źródła energii),

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Na ocenę dostateczną uczeń powinien opanować następujące zagadnienia z działów: 1. Środowisko przyrodnicze Polski

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 19 grudnia 2014 r.

Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 19 grudnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie ustanowienia planu

Bardziej szczegółowo

Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do

Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do GŁÓWNE UWARUNKOWANIA OCHRONY I ZAGOSPODAROWANIA TERENU (1) Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do Zatoki Gdańskiej Wody przybrzeżne, plaże, wydmy i bory nadmorskie, fragment międzywala,

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe Plan wykładu: Wstęp Klasyfikacja odpadów i zanieczyszczeń Drogi przepływu substancji odpadowych Analiza instalacji przemysłowej w aspekcie ochrony środowiska Parametry charakterystyczne procesu oczyszczania

Bardziej szczegółowo

TYPY KRAJOBRAZU POLSKI WYBRANE PROBLEMY JEGO WALORYZACJI

TYPY KRAJOBRAZU POLSKI WYBRANE PROBLEMY JEGO WALORYZACJI Jarosław Balon Zakład Geografii Fizycznej, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, Kraków TYPY KRAJOBRAZU POLSKI WYBRANE PROBLEMY JEGO WALORYZACJI WPROWADZENIE Mądre zarządzanie zasobami przyrody

Bardziej szczegółowo

RPO 2014-20 Postulaty w obszarach bioróżnorodności, ochrony przeciwpowodziowej, OZE i efektywności energetycznej

RPO 2014-20 Postulaty w obszarach bioróżnorodności, ochrony przeciwpowodziowej, OZE i efektywności energetycznej RPO 2014-20 Postulaty w obszarach bioróżnorodności, ochrony przeciwpowodziowej, OZE i efektywności energetycznej Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO KIERUNKOWE - OBLIGATORYJNE 1. Pojęcie zmiennej losowej, rozkładu prawdopodobieństwa, dystrybuanty i funkcji gęstości. 2. Sposoby weryfikacji

Bardziej szczegółowo

6. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI

6. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI 6. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI Główne czynniki mające wpływ na powierzchnię ziemi to m.in. mechaniczne niszczenie pokrywy glebowej wskutek procesów urbanizacji, działalności górniczej i niewłaściwie prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Stanowisko. Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 28 lutego 2005 r.

Stanowisko. Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 28 lutego 2005 r. Stanowisko Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 28 lutego 2005 r. w sprawie ogłoszenia obszaru Województwa Kujawsko Pomorskiego strefą wolną od upraw genetycznie zmodyfikowanych organizmów (GMO)

Bardziej szczegółowo

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3)

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3) Załącznik nr 9 Minimalne wymogi dotyczące nawozów i środków ochrony roślin 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone - Wymóg 4 - dotyczy 8.2.10.5.1.4.1.2. Minimum requirements for fertilisers and pesticides

Bardziej szczegółowo

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Leśny Bank Genów Kostrzyca, 26.06.2014 r. Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny Katedra

Bardziej szczegółowo

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia?

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Dr inż. Krzysztof Klimaszewski Warszawa, 10.09.2014 r. Projekt "O bioróżnorodności dla przyszłości - czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia" korzysta

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania z biologii - klasa III gimnazjum

Szczegółowe kryteria oceniania z biologii - klasa III gimnazjum Szczegółowe kryteria oceniania z biologii - klasa III gimnazjum Temat lekcji Ekologia a ochrona i ochrona Czym jest gatunek? Jakie czynniki ograniczają rozmieszczenie organizmów? Przegląd wybranych gatunków

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY Danuta Rozmarynowska Gimnazjum Publiczne w Głuszycy PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY I. Wyjątki z rozporządzeń MENiS w sprawie programów nauczania.

Bardziej szczegółowo

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański Szymon Szewrański Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU 1968 Raporty Klubu Rzymskiego 1969 Człowiek i jego środowisko raport U Thanta brak relacji technika a ochrona środowiska wyniszczenie

Bardziej szczegółowo

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE PROGRAM ZAJĘĆ Kamila Wyleżek ROK SZKOLNY 2015/2016 CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU Program zajęć szkolnego koła przyrodniczego przeznaczony jest dla uczniów klas gimnazjum oraz I przysposabiającej

Bardziej szczegółowo

Założenia Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli drzew leśnych w Polsce na lata 2011 2035

Założenia Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli drzew leśnych w Polsce na lata 2011 2035 Założenia Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli drzew leśnych w Polsce na lata 2011 2035 I. Przesłanki uzasadniające potrzebę opracowania Programu Realizowany obecnie w Lasach Państwowych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z 54 2005-06-09 11:18 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie jednorazowego odszkodowania za przedwczesny wyrąb drzewostanu. (Dz. U. Nr 99, poz. 905) Na podstawie art. 12

Bardziej szczegółowo

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego Program ochrony środowiska dla Powiatu Poznańskiego, w myśl art. 17 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska opracowany został zgodnie z Polityką ekologiczną

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ

REALIZACJA ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. MIKOŁAJA KOPERNIKA WE WŁOCŁAWKU REALIZACJA ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ Koordynator ścieżki dr Wojciech Górecki Szczegółowe cele kształcenia i wychowania dla ścieżki ekologicznej

Bardziej szczegółowo

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne Paweł Połanecki Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne 1 Konflikt interesów wokół zastosowania technologii transgenicznych w rolnictwie naukowcy oraz instytucje eksperymentalno-przemysłowe

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE W KLASIE II GEOGRAFIA

WYMAGANIA PROGRAMOWE W KLASIE II GEOGRAFIA I Dział:Społeczeństwo WYMAGANIA PROGRAMOWE W KLASIE II GEOGRAFIA -uczeń rozumie termin geografia ekonomiczna, współczynnik przyrostu naturalnego, piramida wieku, naród, język urzędowy, migracja, urbanizacja,

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DOTYCZĄCA PROJEKTU MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO PODOLANY ZACHÓD C W POZNANIU

PROGNOZA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DOTYCZĄCA PROJEKTU MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO PODOLANY ZACHÓD C W POZNANIU PROGNOZA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DOTYCZĄCA PROJEKTU MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO PODOLANY ZACHÓD C W POZNANIU ZAŁĄCZNIK NR 5A DOKUMENTACJA FOTOGRAFICZNA Fot.1 ul. Ciechocińska

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 3 kwietnia 2014 r. Poz. 1689 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA WE WROCŁAWIU. z dnia 1 kwietnia 2014 r.

Wrocław, dnia 3 kwietnia 2014 r. Poz. 1689 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA WE WROCŁAWIU. z dnia 1 kwietnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Wrocław, dnia 3 kwietnia 2014 r. Poz. 1689 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA WE WROCŁAWIU z dnia 1 kwietnia 2014 r. w sprawie ustanowienia

Bardziej szczegółowo

ZWYKŁA DOBRA PRAKTYKA ROLNICZA IRENA DUER

ZWYKŁA DOBRA PRAKTYKA ROLNICZA IRENA DUER ZWYKŁA DOBRA PRAKTYKA ROLNICZA IRENA DUER Zakres prezentacji Definicja ZDPR Podstawy prawne ZDPR Jaki jest cel upowszechniania ZDPR Kto ma obowiązek przestrzegać ZDPR Zakres ZDPR Kto kontroluje ZDPR Definicja

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

Obszar Natura 2000 Murawy w Haćkach walory, problemy i planowanie ochrony

Obszar Natura 2000 Murawy w Haćkach walory, problemy i planowanie ochrony Obszar Natura 2000 Murawy w Haćkach walory, problemy i planowanie ochrony Dan Wołkowycki d.wolkowycki@pb.edu.pl Plan zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Murawy w Haćkach to jedno z pierwszych przedsięwzięć

Bardziej szczegółowo

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy NATURA 2000 MOTOREM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU http://natura2000.org.pl Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy Zbigniew Witkowski przy współpracy Krystyny Krauz i Adama Mroczka Szkolenie regionalne

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 20/0210/2011 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY. z dnia 28 grudnia 2011 r.

ZARZĄDZENIE NR 20/0210/2011 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY. z dnia 28 grudnia 2011 r. ZARZĄDZENIE NR 20/0210/2011 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Las Mariański Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16

Bardziej szczegółowo

TECHNIKA A EKOLOGIA Jarosław Mrozek

TECHNIKA A EKOLOGIA Jarosław Mrozek Najistotniejszym problemem programu poprawy jakości wód jest budowa oczyszczalni ścieków. W przemyśle konieczne jest zamknięcie technologicznych obiegów wody, zaś w elektroenergetyce - zaprzestanie zrzutu

Bardziej szczegółowo

Zdrowotny stan lasów Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.

Zdrowotny stan lasów Beskidu Śląskiego i Żywieckiego. Zdrowotny stan lasów Beskidu Śląskiego i Żywieckiego. Wiek XV-XVIII Osadnictwo wołoskie wylesienia górnych partii gór dla potrzeb gospodarki pasterskiej Lasy Dóbr Żywieckich 42 437,99 hektarów Po 1808

Bardziej szczegółowo

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze.

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera składa się z kilku wyraźnie różniących się od siebie elementów będących zarazem etapami cyklu obiegu

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ

Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ Załącznik nr 1 Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ DLA CZĘŚCI TERENU W MIEJSCOWOŚCI CHUDOBCZYCE (tekst i rysunek zmiany studium) Kwilcz,

Bardziej szczegółowo

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Grażyna Nawrocka Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Cele dydaktyczne: -rozróżnianie trzech typów lasu: las iglasty, las liściasty i las mieszany, - poznanie przez

Bardziej szczegółowo

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody Ochrona przyrody ma w Polsce długie tradycje. Według niektórych źródeł pierwsze decyzje związane z nią pochodzą z X wieku - np. w sprawie ochrony bobrów. W kolejnych wiekach zaczęto chronić nadmiernie

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ Zrównoważony rozwój w strategii woj. wielkopolskiego wprowadzenie do części warsztatowej Patrycja Romaniuk, Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć Poznań, 04.03.2013 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla Podlasia Zielonej Krainy

Wyzwania dla Podlasia Zielonej Krainy Wyzwania dla Podlasia Zielonej Krainy Przemysław Nawrocki Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ 1 Województwo

Bardziej szczegółowo

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie Maria Mellin Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

www.harcerskanatura.eu PROJEKT

www.harcerskanatura.eu PROJEKT PROJEKT kampania edukacyjna dla dzieci i młodzieży 4 żywioły przyjaciele człowieka cykl konkursów w szkołach główna nagroda w konkursach wymiana dzieci i młodzieży między Partnerami projektu program edukacyjny

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (KIP)

KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (KIP) KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (KIP) (jako załącznik do wniosk u o wydanie decyzji o środ owiskowych uwarunkowaniach) dla przedsięwzięcia pn. :... Na podstawie art. 3 ust. 1, pkt. 5 oraz art. 74 ustawy

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE PRZESTRZENNE W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA

PLANOWANIE PRZESTRZENNE W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA PLANOWANIE PRZESTRZENNE W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA PROBLEM LOKOWANIA INWESTYCJI PLANOWANIE PRZESTRZENNE A LOKALIZACJA INWESTYCJI Koherencja lokalizacyjna każdej działalności właściwe miejsce (poszukiwanie

Bardziej szczegółowo