Sudety Zachodnie relacje między elementami środowiska geograficznego.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sudety Zachodnie relacje między elementami środowiska geograficznego."

Transkrypt

1 SPOŁECZNE TOWARZYSTWO OŚWIATOWE W KRAKOWIE Sudety Zachodnie relacje między elementami środowiska geograficznego. Joasia Heydel, Franc de Doliwa Zieliński, Iwo Lewicki Promotor: Pani Anna Korska Październik 2014

2 Spis treści Sudety Zachodnie relacje między elementami środowiska geograficznego Zanieczyszczanie powietrza Niszczenie ziemi Zanieczyszczanie wód Wpływ człowieka na góry Podsumowanie Piętra roślin Czynniki wpływające na zmianę roślinności w górach A. Gleby B. Woda C. Inne warunki klimatyczne Opady Wiatr Temperatura Nasłonecznienie Wpływ człowieka Ciekawostki roślinne Wpływ wody na środowisko Koryta rzeczne Kotły polodowcowe Wietrzenie skał Melioracje terenu nawadnianie lub osuszanie gleby Spływy gruzowo błotne Stalaktyty i stalagmity Rzeki dolnego śląska... 19

3 11. Wytwarzanie jaskiń Podsumowanie Bibliografia: Project Summary... 23

4 WSTĘP Sudety Zachodnie relacje między elementami środowiska geograficznego. Ten temat wybraliśmy ponieważ jest on ciekawy i godny zainteresowania. Między innymi spodobał nam się ten projekt z powodu możliwości wykonywania różnych badań i pomiarów, które możemy przeprowadzać sami lub z pomocą Pani promotor przeprowadzać w trakcie obozu. Wszyscy z naszej grupy są zainteresowani geografią, przyrodą i otaczającym nas światem. Przygotowując się do pisania projektu, zadaliśmy sobie kilka pytań badawczych: 1 W jaki sposób człowiek wpływa na różne elementy środowiska? 2 Co wpływa na zróżnicowanie roślinności w górach? 3 Jak woda wpływa na inne elementy środowiska jak inne elementy środowiska wpływają na wodę? Następnie podzieliliśmy się pracą: Franc opracował drugie pytanie badawcze, także sporządzał notatki i pisał zakończenie (razem z Joasią). Iwo wybrał trzecie pytanie badawcze, przeprowadzał badani i pomiary oraz napisał streszczenie po angielsku. Joasia omówiła pierwsze pytanie badawcze fotografowała ważne obiekty. Większość informacji zebraliśmy w trakcie poniższych wycieczek: Całodniowy wyjazd górski w Karkonosze, Do elektrowni Turów i kopalni odkrywkowej węgla brunatnego. Chcielibyśmy podziękować naszej Pani promotor Annie Korskiej za pomoc, troskę, opiekę oraz cierpliwość w trakcie obozu i pisania naszego projektu.

5 1. Zanieczyszczanie powietrza Często duże fabryki zanieczyszczają powietrze. Przykładem tego jest Elektrownia Turów. Powstawała ona w latach Na początku działania elektrownia bardzo zanieczyszczała środowisko. Na przykład w 1987 roku wyemitowała w atmosferę t pyłów oraz t dwutlenku siarki SO 2. Aby ograniczyć zanieczyszczenie od początku lat 90 poprzedniego wieku Elektrownia zaczęła dbać o środowisko naturalne. Rozpoczęto prace nad zmniejszeniem emisji 1 szkodliwych substancji. Zamontowano specjalne elektrofiltry 2, które pozwoliły zmniejszyć zanieczyszczenie. Dla przykładu w 2013 roku elektrownia Turów wyemitowała t pyłów co jest 100 razy mniej niż w roku t SO 2 co jest 10 razy mniej niż w roku 1987 Ten przykład daje nam informację o tym, że człowiek po wielu latach niszczenia świata w którym żyje, zrozumiał że musi coś z tym zrobić, ponieważ szkodzi to nie tylko jemu ale też przyrodzie, która go otacza. Elektrownia Turów 1 Emisja wprowadzanie pyłów i gazów do atmosfery 2 Elektrofiltry urządzenia do oczyszczania powietrza w kominach przemysłowych

6 2. Niszczenie ziemi Elektrownia Turów została zaprojektowana tak aby wykorzystywać jako źródło energii węgiel brunatny. Aby wydobyć ten węgiel trzeba budować kopalnie odkrywkowe. Kopalnia Turów rocznie wydobywa 12 mln ton węgla i zajmuje powierzchnię 2400 ha. Wada tych kopalni polega na tym, że na początku trzeba zniszczyć pola uprawne oraz lasy, aby dostać się do węgla brunatnego. Jak dobrze wiemy, pod ziemią jest woda, więc w momencie kopania w głąb dokopiemy się do niej. Aby wysuszyć ten teren trzeba obniżyć wysokość wód gruntowych, co powoduje powstanie leja depresyjnego. Przez wycinanie lasów człowiek zmniejsza ilość wytwarzanego tlenu, bez którego nie możemy żyć. Brak pól uprawnych powoduje zmniejszenie produkcji żywności, a przez obniżanie wód gruntownych powstaje teren pustynny. Dodatkowo kopalnia odkrywkowa jest położona przy granicy z Czechami i Niemcami. To miejsce jest nazywane czarnym trójkątem 3, ponieważ za granicą są również eksploatowane 4 złoża węgla brunatnego oraz usytuowane są fabryki. W tej części Europy wieją najczęściej wiatr zachodni lub zachodnio - południowy i z tego powodu zanieczyszczenie powstałe zagranicą jest przenoszone nad teren Polski. Jestem więc pewna, że żaden człowiek nie chciałby mieszkać ani jeździć na wakacje do takiego pustego i zniszczonego miejsca, w którym nie ma czym oddychać i w którym nie ma czystej wody. Tak jak człowiek postanowił zmniejszyć wypuszczanie pyłów w powietrze, tak samo postanowił z powrotem tworzyć piękny krajobraz. Kiedy skończy się wydobycie węgla w danym miejscu, przywozi się w to miejsce ziemię i zasypuje się wykopy, a następnie sadzi się na tym obszarze lasy i sieje się trawę. Takie działanie nazywa się rekultywacją. W tak zmienionym środowisku ludzie znowu mogą żyć i znacznie bardziej chcą przyjeżdżać na wakacje. 3 Czarny trójkąt są to trzy granice gdzie jest największe zanieczyszczenie powietrza 4 Eksploatacja wykorzystywanie np. złóż naturalnych

7 Kopalnia odkrywkowa 3. Zanieczyszczanie wód Człowiek nie tylko zanieczyszczał powietrze i niszczył powierzchnię ziemi, ale również zatruwał wody. Każdy przemysł potrzebuje wody, ale niestety po użyciu jest ona brudna, więc taka zostaje wlewana do rzeki. Wszystkie obiekty przemysłowe dawniej wlewały po setki tysięcy litrów brudnej wody do rzek i w rezultacie nic dziwnego że zostały zanieczyszczone, a niektóre wręcz zatrute. Człowiek nie może ciągle zanieczyszczać wód ponieważ nie będzie miał wody do picia, a bez tego nie może żyć. Więc wymyślił oczyszczalnie ścieków, gdzie woda jest przepuszczana przez specjale filtry, dzięki którym wypływa do rzeki czysta. Zmodyfikowana w 2012 roku oczyszczalnia ścieków we Wrocławiu na dobę może przyjąć około 140 tysięcy litrów sześciennych zabrudzonej wody. Kiedy zwiedzaliśmy Elektrownię Turów, pan inżynier opowiadał nam o tym.

8 Nysa Łużycka 4. Wpływ człowieka na góry Na wycieczce w Sudetach nie tylko byliśmy w Turoszowie, ale również chodziliśmy po pięknych górach. Idąc szlakami pomyśleliśmy, że trzeba było je wytyczyć. Aby je stworzyć, trzeba było wyciąć drzewa i poszerzyć ścieżki. Tam gdzie są zaplanowane dłuższe trasy, postanowiono wybudować schroniska, aby ludzie mieli gdzie spać idąc tymi szlakami. Przy tworzeniu stoków narciarskich również trzeba wyciąć lasy, zmienić teren i wybudować wyciągi, aby narciarze mogli swobodnie szusować. Do budowy schronisk i wyciągów narciarskich konieczne jest użycie ciężkich maszyn co dodatkowo niszczy przyrodę. Wszystko to są przykłady na ingerencje człowieka w środowisko.

9 Szlak górski Góry to nie tylko turystyka. Na wycieczce dowiedzieliśmy się, że Sudety to najstarsze góry w Polsce powstały one mniej więcej milionów lat temu. Wydobywa się z nich od wieków różne bogactwa mineralne : węgiel kamienny, antracyt i węgiel brunatny. Sudety są zbudowane z różnych wartościowych skał, np. granity, bazalty, gnejsy, piaskowce, marmury, które są potrzebne ludziom do budowy. W Sudetach powstały więc kamieniołomy. Wydobywanie minerałów i skał zmienia wygląd środowiska, a nie jednokrotnie je szpeci. 5. Podsumowanie Człowiek z jednej strony niszczy środowisko ponieważ muszą być domy, żeby było gdzie mieszkać, musi być elektrownia, by był prąd i żebyśmy mogli używać wiele sprzętów takich jak lodówki, pralki, odkurzacze, no i oczywiście komputery. Muszą też powstawać kopalnie, ponieważ węgiel nie służy tylko elektrowni, ludzie ogrzewają w zimie węglem mieszkania. Człowiek eksploatując bogactwa ziemi, niszczy ją. Ale też rozumie, że trzeba zmniejszyć szkody, które wyrządza środowisku, by było czystsze powietrze, więcej roślin, czysta woda. Człowiek zrozumiał, że korzystając z bogactw ziemi, musi o nią dbać. Dzięki temu mamy ciągle jeszcze piękne krajobrazy zamiast pustkowia, czyste powietrze oraz wodę, którą można pić.

10 Co wpływa na zróżnicowanie roślinności w górach? 6. Piętra roślin Jak wiadomo w górach są piętra roślinne. To znaczy, że na pewnych wysokościach rosną tylko poszczególne rośliny. Większość roślin w Karkonoszach pochodzi z dalekiej północy i Azji. PIĘTRO PODGÓRZA W piętrze podgórza (do 500 m n.p.m. ) w większość to łąki, pola i skrajne kawałki lasu. W lasach rosną w większości dęby, graby, lipy i buki. Ludzie osiedlają się na tych terenach niszcząc pierwotną florę. REGIEL DOLNY Także w reglu dolnym ( m n.p.m.) roślinności ucierpiała przez działalność człowieka. Dawniej rosła tam kwaśna buczyna górska i żyzna buczyna sudecka. Te stare lasy występują w rejonie Chojnika i wodospadu Szklarki. Obecnie w reglu dolnym panuje monokultura świerkowa 5. Czyli same świerki. W wyższych partiach regla dolnego można znaleźć bory jodłowo - świerkowe. W tym piętrze są też łąki i roślinności polna jest bardzo urozmaicona. Znajduje się tam jedna trzecia wszystkich gatunków z Karkonoskiego Parku Narodowego, z czego 31 roślin objętych jest ochroną prawną. Na łąkach można zobaczyć m. in. krokusy, arnikę górską, wroniec widlasty i goryczkę trojeściową. REGIEL GÓRNY Następnym piętrem jest regiel górny ( m n.p.m.). W tych lasach dominuje świerk, ale występuje też jawor i jarzębina. Znajduje się tam też warstwa zielna. W tej warstwie rośnie chroniona paproć- podrzeń żebrowiec, trzcinnik owłosiony, przytulina hercyńska i wiele innych roślin. Tam gdzie jest większe zakwaszenie gleby rośnie szczawik zajęczy. Bory w tym reglu nie zostały zniszczone bezpośrednio przez człowieka ale przyczyną dużych zniszczeń lasu są kwaśne deszcze. 5 Monokultura świerkowa sadzenie jednego rodzaju drzew w tym wypadku świerki.

11 PIĘTRO SUBALPEJSKIE W piętrze subalpejskim ( m n.p.m. ) lasy przestają rosnąć i pojawia się kosodrzewina, czyli karłowata sosna. Ze względu na dużą wysokość kosodrzewina kwitnie raz na parę lat. Możemy zobaczyć też zarośla liściaste takie jak : czeremcha skalna, jarzębina górska i brzoza omszona karpacka. Występują najczęściej w kotłach polodowcowych i są endemitami Karpat. Dużą powierzchnię zajmują hale z ziołoroślami, a na siedliskach mniej wilgotnych rosną traworośla. Ważnym elementem środowiska w Karpatach są torfowiska znajdujące się w reglu górnym i subalpejskim. Zasilane są wyłącznie opadami deszczu śniegu i leżą na wyłącznie na północnych zboczach o dużym nachyleniu. PIĘTRO ALPEJSKIE Piętro alpejskie ( m n.p.m.) obejmuje głównie szczyty Śnieżki i Wielkiego Szyszaka. Rosną tu : mietlica skalna, kostrzewa niska i sit skucina, który późnym latem nadaje rudy kolor halnym murawom. Wymienionym wyżej gatunkom towarzyszą liczne porosty, m. in. z rodzajów płucnica i chrobotek.

12 7. Czynniki wpływające na zmianę roślinności w górach Występowanie roślin zależy od warunków jakie występują na danym reglu. A. Gleby Są jednym z podstawowych warunków do rozwoju roślin. Gromadzą składniki pokarmowe niezbędne dla wszystkich organizmów, a także magazynują wodę niezbędną do życia roślin. W Karkonoszach najwyżej występują tereny bez glebowe ( rumowiska skalne ), poniżej znajdują się gleby inicjalne skaliste ( litosole) i gleby inicjalne luźne ( regosole ) czyli bardzo mała warstwa gdzie poziom próchnicy jest mniejszy niż 10 cm. W niższych partiach gleby słabo wykształcone ( rankery ) czyli gleby głębsze do kilkudziesięciu centymetrów próchnicy. W lasach mieszanych i liściastych występują gleby brunatne kwaśne, których barwa pochodzi od związków żelaza. Na tych glebach rośnie m.in. szczawik zajęczy. W jeszcze niższych partiach możemy znaleźć gleby: płowe właściwe,gleby bielicowe, gleby torfowe i gruntowo glejowe, kompleksy gleb gruntowo glejowo torfowych. Jako zasadę ogólna możemy przyjąć, że lepsze i łatwiejsze warunki glebowe dla roślin są w niższych partiach gór. B. Woda Warunkiem dla lepszego rozwoju roślin jest dostępność wody. Tam gdzie jej nie ma roślinność jest uboga i występują najwytrwalsze i o najmniejszym zapotrzebowaniu na wodę rośliny. Wilgotność gleby zależy od nachylenia i grubości ziemi. Czym większy spadek tym woda szybciej spływa.

13 C. Inne warunki klimatyczne Opady W Karkonoszach jest dość dużo opadów, ale występuje dość znaczne zróżnicowanie w ilości. I tak na wysokości 900 m średnio rocznie spada 950 mm, a w partiach szczytowych mamy opady do 1400 mm rocznie. Część tych opadów to śnieg, który bardzo skraca okres wegetacji roślin np. na Śnieżce śnieg zalega przez 176 dni. W kotłach czasami zalegać aż do miesiąca sierpnia. Wiatr Występują w tych górach przeważające wiatry zachodnie. Charakterystyczne są tu silne wiatry fenowe 6, podczas których występują silne opada deszczu i śniegu. Powodują wyłamywanie gałęzi drzew z zachodniej strony i można obserwować charakterystyczne ukształtowanie drzew, polegające na braku gałęzi z zachodniej strony. Na skutek silnych wiatrów i osłabienia drzew, przez szkodniki i kwaśne deszcze obserwujemy dużo wiatrowałów. W ich osłonie rosną nowe rośliny, które zastępują zwalone drzewa. Temperatura Wraz ze wzrostem wysokości zmiana się temperatura. Z moich obliczeń podczas wycieczki górskiej, na 100 m temperatura obniżała się o 0.9 o Celsjusza. Mówi się też o piętrach klimatycznych. Najniżej do 600 m n.p.m. jest piętro ciepłe, ze średnia temperatur a roczna powyżej 6 stopni m n.p.m. to piętro umiarkowanie chłodne, ze średnia temperaturą 6-4 stopni m n.p.m. piętro chłodne, średnio 2-4 stopnie Celsjusza. Powyżej 1320 m n.p.m. to piętro bardzo chłodne z średnią temperaturą poniżej 2 stopni. 6 Wiatry fenwe ciepły, suchy i porywisty

14 Biorąc pod uwagę temperaturę, a także długo zalegający śnieg widać jak trudny jest to klimat dla roślin. Także pokazuje to średnia temperatura dla województwa, która wynosi 8,2 stopnia Celsjusza. Nasłonecznienie Karkonosze są najbardziej zachmurzonym regionem w kraju. Na Śnieżce wynosi około 190 dni w roku, a zamglenia występują średnio przez 300 dni. To ma oczywiście wpływ na rodzaj roślin występujących i ich rozwój. Wpływ człowieka Poprzez monokulturę drzewostanu bardzo zmieniono warunki naturalne w tych górach. Konsekwencją tego jest masowe wymieranie drzew w przypadku chorób czy kwaśnych deszczy wywołanych przez rozwinięty przemysł energetyczny oparty na węglu brunatnym. Dzięki nowym technologiom to zagrożenie ma znacznie mniejsze znaczenie, ale potrzeba wielu lat na wyrośnięcie nowych drzew. 8. Ciekawostki roślinne Chciałbym przedstawić kilka roślin występujących w Karkonoszach, które uważam za ciekawe i mniej znane. 1. Podejźrzon księżycowy. Rośnie on w żlebach bazaltowych i jest niewielkim paprotnikiem (do 30 cm). Rocznie wypuszcza tylko jeden liść z podziemnego kłącza. 2.Niecierpnik gruczołowaty. Dzięki swym kolorowym kwiatom jest chętnie uprawiany w ogródkach, skąd przedostaje sie na brzegi rzek i wypiera inne rośliny tworząc duże wały do 3 m. 3. Malina moroszka. Jest reliktem epoki lodowej i pochodzi z Azji północnej.

15 4. Rosiczka okrągłolistna 7. Z wierzchu i po brzegach posiadają włoski gruczołowe, które wydzielają lepką, przywabiającą ciecz, do której przyklejają się owady. Rosiczka rozkłada te owady i w ten sposób się rozwija. 7 Relikt nazwa na gatunek dawniej powszechny teraz wygoniony

16 Celem tego rozdziału jest sprawdzenie, w jaki sposób woda wpływa na środowisko. Podczas pisania dokonam analizy wpływu wody na środowisko naturalne, omówię związane z tym tematem zagadnienia i opiszę, w jaki sposób wpływają one na środowisko. Na końcu rozdziału dokonam podsumowania i przedstawię wnioski. 9. Wpływ wody na środowisko. Podczas opracowywania tej części pracy przedstawię następujące zagadnienia. Koryta rzeczne Kotły polodowcowe Wypłukiwanie surowców Wietrzenie skał Rzeki Dolnego Śląska Melioracje terenu Spływy gruzowo błotne Wytwarzanie jaskiń Stalaktyty i stalagmity Koryta rzeczne Koryta rzeczne wytwarzane są przez płynącą wodę. Gdy woda płynie rzeźbi w podłożu wąwóz, a zarazem wypłukuje z ziemi kamienie szlachetne, metale i inne. Woda płynąca szybciej np. w górach będzie miała szersze koryto niż rzeka, która płynie na płaskim terenie, ale koryta wcale nie tworzą się szybko, zajmuje im to setki tysięcy, lub nawet miliony lat.

17 Kotły polodowcowe Kotły polodowcowe są to półkoliste zagłębienie otoczone z trzech stron stromymi stokami skalnymi, a z czwartej ryglem skalnym (wał z litej skały). W Polsce kotły występują w Tatrach np. Kocioł Czarnego Stawu i Karkonoszach - Kocioł Wielkiego Stawu. Kocioł polodowcowy jest efektem przeobrażania istniejącego przed zlodowaceniem zagłębienia terenu przez gromadzące się w nim masy śniegu, przekształcające się w lód. Kilka połączonych ze sobą kotłów tworzy Cyrk Polodowcowy. Wypłukiwanie surowców Jeszcze w latach 70. Ubiegłego wieku, niewiele ponad 50% wydobycia kruszywa piaszczystożwirowego, pochodziło z wydobycia na lądzie. Dzisiaj udział uzyskiwania kruszywa spod lustra wody kształtuje się w okolicach 75%. Wpływ na zmiany w sposobie wydobycia mają, nie tylko rozwój budownictwa, ale również nieopłacalność eksploatowania złoża spod dużego nadkładu. Według kryteriów bilansowości złóż kopalni. Aby złoże mogło być uznane za opłacalne, jego minimalna miąższość musi osiągać 2m a maksymalna wartość stosunku nadkładu do miąższości złoża powinna wynieść 1,0.

18 Wietrzenie skał Wietrzenie skał to rozpad mechaniczny i rozkład chemiczny skał wskutek działania słońca, powietrza, wody i organizmów. Zachodzi między innymi pod wpływem wody i powoduje rozpad minerałów na części zasadowe i kwaśne, które łatwiej erodują. Dotyczy głównie krzemianów oraz skaleni. Melioracje terenu nawadnianie lub osuszanie gleby Większość gleb wymaga melioracji wodnych, czyli jej osuszenia (obniżenie nadmiernie wysokiego poziomu wód gruntowych), jak i nawodnienia (podniesienia poziomu wód gruntowych i dostarczenie glebie wody w celu pokrycia jej niedoboru i zwiększeniu jej zdolności produkcyjnej). Gleby nawadnia się specjalnymi urządzeniami np. deszczowniami. Gleby zwykle wymagają nawodnienia w okresie suchego i upalnego lata. Glebę osusza się zwykle poprzez odprowadzanie nadmiaru wody za pomocą rowów lub sączków drenarskich. Znacznie trudniejsze i kosztowniejsze jest dostarczenie roślinom wody w okresie jej braku w glebie, nawodnienie gleby wiąże się bowiem z koniecznością dysponowania dużymi ilościami właściwej wody oraz urządzeniami służącymi do jej rozprowadzania. W Polsce stasuje się zazwyczaj dwa rodzaje nawadniania, deszczownie, z których korzystają: gospodarstwa rolne, ogrodnicze, szkółki drzew owocowych itp. oraz nawadnianie grawitacyjne głownie stosowane do nawadniania łąk. W naszych warunkach klimatycznych nawadniania wymagają przede wszystkim użytki zielone oraz grunty zajmowane pod uprawę warzyw.

19 Spływy gruzowo błotne Często spływy błotne są wynikiem ulewnych deszczów lub szybkiego topnienia dużych mas śniegu. Wtedy grube warstwy luźnych skał (gliny, iły, piaski) są silnie przesiąknięte wodą i przemieszczają się szybko w postaci potoków błota i kamieni. Rozpędzone masy błota przemieszczają się z wielką siłą, porywając np. samochody czy wielkie głazy z prędkością dochodzącą nawet do 150 km/h. W wyniku spływu skoncentrowanego wód opadowych i roztopowych, głównie w dolnych partiach stoku, zachodzi proces spłukiwania linijnego połączony z erozją. Powstają żłobki, rozdoły, debrze, wąwozy i parowy. Stalaktyty i stalagmity Stalagmit naciek jaskiniowy, grawitacyjny osiągający duże rozmiary. Może występować w postaci słupa, stożka, guza itp. Narasta od dna jaskini krasowej ku górze wskutek wytrącania się węglanu wapnia z kapiącej ze stropu wody w przypadku jaskini lodowej jej zamarzania. Stalagmitowi odpowiada zazwyczaj stalaktyt w stropie jaskini, w wyniku ich połączenia powstaje kolumna zwana stalagnatem.

20 10. Rzeki dolnego śląska Dolny Śląsk prawie w całości leży w dorzeczu Odry i należy do zlewiska Morza Bałtyckiego. Odra płynąc środkiem Niziny Śląskiej z pd. wsch. na pn. zach., niemal równolegle do krawędzi Sudetów, większość swych dopływów ma ze swej lewej, pd. strony. Są to wypływające z Sudetów: Nysa Kłodzka z Białą Głuchołaską, Bystrzyca ze Strzegomska, Kaczawa z Nysą Szaloną i Skorą, Bóbr z Kwisą i Nysa Łużycka. Na Przedgórzu Sudeckim mają swoje źródła m. in. Oława i Ślęza. Z dopływów prawobrzeżnych, niżowych, na obszarze Dolnego Śląska najważniejsze są Stobrawa, Widawa, a przede wszystkim leniwie płynąca Barycz z Orlą. Współśrodkowy układ sieci rzecznej w okolicy Wrocławia sprawia, że Równina Wrocławska przybiera postać płytkiej, miejscami podmokłej kotliny. Gęstość sieci wodnej jest bardzo nierównomierna: najniższa na obszarze Borów Dolnośląskich, Sudetów Zachodnich, zach. części Wału Trzebnickiego i we wsch. części Równiny Wrocławskiej; najwyższa na ziemi kłodzkiej i Pogórzu Sudeckim oraz w dolinie Odry w rejonie Wrocławia. Zależnie od ukształtowania terenu i charakteru cieków po nim płynących wyróżniono na obszarze

21 11. Wytwarzanie jaskiń Ze względu na pochodzenie dzieli się jaskinie na pierwotne i wtórne. Do pierwszych, na ogół rzadkich, należą próżnie w skałach nalewnych, szczeliny w wapieniach koralowych i jaskinie szczelinowe powstałe, wskutek zaburzeń skorupy ziemskiej. Do wtórnych zalicza się jaskinie powstałe przez wietrzenie i zapadnięcia, oraz jaskinie podziemne, powstałe działaniem wód płynących. Kształt jaskiń zależny jest w dużej mierze od działalności wody, która działa częściowo chemicznie (korozja) częściowo mechanicznie (działanie erozyjne). Zwiększenie tego działania jest spowodowane żwirami, które wody płynące nieraz niosą. Dzięki temu działaniu jaskinie często posiadają malownicze formy, potężne wodospady lub różnorodnego kształtu nacieki.

22 12. Podsumowanie Jak przedstawiłem w powyższych przykładach woda ma bardzo duży wpływ na środowisko naturalne. Woda, niszczy i buduje. Na przykład kotły polodowcowe gdzie kosztem kawałka góry powstaje wielkie urwisko z pięknym widokiem, jak to które widzieliśmy na obozie, czy jaskinie, które są wydrążone w skale, w której kiedyś być może były kamienie szlachetne, lecz teraz w zamian za to mamy piękny widok, a to jest cenniejsze od jakiegokolwiek kamienia. W zasadzie w każdy z nas, na co dzień ma do czynienia z wieloma zjawiskami związanymi z obiegiem wody i jej wpływem na środowisko naturalne. Dziękuje z uwagę i proszę o jak najlepsze ocenienie projektu. Specjalne podziękowania kieruję do mojego promotora Pani Ani Korskiej, za pomoc w zrozumieniu tematu.

23 Bibliografia: 1. dane o kopalni Turów 2. dane na temat zanieczyszczenia powietrza przez elektrownie Turów. 3. wina.jpg zdjęcie kosodrzewiny ROŚLINY KARKONOSKIEGO PARKU NARODOWEGO książka 6.

24 Project Summary Our project concerns the geography subject and how different factors affect the environment of Lower Silesia. These are the questions we asked ourselves: 1. How does man affect the environment? 2. What factors affect the greenery in the mountains? 3. How does water affect the environment? During our camp, we collected a lot of important information regarding our questions. The remaining important information we checked in books and on the Internet. Our project consists of three chapters that correspond to our questions. 1. How does man affect the environment? This chapter is about how man can destroy environment but also fix what he did. For example the powerhouse in Turów polluted the air, but then they started to be more ecologic and curbed it almost by ten. In this part of our project we also wrote about human impact on water and ground. 2. What effects on greenery in mountains? This part is about trees and bushes that grow on different levels of the mountains and what depends on it, for example on the subalpine level there are no forests. 3. How water effects on environment? This is chapter is about what water does to environment and how it is happening. For example riverbeds, this is about how a river changes an area. The river can sculpt a giant canyon in the ground, especially if this river is fast. Thank you for reading the summary of the project. Summary was prepared and written by Iwo Lewicki. Special thanks to Mrs. Anna Korska, our promoter, who supported us during our work.

Pochodzenie wód podziemnych

Pochodzenie wód podziemnych Wody podziemne Woda podziemna - to woda zmagazynowana w wolnych przestrzeniach skał zalegających poniżej powierzchni Ziemi. Stanowią jeden z bardzo istotnych elementów obiegu wody w przyrodzie. Pochodzenie

Bardziej szczegółowo

Test nr 4 Strefy klimatyczne, roślinność, gleby

Test nr 4 Strefy klimatyczne, roślinność, gleby Zadanie 1: Wykresy oznaczone literami od A do H przedstawiają 8 podstawowych typów klimatów: podrównikowy, równikowy wilgotny, polarny, subpolarny, podzwrotnikowy, zwrotnikowy suchy oraz umiarkowany morski

Bardziej szczegółowo

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym)

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym) Wiatry Co to jest wiatr? Wiatr to poziomy ruch powietrza w troposferze z wyżu barycznego do niżu barycznego. Prędkość wiatru wzrasta wraz z różnicą ciśnienia atmosferycznego. W N Wiatry STAŁE (niezmieniające

Bardziej szczegółowo

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie SCENARIUSZ WYCIECZKI DO LASU ( ZAJĘCIA TERENOWE ) Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie Temat : Las domem zwierząt ZAKRES TREŚCI : 1. Piętra roślinne w lesie i warunki w nich panujące. 2. Zwierzęta

Bardziej szczegółowo

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów.

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 3. Zadanie Zaznacz wyjaśnienie pojęcia smog. A. Kryształki lodu osadzone

Bardziej szczegółowo

2. Na poniższym rysunku odszukaj i przyporządkuj oznaczonym miejscom następujące pojęcia:

2. Na poniższym rysunku odszukaj i przyporządkuj oznaczonym miejscom następujące pojęcia: 1. W wykropkowane miejsca wpisz nazwy odpowiednich pięter roślinności w Tatrach Wysokich: do 1000 m.n.p.m... do 1250 m.n.p.m... do 1550 m.n.p.m... do 1800 m.n.p.m... do 2300 m.n.p.m... od 2300 m.n.p.m...

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Jest to obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4)

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4) Pustynia teren o znacznej powierzchni, pozbawiony zwartej szaty roślinnej wskutek małej ilości opadów i przynajmniej okresowo wysokich temperatur powietrza, co sprawia, że parowanie przewyższa ilość opadów.

Bardziej szczegółowo

Ocena aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej na okres 24.07-28.07.2015r.

Ocena aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej na okres 24.07-28.07.2015r. Warszawa, dn.24.07.2015 Ocena aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej na okres 24.07-28.07.2015r. wg stanu na godz. 14:00 dnia 24.07.2015 r. 1. Prognoza pogody dla Polski na

Bardziej szczegółowo

ZADANIA CZĘŚCI PRZYRODNICZEJ IV EDYCJI KONKURSU PIOSENKI TURYSTYCZNEJ I WIEDZY O POLSKICH GÓRACH WAGABUNDA 2007

ZADANIA CZĘŚCI PRZYRODNICZEJ IV EDYCJI KONKURSU PIOSENKI TURYSTYCZNEJ I WIEDZY O POLSKICH GÓRACH WAGABUNDA 2007 ZADANIA CZĘŚCI PRZYRODNICZEJ IV EDYCJI KONKURSU PIOSENKI TURYSTYCZNEJ I WIEDZY O POLSKICH GÓRACH WAGABUNDA 2007 SZKOŁA PODSTAWOWA NR 130 W ŁODZI IM. MARSZAŁKA JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO Zadania opracowała mgr

Bardziej szczegółowo

MIEJSKIE KONKURSY PRZEDMIOTOWE PRZYRODA ROK SZKOLNY 2008/2009 EDYCJA IV. Woda w przyrodzie

MIEJSKIE KONKURSY PRZEDMIOTOWE PRZYRODA ROK SZKOLNY 2008/2009 EDYCJA IV. Woda w przyrodzie MIEJKIE KOKURY PRZEDMIOTOWE PRZYROD ROK ZKOLY 28/29 EDYCJ IV Woda w przyrodzie. Uważnie przeczytaj pytania i zastanów się nad odpowiedzią 2. taraj się pisać czytelnie 3. Masz 6 minut na odpowiedzi, wykorzystaj

Bardziej szczegółowo

Temat: Warstwy roślinności górskiej

Temat: Warstwy roślinności górskiej Temat: Warstwy roślinności górskiej Cele: - Uczniowie wiedzą na jakie warstwy podzielona jest roślinność w górach. - Uczniowie dowiadują się jakie rośliny występują na rożnych wysokościach w górach. -

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

Co to jezioro? Powstawanie jezior zależy od: - procesów rzeźbiących powierzchnię Ziemi - warunków klimatycznych - rodzaju skał

Co to jezioro? Powstawanie jezior zależy od: - procesów rzeźbiących powierzchnię Ziemi - warunków klimatycznych - rodzaju skał Jeziora Co to jezioro? Jeziora- to naturalne zagłębienie terenu wypełnione wodą, które nie mają bezpośredniego połączenia z morzem. Różnią się one miedzy innymi genezą misy jeziornej. Powstawanie jezior

Bardziej szczegółowo

RZEŹBOTWÓRCZA DZIAŁALNOŚĆ WÓD PODZIEMNYCH ZJAWISKA KRASOWE

RZEŹBOTWÓRCZA DZIAŁALNOŚĆ WÓD PODZIEMNYCH ZJAWISKA KRASOWE RZEŹBOTWÓRCZA DZIAŁALNOŚĆ WÓD PODZIEMNYCH ZJAWISKA KRASOWE Termin "kras" oznacza procesy polegające na rozpuszczaniu niektórych skał przez wody opadowe przy udziale dwutlenku węgla. Do skał rozpuszczalnych

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku Ochrona lasów Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku glebowym. Działanie bezpośrednie, jak

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

www.szkola.wp.pl Matura 2012: geografia (poziom podstawowy) przykładowe odpowiedzi:

www.szkola.wp.pl Matura 2012: geografia (poziom podstawowy) przykładowe odpowiedzi: Matura 2012: geografia (poziom podstawowy) przykładowe odpowiedzi: Zadanie 1. Granica państwa przecina torfowiska. P Biały Potok jest prawym dopływem Łomnicy. F Maksymalna głębokość Wielkiego Stawu wynosi

Bardziej szczegółowo

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak Charakterystyka zawodu Technik ochrony środowiska koordynuje pracę w zakresie ochrony powietrza, wód, powierzchni ziemi, ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami

Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami Prowadzący: dr Elżbieta Megiel Plan wykładów Data Zagadnienia 7.03 Chemia stosowana 14.03 Zielona chemia 21.03

Bardziej szczegółowo

W następującej części pokazanych zostało sześć rodzajów profili gleb oraz przykłady krajobrazu w każdej z lokacji.

W następującej części pokazanych zostało sześć rodzajów profili gleb oraz przykłady krajobrazu w każdej z lokacji. Gleby na świecie W następującej części pokazanych zostało sześć rodzajów profili gleb oraz przykłady krajobrazu w każdej z lokacji. Zdjęcie gleby 1 3: Próbka gleby na łące w południowej części stanu Teksas

Bardziej szczegółowo

Strefa klimatyczna: równikowa

Strefa klimatyczna: równikowa Charakterystyka stref klimatycznych i typów klimatów kuli ziemskiej z uwzględnieniem gleb i szaty roślinnej analiza wykonana na podstawie prac uczniów klas I Dane liczbowe oraz przykładowe diagramy dla

Bardziej szczegółowo

KONKURS GEOGRAFICZNY ZAWODY SZKOLNE Listopad 2010

KONKURS GEOGRAFICZNY ZAWODY SZKOLNE Listopad 2010 Na rozwiązanie zadań przeznacza się 90 minut. Uważnie czytaj polecenia, pisz czytelnie. Powodzenia! KONKURS GEOGRAFICZNY ZAWODY SZKOLNE Listopad 2010 Zadanie 1. (0 1) Podane skale uporządkuj od największej

Bardziej szczegółowo

KARTA ODPOWIEDZI KONKURS GEOGRAFICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM Rok szkolny 2013/2014 Etap wojewódzki

KARTA ODPOWIEDZI KONKURS GEOGRAFICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM Rok szkolny 2013/2014 Etap wojewódzki KARTA ODPOWIEDZI KONKURS GEOGRAFICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM Rok szkolny 2013/2014 Etap wojewódzki Nr zad. PRZYKŁADOWA ODPOWIEDŹ 1. 1 7 3 6 8 5 4 2 a) odcinek górny odcinek środkowy odcinek dolny PUNKTY

Bardziej szczegółowo

Towaroznawstwo artykułów przemysłowych

Towaroznawstwo artykułów przemysłowych Towaroznawstwo artykułów przemysłowych Towaroznawstwo Tomasz Poskrobko Przemysł produkcja materialna, polegająca na wytwarzaniu wyrobów w sposób masowy, przy użyciu urządzeń mechanicznych, Towary przemysłowe

Bardziej szczegółowo

1. Pogadanka, praca nad wykresami i schematem, praca w grupach MAGDALENA SZEWCZYK. Dział programowy : Ekologia

1. Pogadanka, praca nad wykresami i schematem, praca w grupach MAGDALENA SZEWCZYK. Dział programowy : Ekologia MAGDALENA SZEWCZYK Dział programowy : Ekologia temat lekcji : Przyczyny i skutki kwaśnych deszczy Cele lekcji w kategoriach czynności uczniów (cele operacyjne): WIADOMOŚCI Uczeń: - podaje definicje kwaśnych

Bardziej szczegółowo

Co to jest ustrój rzeczny?

Co to jest ustrój rzeczny? Co to jest ustrój rzeczny? Ustrój (reżim) rzeczny jest to ustalany na podstawie wieloletnich obserwacji rytm wahań przepływów rzeki oraz stanów wody, związany z rodzajem zasilania i zlodzeniem. Każda rzeka

Bardziej szczegółowo

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna.

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Zanieczyszczenie wód - niekorzystne zmiany właściwości fizycznych, chemicznych i bakteriologicznych wody spowodowane wprowadzaniem w nadmiarze

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016)

ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016) ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016) Malarz R., Więckowski M., Oblicza geografii, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 2012 (numer dopuszczenia

Bardziej szczegółowo

Piętrowość roślinności w Tatrach. Piętrowość roślinności w Tatrach

Piętrowość roślinności w Tatrach. Piętrowość roślinności w Tatrach Piętrowość roślinności w Tatrach Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego za pośrednictwem Euroregionu Tatry w ramach Programu Współpracy Transgranicznej

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Temat: Niekonwencjonalne źródła energii, bezpieczeństwo energetyczne Czas: 45 minut (godzina lekcyjna) Przedmiot: Lekcja biologii lub

Bardziej szczegółowo

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza Praca kontrolna semestr IV Przyroda.... imię i nazwisko słuchacza semestr 1. Ilustracja przedstawia oświetlenie Ziemi w pierwszym dniu jednej z astronomicznych pór roku. Uzupełnij zdania brakującymi informacjami,

Bardziej szczegółowo

Część I Zmiany klimatu

Część I Zmiany klimatu Część I Zmiany klimatu 1. Nazwij kontynenty i oceany 2. Najciemniejsze kraje są najbardziej rozwinięte, nowoczesne 3. Najjaśniejsze najmniej rozwinięte czyli najbiedniejsze, 2014_UN_Human_Development_Report

Bardziej szczegółowo

KARKONOSZE PLB020007

KARKONOSZE PLB020007 KARKONOSZE PLB020007 Torfowiska na równi pod Śnieżką Fot. Grzegorz Rąkowski Obszar, położony przy granicy państwowej z Republiką Czeską, obejmuje najwyższe w Sudetach pasmo Karkonoszy z kulminacją granicznej

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia...

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia... Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia... Zadanie 1 (1 pkt) Podkreśl nazwę miejscowości, w której najwcześniej jest

Bardziej szczegółowo

Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m

Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m Ruchy wód morskich Falowanie Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m wysokości i 50-100 m długości.

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIA STALOWA WOLA S.A. GRUPA TAURON A ŚWIADOMOŚĆ EKOLOGICZNA SPOŁECZEŃSTWA POŁĄCZONA Z DZIAŁANIAMI W ELEKTROWNI. wczoraj dziś jutro

ELEKTROWNIA STALOWA WOLA S.A. GRUPA TAURON A ŚWIADOMOŚĆ EKOLOGICZNA SPOŁECZEŃSTWA POŁĄCZONA Z DZIAŁANIAMI W ELEKTROWNI. wczoraj dziś jutro ELEKTROWNIA STALOWA WOLA S.A. GRUPA TAURON A ŚWIADOMOŚĆ EKOLOGICZNA SPOŁECZEŃSTWA POŁĄCZONA Z DZIAŁANIAMI W ELEKTROWNI wczoraj dziś jutro Opracowanie Halina Wicik Grudzień 2008 luty 1937 r.- Decyzja o

Bardziej szczegółowo

Temat: Piękno Tatr i ich stolicy czym charakteryzują się górskie krajobrazy?

Temat: Piękno Tatr i ich stolicy czym charakteryzują się górskie krajobrazy? Scenariusz zajęć nr 106 Temat: Piękno Tatr i ich stolicy czym charakteryzują się górskie krajobrazy? Cele operacyjne: Uczeń: podaje elementy krajobrazu górskiego - góry utworzone ze skał, brak roślinności

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum. Autor: Joanna Łęcka

Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum. Autor: Joanna Łęcka Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum Autor: Joanna Łęcka Temat zajęć: Czy zgasną światła na Ziemi? Alternatywne źródła energii. Uczeń

Bardziej szczegółowo

Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic?

Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic? Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic? Projekt realizuje: Zanieczyszczenia powietrza Projekt realizuje: Definicja Rodzaje zanieczyszczeń Przyczyny Skutki (dla człowieka,

Bardziej szczegółowo

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Grażyna Nawrocka Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Cele dydaktyczne: -rozróżnianie trzech typów lasu: las iglasty, las liściasty i las mieszany, - poznanie przez

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 FIZYKA I CHEMIA GLEB Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 Tematyka wykładów Bilans wodny i cieplny gleb, właściwości

Bardziej szczegółowo

Lądek Zdrój jako. uzdrowisko

Lądek Zdrój jako. uzdrowisko Lądek Zdrój jako uzdrowisko Położenie miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Lądek-Zdrój. Położone w Sudetach Wschodnich, w dolinie rzeki Białej Lądeckiej. Według

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2015 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2015 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2015 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia... Punkty /30:1,5./20 Zadanie 1 (0,5 pkt) Podaj, gdzie w Polsce w grudniu jest

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Na ocenę dostateczną uczeń powinien opanować następujące zagadnienia z działów: 1. Środowisko przyrodnicze Polski

Bardziej szczegółowo

KONKURS GEOGRAFICZNY ZAWODY SZKOLNE Listopad 2009

KONKURS GEOGRAFICZNY ZAWODY SZKOLNE Listopad 2009 Na rozwiązanie zadań masz 60 minut. Czytaj uważnie polecenia, pisz czytelnie. Powodzenia! KONKURS GEOGRAFICZNY ZAWODY SZKOLNE Listopad 2009 Zadanie 1. (0-2) Dopisz nazwę nauki geograficznej do opisu, wybierając

Bardziej szczegółowo

Dlaczego tak ważną role pełni gleba?

Dlaczego tak ważną role pełni gleba? Gleba jest to powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej powstała ze skały macierzystej, będącą siedliskiem życia producentów. Ta rozdrobniona skała macierzysta charakteryzuje się urodzajnością tzn. zdolnością

Bardziej szczegółowo

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995)

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995) Słupskie Prace Geograficzne 2 2005 Dariusz Baranowski Instytut Geografii Pomorska Akademia Pedagogiczna Słupsk DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

GEOGRAFIA: Świat bez tajemnic Wymagania edukacyjne na stopnie szkolne kl. III Rok Szkolny 2015/16

GEOGRAFIA: Świat bez tajemnic Wymagania edukacyjne na stopnie szkolne kl. III Rok Szkolny 2015/16 GEOGRAFIA: Świat bez tajemnic Wymagania edukacyjne na stopnie szkolne kl. III Rok Szkolny 2015/16 Nr lekcji Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący Gospodarka Polski- Rolnictwo 1-5 podaje

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2012 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2012 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2012 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A kod ucznia... Zadanie 1 (0,5 pkt) Bryza w Polsce występuje w najcieplejszej porze roku.

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe Plan wykładu: Wstęp Klasyfikacja odpadów i zanieczyszczeń Drogi przepływu substancji odpadowych Analiza instalacji przemysłowej w aspekcie ochrony środowiska Parametry charakterystyczne procesu oczyszczania

Bardziej szczegółowo

KONKURS Z PRZYRODY. Klucz odpowiedzi: Etap rejonowy 2011/2012 Suma punktów do uzyskania 134

KONKURS Z PRZYRODY. Klucz odpowiedzi: Etap rejonowy 2011/2012 Suma punktów do uzyskania 134 KOKUR Z PRZYRODY Klucz : Etap rejonowy 011/01 uma punktów do uzyskania 1 W kluczu są prezentowane przykładowe prawidłowe do zadań otwartych. ależy również uznać ucznia, jeśli są inaczej sformułowane, ale

Bardziej szczegółowo

Fundamentowanie. Odwodnienie wykopu fundamentowego. Ćwiczenie 1: Zakład Geotechniki i Budownictwa Drogowego

Fundamentowanie. Odwodnienie wykopu fundamentowego. Ćwiczenie 1: Zakład Geotechniki i Budownictwa Drogowego Zakład Geotechniki i Budownictwa Drogowego WYDZIAŁ NAUK TECHNICZNYCH Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Fundamentowanie Ćwiczenie 1: Odwodnienie wykopu fundamentowego Przyjęcie i odprowadzenie wód gruntowych

Bardziej szczegółowo

Wodochronne funkcje lasów Dr Marek Kot Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN

Wodochronne funkcje lasów Dr Marek Kot Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN Wodochronne funkcje lasów Dr Marek Kot Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN Konferencja Lasy Tatr i Podtatrza przeszłość i teraźniejszość Zakopane, 12 kwietnia 2012 Las i jego funkcje Funkcje lasu Biotyczne,

Bardziej szczegółowo

NATURALNE ZMIANY CYKLU OBIEGU WODY

NATURALNE ZMIANY CYKLU OBIEGU WODY NATURALNE ZMIANY CYKLU OBIEGU WODY prof. dr hab. inż. MACIEJ MACIEJEWSKI, e-mail: maciej.maciejewski@imgw.pl dr inż. TOMASZ WALCZUKIEWICZ, e-mail: tomasz.walczykiewicz@imgw.pl mgr CELINA RATAJ, e-mail:

Bardziej szczegółowo

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich.

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich. Powstanie Parku Park Narodowy "Bory Tucholskie" jest jednym z najmłodszych parków narodowych w Polsce. Utworzono go 1 lipca 1996 roku. Ochroną objęto powierzchnię 4 798 ha lasów, jezior, łąk i torfowisk.

Bardziej szczegółowo

Rzeźba na mapach. m n.p.m

Rzeźba na mapach. m n.p.m Rzeźba na mapach Rzeźbę terenu przedstawia się obecnie najczęściej za pomocą poziomic. Poziomice (izohipsy) są to linie na mapie łączące punkty o jednakowej wysokości. Mapa poziomicowa (hipsometryczna)

Bardziej szczegółowo

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Składniki pogody I sposoby ich pomiaru Tytuł: Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Temat zajęć : Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne Przedmiot: przyroda Autor: Hedesz Natalia Szkoła: Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 GEOGRAFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 GEOGRAFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 GEOGRAFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z geografii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów Opis wymagań

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A kod ucznia...

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A kod ucznia... Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A kod ucznia... Zadanie 1 (1 pkt) Podkreśl nazwę miejscowości, w której najpóźniej jest

Bardziej szczegółowo

Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym

Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym Przemysław Stachyra Roztoczański Park Narodowy, Stacja Bazowa ZMŚP Roztocze Tadeusz Grabowski Roztoczański Park Narodowy Andrzej Kostrzewski

Bardziej szczegółowo

MIKRORETENCJA JAKO ELEMENT OBIEGU WODY W ROLNICTWIE, SADOWNICTWIE I HODOWLI

MIKRORETENCJA JAKO ELEMENT OBIEGU WODY W ROLNICTWIE, SADOWNICTWIE I HODOWLI MIKRORETENCJA JAKO ELEMENT OBIEGU WODY W ROLNICTWIE, SADOWNICTWIE I HODOWLI Waldemar Mioduszewski Instytut Technologiczno-Przyrodniczy 1 października 2015 r. ZAKRES WYSTĄPIENIA 1. Wprowadzenie nowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

GEOGRAFICZNY SZKOLNY KONKURS GIMNAZJUM ZESTAW 4 TERMIN ODDANIA 28 MARCA

GEOGRAFICZNY SZKOLNY KONKURS GIMNAZJUM ZESTAW 4 TERMIN ODDANIA 28 MARCA GEOGRAFICZNY SZKOLNY KONKURS GIMNAZJUM ZESTAW 4 TERMIN ODDANIA 28 MARCA SZKOLNY KONKURS GEOGRAFICZNY GIMNAZJUM NR 15 SPORTOWE ZAGADKI GEOGRAFICZNE Regulamin konkursu 1.W konkursie mogą wziąć udział wszyscy

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 10/14 za okres 7.02.2014 13.02.2014

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 10/14 za okres 7.02.2014 13.02.2014 nr 1/14 za okres 7.2.214 13.2.214 O P I S P O G O D Y Na początku opisywanego okresu region Tatr był w zasięgu płytkiej zatoki niżowej związanej z niżem z ośrodkiem nad Szetlandami, w strefie frontu okluzji.

Bardziej szczegółowo

Woda bezcenny skarb. Czy elektrownie wodne to inwestycja. w lepszą przyszłość? Autorzy projektu:

Woda bezcenny skarb. Czy elektrownie wodne to inwestycja. w lepszą przyszłość? Autorzy projektu: Woda bezcenny skarb Czy elektrownie wodne to inwestycja w lepszą przyszłość? Autorzy projektu: - Dominik Król - Michał Wójcik - Piotr Salwa - Dominik Wąs - Piotr Włodarz Opiekun projektu: - mgr inż. Piotr

Bardziej szczegółowo

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony Leśnictwo Poziom rozszerzony Funkcje przyrodnicze lasów Pochłanianie dwutlenku węgla i produkcja tlenu w procesie fotosyntezy (wpływ na wartość efektu cieplarnianego) Redukcja zanieczyszczeń gazowych i

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu..

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu.. 1. Co to jest las 3 2. Pielęgnacja drzewostanu.4 3. Co nam daje las..5 4. Zagrożenia lasu..6 5. Monitoring lasu..7 6. Ochrona lasu.. 8 Las jest jednym z najważniejszych z odnawialnych zasobów przyrody,

Bardziej szczegółowo

PTASI KALENDARZ 2013 WRZESIEŃ. PŁOCHACZ HALNY (Prunella collaris) (Płochacze Prunnellidae)

PTASI KALENDARZ 2013 WRZESIEŃ. PŁOCHACZ HALNY (Prunella collaris) (Płochacze Prunnellidae) PTASI KALENDARZ 2013 WRZESIEŃ PŁOCHACZ HALNY (Prunella collaris) (Płochacze Prunnellidae) Płochacz halny to niewielki ptak. Niewprawnemu obserwatorowi może przypominać nieco wróbla. Jest od niego jednak

Bardziej szczegółowo

Zapis zmian hydrologicznych i klimatycznych w obszarach krasowych polski południowej na podstawie badań izotopowych

Zapis zmian hydrologicznych i klimatycznych w obszarach krasowych polski południowej na podstawie badań izotopowych Zapis zmian hydrologicznych i klimatycznych w obszarach krasowych polski południowej na podstawie badań izotopowych Piotr Bałdys Fizyka techniczna sem. IX Plan seminarium Wstęp Skład izotopowy węgla w

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA Puławy S.A. do 2016 roku Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku Warszawa, wrzesień 2009 Nowelizacja IPPC Zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola Zmiany formalne : - rozszerzenie o instalacje

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 19/14 za okres 11.04.2014 17.04.2014

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 19/14 za okres 11.04.2014 17.04.2014 nr 19/14 za okres 11.4.214 17.4.214 O P I S P O G O D Y W pierwszych dniach minionego tygodnia pogoda kształtowana była przez zatokę niskiego ciśnienia, związaną z niżem znad M. Norweskiego i chłodnym

Bardziej szczegółowo

XXXV OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody II stopnia pisemne podejście 1

XXXV OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody II stopnia pisemne podejście 1 -1/1- XXXV OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody II stopnia pisemne podejście 1 W zadaniach 1-3 należy wykorzystać mapę (s. 4) i przekrój geologiczny (s. 5). Zadanie 1. Uwaga: w miejscach pozostawionych po poleceniach

Bardziej szczegółowo

BUDYNKI PASYWNE FAKTY I MITY. Opracowanie: Magdalena Szczerba

BUDYNKI PASYWNE FAKTY I MITY. Opracowanie: Magdalena Szczerba BUDYNKI PASYWNE FAKTY I MITY Opracowanie: Magdalena Szczerba MITY Budynki bardzo drogie na etapie budowy Są droższe ale o 5-10% w zależności od wyposażenia Co generuje dodatkowe koszty Zwiększona grubość

Bardziej szczegółowo

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI SZKOŁA NAUK TECHNICZNYCH MICHAŁ DRAB EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM MONOGRAFIA Redakcja Wydawnictw

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wycieczki do Bełchatowa

Sprawozdanie z wycieczki do Bełchatowa Wycieczka do Bełchatowa Sprawozdanie z wycieczki do Bełchatowa zadania 2 harmonogramu rzeczowo- finansowego projektu ekologicznego Ratujmy naszą planetę dla Szkoły Podstawowej w Babach W dniu 2 października

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe Alternatywne źródła energii Elektrownie wiatrowe Elektrownia wiatrowa zespół urządzeń produkujących energię elektryczną wykorzystujących do tego turbiny wiatrowe. Energia elektryczna uzyskana z wiatru

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji przyrody dla kl. V Temat: Krajobraz Wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej Hasło: Krajobraz Wyżyn Czas: Dwie godziny lekcyjne Zakres

Konspekt lekcji przyrody dla kl. V Temat: Krajobraz Wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej Hasło: Krajobraz Wyżyn Czas: Dwie godziny lekcyjne Zakres Konspekt lekcji przyrody dla kl. V Temat: Krajobraz Wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej Hasło: Krajobraz Wyżyn Czas: Dwie godziny lekcyjne Zakres materiału: Elementy naturalnego krajobrazu: skały, rzeźba

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2015 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2015 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2015 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A kod ucznia... Punkty:../30:1,5=./20 Zadanie 1 (0,5 pkt) Podaj, gdzie w Polsce w lipcu

Bardziej szczegółowo

TECHNIKA A EKOLOGIA Jarosław Mrozek

TECHNIKA A EKOLOGIA Jarosław Mrozek Najistotniejszym problemem programu poprawy jakości wód jest budowa oczyszczalni ścieków. W przemyśle konieczne jest zamknięcie technologicznych obiegów wody, zaś w elektroenergetyce - zaprzestanie zrzutu

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY MELIORACYJNE A WDRAŻANIE DYREKTYW UNIJNYCH

SYSTEMY MELIORACYJNE A WDRAŻANIE DYREKTYW UNIJNYCH Polski Komitet GLOBALNEGO PARTNERSTWA DLA WODY Walne Zgromadzenie 29 marzec 2011 r. SYSTEMY MELIORACYJNE A WDRAŻANIE DYREKTYW UNIJNYCH Edward Pierzgalski Katedra Kształtowania Środowiska SGGW PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

Wymagany czas : 60 min Nazwisko i imię ucznia... Szkoła... Nazwisko i imię nauczyciela przygotowującego ucznia do konkursu...

Wymagany czas : 60 min Nazwisko i imię ucznia... Szkoła... Nazwisko i imię nauczyciela przygotowującego ucznia do konkursu... Wojewódzki Konkurs Geograficzny Etap szkolny 2006/2007 Wymagany czas : 60 min Nazwisko i imię ucznia... Szkoła... Nazwisko i imię nauczyciela przygotowującego ucznia do konkursu... Życzymy powodzenia!

Bardziej szczegółowo

NUNNAUUNI. MammuttiStone WIZYTY KOMINKA FIRMA

NUNNAUUNI. MammuttiStone WIZYTY KOMINKA FIRMA WIZYTY KOMINKA FIRMA NUNNAUUNI MammuttiStone Na zaproszenie firmy NunnaUuni Polska odwiedziliśmy kopalnię odkrywkową MammuttiStone w Finlandii. Wyjątkowość miejsca, w jakim się znaleźliśmy była wyczuwalna

Bardziej szczegółowo

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy?

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy? Dwutlenek węgla pożyteczny czy szkodliwy? I. Sposoby otrzymywania i metody wykrywania dwutlenku Wykrywanie obecności dwutlenku węgla za pomocą wody wapiennej OBSERWACJE: Bezbarwna woda wapienna ulega zmętnieniu.

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła 25.3.2014

Pompy ciepła 25.3.2014 Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego prof. dr hab. inż. Bogusław Zakrzewski Wykład 6: Pompy ciepła 25.3.2014 1 Pompy ciepła / chłodziarki Obieg termodynamiczny lewobieżny Pompa ciepła odwracalnie

Bardziej szczegółowo

Mierzymy drzewa stare drzewa są chronione

Mierzymy drzewa stare drzewa są chronione Mierzymy drzewa stare drzewa są chronione (aktywność opracowana w ramach projektu: Zwiększanie udziału dzieci i młodzieŝy niepełnosprawnej w edukacji dla zrównowaŝonego rozwoju realizowanego przez UCBS

Bardziej szczegółowo

Zarys historyczny tworzenia się gruntów na Warmii i Mazurach

Zarys historyczny tworzenia się gruntów na Warmii i Mazurach Zarys historyczny tworzenia się gruntów na Warmii i Mazurach Opracowali: Agata Misztal Jerzy Pepol ZLODOWACENIA W POLSCE Osady czwartorzędowe na Warmii i Mazurach osiągają najwyższe wartości miąższości

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Dział I - ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE POLSKI

Dział I - ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE POLSKI semestr 6 Dział I - ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE POLSKI POŁOŻENIE POLSKI NA ŚWIECIE I W EUROPIE położenie Polski w Europie i na świecie na podstawie mapy; cechy położenia Polski; obszar i granice Polski na

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć terenowych z przyrody klasa IV

Scenariusz zajęć terenowych z przyrody klasa IV Scenariusz zajęć terenowych z przyrody klasa IV Opracowała: Krystyna Adamczyk - nauczycielka przyrody Szkoła Podstawowa w Jakubowicach Temat: Woda jako środowisko życia - wycieczka nad rzekę. Trasa wycieczki

Bardziej szczegółowo

WARSZTATY GEOMORFOLOGICZNE NA PILSKU (BESKID ŻYWIECKI)

WARSZTATY GEOMORFOLOGICZNE NA PILSKU (BESKID ŻYWIECKI) 1 WARSZTATY GEOMORFOLOGICZNE NA PILSKU (BESKID ŻYWIECKI) ANTROPOPRESJA W ŚRODOWISKU GÓRSKIM ZAPIS ZMIAN W FORMACH TERENU I OSADACH Korbielów Pilsko 27-30 maja 2005 r. W dniach 27-30 maja 2005 r. zostały

Bardziej szczegółowo

Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie galaktyk Zwiększenie masy słońca (większe przyciąganie słońca) Zderzenie dwóch planet

Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie galaktyk Zwiększenie masy słońca (większe przyciąganie słońca) Zderzenie dwóch planet Efekt cieplarniany Wzrost emisji CO Zanieczyszczanie gleby Zanieczyszczanie wody Zanieczyszczanie powietrza wycinanie lasów Niszczenie warstwy ozonowej Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie

Bardziej szczegółowo

Konkurs Matematyka z Przyrodą dla uczniów szkół podstawowych rok szkolny 2006/2007 etap szkolny

Konkurs Matematyka z Przyrodą dla uczniów szkół podstawowych rok szkolny 2006/2007 etap szkolny Konkurs Matematyka z Przyrodą dla uczniów szkół podstawowych rok szkolny 2006/2007 etap szkolny 1. Krysia, Basia, Wojtek i Michał wybrali się do lasu na grzyby. Zebrali następujące gatunki grzybów: 16

Bardziej szczegółowo

IV WOJEWÓDZKI KONKURS WIEDZY PRZYRODNICZO-EKOLOGICZNEJ DLA UCZNIÓW KLAS III-IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ

IV WOJEWÓDZKI KONKURS WIEDZY PRZYRODNICZO-EKOLOGICZNEJ DLA UCZNIÓW KLAS III-IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ IV WOJEWÓDZKI KONKURS WIEDZY PRZYRODNICZO-EKOLOGICZNEJ DLA UCZNIÓW KLAS III-IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ Woda źródłem życia Szanowni Państwo! Woda jest źródłem wszelkiego życia na Ziemi. Wiemy, że jej zasoby

Bardziej szczegółowo

Geografia - Klasa 2 Dział 1 Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski 1. Położenie i granice Polski - określam położenie Polski w Europie i na

Geografia - Klasa 2 Dział 1 Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski 1. Położenie i granice Polski - określam położenie Polski w Europie i na Geografia - Klasa 2 Dział 1 Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski 1. Położenie i granice Polski - określam położenie Polski w Europie i na świecie - wskazuję paostwa sąsiadujące i podaję długości

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rekordy klimatyczne Rekordy wysokościowe Rekordy wodne Rekordy szaty roślinnej

SPIS TREŚCI. Rekordy klimatyczne Rekordy wysokościowe Rekordy wodne Rekordy szaty roślinnej Adam Grzesiak Mateusz Przybyła kl. IIgc kl. IIgc SPIS TREŚCI Rekordy klimatyczne Rekordy wysokościowe Rekordy wodne Rekordy szaty roślinnej Rekordy Klimatyczne Najwyższa temperatura powietrza na Ziemi

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wycieczki do Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego.

Sprawozdanie z wycieczki do Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego. Sprawozdanie z wycieczki do Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego. W ramach realizacji projektu Dolnośląska szkoła liderem projakościowych zmian w polskim systemie edukacji, do którego przystąpiła nasza szkoła,

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA PRZYRODNICZA

EDUKACJA PRZYRODNICZA EDUKACJA PRZYRODNICZA KLASA I Ocenie podlegają następujące obszary: środowisko przyrodnicze/park, las, ogród, pole, sad, zbiorniki wodne, krajobrazy/, środowisko geograficzne, historyczne, ochrona przyrody

Bardziej szczegółowo