OCENA DZIAŁAŃ INFORMACYJNO - PROMOCYJNYCH RPO WO I PO KL Z REKOMENDACJĄ DO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OCENA DZIAŁAŃ INFORMACYJNO - PROMOCYJNYCH RPO WO 2007-2013 I PO KL Z REKOMENDACJĄ DO"

Transkrypt

1 Raport końcowy z badania pt.: OCENA DZIAŁAŃ INFORMACYJNO - PROMOCYJNYCH RPO WO I PO KL Z REKOMENDACJĄ DO PRZEDSIĘWZIĘĆ W OKRESIE przygotowany przez firmę EGO s.c Bartosz Ledzion Dr Anna Domaradzka Katarzyna Seferyńska Andrzej Krzewski Paweł Śliwowski Warszawa, kwiecień 2014 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Fundusz Rozwoju Regionalnego w ramach pomocy technicznej Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata , Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach pomocy technicznej Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki oraz środków budżetu województwa opolskiego

2 Spis treści Wykaz skrótów... 3 Resume... 5 Streszczenie... 6 Executive Summary Wprowadzenie Cele i zakres badania Metodyka badania Planowanie i zarządzanie działaniami komunikacyjnymi Funduszy Europejskich Planowanie działań komunikacyjnych w ramach Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach Ocena użyteczności systemu monitorowania Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach Ocena systemu koordynacji i realizacji działań komunikacyjnych w RPO WO oraz PO KL Ocena efektów działań informacyjno-promocyjnych podjętych w ramach Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach Komunikacja jednostronna Opis działań komunikacyjnych Świadomość korzyści Ocena narzędzi komunikacji Ocena jakości przekazu Identyfikacja potrzeb informacyjnych Komunikacja dwustronna Opis działań komunikacyjnych Ocena komunikacji Ocena narzędzi komunikacji Identyfikacja potrzeb informacyjnych Multikomunikacja Ocena działań komunikacyjnych skierowanych do mediów Ocena działań komunikacyjnych skierowanych do środowisk opiniotwórczych Rekomendacje Bibliografia Studia przypadku Gra miejska pn. Odkoduj Fundusze Kampania internetowa oparta na filmach internetowych promujących markę BMW Mobilne Centrum Informacyjno Promocyjne EUROBUS Fan page w serwisie społecznościowym Facebook Spis rycin Spis tabel

3 Wykaz skrótów Analiza SWOT CATI CAWI EFRR EFS EPRC FOG FE FGI IDI IP IP PO KL IP2 IP2 PO KL IP2 RPO WO IA IC IK IW IZ IZ PO KL IZ RPO WO Analiza silnych (strenghts) i słabych (weaknesses) stron oraz szans (opportunities) i zagrożeń (threats) Wywiad telefoniczny ze wspomaganiem komputerowym (ang. Computer- Assisted Telephone Interviewing) Wspomagany komputerowo wywiad przy pomocy strony www (ang. Computer-Assisted Web Interview) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Europejski Fundusz Społeczny The European Policies Research Centre University of Strathclyde Współczynnik mglistości tekstu Fundusze Europejskie Zogniskowany wywiad grupowy (ang. Focus Group Interview) Indywidualny wywiad pogłębiony (ang. Individual In-Depth Interview) Instytucja Pośrednicząca Instytucja Pośrednicząca Programem Operacyjnym Kapitał Ludzki Instytucja Pośrednicząca II stopnia (Instytucja Wdrażająca) Instytucja Pośrednicząca II stopnia Programem Operacyjnym Kapitał Ludzki Instytucja Pośrednicząca II stopnia Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Opolskiego na lata Instytucja Audytowa Instytucja Certyfikująca Instytucja Koordynująca Instytucja Wdrażająca Instytucja Zarządzająca Instytucja Zarządzająca Programem Operacyjnym Kapitał Ludzki (Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju) Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Opolskiego na lata

4 KM KSU MIR MRR NGO NSS NSRO OPBE PIFE PK PO KL PO IG PO IiŚ PO WT RCz-RP PZP RO EFS RPO WO UE UMWO WUP ZPK Komitet Monitorujący Krajowy System Usług Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Organizacja pozarządowa (ang. Non-Government Organization) Narodowa Strategia Spójności Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia Opis Przedmiotu Badania Ewaluacyjnego Punkty Informacyjne Funduszy Europejskich Plan Komunikacji Program Operacyjny Kapitał Ludzki Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Program Operacyjny Współpracy Terytorialnej Republika Czeska- Rzeczpospolita Polska Prawo Zamówień Publicznych Regionalny Ośrodek EFS Regionalny Program Operacyjny Województwa Opolskiego na lata Unia Europejska Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego Wojewódzki Urząd Pracy Zintegrowany Plan Komunikacji 4

5 Resume Badanie ewaluacyjne pn.: Ocena działań informacyjno promocyjnych RPO WO i PO KL z rekomendacją do przedsięwzięć w okresie zostało przeprowadzone przez firmę EGO Evaluation for Government Orgaznizations s.c. w okresie od grudnia 2013 r. do kwietnia 2014 r. Celem głównym badania była ocena działań informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych podejmowanych w województwie opolskim w zakresie Funduszy Europejskich, w szczególności w ramach RPO WO i komponentu regionalnego PO KL oraz wskazanie rekomendacji, które pozwolą zapewnić zbudowanie pozytywnego wizerunku Funduszy Europejskich i zachęcą do aktywnego pozyskiwania środków unijnych w okresie programowania na lata Metody badawcze wykorzystane w niniejszym badaniu oparto na zasadzie triangulacji. W badaniu połączono podejście ilościowe, jakościowe, jak również dokonano przeglądu szeroko rozumianej dokumentacji kontekstowej. Realizacja badania pozwoliła na wysunięcie dwóch kluczowych wniosków. Po pierwsze, w kwestii planowania i zarządzania działaniami komunikacyjnymi Funduszy Europejskich, analiza pokazała, iż koordynacja działań w obszarze informacji i promocji przebiega w sposób płynny i ułatwia realizację założeń Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach Plan ten, z kolei, to dokument o wysokiej spójności formalnej, jednak jego słabą stroną jest spójność funkcjonalna. Plan charakteryzuje się dużym poziomem ogólnikowości w odniesieniu do segmentacji grup docelowych oraz wykorzystanych narzędzi komunikacji. Natomiast, jeśli chodzi o system monitoringu - uwzględnia on mierzenie wszystkich podejmowanych działań, jednak nie przynosi informacji na temat efektów, a przez to nie wspiera bieżącej optymalizacji działań oraz nie przyczynia się do zmian o charakterze strategicznym. Po drugie, biorąc pod uwagę wszystkie elementy systemu informacji i promocji RPO WO oraz PO KL w województwie opolskim należy pozytywnie ocenić działania realizowane w ramach Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach System wykorzystywał większość dostępnych możliwości komunikowania się zarówno z mieszkańcami województwa, jak i z beneficjentami, starając się dopasowywać zarówno narzędzia, jak i treść przekazu do specyficznych potrzeb różnych grup odbiorców. Można jednak wskazać na istniejące możliwości zwiększenia zasięgu oddziaływania informacji i promocji, poprzez wykorzystanie mediów społecznościowych oraz upraszczanie języka wykorzystywanego w komunikatach dotyczących RPO WO oraz PO KL w województwie opolskim. Wynikiem badania było opracowanie dziesięciu rekomendacji: 1. Udoskonalenie i uzupełnienie działań komunikacyjnych podejmowanych w ramach RPO WO ; 2. Wprowadzenie nowych działań komunikacyjnych skierowanych do młodzieży; 3. Wprowadzenie nowych działań komunikacyjnych skierowanych do osób powyżej 50 roku życia; 4. Zwiększenie dostępności i odbioru językowego publikacji informacyjno-promocyjnych; 5. Zwiększenie dostępności i odbioru językowego haseł promocyjnych; 6. Redagowanie prostszych komunikatów nastawionych bardziej na potrzeby konkretnych grup docelowych; 7. Wprowadzenie bieżącej oceny efektów podejmowanych działań komunikacyjnych skierowanych do opinii publicznej; 8. Wprowadzenie systemu oceny szkoleń; 9. Wprowadzenie indeksów satysfakcji; 10. Kontynuowanie przedsięwzięć skierowanych do partnerów społeczno gospodarczych i środowisk opiniotwórczych. 5

6 Streszczenie CELE i METODOLOGIA BADANIA Badanie ewaluacyjne pn.: Ocena działań informacyjno promocyjnych RPO WO i PO KL z rekomendacją do przedsięwzięć w okresie zostało przeprowadzone przez firmę EGO Evaluation for Government Orgaznizations s.c. w okresie od grudnia 2013 r. do kwietnia 2014 r. Celem głównym badania była ocena działań informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych podejmowanych w województwie opolskim w zakresie Funduszy Europejskich, w szczególności w ramach RPO WO i komponentu regionalnego PO KL oraz wskazanie rekomendacji, które pozwolą zapewnić zbudowanie pozytywnego wizerunku Funduszy Europejskich i zachęcą do aktywnego pozyskiwania środków unijnych w okresie programowania na lata Metody badawcze wykorzystane w niniejszym badaniu oparto na zasadzie triangulacji. W badaniu połączono podejście ilościowe, jakościowe, jak również dokonano przeglądu szeroko rozumianej dokumentacji kontekstowej. Badanie ilościowe polegało na przeprowadzeniu: badania techniką CATI i CAWI (e-panel) na próbie 850 mieszkańców województwa opolskiego, przy czym 650 wywiadów zostało przeprowadzonych techniką CATI, a 200 w oparciu o metodykę CAWI (e-panel); badania techniką CAWI na próbie 769 przedstawicieli beneficjentów RPO WO i PO KL oraz potencjalnych beneficjentów RPO WO ; badania techniką CAWI na próbie 25 przedstawicieli partnerów społecznych i gospodarczych, decydentów, liderów, środowisk opiniotwórczych oraz na próbie 15 przedstawicieli mediów regionalnych i lokalnych. Badanie jakościowe oparto na przeprowadzeniu: 5 wywiadów indywidualnych/telefonicznych (IDI/ITI) z pracownikami zaangażowanymi w koordynację działań promocyjnych RPO WO oraz PO KL; 3 zogniskowanych wywiadów grupowych (FGI) z przedstawicielami: a) beneficjentów RPO WO i PO KL, b) instytucji zarządzających i wdrażających RPO WO i PO KL, c) medioznawców, strategów marketingowych; przeglądu treści informacji/artykułów zamieszczonych w mediach w latach nt. RPO WO i PO KL; audytu lingwistycznego i semiotyczny wybranych materiałów informacyjno-promocyjnych w TV, radio, prasie; 4 studiów przypadku dobrych praktyk działań, informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych, warsztatów z głównymi interesariuszami badania, w tym z przedstawicielami instytucji zarządzających i wdrażających RPO WO i PO KL GŁÓWNE WNIOSKI Planowanie i zarządzanie działaniami komunikacyjnymi Funduszy Europejskich W kontekście planowania działań komunikacyjnych w ramach Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach , analiza pokazała, że Plan to dokument o wysokiej spójności formalnej, jednak jego słabą stroną jest spójność funkcjonalna. Ponadto, Plan charakteryzuje się dużym poziomem ogólnikowości w odniesieniu do segmentacji grup docelowych oraz wykorzystanych narzędzi komunikacji. Należy jednak zauważyć, iż wskazane słabe 6

7 strony Zintegrowanego Planu Komunikacji, należy rozpatrywać w szerszym kontekście innych podobnych dokumentów w ramach NSRO, które to dokumenty charakteryzują się bardzo zbliżonymi wadami. Dodatkowo warto podkreślić, że także w sektorze prywatnym eksperci dostrzegają poważne braki w tym wymiarze więcej mówi się o systematycznym planowaniu, niż realnie planuje się działania komunikacyjne, czy szerzej marketingowe. Odnośnie użyteczności systemu monitorowania Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych, system monitoringu uwzględnia mierzenie wszystkich podejmowanych działań, jednak nie przynosi informacji na temat efektów, a przez to nie wspiera bieżącej optymalizacji działań oraz nie przyczynia się do zmian o charakterze strategicznym. Odnośnie systemu koordynacji i realizacji działań komunikacyjnych w RPO WO oraz PO KL, koordynacja działań w obszarze informacji i promocji przebiega w sposób płynny i ułatwia realizację założeń Zintegrowanego Planu Komunikacji. Ocena efektów działań informacyjno-promocyjnych podjętych w ramach Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach Komunikacja jednostronna Realizacja badania pozwoliła na wysunięcie szeregu wniosków dotyczących działań skierowanych do ogółu społeczeństwa: W wyniku prowadzonych działań informacyjno-promocyjnych, znajomość problematyki Funduszy Europejskich jest wśród mieszkańców województwa opolskiego coraz wyższa. Efektywność działań komunikacyjnych skierowanych do ogółu mieszkańców województwa była w badanym okresie wysoka. Przeprowadzone badanie ilościowe wykazało wysoki poziom znajomości Funduszy Europejskich wśród mieszkańców województwa opolskiego. Aż 81% badanych mieszkańców deklarowało, że spotkali się z określeniem Fundusze Europejskie lub Fundusze Unijne i że wiedzą, co te nazwy oznaczają. W badaniu znajomości wspomaganej poszczególnych nazw Programów, mieszkańcy województwa opolskiego najczęściej wymieniali PO KL (71,4%) i PO IiŚ (57,1%), na drugim miejscu zaś PO IG (47,6%) i EFS (46,9%). Znajomość wspomagana RPO była najniższa wśród wszystkich badanych programów i wyniosła 32,4%. Biorąc pod uwagę, że znajomość wspomagana RPO WO kształtowała się w badaniu ogólnopolskim na poziomie 13%, wynik uzyskany w opolskim trzeba uznać za bardzo wysoki. Wskaźnik znajomości obu zestawów logotypów wśród mieszkańców województwa należy uznać za wysoki, zwłaszcza w przypadku znajomości wspomaganej logotypów RPO WO. W przypadku zestawu trzech znaków graficznych przypisanych do RPO WO (z Wieżą Piastowską i napisem Opolskie kwitnące ) tylko 23,6% deklarowało jego znajomość, a ponad dwa razy tyle osób twierdziło, że nie miało z nim styczności (51,1%). Podobny zestaw logotypów, ale dotyczących PO KL znało 25,4% badanych. W badaniu CAWI, 65% badanych po zobaczeniu opisywanego wcześniej zestawu znaków graficznych RPO WO deklarowało, że widzieli je już wcześniej, w przypadku PO KL, odsetek ten był nieco niższy (52,8%). Hasła promujących Fundusze Europejskie w województwie opolskim są trudne do zapamiętania i słabo rozpoznawalne wśród mieszkańców. Ogólnie rzecz biorąc znajomość konkretnych haseł promujących Fundusze Europejskie w regionie należy ocenić jako dość niską, zwłaszcza jeżeli chodzi o bardzo podobne do siebie hasła Opolskie. Tu żyje się zmianami i Opolskie. Tu się żyje z funduszami, które same w sobie nie są łatwe do zapamiętania (są długie i mało wyraziste), a poza tym mogą być mylone ze sobą. Lepiej zapamiętywane były hasła dotyczące inwestycji, które promowane razem, miały szanse wzmacniać 7

8 się wzajemnie i ułatwiać zapamiętywanie przekazu opartego na haśle inwestowania i osobistym odwołaniu do konkretnej osoby/człowieka. Świadomość korzyści wynikających ze środków unijnych na poziomie lokalnym jest już w województwie opolskim bardzo dobrze rozpowszechniona. W większości (84,5%) badani mieszkańcy województwa zauważają pozytywne zmiany wywołane realizacją projektów z Funduszy Europejskich w swoim bezpośrednim otoczeniu, gminie, mieście, województwie, tylko 11,7% badanych takich pozytywnych zmian nie zauważa. Najbardziej atrakcyjną formą promocji były Pikniki Funduszy Europejskich. Pozytywnie ocenianym i dobrze rozpoznawalnym przez mieszkańców działaniem były Pikniki Funduszy Europejskich. Mimo tego, wydarzenia te, choć znane w województwie i chętnie odwiedzane, były niezwykle rzadko wymieniane przez mieszkańców jako źródło wiedzy o RPO WO lub o PO KL. Za najbardziej efektywny kanał komunikowania kwestii związanych z RPO WO należy uznać prasę regionalną i lokalną, którą aż jedna trzecia badanych wymieniała jako miejsce, w którym spotkała się z nazwą programu. Na drugim i trzecim miejscu znalazły się telewizja i radio, a tylko jedna szósta badanych wskazywała w tym kontekście na Internet. W przypadku PO KL z kolei, głównym źródłem informacji o programie była wśród badanych mieszkańców telewizja (30%), na drugim miejscu natomiast wskazywano prasę regionalną i lokalną oraz ulotki, broszury i foldery. Ważność telewizji jako źródła informacji o PO KL wynika prawdopodobnie w dużej mierze z obecności dużych kampanii promocyjnych prowadzonych na skalę całego kraju. Przekaz dotyczący Funduszy Europejskich, choć oceniany jako dostępny i wiarygodny, wciąż formułowany jest językiem zbyt trudnym dla przeciętnego odbiorcy. Poddane analizie lingwistycznej teksty drukowane były bardzo zróżnicowane pod względem przystępności języka, różnorodności tematów i sposobów ich przedstawiania. Cecha ta jest o tyle niepożądana, że może świadczyć o braku spójnej strategii komunikowania w badanym regionie lub o różnym poziomie kompetencji autorów czy zależności ich stylu pisania od trudności tematu (co nie powinno się zdarzyć u profesjonalnych autorów). Materiały audiowizualne opracowane w ramach kampanii promujących RPO WO i PO KL są bardziej zrozumiałe od publikacji i powinny być atrakcyjne dla szerokiego odbiorcy. Materiały wideo z opracowane w ramach prowadzonych w opolskim w ostatnich latach działań informacyjno-promocyjnych zaskakują swoją wysoką jakością, także w porównaniu do przekazów o FE z innych regionów lub materiałów ogólnopolskich. Dotyczy to zwłaszcza programu TV i spotu reklamowego. W obu przypadkach autorzy pokusili się o zaskoczenie odbiorców nieschematyczną kreacją i dobrym wykonaniem. Wśród mieszkańców województwa zainteresowanie tematyką Funduszy Europejskich jest wciąż wysokie, zwłaszcza jeżeli chodzi o zagadnienia związane z typem działań, które mogą być z nich finansowane Prawie dwie trzecie badanych mieszkańców województwa deklarowało, że w przyszłości zamierza się interesować informacjami o realizacji przedsięwzięć finansowanych z Funduszy Europejskich w województwie opolskim (64,3%). Jeżeli chodzi o tematy, które wzbudzają największe zainteresowanie badanych, to były to przede wszystkim informacje o rodzaju przedsięwzięć, które mogą zostać sfinansowane (62,7%), terminach i miejscach składania wniosków (51,7%) oraz wielkości funduszy, które są do wydania w województwie (51,1%). Komunikacja dwustronna Realizacja badania pozwoliła na wysunięcie szeregu wniosków dotyczących działań skierowanych do beneficjentów i potencjalnych beneficjentów. 8

9 Odnośnie oceny komunikacji wysunięto następujące wnioski: Działania informacyjno-promocyjne prowadzone przez IZ RPO WO i IP PO KL są przez beneficjentów oceniane pozytywnie, choć nie zawsze spełniają wszystkie ich potrzeby informacyjne. O ile doświadczeni beneficjenci sprawnie poruszają się w istniejącym systemie informacji, to dla potencjalnych beneficjentów trudny język oraz istniejące niejasności interpretacyjne mogą być odstraszające Odnośnie oceny narzędzi komunikacji wysunięto następujące wnioski: Choć internet stanowi podstawowe źródło informacji dla beneficjentów, przy rozwiązywaniu konkretnych problemów wnioskodawcy zdecydowanie preferują bezpośrednie formy kontaktu i zdobywania informacji. Na etapie przygotowywania pomysłu na projekt i szukania partnerów najwyżej ocenianą formą zdobywania informacji są dla wnioskodawców wyjazdy studyjne. Hierarchia ważności kanałów komunikacji jest dość podobna dla wszystkich badanych beneficjentów najważniejsze są strony internetowe, na drugim miejscu kontakty osobiste lub telefoniczne z pracownikami zajmującymi się obsługą beneficjentów, wnioskodawców w IP PO KL, IP2 PO KL i IZ RPO WO , na trzecim szkolenia i konferencje. W zależności od programu, który ich interesuje, beneficjenci oraz potencjalni beneficjenci RPO WO i PO KL korzystają z różnych źródeł wiedzy o funduszach. Jak pokazują wyniki badania ilościowego, do głównych źródeł wiedzy o Funduszach Europejskich dla beneficjentów RPO WO należą: strona Urzędu Marszałkowskiego (23,8%), strona internetowa OCRG (20,0%) oraz zewnętrzne firmy szkoleniowe lub doradcze (16,8%). W przypadku beneficjentów PO KL hierarchia sięgania do źródeł wygląda zupełnie inaczej: na pierwszym miejscu badani wymieniali stronę internetową opolskiego WUP (32,8%), na drugim miejscu pojawiła się strona Urzędu Marszałkowskiego (20,8%) zaś na trzecim szkolenia i warsztaty (13,9%), które w przypadku beneficjentów RPO WO stanowiły margines (wymienione dopiero na dziesiątym miejscu, stanowiły źródło informacji dla 5,5% beneficjentów RPO WO ). Beneficjenci oraz potencjalni beneficjenci RPO WO czują się słabiej poinformowani niż beneficjenci PO KL źródła dla nich dedykowane niosą mniej informacji, co skłania ich do korzystania z innych źródeł. O ile źródła zazwyczaj sformułowane są przystępnym językiem i zawierają informacje rzetelne, to nieco rzadziej oceniane są jako wyczerpujące. W wyniku tego, badani beneficjenci zwykle korzystają z więcej niż jednego źródła, by uzyskać potrzebne im informacje. Z pojedynczego źródła informacji korzysta 15,6% beneficjentów RPO WO oraz 18,9% beneficjentów PO KL, natomiast z trzech lub więcej źródeł informacji 45,3% beneficjentów RPO WO oraz 39,1% beneficjentów PO KL. Różnice między beneficjentami RPO WO i beneficjentami PO KL widać także w przypadku korzystania ze szkoleń dotyczących aplikowania o środki z danego programu. Wśród beneficjentów PO KL było więcej osób korzystających ze szkoleń (62%), niż wśród beneficjentów RPO WO (47%). Jednakże, ogólnie rzecz biorąc wzięcie udziału w szkoleniu zmniejsza liczbę potencjalnych problemów na etapie aplikowania o środki. Punkty Informacyjne FE są jednym z rzadziej wybieranych źródeł informacji zarówno przez beneficjentów jak i potencjalnych beneficjentów. Szkolenia nie są podstawowym, lecz uzupełniającym źródłem informacji dla beneficjentów i potencjalnych beneficjentów programów realizowanych w województwie opolskim 9

10 Szkolenia są oceniane zdecydowanie pozytywnie pod względem dostępności; klarowności przekazu oraz kompletności, wiarygodności i aktualności przekazywanych informacji Biorąc pod uwagę wszystkie elementy systemu informacji i promocji RPO WO oraz PO KL w województwie opolskim należy pozytywnie ocenić działania realizowane w ramach Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach System wykorzystywał większość dostępnych możliwości komunikowania się zarówno z mieszkańcami województwa, jak i z beneficjentami, starając się dopasowywać zarówno narzędzia, jak i treść przekazu do specyficznych potrzeb różnych grup odbiorców. Można jednak wskazać na istniejące możliwości zwiększenia zasięgu oddziaływania informacji i promocji, poprzez wykorzystanie mediów społecznościowych oraz upraszczanie języka wykorzystywanego w komunikatach dotyczących RPO WO oraz PO KL w województwie opolskim. Multikomunikacja Zainteresowanie mediów lokalnych skupia się najbardziej na korzyściach z realizacji projektów oraz wielkości wydatkowanych środków. W warstwie deklaratywnej zainteresowanie mediów wynika głównie z przekonania mediów o wadze jaką FE mają dla rozwoju regionu jak i poprawy życia mieszkańców, istotna jest dla nich także możliwość pozyskania środków na reklamę. Analiza prasy dowodzi, że pomimo tego, iż w przekazach medialnych dominuje kontekst pozytywny, to media poruszają także tematy kontrowersyjne, pokazując błędy i niedociągnięcia związane z realizacją projektów i wydatkowaniem funduszy (kontekst negatywny miało jednak tylko 15% przekazów). W dotychczasowych badaniach ewaluacyjnych dotyczących działań informacyjno promocyjnych rzadko poruszano zagadnienia dotyczące potrzeb informacyjnych oraz działań informacyjno promocyjnych skierowanych do partnerów społeczno gospodarczych oraz środowisk opiniotwórczych. Podobna sytuacja występuje w województwie opolskim. Niniejsza grupa jest bardzo trudna do zdefiniowania z tego względu, że jej przedstawiciele reprezentują bardzo różnorodne interesy i zainteresowania. Z dostępnych źródeł, jak również z badań jakościowych wynika, że partnerzy społeczni, którzy również są beneficjentami RPO WO i PO KL najczęściej poszukują informacji typowych dla tej grupy docelowej korzystając przeważnie z internetu. Dużą wartość przedstawiciele omawianej grupy przypisują również szkoleniom oraz spotkaniom informacyjnym, gdyż dają one możliwość bezpośredniego przedyskutowania kwestii związanych z możliwością uzyskania dofinansowania oraz realizacją projektów. Bardzo pożądanym źródłem informacji są spersonalizowane newslettery, które zawierałyby nie tylko ogólne informacje o zbliżających się konkursach, wysokości przeznaczonego wsparcia, ale również byłyby ukierunkowane na konkretne branże reprezentowane przez poszczególnych przedstawicieli badanej grupy. Z kolei, partnerzy społeczno gospodarczy, którzy są bezpośrednio zaangażowani w procedury programowe lub kształcą innych, a także takie grupy jak decydenci, eksperci i naukowcy najbardziej zainteresowani są wiadomościami na temat efektywności wydatkowanych środków i rzeczywistych skutków realizowanych projektów. Najważniejszymi źródłami informacji w przypadku tych grup są konferencje, publikacje branżowe i internet, w których poszukują dokumentów programowych, raportów ze stanów realizacji, analiz i badań. W wyniku przeprowadzonych analiz opracowano następujące rekomendacje: 1. Udoskonalenie i uzupełnienie działań komunikacyjnych podejmowanych w ramach RPO WO w zakresie wyraźniejszego komunikowania mieszkańcom województwa roli instytucji zajmujących się funduszami unijnymi jako dystrybutora środków; 2. Wprowadzenie nowych działań komunikacyjnych skierowanych do młodzieży: a. Form marketingu internetowego wykorzystujących internetowe kanały społecznościowe (Nasza Klasa, Facebook, Google +, youtube etc.), aplikacje multimedialne na urządzenia mobilne takie jak smartfony i tablety; 10

11 b. Rozpoczęcie edukacji młodzieży w szkołach średnich nt. FE. 3. Wprowadzenie nowych działań komunikacyjnych skierowanych do osób powyżej 50 roku życia w postaci organizowania spotkań informacyjnych oraz emisję programów telewizyjnych, w trakcie których prezentowano by ofertę projektów skierowanych do osób powyżej 50 roku życia jak również przykłady dobrych praktyk osób, które skorzystały z możliwości wzięcia udziału w projektach; 4. Zwiększenie dostępności i odbioru językowego publikacji informacyjno-promocyjnych poprzez redagowanie tekstów dotyczących RPO WO skierowanych do szerokiego odbiorcy pod kątem stosowania krótszych zdań (do 20 wyrazów) i unikania określeń specjalistycznych (długich wyrazów) oraz wymiany części słownictwa funduszowego na ogólne, potoczne odpowiedniki; 5. Zwiększenie dostępności i odbioru językowego haseł promocyjnych przy wykorzystaniu zasad tworzenia dobrego sloganu, które zwiększają prawdopodobieństwo zapamiętania hasła reklamowego, a przez to podnoszą jego skuteczność. Slogan powinien być spójny z nazwą, którą ma promować, musi być także łatwy do zapamiętania, najlepiej zwięzły lub/i działający na wyobraźnię i skojarzenia. Powinien jasno wskazywać na korzyść wynikającą z reklamowanego zagadnienia oraz powinien być sformułowany prostym językiem przy wykorzystaniu powszechnie znanych zwrotów. Istotna jest również umiejętność pokazania wyjątkowości zagadnienia, które jest reklamowane. 6. Redagowanie prostszych komunikatów nastawionych bardziej na potrzeby konkretnych grup docelowych przy wykorzystaniu zasad powszechnie stosowanych w kampaniach promocyjnych i działaniach PR w sektorze prywatnym. Warto postarać się o krótsze i prostsze komunikaty do poszczególnych grup, jak również należałoby wyraźniej i bardziej konkretnie mówić o jednoznacznych korzyściach dla grup docelowych; 7. Wprowadzenie bieżącej oceny efektów podejmowanych działań komunikacyjnych skierowanych do opinii publicznej w postaci mini badań przeprowadzanych na reprezentatywnej grupie mieszkańców województwa w regularnych odstępach czasu; 8. Wprowadzenie systemu oceny szkoleń w postaci wprowadzenia jednorodnych miar satysfakcji uczestników. Warto zastanowić się nad zautomatyzowaniem pozyskiwania danych, np. poprzez wprowadzenie ankiet w systemie on-line, które wysyłane byłyby do uczestników szkoleń kilka dni po szkoleniu; 9. Wprowadzenie indeksów satysfakcji oceniających dostępność i przydatność informacji pozyskiwanych ze strony www, infolinii, czy innych podobnych form. Po skorzystaniu ze strony, infolinii bądź porady osobistej użytkownik może być proszony o wypełnienie krótkiej, kilku pytaniowej ankiety (np. w formie www lub telefonicznej), w której odpowiadałby, jak ocenia dostępność informacji, ich kompletność, czytelność, wartość merytoryczną; 10. Kontynuowanie przedsięwzięć skierowanych do partnerów społeczno gospodarczych i środowisk opiniotwórczych poprzez prowadzenie tematycznych paneli dyskusyjnych dotyczących problematyki w obszarach reprezentowanych przez partnerów społecznogospodarczych, które mogą być wspierane ze środków RPO WO, a zarazem w obszarach wymagających wsparcia w województwie opolskim. 11

12 Executive Summary Objectives and Methodology of the Study Evaluation study entitled: The Evaluation of Information and Promotional Campaigns of the Regional Operational Programme of the Opolskie Vovodeship for (ROP OV ) and of the Human Capital Operational Programme with the Recommendation for Undertakings in the Period was conducted by EGO Evaluation for Government Organizations s.c. in period between December 2013 and April The main objective of the study was to evaluate the information, promotional and educational activities undertaken in Opolskie Voivodeship in terms of European Funds, especially under ROP OV and regional component of the Human Capital Operational Programme, as well as to submit recommendation which would enable creating the positive image of European Funds and would encourage people to obtain EU funds in the programming period. Research methods applied in this study were based on the triangulation principle. In the study the quantitative approach was combined with qualitative approach, and the review of wide context documentation was done. The quantitative research consisted in conducting: the survey with the use of CATI and CAWI techniques (e-panel) based on the sample of 850 inhabitants of Opolskie Voivodeship 650 interwievs were conducted with the use of CATI technique and 200 with the use of CAWI (e-panel); the survey with the use of CAWI technique on the sample of 769 representatives of beneficiaries of ROP OV and the Human Capital Operational Programme, as well as potential beneficiaries of ROP OV ; the survey with the use of CAWI technique on the sample of 25 representatives of social and economic partners, decision-makers, leaders and opinion leaders, and on the sample of 15 representatives of regional and local media. The qualitative research was based on conducting: 5 individual/phone interviews (IDI/ITI) with the employees involved in coordination of promotional activities of ROP OV and the Human Capital Operational Programme; 3 focus groups (FGI) with the representatives of: a) beneficiaries of ROP OV and the Human Capital Operational Programme, b) institutions managing and implementing ROP OV and the Human Capital Operational Programme, c) media experts and marketing strategists; the review of information/articles published in media in concerning ROP OV and the Human Capital Operational Programme; the linguistic and semiotic audit of chosen information and promotional content released in television, radio and press; 4 case studies of good practice of information, promotional and educational activities, workshops for the main persons interested in the survey, including the representatives of institutions managing and implementing ROP OV and the Human Capital Operational Programme; 12

13 MAIN CONCLUSIONS Planning and managing of the communication activities of European Funds In the context of planning of communication activities under the Integrated Communication Plan of the Structural Funds in the Opolskie Voivodeship in the analysis showed that the Plan is of high formal coherence, but the functional coherence is its weakness. Moreover, the Plan is too general in terms of segmentation of target groups and communication tools used. However, it should be taken into account that the presented weaknesses of the Integrated Communication Plan should be considered in wider context of similar documents under the National Strategic Reference Framework, as these documents are characterised by very similar defects. It should be also emphasised that experts observe significant defects in this dimension also in private sector it is more said about systematic planning than it is really planned in terms of communication activities, or more broadly marketing activities. Relating to the usefulness of the monitoring system of Integrated Communication Plan of the Structural Funds it is observed that this system takes into consideration measuring of all activities undertaken, but it does not provide information about effects. Therefore, it does not support the current optimisation of activities and does not have an impact on strategic changes. In terms of coordination and implementation of communication activities system in ROP OV and the Human Capital Operational Programme, the coordination of activities concerning information and promotion is conducted smoothly and it facilitates the implementation of assumptions of the Integrated Communication Plan. The evaluation of information and promotional activities undertaken under the Integrated Communication Plan of the Structural Funds in the Opolskie Voivodeship in Unilateral communication Implementation of the survey revealed many conclusions concerning the activities directed at the general public: As a result of conducted information and promotional activities, the knowledge of European Funds among the inhabitants of Opolskie Voivodeship is increasing. The efficiency of communication activities directed at general public in the voivodeship was at the high level in the studied period. The conducted quantitative research showed the high level of knowledge of European Funds among the inhabitants of Opolskie Voivodeship. As many as 81% of interviewed inhabitants declared that they came across the term European Funds or Union Funds and they are aware of the meaning of these terms. In the study of aided awareness of Programmes names, the inhabitants of Opolskie Voivodeship mentioned the Human Capital Operational Programme the most often (71.4%) and the Infrastructure and Environment Operational Programme (57.1%), followed by the Innovative Economy Operational Programme (47.6%) and ESF (46.9%). The aided awareness of the Regional Operational Programme (ROP) was the lowest among all studied programmes and it accounted for 32.4%. Taking into consideration the fact that the aided awareness of ROP OV was around 13% in the countrywide study, the results obtained in Opolskie Voivodeship should be considered as very high. The factor of knowledge both sets of logotypes among the inhabitants of the voivodeship shall be considered as high, especially in the case of aided awareness of the ROP OV logotypes. When it comes to the set of three graphic marks assigned to ROP OV (the one with Wieża Piastowska [the Piast Tower] and the inscription Opolskie kwitnące [ Blooming Opolskie Voivodeship ]) only 23.6% of the inhabitants declared that they knew it, and over two times more 13

14 people (51.1%) claimed that they had never seen it before. The similar set of logotypes concerning the Human Capital Operational Programme was known by 25.4% of the interviewed people. In the CAWI study, after having seen the abovementioned set of graphic marks of ROP OV, 65% of the surveyed declared that they had seen it before. In the case of the Human Capital Operational Programme the result was a bit lower (52.8%). Slogans promoting European Funds in Opolskie Voivodeship are difficult to remember and poorly recognizable among the inhabitants. In general, the knowledge of specific slogans promoting European Funds in the region shall be assessed as quite low, especially when it comes to similar slogans Opolskie. Tu żyje się zmianami [Opolskie Voivodeship. Here we live for the changes] and Opolskie. Tu się żyje z funduszami [Opolskie Voivodeship. Here we live with the funds]. These slogans are not easy to remember, because they are too long and not distinct enough, and what is more, they can be confused. People better remembered slogans concerning investments which, promoted together, had a chance for mutually reinforcing and helping to remember the message based on the investing slogan and personal reference to a specific person. The awareness of benefits obtained from EU funds at the local level is widespread in the Opolskie Voivodeship. The majority (84.5%) of inhabitants notice positive changes resulting from the implementation of project supported by European Funds in their local communities, communes, cities and voivodeship, and only 11.7% of inhabitants do not observe these positive changes. The Picnics of European Funds were the most attractive form of promotion. The Picnics of European Funds were evaluated and recognized well by the inhabitants. Although known in the voivodeship and eagerly visited, these events were extremely rarely mentioned by the inhabitants as the source of knowledge about ROP OV or the Human Capital Operational Programme. The regional and local press shall be deemed the most effective channel of communicating the issues connected with ROP OV , as it was mentioned by as much as one third of the surveyed as the medium in which they had encountered the name of the programme. The second and third place were taken by television and radio respectively, and only one sixth of the surveyed pointed to the Internet in this context. On the contrary, in the case of the Human Capital Operational Programme television was the main source of information among the surveyed inhabitants (30%); regional and local press was indicated as the second source, followed by leaflets and brochures. The importance of television as the source of knowledge about the Human Capital Operational Programme is probably largely due to the presence of huge promotional campaigns conducted at the national level. The message concerning European Funds, although it is assessed as accessible and reliable, it is still formulated with the language which is too difficult for an average recipient. Printed texts which were linguistically analysed turned out to be very various in terms of affordability of language, diversity of topics and methods of their presentation. This characteristic is undesirable, because it may indicate the lack of coherent communication strategy in the surveyed region or different level of authors competences or the relation of their writing style depending on the difficulty of the subject (which should never occur in the case of professional authors). The audio-visual content drawn up under promotional campaigns of ROP OV and the Human Capital Operational Programme are more understandable than publications and should be attractive for the general public. Video content drawn up under the information and promotional activities conducted in Opolskie Voivodeship in the recent years surprise with their high quality, also when compared to the messages about European Funds from other regions or countrywide content. In particular, it applies 14

15 to TV programme and advertising spot. In both cases, the authors surprised the recipients with sophisticated creation and good performance. The interest in the subject of European Funds is still high among the inhabitants of the voivodeship, especially in terms of types of activities which may be financed by them. Almost two third of the interviewed inhabitants of the voivodeship declared that they were going to be interested in information about the implementation of undertakings financed by European Funds in Opolskie Voivodeship in the future (64.3%). The topics in which the inhabitants were interested the most included in particular information about the types of activities that may be financed (62.7%), deadlines and places of submitting applications (51.7%), as well as the amount of funds which are allocated to this voivodeship (51.1%). Bilateral communication Implementation of the survey revealed many conclusions concerning the activities directed at the beneficiaries and potential beneficiaries. The following conclusions were reached relating to the assessment of communication: The information and promotional activities conducted by the Managing Authority of ROP OV and the Intermediate Body of Human Capital Operational Programme are regarded favourably by beneficiaries, although they do not always meet all their information needs. Although the experienced beneficiaries efficiently move within the existing information system, the potential beneficiaries may find it discouraging due to the difficult language and ambiguities in interpretation. The following conclusions were reached relating to the assessment of communication tools: Although the Internet is the basic source of information for beneficiaries, they prefer direct forms of contact and gaining information while solving the specific problems. The study visits are for the applicants the highest ranked form of gaining information at a stage of preparation of the project concept and seeking partners. The order of priority of communication channels is quite similar for all surveyed beneficiaries websites are the most important, personal or phone contact with the employees rendering services for beneficiaries and applicants in the Intermediate Body of Human Capital Operational Programme, the Intermediate Body of the second degree of Human Capital Operational Programme and Managing Authority of ROP OV are at the second place, followed by trainings and conferences. Depending on the programme they are interested in, the beneficiaries and potential beneficiaries of ROP OV and the Human Capital Operational Programme use different sources of knowledge about the Funds. According to the results of quantitative research, the main sources of knowledge about the European Funds for the beneficiaries of ROP OV include: the website of Marshal's Office (23.8%), the website of Opole Centre for Economy Development (20.0%), as well as external training and consulting providers (16.8%). In the case of the Human Capital Operational Programme beneficiaries, the order of reaching the sources is completely different: the surveyed mentioned the website of the Voivodeship Labour Office in Opole as the primary source (32.8%), followed by the website of Marshal's Office (20.8%), and trainings and workshops as the last ones (13.9%). These trainings and workshops were marginal among the beneficiaries of ROP OV mentioned as far as at the tenth place, they constituted the source of information for 5.5% beneficiaries of ROP OV

16 The beneficiaries and potential beneficiaries of ROP OV feel less informed than the beneficiaries of the Human Capital Operational Programme the sources dedicated for them provide less information, so that they are inclined to use other sources. Although the sources are usually formulated with comprehensible language and they contain reliable information, they are assessed as sufficient more seldom. As a result, the interviewed beneficiaries usually use more than one source to get sufficient information. 15.6% of beneficiaries of ROP OV and 18.9% of beneficiaries of the Human Capital Operational Programme use one source of information, while 45.3% of ROP OV beneficiaries and 39.1% of the Human Capital Operational Programme beneficiaries use three or more sources of information. The differences between the beneficiaries of ROP OV and the beneficiaries of the Human Capital Operational Programme are visible also in terms of taking advantage of trainings about applying for funds from a particular programme. More beneficiaries of the Human Capital Operational Programme take part in trainings (62%) than from the beneficiaries of ROP OV (47%). However, in general, taking part in training minimises the amount of potential problems at the stage of applying for the funds. Information Centres of European Funds are the source of information rarely chosen by beneficiaries and potential beneficiaries. Trainings are not the basic, but supplementary source of information for the beneficiaries and potential beneficiaries of the programmes implemented in Opolskie Voivodeship Trainings are definitely assessed positively in terms of accessibility, clarity of message and completeness, credibility and validity of the information passed. Taking into account all the elements of the information and promotion system of ROP OV and the Human Capital Operational Programme in Opolskie Voivodeship, the activities undertaken under the Integrated Communication Plan of the Structural Funds in the Opolskie Voivodeship in shall be assessed positively. The system used the majority of the available forms to communicate with the inhabitants of the voivodeship and the beneficiaries, by trying to match not only the tools, but also the content of the message to the specific needs of different recipient groups. However, the existing possibilities of increasing the influence of information and promotion can be pointed out, by using social media and by simplification of language used in messages concerning ROP OV and the Human Capital Operational Programme in Opolskie Voivodeship. Multi-communication The interest of local media is focused the most on the benefits arising from the implementation of projects and the amount of money spent on them. At the declarative level, the media interest results from the conviction about the importance of European Funds for the development of the region, as well as the improvement of the living conditions of the inhabitants. The possibility to gain funds for the advertisement is also significant for them. The analysis of press proves that although the positive context is dominant in the media messages, the media also touch upon the controversial issues, showing mistakes and deficiencies connected with the implementation of projects and disbursement of funds (however, the negative context was observed only in 15% of messages). In the evaluation studies concerning information and promotional activities conducted so far, the issue of information needs and information and promotional activities directed at social and economic partners and opinion leaders was rarely raised. A similar situation is observed in Opolskie Voivodeship. This group is hard to define, because its members represent various interests. According to available sources and qualitative research, social partners who are also the beneficiaries of ROP OV and the Human Capital Operational Programme look for the information typical for this group mostly by using the Internet. The representatives of the aforementioned group highly value also the trainings and information meetings, because they create an occasion to directly 16

17 discuss the issues concerning the possibility of obtaining funding and the implementation of the projects. A much desired source of information are personalised newsletters which would contain not only general information about the upcoming contests and the amount of the support, but also they would be directed at particular sectors represented by particular representatives of surveyed group. On the other hand, the social and economic partners who are directly engaged in the programme procedures or who educate others, as well as groups such as decision-makers, experts and scientists are interested the most in the information about the efficiency of spent money and real effects of implemented projects. The most important sources of information for these groups are conferences, professional publications and the Internet, where they look for programme documents, reports on implementation progress, analyses and studies. As a result of conducted analyses, the following recommendations were put forward: 1. The improvement and supplementation of communication activities undertaken under ROP OV related to the clearer informing the inhabitants of the voivodeship about the role of institutions managing European Funds as distributors of resources; 2. The introduction of new communication activities directed at young people: a. The form of Internet marketing using the web social channels (Nasza Klasa, Facebook, Google +, Youtube, etc.) and multimedia applications for mobile devices, such as smartphones and tablets; b. The introduction of educating young people of secondary schools about European Funds. 3. The introduction of new communication activities directed at people above the age of 50 by organising information meetings and emitting TV programmes presenting the offer of projects for people above the age of 50 together with the examples of good practices of people who used the possibility to take part in projects; 4. The increase of accessibility and language reception of information and promotional publications by using in the texts concerning ROP OV directed at general public shorter sentences (up to 20 words) and avoiding specialist expressions (long words), as well as by replacing the vocabulary specific for the Funds with more general, everyday words; 5. The increase of accessibility and language reception of promotional slogans by using the rules of creating a good slogan, which increase the probability of remembering the advertised slogan and, as a result, the efficiency of such slogan is higher. A slogan should be consistent with the name it is supposed to promote and it should be easy to remember the best one should be concise or/and influencing imagination and associations. It should clearly point at the benefits coming from the promoted issue and it should be formulated with a simple language and commonly known expressions. Also the ability to present the uniqueness of the promoted issue is significant. 6. Formulation of simpler announcements oriented more at the needs of particular target groups by using the rules commonly applied in promotional campaigns and PR activities in private sector. It is worth creating shorter and simpler announcements for particular groups and it would be better to present unambiguous benefits for particular groups in clearer and more specific way; 7. The introduction of current evaluation of the effects of undertaken communication activities directed at general public in the form of mini-surveys conducted on the representative group of inhabitants of the voivodeship at regular intervals; 8. The introduction of trainings evaluation system in the form of implementing uniform measures of participants satisfaction. The automation of obtaining data should be 17

18 considered, for example by introducing on-line surveys which would be sent to the participants a few days after the training; 9. The introduction of satisfaction index assessing the accessibility and usefulness of information gained from websites, hotlines and other similar forms. After using the website, hotline or personal advice, a user may be asked to fill in a short survey with several questions (e.g. in the on-line form or by phone), in which he or she would assess the accessibility of information, their completeness, legibility and content; 10. The continuation of undertakings directed at social and economic partners and opinion leaders by conducting thematic discussion panels concerning the problems in the regions represented by social and economic partners which may be supported by the resources from ROP OV, and at the same time in the regions which need support in Opolskie Voivodeship. 18

19 1. Wprowadzenie 1.1 Cele i zakres badania Prowadzone badanie miało kluczowe znaczenie dla wskazania mechanizmów i narzędzi skutecznego oraz efektywnego informowania opinii publicznej, beneficjentów oraz interesariuszy RPO WO oraz PO KL. Sprawne mechanizmy komunikacji zapewniają efektywność procesu wykorzystywania środków, jak i odpowiednie upowszechnienie efektów poniesionych wydatków. Obserwacje poczynione w badaniu i sformułowane na ich podstawie sugestie będą wkładem do ewentualnej poprawy założeń i sposobu wdrażania działań informacyjno-promocyjnych. Celem głównym badania była ocena działań informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych podejmowanych w województwie opolskim w zakresie Funduszy Europejskich, w szczególności w ramach RPO WO i komponentu regionalnego PO KL oraz wskazanie rekomendacji, które pozwolą zapewnić zbudowanie pozytywnego wizerunku Funduszy Europejskich i zachęcą do aktywnego pozyskiwania środków unijnych w okresie programowania na lata Realizacja celu badania została dokonana w sposób zintegrowany (łączny) w województwie opolskim w ramach RPO WO i PO KL, jak również niezależnie dla każdego z ww. Programów oraz w odniesieniu do RPO WO , poprzez analizę celów szczegółowych i przyporządkowanych im obszarów badawczych. Badanie objęło następujące obszary badawcze: 1. Określenie stopnia znajomości problematyki Funduszy Europejskich u różnych grup docelowych 2 w województwie opolskim, z uwzględnieniem m.in.: o o o Stanu wiedzy na temat FE oraz ich wizerunku u różnych grup docelowych, Dotychczasowych sposobów pozyskiwania informacji o FE przez różne grupy docelowe, Zmian i trendów w postrzeganiu FE przez różne grupy docelowe, w tym czynników wpływających na wzrost/spadek poziomu wiedzy nt. FE Ocena działań informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych w ramach RPO WO i PO KL w odniesieniu do poszczególnych grup docelowych w województwie opolskim, w szczególności pod kątem: o Oceny polityki komunikacyjnej w ramach spójności i komplementarności prowadzonych działań i wykorzystywanych narzędzi, o Stopnia realizacji celów 4 działań informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych przy zastosowaniu danych działań i narzędzi komunikacyjnych, o Oceny narzędzi komunikacji, w tym itd. pod względem przejrzystości przekazu, doboru treści, możliwości zrozumienia, dostępności w odniesieniu do poszczególnych grup docelowych, 1 Wersja dokumentu aktualnie obowiązująca. 2 Zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1083/2006 w odniesieniu do Zintegrowanego Plan Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach W porównaniu z wynikami badania ewaluacyjnego pn. Ocena działań informacyjno-promocyjnych realizowanych w ramach Funduszy Strukturalnych na lata w województwie opolskim zrealizowanego na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego w latach Dotyczy celów zawartych w Strategii komunikacji Funduszy Europejskich w Polsce w ramach Narodowej Strategii Spójności na lata oraz w Zintegrowanym Planie Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach

20 o Zidentyfikowania barier i problemów w przekazach informacyjno-promocyjnych u różnych grup docelowych. 3. Rozpoznanie potrzeb informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych w obszarze Funduszy Europejskich u różnych grup docelowych w województwie opolskim, w szczególności w zakresie RPO WO , w szczególności pod kątem: o o Zapotrzebowania na działania informacyjne, promocyjne i edukacyjne u różnych grup docelowych, Preferowanych narzędzi komunikacji i kanałów przekazu informacji o FE przez różne grupy docelowe, w tym w kontekście modelu komunikacji tzw. Modelu 5Z. 4. Sformułowanie rekomendacji w zakresie polityki informacyjnej, promocyjnej i edukacyjnej poprzez wskazanie działań i narzędzi adekwatnych do osiągnięcia zakładanych celów polityki komunikacyjnej w przyszłym okresie programowania na lata , w szczególności w ramach: o o Konkretnych zmian w istniejącej polityce informacyjno-promocyjno-edukacyjnej, w tym w szczególności w ramach narzędzi komunikacji, wraz z podaniem uzasadnienia celowości zmian w kontekście komplementarności działań, Przykładów działań informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych, tzw. dobrych praktyk występujących w innych regionach kraju/unii Europejskiej. 5. Ocena użyteczności systemu monitorowania Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Europejskich w województwie opolskim w latach poprzez: o o ocenę metodyki gromadzenia danych/wyliczania wartości wskaźników w Zintegrowanym Planie Komunikacji (...), ocenę spójności wskaźników w Zintegrowanym Planie Komunikacji ( ) w stosunku do polityki komunikacyjnej Funduszy Europejskich (zdefiniowanej w Strategii komunikacji FE), o ocenę prawidłowości sformułowanych wskaźników, w tym prawdopodobieństwa osiągnięcia zakładanych wartości docelowych, pokrycia wskaźnikami najważniejszych działań komunikacyjnych, o ocenę systemu monitoringu pod kątem jego użyteczności w bieżącej optymalizacji działań informacyjno promocyjnych. 6. Ocena systemu koordynacji i realizacji działań komunikacyjnych w RPO WO oraz PO KL, w tym: o o o ocena roli Zespołu ds. Opracowania i Realizacji Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach , ocena rozwiązań instytucjonalnych i proceduralnych w systemie koordynacji i realizacji działań komunikacyjnych w RPO WO oraz PO KL, ocena podziału kompetencji, przebiegu współpracy, jak i przepływu informacji między jednostkami odpowiedzialnymi za informację i promocję RPO WO i PO KL? o ocena przebiegu współpracy jednostki odpowiedzialnej za komunikację RPO WO i PO KL z innymi podmiotami kreującymi niezależny przekaz o FE (itd.: Punktami informacyjnymi, Punktami Kontaktowymi, Punktami konsultacyjnymi KSU itd.)? 20

21 Głównymi kryteriami oceny, którymi posługiwał się zespół badawczy były: adekwatność rozumiana, jako stopień w jakim działania realizowane w ramach polityki informacyjno-promocyjnej i edukacyjnej są zgodne z rzeczywistymi potrzebami danej grupy docelowej, skuteczność rozumiana, jako ocena stopnia osiągnięcia założonych celów działań informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych w ramach RPO WO i PO KL w regionie, użyteczność rozumiana, jako na ile efekty polityki informacyjno-promocyjnej i edukacyjnej, zarówno te oczekiwane jak i nieoczekiwane, są satysfakcjonujące dla danej grupy docelowej, spójność rozumiana, jako zgodność działań realizowanych w ramach polityki informacyjnopromocyjnej i edukacyjnej w i pomiędzy instytucjami zaangażowanymi w realizację polityki komunikacyjnej, efektywność rozumiana, jako powiązanie efektów polityki informacyjno-promocyjnej i edukacyjnej z poniesionymi nakładami, trwałość pozwalająca ocenić, na ile pozytywne zmiany wynikające z działań w ramach polityki informacyjno-promocyjnej i edukacyjnej będą trwały w czasie. Ocena adekwatności, skuteczności i w konsekwencji użyteczności działań informacyjno promocyjnych wymaga przyjęcia punktu odniesienia. Podstawowym i najczęstszym punktem odniesienia w niniejszym badaniu było porównanie z wynikami równolegle prowadzonego badania dotyczącego oceny działań informacyjno promocyjnych w województwie łódzkim 5, jak również pomorskim 6. W tychże badaniach zastosowano podobną metodologię badawczą - kwestionariusz do badania ilościowego w obecnym badaniu zawierał podobne sekwencje pytań do respondentów w ww. badaniach, co umożliwiło rzetelną analizę benchmarkingową. Innym punktem odniesienia było również badanie dotyczące oceny działań informacyjno promocyjnych w województwie opolskim w 2009 roku 7 jak również wyniki innych badań zrealizowanych na poziomie całego kraju, należy jednak pamiętać, że ze względu na to, że badania te były realizowane na innej próbie i inną metodą, wyniki te nie są do końca porównywalne. 5 Dane jeszcze niepublikowane. 6 EGO s.c (2010) Badanie skuteczności, jakości i użyteczności wybranych narzędzi informacji i promocji Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata Badanie ewaluacyjne na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego: Gdańsk. 7 Grupa Gumułka (2009) Ocena działań informacyjno promocyjnych realizowanych w ramach Funduszy Strukturalnych na lata w województwie opolskim. Badanie ewaluacyjne na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego: Opole. 21

22 1.2 Metodyka badania Zestaw metod badawczych wykorzystanych w naszej analizie oparliśmy na zasadzie triangulacji. W badaniu połączyliśmy: podejście ilościowe badanie CATI oraz CAWI z mieszkańcami w oparciu o e-panel, badanie CAWI z przedstawicielami beneficjentów RPO WO i PO KL oraz potencjalnych beneficjentów RPO WO oraz badanie CAWI z przedstawicielami partnerów społecznych i gospodarczych, decydentów, liderów, środowisk opiniotwórczych oraz mediów regionalnych i lokalnych. podejście jakościowe wywiady indywidualne/telefoniczne z pracownikami zaangażowanymi w koordynację działań promocyjnych RPO WO oraz PO KL, wywiady grupowe z przedstawicielami beneficjentów RPO WO i PO KL, instytucji zarządzających i wdrażających RPO WO i PO KL, medioznawców, strategów marketingowych. przegląd szeroko rozumianej dokumentacji kontekstowej (analizy, badania, statystyki) oraz programowej (Planu Komunikacji, Rocznych Planów Działań, Sprawozdań z Rocznych Planów Działań, materiałów z działań promocyjno-informacyjnych oraz analizę materiałów prasowych dot. RPO WO/PO KL z lat dokonaną pod kątem kontekstu w jakim przedstawiane są fundusze, jak i tematyki poruszanej w artykułach. Taki materiał pozwolił nam na całościową ocenę realizacji działań informacyjno-promocyjnych zrealizowanych w ramach RPO WO oraz komponentu regionalnego PO KL, skierowanych do opinii publicznej, mediów, środowisk opiniotwórczych, beneficjentów oraz potencjalnych beneficjentów. Badanie ilościowe Badanie CATI/CAWI (mieszkańcy) Badanie ilościowe zostało przeprowadzone łącznie na próbie 850 mieszkańców województwa opolskiego, przy czym 650 wywiadów zostało przeprowadzonych techniką CATI, a 200 w oparciu o metodykę CAWI (e-panel). Badanie objęło dorosłych mieszkańców województwa. Z uwagi na tematykę badania, w strukturze próby właściwe było kontrolowanie powiatu zamieszkania respondenta oraz wielkości miejscowości (w podziale na wieś / małe miasto / większe miasto). W województwie opolskim istnieje 12 powiatów o różnej wielkości. Biorąc pod uwagę, że założono przeprowadzenie 800 wywiadów, właściwym podejściem było połączenie powiatów w większe ich grupy. Zasadą agregacji była w tym wypadku wielkość powiatów, jeśli chodzi o liczebność mieszkańców. 22

23 Tabela 1 Przyporządkowanie powiatu do danej kategorii realizacyjnej. Powiat Liczba ludności (stan na 1 stycznia 2009 wg danych GUS) Kategoria Powiat namysłowski Powiat głubczycki Powiat prudnicki mały Powiat krapkowicki Powiat oleski Powiat kluczborski Powiat strzelecki średni Powiat brzeski Powiat kędzierzyńsko-kozielski Powiat opolski grodzki Powiat opolski duży Powiat nyski Źródło: Opracowanie własne Ponadto, ze względu na strukturę miejsko wiejską województwa dokonaliśmy podziału na trzy rodzaje lokalizacji: wsie, małe miasta (do 20 tysięcy mieszkańców) oraz większe miasta (powyżej 20 tysięcy mieszkańców). Szczegółowy podział próby uwzględniał wiek, płeć, wykształcenie badanych oraz wielkość miejscowości (w podziale na wieś/miasto), natomiast na wielkość powiatów zostały nałożone kwoty minimalne. Poniżej przedstawiono podział próby. 23

24 Tabela 2 Struktura próby (struktura demograficzna) Zrealizowane liczebności prób CATI CAWI mężczyźni kobiety mężczyźni kobiety DO 34 LAT N=50 N=54 N=33 N=65 WIEK / PŁEĆ LATA N=116 N=146 N=30 N=45 55 LAT I WIĘCEJ N=120 N=164 N=15 N=12 WIELKOŚĆ MIEJSCOWOŚCI WIEŚ N=339 N=43 MIASTO N=311 N=157 PONIŻEJ ŚREDNIEGO N=210 N=0* WYKSZTAŁCENIE ŚREDNIE N=285 N=98 WYŻSZE N=155 N=102 * w e-panelu obecne są osoby o wykształceniu przynajmniej średnim Źródło: Opracowanie własne na podstawie Spisu Powszechnego 2011 Tabela 3 Zrealizowane liczebności prób (wielkość powiatu) Zrealizowane liczebności prób CATI CAWI powiaty małe N=164 N=25 powiaty średnie N=195 N=55 powiaty duże N=291 N=120 Źródło: Opracowanie własne Badanie CAWI (beneficjenci RPO WO i PO KL oraz potencjalni beneficjenci RPO WO ) Badanie zostało przeprowadzone łącznie na próbie 769 z czego 561 stanowili beneficjenci, a 208 potencjalni beneficjenci. Poniżej przedstawiono strukturę zrealizowanych prób wśród beneficjentów RPO WO oraz PO KL i potencjalnych beneficjentów RPO WO

25 Tabela 4 Zrealizowane liczebności prób (typ beneficjenta i Programu) Zrealizowane liczebności prób Ogółem N=769 Typ beneficjenta Typ programu, do którego beneficjent składał wniosek Źródło: Opracowanie własne Beneficjent N=561 Potencjalny beneficjent N=208 PO KL N=270 RPO WO N=499 Badanie CAWI (partnerzy społeczno gospodarczy, decydenci, liderzy, środowiska opiniotwórcze, przedstawiciele mediów) W ramach badania przeprowadzono: - 25 ankiet z przedstawicielami partnerów społecznych i gospodarczych, decydentów, liderów, przedstawicieli środowisk opiniotwórczych, - 15 ankiet z przedstawicielami regionalnych i lokalnych mediów (prasa, radia, telewizja). Badanie jakościowe polegało na przeprowadzeniu/przygotowaniu: 5 wywiadów indywidualnych/telefonicznych (IDI/ITI) z pracownikami zaangażowanymi w koordynację działań promocyjnych RPO WO oraz komponentu regionalnego PO KL, w tym: - 1 wywiad z pracownikiem Referatu Pomocy Technicznej (Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego), - 1 wywiad z pracownikiem Referatu Informacji i Promocji Funduszy Strukturalnych (Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego), - 1 wywiad z przedstawicielem kierownictwa Departamentu Koordynacji Programów Operacyjnych (Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego), - 2 wywiady z pracownikami odpowiedzialnymi za działania informacyjno-promocyjne w Instytucjach Wdrażających (Opolskie Centrum Rozwoju Gospodarki, Wojewódzki Urząd Pracy w Opolu) 3 zogniskowanych wywiadów grupowych (FGI) wśród: - beneficjentów RPO WO i komponentu regionalnego PO KL, - przedstawicieli instytucji zarządzających i wdrażających RPO WO i PO KL, - medioznawców, strategów marketingowych. warsztatów przeprowadzonych z głównymi interesariuszami badania, w tym z przedstawicielami IP i IP2 PO KL, IZ i IP2 RPO WO kompleksowego przeglądu literatury, dokumentacji programowej. Przeanalizowany został szereg publikacji, ekspertyz i analiz z obszaru zagadnień informacji i promocji. przeglądu treści informacji/artykułów zamieszczonych w mediach w latach w oparciu o archiwum następujących dzienników/tygodników: Rzeczpospolita, Gazeta Wyborcza, Gazeta Wyborcza Opole, Puls Biznesu, Dziennik Gazeta Prawna, Nowa Trybuna Opolska, Tygodnik Prudnicki, Nowa Gazeta Lokalna Kędzierzyn Koźle, Kulisy Powiatu Kluczbork Olesno, Nowiny Nyskie, Tygodnik Krapkowicki, Teraz Opole, Strzelec Opolski. 25

26 W ramach przeglądu dokonaliśmy oceny informacji wg: - kontekstu informacji (informacja pozytywna, negatywna, neutralna) pokazując faktyczne nastawienie mediów do RPO WO /PO KL(w tym ich życzliwość), - czy komunikaty dotyczyły korzyści i celów, jakie niosą za sobą projekty finansowane z obu programów - czy komunikaty dotyczyły kwestii wydatkowania środków, - czy komunikaty dotyczyły problemów i barier we wdrażaniu, - czy komunikaty dotyczyły rozważań nad kierunkami wsparcia, czy też wysokością alokacji dla RPO WO/PO KL w przyszłej perspektywie audytu lingwistycznego i semiotycznego materiałów informacyjno-promocyjnych. W audycie zastosowano podejście mieszane: ilościowo-jakościowe. Teksty pisane przeanalizowano zarówno ilościowo, jak i jakościowo. Materiał wideo i audio wyłącznie jakościowo. W analizie ilościowej zastosowano metody automatyczne (komputerowe). Do analizy wykorzystano następujące oprogramowanie: - Aplikację FOG-PL do oceny mglistości języka (www.logios.pl), - Aplikację Smyrna do wyszukiwania słów i tworzenia list frekwencyjnych (http://smyrna.danieljanus.pl/). W analizie jakościowej zastosowano tzw. Analizę zawartości, która polegała ona na wyszukiwaniu określonych zjawisk, dobieraniu ich w klasy aż do nasycenia próby. Badania objęły trzy parametry komunikacji RPO WO /PO KL: - przejrzystość przekazu tzw. Indeks mglistości (FOG) Roberta Gunninga dostosowanym do języka polskiego (FOG-PL), - możliwość zrozumienia przekazu przez różne grupy odbiorców autorska metoda grupy badawczej Logios polegająca na porównaniu modelowego czytelnika tekstów RPO WO /PO KL z czytelnikami różnych polskich gazet i czasopism, - dobór treści oceniany na podstawie analizy słów tematycznych i pól znaczeniowych. Podstawą analizy był materiał: - Publikacja 4 pory roku w województwie opolskim rok 2013, biuletyn Opolskie w Unii jedno wydanie rok 2012, publikacja Opolskie świętuje Polską Prezydencję w Radzie Unii Europejskiej rok Audycje TVP 1 przykładowa debata w ramach cyklu Opolskie Euromożliwości w TVP Opole - Cykl informacyjny Eurolokalnie! W prasie lokalnej analiza wybranych materiałów rok Kampania Opolskie tu żyje się zmianami w radio, telewizji, internecie analiza spotów reklamowych rok Ulotki informacyjne wydawane zarówno dla RPO WO , jak i PO KL. - Wydanie biuletynu PO KL ABC Funduszy, - Przykładowy odcinek cyklu informacyjnego realizowanego w 2012 r. Wszystko o Funduszach 4 studiów przypadku dobrych praktyk działań, informacyjnych, promocyjnych i edukacyjnych występujących w innych regionach kraju/unii Europejskiej możliwych do wdrożenia przez Instytucję Zarządzającą RPO WO : 26

27 - Studium przypadku działania edukacyjnego - Gra miejska pn. Odkoduj Fundusze; - Studium przypadku działania promocyjnego - Kampania internetowa oparta na filmach internetowych promujących markę BMW; - Studium przypadku działania informacyjnego - Mobilne Centrum Informacyjno Promocyjne EUROBUS; - Studium przypadku działania promocyjnego - Fan page w serwisie społecznościowym Facebook. 27

28 2. Planowanie i zarządzanie działaniami komunikacyjnymi Funduszy Europejskich 2.1 Planowanie działań komunikacyjnych w ramach Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach Znane japońskie powiedzenie mówi: Planowanie bez działania to śnienie na jawie; działanie bez planowania to koszmar. Ta sentencja przypomina nie tyle o potrzebie planowania, ile o konieczności stworzenia wzajemnej relacji między planem a działaniem nie są to oddzielne, niezależne elementy, ale awers i rewers tej samej monety. Nie ma dobrego planowania, jeżeli nie jest ono powiązane z działaniem a rebours nie ma dobrego działania, jeżeli nie stoi za nim racjonalne i systematyczne planowanie. W tym kontekście analizę działań informacyjno - promocyjnych w województwie opolskim rozpoczęliśmy od analizy Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach Celem tej analizy było odpowiedzenie na pytania, w jakim stopniu plan stanowi dobrą podstawę do działań informacyjno - promocyjnych w regionie, na ile zachowuje spójność z innymi dokumentami oraz spójność wewnętrzną, na ile cele i działania są wzajemnie powiązane i odpowiadają grupom docelowym, etc. Przeprowadzone analizy pozwoliły na sformułowanie następujących wniosków: Wniosek 1: Zintegrowany Plan Komunikacji to dokument o wysokiej spójności formalnej, jednak jego słabą stroną jest spójność funkcjonalna Wniosek 2: Plan charakteryzuje się dużym poziomem ogólnikowości w odniesieniu do segmentacji grup docelowych oraz wykorzystanych narzędzi komunikacji Przywołanie argumentów potwierdzających pierwszy z wniosków warto zacząć od podkreślenia, iż struktura i zawartość dokumentu odpowiada strukturze wskazanej we Strategii komunikacji Funduszy Europejskich 8. W tym zakresie jest więc spójne z dokumentem nadrzędnym oraz innym dokumentem referencyjnym, tzn. Planem Komunikacji Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Zintegrowany Plan Komunikacji prezentuje Cele polityki informacyjnej w zakresie funduszy strukturalnych, określa kluczowe grupy docelowe, wskazuje instytucje zaangażowane w realizacje działań, a także przedstawia opis działań informacyjnych, promocyjnych i szkoleniowych i zręby systemu monitoringu i ewaluacji. W planie odnaleźć można także budżet i ramowy harmonogram działań. Dokument zamykają wytyczne w zakresie jednolitego systemu identyfikacji wizualnej. Pomiędzy poszczególnymi elementami Zintegrowanego Planu Komunikacji a Strategii komunikacji FE występują jednoznaczne powiązania. W wielu przypadkach zapisy planu są cytatem lub parafrazą zapisów Strategii. W tym sensie zachowana jest także jednolitość w odniesieniu do Planu Komunikacji PO KL. Dowodzi tego chociażby opis celów strategicznych trzech wymienionych wyżej dokumentów: 8 Strategia komunikacji Funduszy Europejskich na lata Ministerstwo Rozwoju Regionalnego: Warszawa, s

29 Cel strategiczny Strategii: Celem strategicznym działań informacyjnych i promocyjnych jest wspieranie realizacji celów określonych w Narodowej Strategii Spójności przez zachęcanie beneficjentów, potencjalnych beneficjentów i uczestników projektów do korzystania z Funduszy Europejskich dzięki dostarczaniu informacji niezbędnych w procesie ubiegania się o środki europejskie, motywowanie projektodawców i edukowanie w obszarze właściwej realizacji projektów, kształtowanie świadomości społeczeństwa w zakresie postępów realizacji Narodowej Strategii Spójności oraz upowszechnianie efektów wykorzystywania Funduszy Europejskich w Polsce. Cel strategiczny Zintegrowanego Planu Komunikacji: Celem strategicznym działań informacyjnych i promocyjnych prowadzonych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata , Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki oraz Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska-Rzeczpospolita jest wsparcie realizacji w/w programów w celu maksymalnego wykorzystania środków unijnych dostępnych dla województwa opolskiego. Zintegrowany Plan Komunikacji ma także za zadanie podniesienie poziomu świadomości i wiedzy wśród mieszkańców województwa opolskiego będących beneficjentami, potencjalnymi beneficjentami i uczestnikami projektów na temat dostępnej w ich ramach pomocy oraz podniesienie poziomu świadomości i wiedzy mieszkańców regionu na temat Narodowej Strategii Spójności i korzyści płynących z członkostwa Polski w Unii Cel strategiczny Planu Komunikacji POKL: Głównym celem długofalowym działań informacyjnych i promocyjnych jest wspieranie realizacji celów zawartych w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki oraz zbudowanie spójnego i pozytywnego wizerunku Europejskiego Funduszu Społecznego. Ponadto wspieranie realizacji celów określonych w Narodowej Strategii Spójności, służących zapewnieniu maksymalnego i efektywnego wykorzystania środków pochodzących z Unii Europejskiej. Powyższe cytaty pokazują jednoznacznie, jaki charakter ma Zintegrowany Plan Komunikacji nie jest to standardowy dokument planistyczny, określający indywidualną wizję organizacji, nakreślający cele odpowiadające aktualnej sytuacji danej instytucji, lecz dokument o charakterze formalnym, powielającym zapisy innych dokumentów. Widać to również w strukturze i opisie celów operacyjnych. W rzeczywistości nie są to opisy celów, ale działań. Nie można się z ich lektury dowiedzieć, jaki jest pożądany stan docelowy, kiedy ma zostać osiągnięty oraz w jaki sposób instytucja realizująca plan będzie wiedziała, że osiągnęła zakładane cele. Dodatkowo wiele sformułowań w obszarze celów operacyjnych ma charakter bardzo ogólny, co dodatkowo utrudnia jednoznaczne odczytanie realnych pożądanych efektów działań. Ta część dokumentu pokazuje właśnie jego słabość funkcjonalną. Poniżej zaprezentowano wybrany cel z planu oraz jego możliwe przeformułowanie, tak by spełniał kryteria metodologiczne tworzenia takich dokumentów: Przykład 1: Jest: Zwiększenie świadomości opinii publicznej na temat udziału Unii Europejskiej w rozwoju regionalnym i podkreślenie roli Wspólnoty oraz budowanie społecznego poparcia i zaangażowania obywateli w realizację celów RPO WO, PO KL, PO WT RCzRP. Lepiej byłoby: Osiągnięcie w roku 2015 wysokiej świadomości korzyści regionalnych związanych z FE, manifestującej się w minimum 85% pozytywnych deklaracji reprezentatywnej grupy mieszkańców woj. opolskiego. W pierwszej wersji mówi się bardzo ogólnie o zwiększaniu świadomości. Nie wiadomo jednak ani kiedy ma się dokonać to zwiększenie, ani jaki jest docelowy poziom; jaki jest realny efekt, na którzy 29

30 liczą autorzy. W wersji proponowanej cel określony jest jasno: minimum 85% mieszkańców regionu wybranych do reprezentatywnej próby badawczej, wskaże w roku 2015, że dostrzega korzyści, jakie płyną dla regionu z wdrażania FE. Tak określony cel operacyjny łatwiej monitorować. Wystarczy w odpowiednich interwałach przeprowadzać badanie i mierzyć, jak blisko lub daleko jest się od docelowej wartości. Trzeba mieć jednak świadomość, że nastawienie na tak rygorystyczne formułowanie celów jest przede wszystkim domeną sektora prywatnego. W warunkach silnej konkurencji źle formułowane cele operacyjne stają wobec zagrożenia, że w żaden sposób nie będą realizowane pozostaną w sferze deklaracji 9. Nieco łagodniej sytuacja przedstawia się w sektorze publicznym, który charakteryzuje większe usystematyzowanie i rutynizacja działań. W przypadku działań informacyjnopromocyjnych FE w regionie trzeba też podkreślić, iż istnieją jasne wytyczne wyższego rzędu (dokumenty europejskie, wskazania IK NSRO), zabezpieczony jest także budżet, dlatego nawet pewne braki w formułowaniu celów mogą być następnie zminimalizowane dzięki praktyce działań. Ryzyko, że odpowiednie kroki nie będą podjęte jest więc mniejsze. Nie można jednak zapomnięć, że opisane wcześniej formułowanie celów stawia ograniczenia w procesie doskonalenia działań i uczenia się organizacji w zakresie działań info-promo. Kolejnym elementem obrazującym słabe strony Zintegrowanego Planu w wymiarze jego funkcjonalności jest brak pogłębionych partii analitycznych. Tim Calkins w ciekawej książce poświęconej tworzeniu planów marketingowych zauważa, iż problemem współczesnych menadżerów jest nadmiar informacji, nadmiar danych dotyczących obszaru ich działalności 10. Paradoksem jest więc fakt, iż w Zintegrowanym Planie Komunikacji niemal zupełnie brakuje odwołań do aktualnej wiedzy o sytuacji społecznej, kulturowej, obyczajowej, w jakiej prowadzone mają być działania z zakresu informacji i promocji. Warto przy tym wskazać, iż możliwe było uwzględnienie tych elementów w procesie modyfikacji i aktualizacji Zintegrowanego Planu. Przede wszystkim źródłem takiej analizy otoczenia, analizy stanu, w jakim prowadzone są działania były: przeprowadzane w regionie badania ewaluacyjne (np. Grupa Gumułka (2009) Ocena działań informacyjno promocyjnych realizowanych w ramach Funduszy Strukturalnych na lata w województwie opolskim), przeprowadzane przy okazji kampanii pre-testy i post-testy, a także badania zamawiane przez IK NSRO (np. Ewaluacje Regionalnych Ośrodków Europejskiego Funduszu Społecznego, Rozpoznawalność marki Narodowa Strategia Spójności i zbadanie efektów kampanii promocyjnej, etc.) Z wywiadów pogłębionych i zogniskowanych wywiadów grupowych wynika, iż pracownicy zajmujący się informacją i promocją korzystali z tych źródeł w swojej pracy. Wydaje się, iż uwzględnienie tych inspiracji w Zintegrowanym Planie dałoby szansę na przeprowadzenie bardziej rygorystycznego i systematycznego procesu refleksji, który stanowiłby punkt odniesienia dla oceny późniejszych działań. Drugi z wniosków, który wysunęliśmy po analizie Zintegrowanego Planu Komunikacji mówił, że plan charakteryzuje się dużym poziomem ogólnikowości w odniesieniu do segmentacji grup docelowych oraz wykorzystanych narzędzi komunikacji. Z czego wynika takie przeświadczenie? Po pierwsze trzeba ponownie wrócić do sygnalizowanych wcześniej braków w obszarze analizy sytuacji wyjściowej i kontekstu realizacji Planu. Rzutuje to w istotny sposób na formę prezentowania podstawowych grup odbiorców. W dużej mierze opis grup odzwierciedla opisy ze Strategii komunikacji FE w Polsce, czego dowodzą chociażby poniższe cytaty: 9 Zob. Berry T., Wilson D., (2000) On Target. The Book on Marketing Plans. Palo Alto Software: Eugene, pp Calkins T. (2008) Breakthrough Marketing Plans: how to stop wasting time and start driving growth. Palgrave Macmillan: New York, pp

31 Zintegrowany Plan Komunikacji: Media: rozumiane w Zintegrowanym Planie Komunikacji głównie, jako media lokalne i regionalne są kluczowe dla wizerunku RPO WO, PO KL, PO WT RCz-RP. Ich działania wpływają bezpośrednio lub pośrednio na wszystkie pozostałe grupy docelowe. Utrzymanie dobrych relacji z przedstawicielami mediów będzie polegało na zapewnieniu szybkiego dostępu do aktualnej i rzetelnej informacji, współpracy przy przygotowywaniu materiałów na temat funduszy europejskich w regionie, stworzeniu możliwości wzięcia udziału w poszczególnych inicjatywach. Współpraca z mediami na poziomie ogólnopolskim będzie prowadzona w porozumieniu z IK NSRO. Strategia Komunikacji FE: Media: są kluczowe dla wizerunku Funduszy Europejskich. Ich działania wpływają bezpośrednio lub pośrednio na wszystkie pozostałe grupy docelowe działań komunikacyjnych. Szczególnie istotne w przypadku współpracy z mediami jest wykształcenie dwustronnego modelu komunikacji, nastawionego na dialog i debatę. Działania prowadzone przez IK NSRO będą koncentrowały się na mediach ogólnopolskich i obejmowały tematykę horyzontalną i przekrojową. Instytucje zarządzające programami krajowymi podczas działań w mediach ogólnopolskich współpracują z Instytucją Widać wyraźnie, iż zapisy Planu są powieleniem zapisów Strategii. Niestety trzeba też dodać, iż przytoczone cytaty pokazują ogólnikowy sposób potraktowania segmentacji i analizy potrzeb grup docelowych. Ponadto fragment zaznaczony kolorem czerwonym nie jest już charakterystyką grupy, ale zapowiedzią działań, które będą podjęte. To wszystko oznacza, iż w kluczowym punkcie autorzy dokumentów strategicznych jakby zrezygnowali z podjęcia decydujących kroków warunkujących późniejszy sukces. Niesie to negatywne konsekwencje dla innych elementów planu, np. możliwości oceny tego, w jaki sposób działania są dobrze dopasowane do potrzeb i oczekiwań poszczególnych grup. Skuteczność działań komunikacyjnych zależy bowiem w podstawowym stopniu od prawidłowego określenia cech odbiorcy, a co za tym idzie oczekiwanej treści komunikatów, form, narzędzi i języka komunikatów, preferowanych kanałów, etc. Widać to chociażby w odniesieniu do tabeli ukazującej preferowane komunikaty adresowane do poszczególnych grup. Mimo że bardzo pozytywnie należy ocenić fakt, iż Plan wyraźnie wskazuje, jakie mają być główne komunikaty płynące z działań RPO i POKL w Opolskiem (Inwestujemy w Twoją przyszłość oraz Człowiek najlepsza inwestycja), to jednak trafność komunikatów, które mają być adresowane do poszczególnych grup mogłaby być na wyższym poziomie 11. Omówmy to na przykładzie analizowanej wcześniej grupy, czyli mediów. Komunikat przewodni do tej grupy ma brzmieć: Efektywne wykorzystanie funduszy unijnych w województwie opolskim, to nasz wspólny cel. Pełna i rzetelna informacja jest kluczem do jego realizacji. Pracujemy na rzecz mieszkańców regionu i zależy nam, aby mieli świadomość, jak realizujemy politykę spójności Widać wyraźnie, iż komunikat ten oparty jest przede wszystkim na stronie nadawcy, a nie adresata. Nadawca (autorzy planu, instytucje zaangażowane w system informacji i promocji w regionie) prezentują swoją wizję i swoje cele dokonując uogólniającego przeniesienia tej wizji również na odbiorców. Tymczasem zgodnie ze standardami działań komunikacyjnych - w tym działań public relations - angażujący, ciekawy, łatwy do zapamiętania komunikat powinien zawierać jednoznaczną obietnicę korzyści, jakie uzyska odbiorca. Widać zaś, iż w tym przypadku nikt nie postawił pytania, jakie konkretnie korzyści regionalne media osiągną z włączenia się w działania informacyjno - promocyjne. W obecnych czasach media nie są już prostym narzędziem działającym jedynie jako źródło informacji i opinii, działające pro publico bono. Media same uczestniczą w trudnej grze rynkowej, mierzą się z dynamicznymi zmianami komunikacyjnymi, kryzysem na rynku reklamy. Uwzględnienie tych elementów pozwoliłoby stworzyć lepszy, bardziej angażujący dla mediów 11 Z tymi wnioskami powiązane są rozważania dotyczące konkretnych wymiarów posługiwania się komunikatami oraz ich odbiór wśród grup docelowych, o czym piszemy w rozdziałach poświęconych efektom. 31

32 komunikat. Mógłby on np. odwoływać się do tego, że włączenie się w działania informacyjne i promocyjne FE w regionie pozwoli łatwiej zdobywać ciekawy content, a przez to lepiej walczyć o odbiorcę. Warto też wskazać, iż takie włączenie się mediów przyczyni się do budowy ich potencjału jako wiarygodnego, nowoczesnego nadawcy, który mówi o tym, jak modernizuje się region. Niestety w Planie zabrakło właśnie takiego podejścia zorientowanego na odbiorcę. Brak diagnozy w odniesieniu do grup działa też negatywnie na możliwość wskazania wymaganych nakładów i prognozowanych wartości docelowych wskaźników. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż nie jest to słaby punkt jedynie tego konkretnego planu, ale raczej systemowa słabość, która opisywana jest w wielu badaniach ewaluacyjnych prowadzonych w Polsce 12. Podsumowując, należy zauważyć, iż wskazane słabe strony Zintegrowanego Planu Komunikacji, należy rozpatrywać w szerszym kontekście innych podobnych dokumentów w ramach NSRO, które to dokumenty charakteryzują się bardzo zbliżonymi wadami 13. Dodatkowo warto podkreślić, że także w sektorze prywatnym eksperci dostrzegają poważne braki w tym wymiarze więcej mówi się o systematycznym planowaniu, niż realnie planuje się działania komunikacyjne, czy szerzej marketingowe Ocena użyteczności systemu monitorowania Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach Opisany wcześniej dokument planistyczny zgodnie z obowiązującymi zasadami podlega systematycznemu monitoringowi. W podręczniku wydanym przez największą na świecie instytucję branżową związaną z marketingiem, Chartered Institute of Marketing, można znaleźć ciekawą metaforę mówiącą o tym, iż podejmowanie działań bez monitoringu, to jak podróżowanie bez sprawdzania, czy kolejne pokonywane etapy prowadzą we właściwym kierunku. Nikt, kto wyrusza w drogę, nie chce u jej kresu z rozczarowaniem stwierdzić, że nie dotarł do celu 15. Dlatego istotnym elementem naszego badania było znalezienie odpowiedzi na pytanie, do jakiego stopnia system monitoringu przynosi wiarygodny feedback z podejmowanych działań, a przez to wpływa na korekty bądź utrzymanie obranych kierunków i stosowanych narzędzi. Wniosek, jaki płynie z tej części analiz jest następujący: Wniosek 3: System monitoringu uwzględnia mierzenie wszystkich podejmowanych działań, jednak nie przynosi informacji na temat efektów, a przez to nie wspiera bieżącej optymalizacji działań oraz nie przyczynia się do zmian o charakterze strategicznym Przedstawione powyżej twierdzenie wynika z kilku argumentów. Po pierwsze, przyjęte w systemie wskaźniki obrazują jedynie stronę produktów i rezultatów prowadzonych działań. Spośród całego zestawu, aż 17 (czyli 2/3 całego zestawu) ma charakter produktowy, np. liczba konferencji, liczba zrealizowanych spotkań informacyjnych, liczba wydanych egzemplarzy biuletynu, ilość przygotowanych materiałów biurowych i szkoleniowo-konferencyjnych. Pozostałych 9 (1/3 wszystkich wskaźników) obrazuje rezultaty działań, np. liczba odpowiedzi udzielonych drogą mejlową, liczba odpowiedzi udzielonych drogą telefoniczną, liczba wejść na stronę internetową. 12 Por. analizę rekomendacji z ok. 60 badań z obszaru informacji i promocji przedstawioną w raporcie: EGO s.c. (2013) Metaewaluacja wyników dotychczasowych badań ewaluacyjnych i innych (wniosków i rekomendacji) dotyczących informacji i promocji Funduszy Europejskich i poszczególnych programów operacyjnych. Badanie zrealizowane dla Ministerstwa Rozwoju Regionalnego: Warszawa. 13 Uwaga ta odnosi się zarówno do konstrukcji Planu, jak i np. wad w systemie wskaźników. O powszechności tych problemów przekonują wyniki badania: EGO s.c. (2013) Metaewaluacja wyników dotychczasowych badań ewaluacyjnych i innych (wniosków i rekomendacji) dotyczących informacji i promocji Funduszy Europejskich i poszczególnych programów operacyjnych. Badanie zrealizowane dla Ministerstwa Rozwoju Regionalnego: Warszawa. 14 Zob. McDonald M., Payne Adrian (2006) Marketing Plans for Service Businesses. A complete guide. Butterworth- Heinemann: Oxford, pp Ace C. (2001) Successful Marketing Communications. A practical guide to planning and implementation. Butterworth- Heinemann: Oxford, pp.3. 32

33 Oceniając liczbę wskaźników i ich zakres, trzeba stwierdzić, iż jest ich na tyle dużo, że pokrywają swoim zakresem wszystkie obszary działań opisane w Zintegrowanym Planie Komunikacji. Ponadto wskaźniki są w jasny sposób przyporządkowane do kategorii działań. Pod tym kątem ocena systemu wskaźników jest pozytywna. Jednak fakt, że są to jedynie wskaźniki produktu i rezultatu sprawia, iż potencjał płynący z tego uporządkowania i kompletności zestawu jest niewykorzystany wiele wskaźników opisuje wiele procesów, lecz nie mówi nic o ich efektach. Pośrednim efektem przyjęcia takiego podejścia jest ograniczony charakter metodologii monitoringu. Odniesienia do źródeł informacji i metod gromadzenia danych zawarte w Zintegrowanym Planie Komunikacji i charakter wskaźników pokazują, iż nie ma w tym obszarze żadnych istotnych wyzwań metodologicznych. Wartości wskaźników ustalane są za pomocą prostych działań matematycznych agregujących dane ilościowe z różnych źródeł (np. protokoły odbioru materiałów, listy obecności, automatyczne liczniki ruchu na stronach internetowych). Nie trzeba przeprowadzać żadnych skomplikowanych badań, aby uzyskać odpowiedź na pytanie o wartości wskaźników. Dobrze oddają to wnioski z FGI z przedstawicielami instytucji zarządzającej i wdrażających RPO WO i PO KL, gdzie metodologię obliczania wartości wskaźników określono mianem suchej matematyki. W tym kontekście zastanawiające są zapisy Zintegrowanego Planu, wskazujące jako źródła danych np. bezpośrednie wywiady, ankiety satysfakcji, monitorowanie mediów. Są to narzędzia, które dostarczałyby informacji o charakterze jakościowym, a więc inne, niż te wykorzystywane w obecnym systemie monitoringu. Biorąc pod uwagę wywiady z pracownikami można stwierdzić, że w Zintegrowanym Planie wpisano metody, z których również się korzysta, ale które nie są bezpośrednio związane z obowiązującymi wskaźnikami. Nie można zapominać, że wskaźniki tworzące opisany wyżej zestaw czerpią swoje źródło z sugestii przedstawionych w Strategii Komunikacji FE (Załącznik nr 2 do Strategii) oraz Planie Komunikacji PO KL (Część IX ocena realizacji planu). Z szerszego zestawu zaproponowanego w dokumentach nadrzędnych wybrano jedynie wskaźniki produktu i rezultatu. Oceniając w tym kontekście spójność systemu regionalnego z krajowym, trzeba powiedzieć, iż jest to spójność jedynie w wymiarze formalnym. Wskaźniki gromadzone w województwie opolskim pokrywają się ze wskaźnikami zasugerowanymi w Strategii i Planie PO KL, pokrywają się więc w części ze wskaźnikami w innych programach regionalnych i krajowych. Jednak nie można tu mówić o spójności funkcjonalnej. W zdecydowanej większości programów stosuje się podobne wskaźniki produktu i rezultatu - agregowanie wartości tych wskaźników na poziomie kraju nie przynosi szczególnie wartościowych informacji o postępach (jakości działań i efektach działań) w realizacji Strategii i Planu Komunikacji PO KL. Uzyskana spójność nie służy więc celom strategicznym, nie pozwala np. na benchmarking różnych działań i ich efektów. W tym wymiarze wpisanie monitoringu na poziomie województwa opolskiego w monitoring krajowy nie służy procesowi uczenia się i doskonalenia działań. Mówi jedynie jak dużo zrobiono. Trzeba jednak podkreślić, iż pracownicy instytucji odpowiedzialni za działania informacyjno - promocyjne mają pełną świadomość słabych stron obecnego systemu. W ich ocenie zasoby finansowe i kadrowe oraz cykl tworzenia tego zestawu uniemożliwiały przyjęcie bardziej pogłębionego podejścia do monitoringu. W sposób rzeczowy wskazują ograniczenia obecnego systemu, powołując się jednocześnie na planowane przez IK NSRO zmiany w tym obszarze w kolejnej perspektywie budżetowej. Z wypowiedzi pracowników oraz analizy sprawozdań wyłania się obraz prób racjonalizacji systemu monitoringu w niektórych przypadkach w sposób świadomy zaniechano realizacji wartości docelowych wskaźników, gdyż podejmowana na bieżąco, mniej sformalizowana ocena działań, pokazywała bezcelowość dążenia do osiągnięcia wcześniej wyznaczonych wartości (np. w przypadku druku materiałów ulotnych 16 ). O tym, że było to działanie słuszne, świadczą wnioski płynące z CATI z partnerami społeczno-gospodarczymi, którzy sygnalizowali ten sam problem. Widać 16 Według definicji Z. Żmigrodzkiego druki ulotne to materiały graficzne o charakterze informacyjnym, normatywnym, propagandowym i reklamowym ( ) Ukazują się w formie broszur, jednodniówek, afiszy, plakatów, programów, zaproszeń, prospektów, druków reklamowych, ulotek 33

34 więc, iż mimo słabych stron sformalizowanego systemu monitoringu, osoby odpowiedzialne za prowadzenie działań podejmują krytyczną refleksję i wyciągają z niej słuszne wnioski, co jest niewątpliwie pozytywnym zjawiskiem. 2.3 Ocena systemu koordynacji i realizacji działań komunikacyjnych w RPO WO oraz PO KL Nawet najlepiej skonstruowany plan komunikacji nie przyniesie zakładanych osiągnięć, jeżeli jego wdrażanie nie jest zbudowane na odpowiedniej strukturze organizacyjnej (podział pracy, hierarchia odpowiedzialności i koordynacja działań). Stworzenie właściwej struktury w celu realizacji założeń planu jest dużym wyzwaniem nawet w jednej, wewnętrznie spójnej organizacji 17 - jest to więc tym większe wyzwanie w sytuacji, w której za realizację planu odpowiada kilka instytucji. Dlatego też istotnym elementem naszego badania było poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób koordynacja działań informacyjno-promocyjnych w regionie przyczynia się do realizacji celów Zintegrowanego Planu Komunikacji. Analizując ten obszar działań, wysunęliśmy następujący wniosek: Wniosek 4: Koordynacja działań w obszarze informacji i promocji przebiega w sposób płynny i ułatwia realizację założeń Zintegrowanego Planu Komunikacji Jakie czynniki decydują o tej pozytywnej konstatacji? Przede wszystkim odważne przyjęcie zintegrowanego podejścia do działań informacyjno - promocyjnych (poza województwem opolskim jedynie Małopolska zdecydowała się na podobny krok), stanowiło duże wyzwanie organizacyjne. System informacji i promocji na poziomie kraju jest opisany w sposób jasny i przejrzysty w Strategii Komunikacji (oczywiście jest to opis rachityczny, system w większym stopniu ukształtowała kilkuletnia już praktyka działania, niż kilkuzdaniowe zapisy strategii). Na poziomie regionalnym zdecydowano się na integrację systemu informacji i promocji. Integracja ta pozwoliła na ograniczenie powielania się podobnych działań administracyjnych (np. przeprowadzania oddzielnych przetargów na podobnego typu działania). Sama integracja okazała się sukcesem z punktu widzenia organizacyjnego. Udało się sprawnie zintegrować pracę kilku instytucji. Po pierwsze, wynika to z dobrze opisanego podziału kompetencji poszczególnych instytucji, tj. Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego (Instytucja Zarządzająca RPO WO oraz Instytucja Pośrednicząca PO KL), Opolskiego Centrum Rozwoju Gospodarki (Instytucja Pośrednicząca II stopnia RPO WO ), Wojewódzkiego Urzędu Pracy (Instytucja Pośrednicząca II stopnia POKL) oraz Regionalnego Ośrodka Europejskiego Funduszu Społecznego. Częściowo ten spójny i jasny podział wynika z szerszej konfiguracji systemowej poszczególne instytucje prowadzą po prostu działania informacyjne w obszarze, w którym sprawują jednocześnie działania zarządcze i wdrożeniowe w województwie opolskim. Tę ocenę płynącą z analizy dokumentów potwierdzają wypowiedzi pracowników wszystkich instytucji oparte na ich bogatych doświadczeniach: od początku podział jest jasny ( ) jasno podzielono kto się czym zajmuje i ten podział mimo tego, że czasami te zadania się przenikają jest przejrzysty działania komórek się nie powielają... One się nie mogą dublować, bo to wynika z podziału zadań na poziomie programu ( ) tu nawet nie ma pola do jakiejś kolizji czy konfliktu interesów Podział kompetencji jest bardzo prosty ( ) hierarchiczny 17 McDonald M., (2008) Malcolm McDonald on Marketing Planning: Understanding Marketing Plans and Strategy. Kogan Page: London, pp

35 Poza przejrzystym podziałem kompetencji o sile procesu koordynacji stanowią także wypracowane formy współpracy formalnej i nieformalnej. Formalnym ciałem służącym celom koordynacyjnym jest Zespół ds. opracowania i realizacji Zintegrowanego Planu Komunikacji, który ma charakter opiniodawczo-konsultacyjny, odpowiada natomiast za prawidłowy przebieg procesu wdrażania i realizacji polityki informacyjnej 18. Zdecydowana większość respondentów z instytucji tworzących system w wywiadach pogłębionych i focusowych wskazywała na zalety tego rozwiązania. Pojawiały się jednak pojedyncze głosy wskazujące, że jest to ciało w większym stopniu sprawozdawcze, służące wzajemnemu informowaniu, niż realnie koordynujące działania. Była to jednak opinia odosobniona. Poza formalnymi aspektami koordynacji i współpracy w trakcie realizacji Zintegrowanego Planu Komunikacji udało się wypracować mechanizmy współpracy nieformalnej. Pracownicy poszczególnych instytucji zgodnie podkreślają, że panuje bardzo dobra atmosfera współpracy, nie ma problemów z komunikacją, z dopracowywaniem pomysłów. Nawet problemy natury interpersonalnej czy wynikające z innych kultur organizacyjnych, udaje się przezwyciężyć. Pozytywne doświadczenia we współpracy między instytucjami potwierdza poniższy zestaw cytatów przedstawicieli zaangażowanych instytucji: czujemy się współautorami wszystkich działań info-promo mówimy tym samym językiem ściśle współpracujemy z Punktami Informacyjnymi (wymieniamy informacje, pomagamy sobie wzajemnie My mamy takie podejście, że gramy do jednej bramki i najważniejsze jest dobro beneficjenta, nie ma rywalizacji między instytucjami, pracujemy wspólnie. Jak już mówiłam nie ma takich problemów, my po latach mamy już dobrze wypracowane kontakty, od 7 lat pracujemy wspólnie, jesteśmy po imieniu, komunikacja jest bardzo dobra Barier jako takich nie ma, jesteśmy w bieżącym kontakcie, mamy cykliczne spotkania, absolutnie żadnych barier nie stwierdzamy... nie było żadnych problemów we współpracy... mamy od lat wypracowany model nawet takich kontaktów nieformalnych, często komunikujemy się telefonicznie czy mailowo, wspomagamy się w zakresie wymiany informacji, wzajemnie kierujemy do siebie beneficjentów... albo prosimy o pomoc Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe informacje jeszcze raz warto podkreślić, że w obszarze koordynacji działań i współpracy nie występują problemy, które wymagałyby pilnej reakcji. Współpraca przebiega płynnie i jest pozytywnie oceniana przez wszystkich interesariuszy. Jest to także zauważalne przez beneficjentów i partnerów społeczno-gospodarczych, którzy w wywiadach telefonicznych wskazywali na częstą praktykę wzajemnej komunikacji między pracownikami różnych instytucji, zwłaszcza gdy trzeba było dopytać o jakieś szczegółowe rozwiązania dla konkretnych problemów zgłaszanych przez interesariuszy. 18 Zintegrowany Plan Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach , Dokument przyjęty przez Zarząd Województwa Opolskiego Uchwałą nr 1823/2012 z dnia 13 lutego 2012 r., s

36 3. Ocena efektów działań informacyjno-promocyjnych podjętych w ramach Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach Komunikacja jednostronna Opis działań komunikacyjnych Zgodnie z założeniami planu komunikacji w ramach działań informacyjno-promocyjnych w latach przeprowadzono w województwie opolskim szereg działań o charakterze informacyjnym i promocyjnym skierowanym do ogółu mieszkańców. Po pierwsze, organizowano cieszące się popularnością imprezy dla mieszkańców w 2011 była to impreza plenerowa Święta z prezydencją i Miasteczko Europejskie w Studenckim Centrum Kultury Uniwersytetu Opolskiego, w 2012 roku Piknik z funduszami europejskimi a w 2013 roku Piknik z funduszami europejskimi. Człowiek najlepsza inwestycja. Celem wszystkich imprez plenerowych była szeroka promocja Funduszy Europejskich wśród mieszkańców w każdym wieku, oraz ułatwienie odwiedzającym zdobycia informacji o Funduszach dostępnych w województwie. Drugim ważnym elementem systemu informacji i promocji była sieć Punktów Informacyjnych o Funduszach Europejskich (prowadzonych przez Urząd Marszałkowski), oraz współpracujący z nimi Regionalny Ośrodek EFS w Opolu, które przez cały okres objęty badaniem udzielały na miejscu, telefonicznie i mailowo informacji na temat Funduszy Europejskich, w tym RPO WO i PO KL. Wojewódzka struktura sieci PIFE była bardzo gęsta obejmowała aż 12 Punktów Informacyjnych, w tym Główny Punkt Informacyjny w Opolu prowadzony przez IZ RPO WO , Lokalny Punkt Informacyjny dla przedsiębiorców prowadzony przez IP2 RPO WO oraz 10 Lokalnych Punktów Informacyjnych w 10 miastach powiatowych na bazie istniejących i funkcjonujących przy Starostwach powiatowych Centrów Informacji Europejskiej i Gospodarczej. Trzecim ważnym filarem systemu informacji i promocji były strony internetowe skierowane zarówno do beneficjentów, jak i do szerszej publiczności mieszkańców województwa. Jeżeli chodzi o RPO WO , to była to strona Zarządu Województwa Opolskiego na której na bieżąco zamieszczane i aktualizowane są wszystkie dokumenty w zakresie wdrażania Programu oraz informacje przydatne beneficjentom przy przygotowaniu wniosku w ramach RPO WO Drugą stroną poświęconą RPO WO była prowadzona od 2008 roku przez Opolskie Centrum Rozwoju Gospodarki witryna pozwalającą uzyskać kompleksową informację na temat wybranych obszarów RPO WO Z kolei tematyce PO KL poświęcona była prowadzona wspólne przez Urząd Marszałkowski i Wojewódzki Urząd Pracy strona W 2013 roku stworzono również funpage Opolskiej Sieci Punktów Informacyjnych FE na Facebooku, gdzie na bieżąco publikowane są informacje dotyczące możliwości ubiegania się o fundusze z RPO WO i regionalnego komponentu PO KL, a także szkoleń i spotkań informacyjnych dla beneficjentów. Oprócz tego, w badanym okresie zorganizowano szereg konkursów, w których uczestniczyć mogli mieszkańcy województwa, w tym konkursy dla dzieci i młodzieży takie jak: Miasto wynalazków, Wyprawa po skarb funduszy europejskich czy Opolski Puchatek. W latach organizowano również konkursy dla beneficjentów PO KL Kapitalni w Opolskiem, a w latach 2007, 2008 i 2012 konkurs dla beneficjentów RPO WO i ZPORR Opolskie Euro. Odbył się także konkurs fotograficzny Jak zmienia się Opolskie dzięki funduszom europejskim, którego głównym celem była promocja efektów realizacji RPO WO poprzez zachęcenie mieszkańców do aktywnego poszukiwania inwestycji i uwiecznienia ich na zdjęciach. 36

37 Działania informacyjno-promocyjne prowadzono też na bieżąco w mediach tradycyjnych, zwłaszcza tych o zasięgu lokalnym, czyli w regionalnej stacji telewizyjnej (TVP Opole), w radiu (Radio Opole, Radio Plus) oraz lokalnej prasie (Gazeta Wyborcza, Trybuna Opolska). W TVP Opole zrealizowano między innymi cykl informacyjny pt. Wszystko o funduszach, emitowano też magazyny i debaty prezentujące dobre praktyki, sprawdzone sposoby pozyskiwania funduszy unijnych oraz zasady realizacji projektów. Z kolei na antenie Radia Opole zrealizowano cykl audycji informacyjnych o RPO WO , których bohaterem był obcokrajowiec, odwiedzający różne miejsca dofinansowane z RPO WO i dzielący się swoimi wrażeniami ze słuchaczami. Oprócz tego, w Radiu Opole oraz w Radio Plus emitowano audycje i debaty dotyczące RPO WO , których celem było zaprezentowanie w przystępny sposób dotychczasowych doświadczeń beneficjentów, w tym korzyści i efektów, jakie przynosi realizacja unijnych projektów. Ponadto w Radiu Plus wyemitowano audycje, które podkreślały znaczenie polityk horyzontalnych. Był to program Być kobietą Opolanka, Polka, Europejka. Opolanka korzysta z odnowy biologicznej, gdzie zaprezentowano przedsiębiorcze kobiety, które uzyskały dofinansowanie na rozwój firm oraz audycja Mrowisko Rozwój infrastruktury informatycznej i nowoczesnych technologii IT na opolskich uczelniach, w której pokazano jak młodzież studencka korzysta z projektów informatycznych dofinansowanych w ramach programu. Media szerokozasięgowe, a zwłaszcza telewizję i outdoor, wykorzystywano również do prowadzenia kampanii promocyjnych, takich jak Opolskie. Tu żyje się zmianami czy Opolskie. Tu się żyje z funduszami. Zwłaszcza w roku 2011 prowadzono intensywne działania promocyjne w radiu i telewizji były to przede wszystkim kampania reklamowa Opolskie. Tu żyje się zmianami, która objęła emisję spotów reklamowych w TVP Opole, emisję spotów radiowych w trzech stacjach radiowych (Radio Opole, Radio Plus, Radio Park FM), emisję reklam prasowych w Nowej Trybunie Opolskiej i Gazecie Wyborczej Opole oraz w siedmiu tytułach prasy lokalnej. Ponadto w ramach kampanii zrealizowano szerokozasięgowe działania w Internecie, m.in. na stronach oraz utworzono fanpage programu na portalu Facebook. Od października do grudnia 2011 przeprowadzono również kampanię promocyjną Opolskie. Dzieje się!, której głównym celem było zbudowanie pozytywnego wizerunku i popularyzacja RPO WO i PO KL wśród mieszkańców województwa opolskiego. Działania obejmowały spoty telewizyjne (TVP Opole), spoty radiowe (Radio Eska, Planeta Opole, Park FM, PR Opole, RMF Maxx), ogłoszenia prasowe (Nowa Trybuna Opolska), Internet (portale: wp.pl, interia.pl, Onet.pl, gazeta.pl, 24opole.pl, nto.pl, google.pl) oraz billboardy i plakaty zamieszczone we wszystkich miastach powiatowych województwa. Oprócz tego, także w 2011 roku opublikowano cykl materiałów informacyjnych Euro-lokalnie w prasie lokalnej (Wochenblatt.pl, Strzelec Opolski, Nowa Gazeta Lokalna Kędzierzyn-Koźle, Kulisy Powiatu Kluczbork, Tygodnik Prudnicki, Tygodnik Krapkowicki, Panorama Powiatu Brzeskiego, Ekspress Nyski). Jego celem było zaprezentowanie mieszkańcom województwa opolskiego najciekawszych projektów realizowanych w ramach RPO WO i PO KL na terenie poszczególnych powiatów. W sumie w 2011 opublikowano 32 artykuły w prasie lokalnej. W tym samym czasie w TVN Opole zrealizowano również cykl informacyjny Opolskie Euromożliwości, obejmujący debaty. W badanym okresie wydano również szereg publikacji o charakterze biuletynów informacyjnych, plakatów i ulotek, które dystrybuowano w Punktach Informacyjnych, w trakcie imprez plenerowych, a także w internecie w wersji elektronicznej. Oprócz tego opublikowano szereg wysokiej jakości albumów takich jak: Opolskie w Unii (2007), Opolskie naj... (2011), Opolskie Świętuje Polską Prezydencję w Radzie Unii Europejskiej (2012), 4 pory roku. Fundusze europejskie w województwie opolskim (2013) oraz album fotograficzny Jak zmienia się Opolskie dzięki funduszom europejskim. Wśród pozostałych publikacji znalazły się również takie tytuły jak Czy warto korzystać z funduszy? Duży może więcej, ale mały może lepiej czyli... jak mała Opolszczyzna radzi sobie z wykorzystywaniem środków unijnych oraz Fundusze europejskie mity i rzeczywistość. Praktyczny poradnik dla beneficjentów RPO WO (2011). Od 2008 roku regularnie wydawano również biuletyn Opolskie w Unii, poświęcony zagadnieniom RPO WO oraz biuletyn ABC funduszy poświecony PO KL. Poniżej przedstawiamy ocenę systemu komunikacji jednostronnej, opartą z jednej strony na badaniu ilościowym (CATI i CAWI) z mieszkańcami województwa, a z drugiej na wywiadach z kluczowymi 37

38 interesariuszami, analizie danych zastanych (w tym audycie lingwistycznym) oraz wykorzystaniu danych wtórnych z innych badań ewaluacyjnych. Opis efektów działań komunikacyjnych Przeprowadzone analizy ilościowe i jakościowe dotyczące komunikacji jednostronnej pozwoliły na sformułowanie następujących wniosków dotyczących efektów komunikacji jednostronnej w województwie opolskim: Wniosek 1: W wyniku prowadzonych działań informacyjno-promocyjnych, znajomość problematyki Funduszy Europejskich jest wśród mieszkańców województwa opolskiego coraz wyższa. Wniosek 2: Efektywność działań komunikacyjnych skierowanych do ogółu mieszkańców województwa była w badanym okresie wysoka. Wnioski te zostały sformułowane na podstawie badania ilościowego oraz danych zastanych analizowanych w trakcie desk research. Ogólnie rzecz biorąc, osiągnięte wskaźniki rozpoznawalności nazw programów, logotypów oraz świadomość istnienia programu regionalnego była w populacji mieszkańców przynajmniej tak samo wysoka jak w innych województwach, a często wyższa od średniej. Za powyższymi wnioskami przemawiają wysokie wskaźniki znajomości Funduszy Europejskich oraz RPO WO i PO KL wśród mieszkańców województwa. Poziom znajomości marek składających się na system funduszy dostępnych w województwie jest jedną z ważnych miar efektywności działań informacyjnopromocyjnych. Przeprowadzone badanie ilościowe wykazało wysoki poziom znajomości Funduszy Europejskich wśród mieszkańców województwa opolskiego. Aż 81% badanych mieszkańców deklarowało, że spotkali się z określeniem Fundusze Europejskie lub Fundusze Unijne i że wiedzą, co te nazwy oznaczają, 14% stwierdziło natomiast, że choć spotkali się z tą nazwą, to nie wiedzą co ona oznacza. Tylko 5% deklarowało, że nie spotkało się dotąd z tymi nazwami. Rycina 1 Znajomość określenia Fundusze Europejskie Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami oraz raportów Ocena skuteczności i odbioru kampanii promocyjnej Narodowej Strategii Spójności i poszczególnych programów operacyjnych, Warszawa, 31 marca 2011, MillwardBrown SMG/KRC i Badanie efektów działań informacyjnych i promocyjnych na temat Funduszy Europejskich dla społeczeństwa oraz analiza społecznego odbioru tych działań, Warszawa, 2009, PBS DGA. 38

39 Porównując wyniki z badaniami ogólnopolskimi można poziom znajomości FE w opolskim uznać za obiektywnie wysoki, wyższy do średniej dla całego kraju. Badanie z 2012 roku realizowane na zlecenie MIR pokazało, że pojęcia Fundusze Europejskie lub Fundusze Unijne są znane 89% badanych, przy czym 56% rozumie ich znaczenie 19. Poziom ten utrzymuje się na zbliżonym poziomie od 2009 roku. W województwie opolskim wskaźniki te były wyższe od średniej dla całej Polski 95% mieszkańców deklarowało znajomość nazwy, a 81% deklarowało, że wie również co tak nazwa oznacza. Bardzo podobne wyniki osiągnięto w tym samym czasie w województwie łódzkim (odpowiednio 96% i 83%). W porównaniu z wynikiem badania zrealizowanego w opolskim w 2010 roku 20 możemy mówić o zdecydowanym wzroście wskaźnika znajomości wspomaganej Funduszy Europejskich (z 35% do 89%), należy jednak pamiętać, że ze względu na to, że badania były realizowane na innej próbie i inną metodą, wyniki te nie są do końca porównywalne. Mieszkańcy opolskiego, pytani o to, czy zetknęli się z informacjami o prowadzeniu przedsięwzięć finansowanych z Funduszy Europejskich w swoim województwie w latach w zdecydowanej większości deklarowali, że mieli kontakt z taką informacją (76%). Dla porównania, w województwie śląskim w 2010 roku 80% mieszkańców regionu miało świadomość, że w latach w ich województwie prowadzone były przedsięwzięcia finansowane z funduszy UE. W województwie pomorskim z kolei 92% mieszkańców deklarowało w 2011, że w ich województwie są realizowane przedsięwzięcia finansowane z Funduszy Europejskich. Wyniki dla opolskiego są też bardzo zbliżone dla wyników badania realizowanego w województwie łódzkim w 2014 (77%). Wskaźnik dla opolskiego można więc uznać w tym względzie za wysoki. Rycina 2 Znajomość przedsięwzięć finansowanych z Funduszy Europejskich w województwie opolskim. 100% 80% 60% 76% 77% 82.5% Tak 40% 20% 0% 24% 23% 17.5% EGO, Opolskie 2014 EGO, Łódzkie 2014* Grupa Gumułka, 2009** * UWAGA: dane jeszcze niepublikowane ** W przypadku badania Grupy Gumułka z 2009 roku, wykorzystano pytanie Jaki jest obecny poziom Pana(i) wiedzy na temat FE? zaś odpowiedź nie na wykresie buduje kategoria bardzo niski poziom wiedzy Nie Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami oraz raportu "Ocena działań informacyjno promocyjnych realizowanych w ramach Funduszy Strukturalnych na lata w województwie opolskim, Grupa Gumułka, Katowice IQS (2013) Badanie efektów działań informacyjnych i promocyjnych na temat Funduszy Europejskich dla społeczeństwa oraz analiza społecznego odbioru tych działań. Edycja Ministerstwo Rozwoju Regionalnego: Warszawa. 20 Raport z badania w zakresie świadomości mieszkańców województwa opolskiego nt. funduszy europejskich w oparciu o badania ex-ante z XI-XII 2009 i ex-post z II

40 Pytani o konkretne nazwy programów unijnych realizowanych w regionie respondenci zazwyczaj nie umieli wymienić żadnej konkretnej nazwy, co jest problemem powszechnie spotykanym także w innych badaniach i cechą charakterystyczną wśród osób, które nie zajmują się zawodowo funduszami. Badania w innych województwach pokazują też, że choć niski, to wskaźnik dla województwa opolskiego jest w tym zakresie zbliżony do średniej ogólnokrajowej. Także najnowsze badania 21 pokazują, że choć ponad jedna trzecia badanych Polaków (37%) jest zdania, że w ramach Funduszy Europejskich są specjalne pieniądze zagwarantowane tylko i wyłącznie dla danego województwa, to nieco mniej niż jedna czwarta badanych (24%) twierdzi, że takich pieniędzy dla województw nie ma. Największa grupa (39%) w ogóle zaś nie potrafiła odpowiedzieć na to pytanie. 22 Ważną miarą znajomości funduszy jest też odsetek osób, które są w stanie z pamięci przywołać nazwę danego programu (znajomość spontaniczna 23 ). W tym zakresie, na tle programów realizowanych w ramach FE, pozytywnie wyróżnia się tylko Program Operacyjny Kapitał Ludzki, którego nazwę znało 11,8% badanych, podczas gdy RPO czy EFRR wymieniło tylko 2,2%, a EFS 2,1%. W praktyce oznacza to, że mieszkańcy województwa opolskiego nie są w stanie z pamięci przywołać żadnej nazwy programów operacyjnych czy funduszy poza PO KL, co wydaje się o tyle zrozumiałe, że PO KL jest programem w największym stopniu skierowanym do konkretnych osób, dającym możliwość skorzystania z rozlicznych działań w obszarze edukacji, kultury, zdrowia czy aktywizacji zawodowej. Dla porównania z badania przeprowadzonego w województwie opolskim w 2008 roku 24 wynikało, że ponad 90% badanych nie potrafiło wskazać ani skrótu ani pełnej nazwy żadnego z Programów Operacyjnych realizowanych w województwie. Podobne zjawisko zanotowano również w innych badaniach dotyczących poziomu znajomości nazw programów FE. Raport z Meta-ewaluacji 25 pokazuje na przykład, że największy problem sprawia mieszkańcom poszczególnych województw poprawne przywołanie nazwy czy skrótu programu regionalnego. Co więcej, wszystkie dostępne badania regionalne wskazują, że odsetek osób poprawnie identyfikujących nazwę programu regionalnego zwykle nie przekracza 4%, a w 2012 roku wskaźnik znajomości spontanicznej RPO wyniósł 3% w skali całego kraju. 26 Wyniki dla województwa opolskiego nie odbiegają więc w tym zakresie od krajowej średniej. Na poziomie ogólnopolskim zanotowano także różnice w znajomości wspomaganej 27 poszczególnych programów, funduszy i strategii najlepiej przez Polaków rozpoznawany jest PO KL (55%) i EFS (33%), najgorzej Europejski Fundusz Rybacki (7%) oraz Wspólna Polityka Rybołówstwa (5%). Bardzo podobne zjawisko zanotowano w badanym województwie opolskim. Mieszkańcy pytani o to czy spotkali się z konkretnymi nazwami programów (znajomość wspomagana) najczęściej wymieniali PO KL (71,4%) i PO IiŚ (57,1%), na drugim miejscu zaś PO IG (47,6%) i EFS (46,9%). Znajomość wspomagana RPO była najniższa wśród wszystkich badanych programów i wyniosła 32,4% (niewiele częściej wymieniano ZPORR 38,1%). W Łódzkiem ten sam wskaźnik dla RPO wyniósł 27,3%, a więc jeszcze nieco mniej. Biorąc pod uwagę, że znajomość wspomagana RPO kształtowała się w badaniu ogólnopolskim na poziomie 13% 28, wynik uzyskany w opolskim trzeba uznać za bardzo wysoki. Wynika to prawdopodobnie z 21 IQS (2013) Badanie efektów działań informacyjnych i promocyjnych na temat Funduszy Europejskich dla społeczeństwa oraz analiza społecznego odbioru tych działań. Edycja Ministerstwo Rozwoju Regionalnego: Warszawa. 22 IQS (2013) Badanie efektów działań informacyjnych i promocyjnych na temat Funduszy Europejskich dla społeczeństwa oraz analiza społecznego odbioru tych działań. Edycja Ministerstwo Rozwoju Regionalnego: Warszawa. 23 Znajomość spontaniczna to wskaźnik pokazujący odsetek populacji, który samodzielnie, bez pomocy ankietera, potrafi wymienić poprawną nazwę programu. 24 Grupa Gumułka (2009) Ocena działań informacyjno promocyjnych realizowanych w ramach Funduszy Strukturalnych na lata w województwie opolskim. Badanie ewaluacyjne na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego: Opole. 25 Raport Meta-ewaluacja wyników dotychczasowych badań ewaluacyjnych i innych (wniosków i rekomendacji) dotyczących informacji i promocji Funduszy Europejskich oraz poszczególnych programów operacyjnych przygotowany na zlecenie MRR, EGO IQS (2013) Badanie efektów działań informacyjnych i promocyjnych na temat Funduszy Europejskich dla społeczeństwa oraz analiza społecznego odbioru tych działań. Edycja Ministerstwo Rozwoju Regionalnego: Warszawa. 27 Znajomość wspomagana to wskaźnik pokazujący odsetek populacji, który deklaruje znajomość nazwy programu po jej odczytaniu przez ankietera. 28 IQS (2013) ibidem. 40

41 intensywnej kampanii promocyjnej RPO WO , która przyniosła pozytywne skutki mimo tego, że doświadczenia innych województw pokazują, że marka RPO jest trudna do wypromowania. Wynika to w dużej mierze z tego, że regionalną promocję RPO w znacznie mniejszym zakresie wspiera ogólnopolska kampania realizowana w najbardziej popularnych mediach (inaczej jest na przykład w przypadku PO KL, który promowany jest jako jedna marka na poziomie całego kraju). Choć ponad jedna trzecia badanych mieszkańców (35,7%) deklarowała, że ich zdaniem wśród programów finansowanych z Funduszy Europejskich jest taki, który jest przeznaczony specjalnie dla województwa opolskiego, to tylko jedna dziesiąta badanych (9,6%) wymieniła spontanicznie nazwę Regionalny Program Operacyjny Województwa Opolskiego, 4,3% Program Operacyjny Kapitał Ludzki, a 0,5% komponent regionalny PO KL. Dla porównania, w województwie łódzkim nieco więcej osób deklarowało, że ich zdaniem istnieje fundusz specjalnie przeznaczony dla ich województwa (44,2%), ale już tylko 4,3% potrafiło w tym kontekście poprawnie przywołać nazwę RPO WŁ. Rycina 3 Znajomość Programów przeznaczonych dla województwa opolskiego Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. W pytaniu dotyczącym znajomości wspomaganej RPO WO , 24,8% zadeklarowało, że spotkało się wcześniej z nazwą Regionalny Program Operacyjny Województwa Opolskiego, w skrócie RPO WO (w Łodzi 29,5%). W porównaniu z wynikiem badania w 2010 roku 29 możemy mówić o wzroście wskaźnika znajomości wspomaganej RPO WO (z 21% do prawie 25%), należy jednak pamiętać, że ze względu na to, że badania były realizowane na innej próbie i inną metodą, wyniki te nie są do końca porównywalne. Mieszkańcy pytani o to, w których obszarach realizowane są ich zdaniem projekty z RPO WO najczęściej wymieniali działania z obszaru rynku pracy (dotacje na założenie działalności gospodarczej oraz szkolenia i staże dla bezrobotnych) i edukacji, a także inwestycje infrastrukturalne (budowa dróg i transport publiczny, rozwój miast). Najmniej znanymi obszarami objętymi wsparciem RPO WO są sieci internetowe i usługi elektroniczne. O ile więc świadomość działań w obszarze rynku pracy, edukacji i rozwoju infrastruktury wydaje się być wśród mieszkańców dość rozwinięta, warto położyć nacisk na 29 Raport z badania w zakresie świadomości mieszkańców województwa opolskiego nt. funduszy europejskich w oparciu o badania ex-ante z XI-XII 2009 i ex-post z II

42 promocję również innych obszarów objętych wsparciem, zwłaszcza tych dotyczących nowoczesnych technologii. W pytaniu z rozmysłem uwzględniono także obszary, które nie były objęte wsparciem w ramach RPO WO , aby lepiej sprawdzić czy badani są w stanie poprawnie je zidentyfikować. Wyniki pokazują między innymi, że część z badanych niepoprawnie przypisuje RPO WO obszary objęte wsparciem PO KL. Może to świadczyć o tym, że nie wszyscy mieszkańcy są w stanie precyzyjnie rozróżnić zakres tych dwóch programów, bo w ich świadomości zlewają się one w jedną całość. Tabela 5 Odsetek osób, które wymieniły poszczególne obszary jako objęte wsparciem RPO WO Proszę powiedzieć, w których z wymienionych obszarów są, Pana -i zdaniem, realizowane projekty w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego? Dotacje na założenie działalności gospodarczej 76.2% Budowa dróg i transport publiczny 70.3% Szkolenia i staże dla osób bezrobotnych 70.1% Edukacja i oświata 69.0% Rozwój miast 63.8% Rozwój i innowacje w Małych i Średnich Przedsiębiorstwach 60.2% Środowisko i energetyka przyjazna środowisku 58.9% Turystyka i dziedzictwo kulturowe 58.2% Szkolenia dla pracowników przedsiębiorstw 55.9% Ochrona zdrowia i system ratownictwa 43.0% Sieci internetowe i usługi elektroniczne 39.6% Inicjatywy obywatelskie 28.3% Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. Najczęściej wskazywanym miejscem zetknięcia się z nazwą RPO WO była dla mieszkańców województwa prasa lokalna i regionalna (33,1% tych, którzy spotkali się z tą nazwą), telewizja (23,2%), radio (20,9%), internet (16,2%), ulotki, broszury, foldery (13,5%), plakaty i billboardy (10,3%) oraz konferencje i szkolenia (9,1%). Jak wskazuje przeprowadzona przez nas analiza artykułów prasowych, na tak dobry wynik prasy lokalnej mógł wpłynąć zasadniczo przychylny ton artykułów w niej publikowanych oraz cykle informacyjne prowadzone w 2011 roku w mediach lokalnych. Zwłaszcza publikacje w prasie o zasięgu powiatowym miały szanse przełożyć się na większą widoczność tematów związanych z wdrażaniem Funduszy Unijnych w odbiorze mieszkańców województwa. Podobnie cykl informacyjny Eurolokalnie! prowadzony w radiu i telewizji mógł znacząco przyczynić się do podniesienia wiedzy na temat RPO WO Choć wyniki audytu lingwistycznego sugerują, że przygotowywane co roku publikacje oraz materiały informacyjne operowały nieco zbyt trudnym dla przeciętnego odbiorcy językiem, to ze względu na atrakcyjną szatę graficzną i wysoką jakość wykonania nadal miały szansę dobrze spełniać swoją promocyjną rolę. Widać również, że regularnie odbywające się w opolskim konferencje i szkolenia związane z tematyką Funduszy Europejskich przełożyły się na poziom wiedzy o RPO WO wśród mieszkańców. Warto odnotować, że aż 16,2% badanych wskazywało internet jako miejsce, w którym zetknęło się z nazwą programu (dla porównania ten sam wskaźnik dla województwa łódzkiego wyniósł tylko 2,7%). Festyny i pikniki wskazało w tym kontekście tylko 2,6%. Warto tu zauważyć, że w województwie łódzkim, w którym coroczne pikniki są bardzo dobrze rozpoznawalną i niezwykle popularną wśród mieszkańców imprezą promocyjną, odsetek osób wskazujących je jako źródło informacji o RPO WO był równie niski (2,9%). Niski poziom wskazań nie stoi więc naszym zdaniem w sprzeczności z twierdzeniem, że pikniki dobrze spełniają swoją rolę związaną z szerszą promocją funduszy, sugeruje jednak, że są one zwykle wtórnym źródłem informacji o RPO WO

43 Rycina 4 Źródła informacji o RPO WO Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. Jeżeli chodzi o jakość przekazywanej informacji, to ci z badanych mieszkańców województwa, którzy zetknęli się wcześniej z nazwą RPO WO , w większości deklarują, że źródła na temat Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego były aktualne (75,1%) i łatwo dostępne (71,3%). Nieco mniejszy odsetek badanych wskazywał natomiast, że były sformułowane przystępnym, zrozumiałym językiem (69,6%), były rzetelne i wiarygodne (67,7%) oraz wyczerpujące (57,4%). Zetknięcie się z informacją na temat Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego ponad połowę badanych (55,1%) zachęciło do dalszego zainteresowania się tematem ale równocześnie 36,9% badanych stwierdziło, że nie skłoniło ich to do poszukiwania dalszych informacji dotyczących RPO WO Fakt, że jedna trzecia osób, które zetknęły się z informacją o RPO WO nie postanowiła na tej podstawie sięgnąć po dalsze informacje, może wynikać z tego, że na podstawie pierwszej informacji uznały one, że nie jest to program skierowany do nich, bądź temat sam w sobie nie wydał im się interesujący. Takie wytłumaczenie potwierdzają wnioski z Meta-ewaluacji 30, które wskazywały, że przedstawiciele ogółu społeczeństwa rzadko mają potrzebę pogłębiania swojej wiedzy o funduszach, a przeciętnego Kowalskiego bardziej od samego programu, którego zwykle nie jest bezpośrednim beneficjentem, interesują inwestycje, które mogą wpłynąć na jego codzienne życie. Z nazwą PO KL zetknęło się 69,9% naszych badanych. W porównaniu z wynikiem badania w 2010 roku możemy mówić tu o zdecydowanym wzroście wskaźnika znajomości wspomaganej PO KL (z 24% do prawie 70%), wyniki te nie są jednak do końca porównywalne. Warto tu również podkreślić, że znajomość PO KL w polskim społeczeństwie jest już obecnie bardzo wysoka i według danych MIR kształtuje się na poziomie 27% jeżeli chodzi o znajomość spontaniczną, a 55% jeżeli chodzi o znajomość wspomaganą, stanowiąc tym samym najlepiej rozpoznawalną markę wśród wszystkich programów wdrażanych obecnie w Polsce. 31 Na tym tle wysoki poziom znajomości wspomaganej wśród mieszkańców województwa opolskiego może 30 Raport Meta-ewaluacja wyników dotychczasowych badań ewaluacyjnych i innych (wniosków i rekomendacji) dotyczących informacji i promocji Funduszy Europejskich oraz poszczególnych programów operacyjnych przygotowany na zlecenie MRR, EGO IQS (2013) Badanie efektów działań informacyjnych i promocyjnych na temat Funduszy Europejskich dla społeczeństwa oraz analiza społecznego odbioru tych działań. Edycja Ministerstwo Rozwoju Regionalnego: Warszawa. 43

44 świadczyć o tym, że działania prowadzone na tym obszarze znacząco przyczyniły się do wzmocnienia efektu kampanii ogólnopolskich. Pytani o konkretne obszary, w których mogą być zdaniem mieszkańców realizowane projekty w ramach PO KL badani najczęściej wymieniali działania w zakresie promocji przedsiębiorczości oraz wspierania osób niepełnosprawnych na rynku pracy. Na drugim miejscu wymieniano rozwój pracowników i przedsiębiorstw oraz wyrównywanie szans edukacyjnych. Zdecydowanie najrzadziej wskazywano natomiast na to, że z PO KL mogą być również finansowane projekty dotyczące sektora ekonomii społecznej, upowszechniające aktywną integrację oraz dotyczące transferu wiedzy. Można z tego wnioskować, że zadania dotyczące aktywnej integracji i ekonomii społecznej warto bardziej intensywnie promować, by zwiększyć ich widoczność w odbiorze opinii publicznej. Tabela 6 Odsetek osób, które wymieniły poszczególne obszary jako objęte wsparciem PO KL Proszę powiedzieć, w których z wymienionych obszarów są, Pana -i zdaniem, realizowane projekty w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki? Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia 60.7% Niepełnosprawni na rynku pracy 59.3% Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie 55.2% Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych 55.1% świadczonych w systemie oświaty Inicjatywy lokalne na rzecz podnoszenia poziomu aktywności zawodowej na obszarach wiejskich 53.7% Poprawa dostępu do zatrudnienia oraz wspieranie aktywności zawodowej w regionie 52.7% Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego 49.7% Upowszechnienie uczenia się dorosłych 47.6% Oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich 43.6% Wysoko wykwalifikowane kadry systemu oświaty 40.3% Upowszechnienie kształcenia ustawicznego w formach szkolnych 39.7% Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji 39.3% Transfer wiedzy 32.9% Rozwój i upowszechnienie aktywnej integracji 32.3% Przeciwdziałanie wykluczeniu i wzmocnienie sektora ekonomii społecznej 31.6% Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. Jako główne miejsce, w którym spotkali się z nazwą Program Operacyjny Kapitał Ludzki respondenci wymieniali telewizję (29,6%) oraz prasę lokalną i regionalną (22,9%). Broszury, foldery i ulotki wskazała aż jedna piąta badanych mieszkańców (20,3%), niewiele mniej wymieniło plakaty i billboardy (17,4%) oraz konferencje i szkolenia (16,5%). Na dalszej kolejności wskazywano radio (14,5%), internet (11,8%), newsletter WUP (11,5%) i prasę ogólnopolską (10,2%). Część z badanych mieszkańców wymieniła również festyny i pikniki (1,7%). Oceniając jakość źródeł dotyczących PO KL respondenci najczęściej mówili, że były one łatwo dostępne (78,1%) i aktualne (76,4%). Większość badanych twierdziła też, że były to materiały sformułowane przystępnym językiem (72,3%), rzetelne i wiarygodne (72,1%) oraz wyczerpujące (64,6%). Połowa badanych deklarowała przy tym, że zachęciły je one do dalszego zainteresowania się tematem. Na podstawie przeprowadzonej analizy desk research i audytu lingwistycznego wysokie wskazania dla drukowanych materiałów informacyjnych można uzasadnić ich wysoką jakością, atrakcyjną szatą graficzną i stosunkowo przystępnym językiem. Zwłaszcza w przypadku ulotek i biuletynów dotyczących PO KL pozytywnie ocenić należy ich przejrzystość. Dzięki temu oraz umiejętnemu wskazaniu na potencjalne korzyści wynikające z programu dla mieszkańców województwa, miały one szansę zainteresować szerokiego odbiorcę zagadnieniami związanymi z PO KL. 44

45 Rycina 5 Źródła informacji o PO KL Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. Wniosek 3: Wskaźnik znajomości obu zestawów logotypów wśród mieszkańców województwa należy uznać za wysoki, zwłaszcza w przypadku znajomości wspomaganej logotypów RPO WO Jeżeli chodzi o znajomość logotypów powiązanych z regionalnym wdrażaniem FE, to w przypadku zestawu trzech znaków graficznych przypisanych do RPO WO (z Wieżą Piastowską i napisem Opolskie kwitnące ) tylko 23,6% deklarowało jego znajomość, a ponad dwa razy tyle osób twierdziło, że nie miało z nim styczności (51,1%). Podobny zestaw logotypów, ale dotyczących PO KL znało 25,4% badanych. W badaniu CAWI, 65% badanych po zobaczeniu opisywanego wcześniej zestawu znaków graficznych RPO WO deklarowało, że widzieli je już wcześniej, w przypadku PO KL, odsetek ten był nieco niższy (52,8%). Biorąc pod uwagę, że większość ludzi to wzrokowcy, którym zwykle łatwiej jest zapamiętać symbole graficzne, niż same nazwy, nie dziwi, że badani znacznie lepiej przypominali sobie logo po jego obejrzeniu, niż po przeczytaniu opisu. Biorąc pod uwagę większą miarodajność pytania wspomaganego obrazem, należy więc znajomość logotypów i oznaczeń uznać wśród mieszkańców województwa za wysoką. 45

46 Rycina 6 Znajomość Programów i logotypów RPO WO i PO KL Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. Wniosek 4: Hasła promujących Fundusze Europejskie w województwie opolskim są trudne do zapamiętania i słabo rozpoznawalne wśród mieszkańców. Mieszkańców województwa pytaliśmy też o to, czy zetknęli się z jakimś hasłem promującym Fundusze Europejskie w regionie (znajomość spontaniczna). Prawie trzy czwarte (72%) stwierdziło, że nie spotkało się z takim hasłem. Pozostali najczęściej wskazywali hasło Człowiek najlepsza inwestycja (11,5%) i Inwestujemy w Twoją przyszłość (10,6%). Bardzo rzadko wymieniano natomiast hasła Opolskie. Tu żyje się zmianami (3,4%) i Opolskie. Tu się żyje z funduszami (2,8%) czy Euro Opolskie nowa jakość życia na każdym kroku (0,9%). Ogólnie rzecz biorąc znajomość konkretnych haseł promujących Fundusze Europejskie w regionie należy ocenić jako dość niską, zwłaszcza jeżeli chodzi o bardzo podobne do siebie hasła Opolskie. Tu żyje się zmianami i Opolskie. Tu się żyje z funduszami, które same w sobie nie są łatwe do zapamiętania (są długie i mało wyraziste), a poza tym mogą być mylone ze sobą. Lepiej zapamiętywane były hasła dotyczące inwestycji, które promowane razem, miały szanse wzmacniać się wzajemnie i ułatwiać zapamiętywanie przekazu opartego na haśle inwestowania i osobistym odwołaniu do konkretnej osoby/człowieka. Zapamiętania haseł nie ułatwia również to, że w jednym województwie stosuje się ich kilka zwykle zaleca się by jeden slogan towarzyszył programowi przez cały okres promowania. Warto tutaj pamiętać o podstawowych zasadach 32, które zwiększają prawdopodobieństwo zapamiętania hasła reklamowego, a więc podnoszą jego skuteczność. Po pierwsze, dobry slogan powinien być spójny z nazwą, którą ma promować, kontynuując bądź uzupełniając jej komunikat. Po drugie, musi być łatwy do zapamiętania. Pomaga tu zwięzłość, lub wykorzystanie hasła działającego na wyobraźnię, budzącego skojarzenia, co ułatwia jego zapamiętanie. Powinien też jasno wskazywać na korzyść wynikającą z danej marki tak, by zainteresować odbiorcę poprzez odwołanie się do jego osobistych potrzeb. W natłoku innych informacji i haseł reklamowych ważna jest też umiejętność wyróżnienia się, pokazanie wyjątkowości zagadnienia, które jest reklamowane (np. w porównaniu do innych podobnych marek). Szczególnie istotna przy tworzeniu udanego sloganu jest też prostota, oznaczająca, że używa się powszechnie znanych pojęć i zwrotów i komunikuje wszystko, co trzeba, ale nic więcej. W tym kontekście omawiane wyżej hasła ocenić 32 Za 46

47 należy jako mało charakterystyczne, a przez to trudne do zapamiętania, a także zbyt bezosobowe, by miały szanse osobiście zaangażować odbiorcę. O lepszej rozpoznawalności haseł odwołujących się do bezpośrednich korzyści świadczy wysoka znajomość hasła Inwestujemy w Twoją przyszłość. Pytany wprost o to czy zetknął się z hasłem Inwestujemy w Twoją przyszłość, co drugi badany mieszkaniec województwa (59%) deklarował, że spotkał się z nim wcześniej. Jako źródło znajomości hasła najczęściej wskazywano telewizję (29,2%), plakaty czy billboardy (25,4%) oraz ulotki, broszury czy foldery (19,6%). W prasie lokalnej zetknęło się z tym hasłem 18,1%, w radiu 13,3%, a w Internecie jedynie 7,9%. Nieco wyższą znajomość hasła odnotowano w grupie kobiet (w odniesieniu do grupy mężczyzn), a także mieszkańców dużych i średnich powiatów (w odniesieniu do mieszkańców małych powiatów). Poza różnicą ze względu na płeć, nie były to jednak specjalnie istotne rozbieżności. Bezpośrednie odwołanie się do osobistych korzyści związanych z realizacją programu ( Twoja przyszłość ) w zestawieniu z pozytywnym hasłem inwestowania, sugerującym, że ktoś skłonny jest przekazać nam jakieś środki finansowe, miały duży potencjał do zwrócenia uwagi szerokiego odbiorcy. Hasło jest przy tym proste i opisuje podstawowy cel programu, choć w niewielkim stopniu nawiązuje do samej marki, która ma promować. Biorąc jednak pod uwagę długość i stopień złożoności nazwy RPO, odejście od bezpośredniego użycia jej w haśle reklamowych należy uznać za w pełni uzasadnione. Rycina 7 Znajomość hasła Inwestujemy w Twoją przyszłość. Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. Z kolei pytani o znajomość hasła Opolskie. Tu żyje się zmianami, badani mieszkańcy tylko w 16,2% przypadków deklarowali, że spotkali się już z takim sloganem (znajomość wspomagana). Jako źródło wskazywano najczęściej plakaty i billboardy (27%), telewizję (24,3%), radio (18,6%) i prasę lokalną i regionalną (19,1%). Tylko 5,6% wszystkich badanych deklarowało, że pamięta spot reklamowy kampanii Opolskie. Tu żyje się zmianami. Po obejrzeniu spotu tylko 16,4% respondentów CAWI deklarowało, że widziało już wcześniej tę reklamę, ale większość stwierdziła, że spot im się podobał (77,2%). Jedna piąta (19,4%) badanych CAWI była jednak przeciwnego zdania i deklarowała, że spot nie podobał im się. Może to wynikać z opisanej szerzej w audycie lingwistycznym ryzykownej strategii komunikacji, opartej na infantylizacji odbiorcy oraz stosunkowo meczącym w odbiorze stylu montażu (kamera zbyt gwałtownie się 47

48 rusza, co może powodować zmęczenie u widza starającego się nadążyć za szybko zmieniającymi się obrazami). Bez względu na te preferencje, zdecydowana większość (90,6%) stwierdziła natomiast, że spot ten był dla nich zrozumiały. Jeszcze mniejsza była grupa respondentów, która zadeklarowała, że zna hasło Opolskie. Tu się żyje z funduszami (7,9%). Wskazywano przy tym na te same miejsca zetknięcia się z hasłem, co w przypadku poprzednich sloganów były to przede wszystkim prasa lokalna (35,4%), telewizja (30,6%), radio (22,5%), ulotki (22,2%) oraz plakaty i billboardy (21,6%). Biorąc pod uwagę, że kampania Opolskie. Tu się żyje z funduszami nie była prowadzona w prasie lokalnej, ani za pomocą billboardów, plakatów czy ulotek, można podejrzewać, że respondenci mimo tego wskazywali te źródła, bo kojarzą im się z tym typem informacji, bądź mylą tutaj kampanię Opolskie. Tu się żyje z funduszami z kampanią Opolskie. Tu żyje się zmianami. Poza tym możemy założyć, że w przypadku prasy lokalnej informacje o kampanii mogły się w niej pojawiać mimo braku działań w tym kierunku ze strony IZ RPO WO Tylko 3% badanych spontanicznie pamiętało, że w telewizji nadawano spot reklamowy kampanii. Po jego obejrzeniu tylko 11,7% badanych w CAWI, przypomniało sobie, że go już widziało (znajomość wspomagana). Wśród osób badanych w CAWI 79,3% mówiło, że spot im się podobał, a 85,8%, że był zrozumiały. Rycina 8 Znajomość wybranych haseł i spotów reklamowych. Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. Jak już wspomniano wyżej oba hasła wykorzystujące sformułowanie Opolskie. Tu się żyje miały stosunkowo niską skuteczność, co wynika naszym zdaniem z tego, że były zbyt do siebie podobne (lepiej byłoby stosować konsekwentnie to samo hasło niż osłabiać oddziaływanie jednego wprowadzaniem innego, o bardzo podobnym brzmieniu). Tym co dodatkowo obniżało ich skuteczność był brak osobistego odwołania do potrzeb odbiorcy zastąpiło je dość abstrakcyjne odwołanie do miejsca (tu, Opolskie), z którym odbiorcy niekoniecznie muszą się identyfikować. Zwłaszcza mało atrakcyjne wydaje się hasło Opolskie. Tu się żyje z funduszami, które jest mało jednoznaczne i przez to nijakie i niezrozumiałe. Określenie fundusze jest bardzo formalne i raczej nie ma szans wzbudzić w odbiorcach ani emocji, ani pozytywnych skojarzeń. Nieco lepsze pod tym względem jest hasło Opolskie. Tu się żyje zmianami, które wykorzystuje nacechowane emocjonalnie słowo zmiana, które miało większe szanse zwrócić uwagę 48

49 odbiorców. Niekoniecznie jest to jednak słowo budzące pozytywne skojarzenia, jako że może oznaczać też zmiany na gorsze. Biorąc pod uwagę zasady stosowane w marketingu, wskazane byłoby doprecyzowanie o jakiego rodzaju zmiany chodzi i dlaczego opolskie jest pod tym względem lepsze czy różne od innych regionów kraju. W dalszej części analiz oceniano także znajomość biuletynów promujących RPO WO i PO KL w regionie. Ogólnie rzecz biorąc nie jest ona wśród mieszkańców województwa zbyt wysoka. Jeżeli chodzi o poświęcony RPO WO biuletyn Opolskie w Unii, to 13,7% badanych zadeklarowało, że zetknęło się z nim. Co więcej, wśród badanych CAWI, po obejrzeniu logo biuletynu odsetek osób, które deklarowały, że zetknęły się z biuletynem pozostał na niskim poziomie 13,9%. Na pytanie czy zetknęli się z biuletynem PO KL ABC Funduszy twierdząco odpowiedziało nieco więcej, bo 18,4% badanych mieszkańców, ale po pokazaniu logo biuletynu tylko 11,7% badanych w CAWI potwierdziło, że zetknęło się z nim wcześniej. Stosunkowo niska znajomość biuletynów wśród mieszkańców nie wydaje się być jednak niepokojąca, biorąc pod uwagę, że jest to jednak publikacja przeznaczona do osób, które interesują się zagadnieniem Funduszy Europejskich i zawiera dość dużo informacji na tematy techniczne czy formalne. Jednak pod względem dostępności języka oba biuletyny oceniono w ramach audytu lingwistycznego dość pozytywnie, a w przypadki biuletynu ABC funduszy zwrócono także uwagę na atrakcyjny, dynamiczny styl prowadzenia narracji. Nieco niżej pod tym względem oceniono biuletyn Opolskie w Unii, który zdaniem ekspertów jest nieco zbyt formalny w stylu i posługuje się mało angażującym czytelnika językiem. Rycina 9 Znajomość wspomagana biuletynów RPO WO i PO KL. Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami Świadomość korzyści Mieszkańcy województwa opolskiego, pytani o to czy ich zdaniem realizacja projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich jest korzystna dla Polski w zdecydowanej większości deklarowali, że tak (88,2% w tym 52,8% zdecydowanie tak). Tylko 5,5% badanych twierdziło, że takich 49

50 korzyści nie dostrzega. Biorąc pod uwagę, że działania informacyjno-promocyjne w mijającej perspektywie skoncentrowane były na prezentowaniu konkretnych projektów i korzyści wynikających z wdrażania Funduszy Europejskich, można założyć, że jest to wiedza wynikająca z zetknięcia się z informacjami na temat konkretnych projektów realizowanych w województwie oraz z tego, że z czasem zwiększała się grupa osób, które osobiście skorzystały na projektach realizowanych z tych funduszy. Wniosek 5: Odpowiedzi badanych sugerują, że świadomość korzyści wynikających ze środków unijnych na poziomie lokalnym jest już w województwie opolskim bardzo dobrze rozpowszechniona. Podobnie często (84,5%) badani mieszkańcy województwa zauważają pozytywne zmiany wywołane realizacją projektów z Funduszy Europejskich w swoim bezpośrednim otoczeniu, gminie, mieście, województwie, tylko 11,7% badanych takich pozytywnych zmian nie zauważa. Najwięcej, bo 47% badanych deklarowało przy tym, że pozytywne skutki wynikające z Funduszy Europejskich służą zarówno krajowi jak i województwu, niewiele mniejsza grupa jednak wskazywała na to, że na Funduszach Europejskich korzysta bardziej kraj niż województwo (42%). Tylko jedna dziesiąta badanych (12%) była przekonana, że to województwo bardziej zyskuje na pozytywnych skutkach Funduszy Europejskich. Rycina 10 Ocena pozytywnych skutków wynikających z Funduszy Europejskich. Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami oraz raportu "Badanie skuteczności, jakości i użyteczności wybranych narzędzi informacji i promocji Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata ", EGO, Warszawa Jak pokazuje wykres poniżej wskaźnik świadomości pozytywnych zmian wynikających z FE był bardzo podobny w innych województwach kraju, podobnie też kształtują się te odsetki w badaniach ogólnopolskich realizowanych przez MIR. Wyniki dotychczasowych badań 33 dowodzą, że korzyści z wejścia 33 IQS (2013) Badanie efektów działań informacyjnych i promocyjnych na temat Funduszy Europejskich dla społeczeństwa oraz analiza społecznego odbioru tych działań. Edycja Ministerstwo Rozwoju Regionalnego: Warszawa. 50

51 do UE dostrzegane są bardziej na poziomie ogólnym, a samym obywatelom stosunkowo trudniej przełożyć je na ich codzienne życie. Wynika to przede wszystkim z tego, że w większości kampanii ogólnopolskich pokazuje się zwykle bardzo duże inwestycje o szerokim zasięgu, zwłaszcza infrastrukturalne, takie jak autostrady, drogi, mosty, oczyszczalnie, czy nowe placówki ochrony zdrowia bądź związane z nauką i rozwojem. O ile takie flagowe inwestycje z pewnością warto promować, trudno się przy tym dziwić, że przeciętny mieszkaniec w małym stopniu identyfikuje się z tego typu inwestycjami, z których często nie ma okazji bezpośrednio skorzystać i które z jego perspektywy mają niewielki wpływ na rozwój jego najbliższego otoczenia. Rycina 11 Świadomość zmian wynikających z Funduszy Europejskich. Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami oraz raportów "Badanie skuteczności, jakości i użyteczności wybranych narzędzi informacji i promocji Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata ", EGO, Warszawa 2011 i Flash Eurobarometer nr 384: Citizens awareness and perceptions of eu regional policy, Grudzień Biorąc pod uwagę, że zdecydowana większość badanych deklarowała, że zauważa pozytywne zmiany wywołane realizacją projektów z Funduszy Europejskich w swoim bezpośrednim otoczeniu, poziom świadomości korzyści regionalnych związanych z FE należy ocenić w województwie opolskim jako bardzo wysoki. Jest to przede wszystkim zasługa sprawnie działającego wojewódzkiego systemu informacji i promocji, bo to on właśnie koncentruje się na przekazywaniu informacji o lokalnych zmianach związanych z funduszami. Z jednej strony, mamy bowiem do czynienia z szerokim zaangażowaniem mediów lokalnych w przekazywanie tego typu informacji jak pokazuje analiza prasy media lokalne i regionalne cały czas piszą o korzyściach z projektów po drugie w ostatnich latach powstało dużo wartościowych publikacji pokazujących perspektywę projektów tu szczególnie pozytywnie oceniamy cykl Euro-lokalnie i oba badane w audycie lingwistycznym biuletyny. W ramach prowadzonej kampanii przygotowano i wyemitowano również szereg dobrze pomyślanych debat i cyklów informacyjnych w telewizji, kładących nacisk właśnie na element konkretnych korzyści wynikających z wdrażania Funduszy Europejskich w regionie. 51

52 Odnosząc poziom świadomości korzyści wynikających z FE w województwie opolskim do wyników w innych województwach oraz zbliżonego pytania zadawanego we Flash Eurobarometrze 34 z 2013, widać, że nie różni się on specjalnie od wskaźników dla innych województw. We wszystkich cytowanych województwach wyniki były nieco niższe niż w ogólnopolskim badaniu Eurobarometr, co jednak wynika przede wszystkim z różnic w sformułowaniu pytania. Rycina 12 Ocena korzyści wynikających z projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich. Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami oraz raportu "Badanie skuteczności, jakości i użyteczności wybranych narzędzi informacji i promocji Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata ", EGO, Warszawa Ocena narzędzi komunikacji W ramach działań informacyjno-promocyjnych dotyczących RPO WO i PO KL skierowanych do ogółu społeczeństwa wykorzystano w badanym okresie wszystkie dostępne kanały komunikacji szerokozasięgowej. Z jednej strony, były to media tradycyjne takie jak telewizja, radio i prasa, z drugiej cały cykl publikacji monograficznych (albumy, raporty) oraz informacyjnych (ulotki, broszury). Jednym z podstawowych narzędzi komunikacji był internet, przy czym wykorzystywano głównie dedykowane poszczególnym programom strony internetowe, ale w niewielkim zakresie także media społecznościowe. Oprócz tego ważnym narzędziem komunikacji były różnego rodzaju spotkania i wydarzenia skierowane do mieszkańców województwa. 34 Seria Eurobarometr to sondaże Parlamentu Europejskiego, który regularnie zleca badania opinii publicznej w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Na potrzeby raportu prezentujemy wyniki dla Polski z badania Citizens' awareness and perceptions of EU regional policy (Flash Eurobarometer 384) realizowanego we wrześniu 2013 roku. 52

53 Wniosek 6: Najbardziej atrakcyjną formą promocji były Pikniki Funduszy Europejskich. Zarówno wyniki badania ilościowego, jak i wywiady przeprowadzone z przedstawicielami IZ RPO WO i IP PO KL sugerują, że pozytywnie ocenianym i dobrze rozpoznawalnym przez mieszkańców działaniem były Pikniki Funduszy Europejskich. Mimo tego, wydarzenia te, choć znane w województwie i chętnie odwiedzane, były niezwykle rzadko wymieniane przez mieszkańców jako źródło wiedzy o RPO WO lub o PO KL, co jednak należy tłumaczyć tym, że samo zetknięcie sie z informacją o takiej imprezie musiało się wiązać z wcześniejszym otrzymaniem jakiegoś rodzaju informacji o funduszach unijnych. Ograniczone oddziaływanie Pikników mogło wiązać się również z tym, że były one organizowane dotąd tylko dwa razy i to w różnych terminach (w czerwcu 2012, we wrześniu 2013) oraz, że odbywały się tylko w stolicy województwa, więc dotarły głównie do mieszkańców Opola. Za najbardziej efektywny kanał komunikowania kwestii związanych z RPO WO należy uznać prasę regionalną i lokalną, którą aż jedna trzecia badanych wymieniała jako miejsce, w którym spotkała się z nazwą programu. Na drugim i trzecim miejscu znalazły się telewizja i radio, a tylko jedna szósta badanych wskazywała w tym kontekście na Internet. Oznacza to, że na poziomie przekazywania mieszkańcom podstawowych informacji o wdrażaniu RPO WO zdecydowanie najlepiej sprawdza się prasa o zasięgu lokalnym i regionalnym. W przyszłości należy więc nadal intensywnie korzystać z tego kanału komunikacji, poprzez przekazywanie dziennikarzom informacji nt. programu, tak by utrzymać jego widoczność w prasie, a także poprzez umieszczanie w prasie lokalnej różnego rodzaju tematycznych dodatków lub ulotek/folderów dotyczących RPO WO Biorąc pod uwagę, że Internet jest stosunkowo rzadko wskazywany jako źródło informacji na temat RPO WO warto zastanowić się nad większym wykorzystaniem mediów społecznościowych, bądź popularnych wśród mieszkańców regionu portali internetowych do szerszej promocji programu. Przykłady działań prowadzonych na Facebooku przez województwo łódzkie czy profil I love Polska Wschodnia pokazują jak duży potencjał docierania do tysięcy odbiorców ma ten kanał informacji. Mimo tego, iż wyniki wskazują na media tradycyjne prasę lokalną i regionalną jako na bardzo skuteczny kanał komunikacji, to w związku z dynamicznym rozwojem nowych mediów warto wzmocnić działania prowadzone za ich pośrednictwem, a zwłaszcza wykorzystać siłę przekazu audiowizualnego. Kanałem mało wykorzystywanym w przypadku RPO WO były także billboardy, które o ile zadba się o atrakcyjną formę wizualną plakatów, a także ich strategiczne rozmieszczenie w miejscach często odwiedzanych (czyli o wysokim współczynniku Opportunity To See) mają duży potencjał dotarcia z informacją bezpośrednio do mieszkańców. Billboardy i plakaty umieszczane w miejscach publicznych w mniejszych miejscowościach oraz na obszarach zamieszkiwanych przez grupy zmarginalizowane mogą mieć też duże znaczenie dla skutecznego docierania z informacją do nowych odbiorców i potencjalnych beneficjentów. W przypadku PO KL z kolei głównym źródłem informacji o programie była wśród badanych mieszkańców telewizja (30%), na drugim miejscu natomiast wskazywano prasę regionalną i lokalną oraz ulotki, broszury i foldery. Ważność telewizji jako źródła informacji o PO KL wynika prawdopodobnie w dużej mierze z obecności dużych kampanii promocyjnych prowadzonych na skalę całego kraju. Podobnie jak w przypadku województwa łódzkiego możemy bowiem mówić o ograniczonym zasięgu telewizji regionalnych, których oglądalność w obu badanych województwach jest nieporównywalnie niższa niż stacji ogólnopolskich. Poza tym elementem, widać jednak, że podobnie jak w przypadku RPO WO bardzo istotnym źródłem informacji pozostaje dla mieszkańców prasa regionalna i różnego rodzaju drukowane materiały, takie jak ulotki czy foldery. Ważnym kanałem informowania o PO KL były także billboardy i różnego rodzaju konferencje czy szkolenia. Internet nie był specjalnie istotnym źródłem informacji o PO KL, wydaje się jednak, że jest to kanał, którego potencjał w tym zakresie można by w przyszłości lepiej wykorzystać. 53

54 3.1.4 Ocena jakości przekazu Wniosek 7: Przekaz dotyczący Funduszy Europejskich, choć oceniany jako dostępny i wiarygodny, wciąż formułowany jest językiem zbyt trudnym dla przeciętnego odbiorcy. Ważne wnioski w zakresie przejrzystości przekazu i doboru treści niosą ze sobą wyniki audytu lingwistycznego w którym oceniono wybrane materiały pisane, a także programy wideo i audio. Audyt lingwistyczny teksty pisane W ramach audytu lingwistycznego przeprowadzono ocenę ośmiu publikacji wydanych w ramach realizacji działań informacyjno-promocyjnych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego i Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Były to: A. Album Cztery pory roku. Fundusze europejskie w województwie opolskim B. Biuletyn Opolskie w Unii, nr 4/2012 C. Album Opolskie świętuje Polską Prezydencję w Radzie Unii Europejskiej D. Artykuł Euro-lokalnie 1 (Strzelec) E. Artykuł Euro-lokalnie 2 (Olesno) F. Ulotka Opolskie w Unii. Aktywizacja obszarów miejskich i zdegradowanych G. Ulotka Opolskie w Unii. Jak oceniane są wnioski złożone w PO KL H. Biuletyn ABC Funduszy, nr 4/2012. W analizie zastosowano standardowy indeks edukacyjny (FOG), który uwzględnia dwa podstawowe parametry odpowiadające za przystępną komunikację: długość zdań i odsetek wyrazów długich. Obie te cechy języka, gdy ich wartość jest wysoka, opóźniają bowiem i utrudniają lekturę, zwłaszcza jeśli czytelnik ma niski poziom wykształcenia. Mówiąc ogólnie, analizowane przez nas teksty dzielą się na dwie grupy ze względu na wartość indeksu przystępności FOG. Do grupy tekstów łatwiejszych należą teksty biuletynów, artykułów Euro-lokalnie i ulotki PO KL (B, D, E, G i H), które pisane są na poziomie dostępnym dla studentów pierwszych lat studiów. Do grupy tekstów trudniejszych należą natomiast zaliczyć teksty albumów i ulotki poświęconej RPO (A, C i F), które wymagają od czytelnika wykształcenia wyższego (C i F) lub nawet doktoratu (A). Tabela 7 Indeks mglistości języka (FOG) tekstów publikacji w ramach RPO WO i PO KL. Nazwa publikacji Długość zdania [średnia liczba wyrazów] Procent wyrazów trudnych A Album Cztery pory roku. Fundusze europejskie w województwie opolskim 16,0 23% 16,0 B Biuletyn Opolskie w Unii, nr 4/ ,8 17% 12,3 C Album Opolskie świętuje Polską Prezydencję w Radzie Unii Europejskiej 24,7 25% 19,8 D Artykuł Euro-lokalnie 1 (Strzelec) 15,4 20% 14,2 E Artykuł Euro-lokalnie 2 (Olesno) 15,5 17% 12,9 F Ulotka Opolskie w Unii. Aktywizacja obszarów miejskich i FOG 21,0 26% 18,8 zdegradowanych G Ulotka Opolskie w Unii. Jak oceniane są wnioski złożone w PO KL 19,8 19% 15,4 H Biuletyn ABC Funduszy, nr 4. 15,3 20% 13,9 Źródło: Audyt lingwistyczny komunikacji RPO WO i PO KL, dr Marek Maziarz, dr Tomasz Piekot. Na poniższym wykresie zaznaczono wyniki dla badanych tekstów na tle tekstów odpowiednich dla wykształcenia: gimnazjalnego (kolor różowy), maturalnego (zielony) i wyższego (czarny). Elipsy oznaczają 54

55 obszary tolerancji, w których mieszczą się 2/3 tekstów pisanych do czytelnika o określonym wykształceniu (elipsy tolerancji), przy czym niebieskim kolorem zaznaczono teksty zrozumiałe dla przeciętnego Polaka. 35 Rycina 13 Długość zdań (DZ) i odsetek wyrazów długich (OWD) dla tekstów RPO WO i PO KL, a także dla egzaminów gimnazjalnego i maturalnego, dla tekstów naukowych i dla języka przeciętnego Polaka (elipsy tolerancji, α = 5%, P = 68,3%). 30% 25% odsetek wyrazów długich [%] F C A 20% B H D E G 15% 10% 5% 0% średnia długość zdania [wyrazów] egzamin maturalny ( ) egzamin gimnazjalny ( ) Źródło: Audyt lingwistyczny komunikacji RPO WO i PO KL, dr Marek Maziarz, dr Tomasz Piekot. Dwie czerwone osie wykresu to średnie wartości graniczne dopuszczalnej w komunikacji publicznej długości zdań oraz odsetka wyrazów długich. Są to dwie główne składowe indeksu mglistości języka FOG, ze względu na to, że zarówno długość zdań, jak i liczba wyrazów długich wpływają na przejrzystość tekstu. Im dłuższe zdania oraz im dłuższe wyrazy, tym tekst jest trudniejszy w odbiorze, a tym samym trudniejszy do zrozumienia. Czerwone linie oznaczają wartości graniczne dla polszczyzny przystępnej dla osób z wykształceniem poniżej wyższego 36. Normy te mówią, że przystępny tekst nie powinien mieć zdań dłuższych niż 20 wyrazów, nie powinien też zawierać więcej niż 15% słownictwa trudnego (długiego powyżej 3 sylab). Na potrzeby analizy publikacji dotyczących RPO WO i PO KL założono, zgodnie z zaleceniami UE, że tak jak wszelkie inne teksty o funduszach europejskich powinny one być zrozumiałe dla tzw. przeciętnego obywatela. Analizując uzyskane wskaźniki mglistości tekstu widać jednak, że większość badanych tekstów nie spełnia tego zalecenia, ponieważ mieści się w obszarze typowym dla tekstów specjalistycznych (w tym wypadku teksty te są podobne do tekstów naukowych), poza niebieską elipsją lub na jej granicy. W przypadku trzech tekstów (A, C, F) średnia długość ich zdań jest większa od granicznej wartości 20 wyrazów (czerwona linia pionowa), we wszystkich zaś procent wyrazów długich (trudnych) jest zbyt duży (linia pozioma). Oznacza to, że problemem ocenianych przekazów jest głównie żargonizacja stylu, czyli posługiwanie się specjalistycznym słownictwem, a w przypadku wymienionych trzech tekstów także zbyt długie zdania. 35 Przykładowo widać, że egzaminy gimnazjalne (różowa elipsa) zawierają teksty o bardzo zróżnicowanych zdaniach (od 8 słów w zdaniu aż do 23) i bardzo zróżnicowanym słownictwie (od 2% wyrazów trudnych aż do 16%). Przeciwieństwem są teksty maturalne (zielona elipsa), w wypadku których różnorodność długości zdań i udziału słownictwa trudnego jest mniejsza. 36 Wszystkie dane porównawcze pochodzą z badań własnych grupy badawczej Logios. 55

56 Przeanalizowane teksty RPO Województwa Opolskiego napisane są językiem trudnym. Zrozumiałe będą przede wszystkim dla czytelników z wykształceniem wyższym oraz dla części czytelników z wykształceniem średnim. Teksty przypominają style formalne styl naukowy, urzędowy i prawny, a także trudny język prasy specjalistycznej (prawnej). Dwa teksty jedynie: Opolskie w Unii oraz Eurolokalnie 2 (Olesno) mają przystępność na poziomie matury i pierwszych lat studiów Jeżeli teksty te mają być zrozumiałe dla przeciętnego obywatela, należałoby je uprościć, przede wszystkim: napisać mniej fachowo, mniej technicznie, mniej żargonowo. Aby zwiększyć przystępność języka, ich autorzy powinni używać krótszych zdań (częściej stawiać kropki) i wymienić część słownictwa funduszowego na ogólne, potoczne odpowiedniki. Drugi etap analizy polega na ustaleniu modelowej grupy odbiorców analizowanych materiałów. Z analizy danych wynika, że swoim stylem badane teksty nie przypominają czytelnikowi ani tekstów popularnych czasopism (tabloidy, prasa sportowo-motoryzacyjna), ani tekstów dzienników i tygodników. Oczywiście, publikacje RPO WO i PO KL nie powinny upodabniać się do prasy tabloidowej, jednak ich styl nie powinien odbiegać od stylu pracy opiniotwórczej (dzienników i tygodników). Tymczasem badane teksty przypominają najbardziej trudne publikacje z prasy specjalistycznej. Są więc przystępne tylko dla czytelnika najlepiej wykształconego, co może znacznie ograniczać ich efektywność w populacji mieszkańców województwa. Jedynie teksty B, G i E można potraktować jako zrozumiałe dla czytelnika dzienników i tygodników, ale i one są na granicy normy. Przegląd publikacji pod kątem najczęściej używanych wyrazów pokazuje, że komunikacja RPO WO i PO KL jest realizacją żargonu dotacyjnego najczęściej pojawiające się wyrazy to np. projekt, działanie, program, europejski, obiekt, rozwój i realizacja. Pojawiają się też słowa mówiące o miejscu działań funduszy: opolski, Opolskie, województwo. Wśród czynności dominują czasowniki neutralne (mieć, działać) lub bardzo formalne, np. mieć miejsce. Co ciekawe, brakuje zupełnie wyrazów nazywających podmiot działań (KTO realizuje projekty) oraz wyrazów charakterystycznych dla promocyjnego (wizerunkowego) stylu tekstów o FE (np. nowy, nowoczesność, modernizacja itp.). Analiza zbiorczej listy wyrazów wykorzystywanych we wszystkich badanych tekstach pozwala przyjąć hipotezę, że teksty dotyczące województwa opolskiego raczej neutralnie opisują rzeczywistość, unikając używania tzw. języka sukcesu, w celu upowszechnienia pozytywnego wizerunku FE. Dobór rzeczowników stosowanych w publikacjach świadczy o tym, że teksty z Opolszczyzny mają zróżnicowaną tematykę bez wyraźnej dominanty, co należy uznać za zjawisko pozytywne z punktu widzenia atrakcyjności przekazu. Poniżej przedstawiamy uwagi dotyczące poszczególnych tekstów. Album Cztery pory roku w województwie opolskim posługuje się bardzo trudnym językiem i statycznym (mało dynamicznym) stylem. Dominują w nim rzeczowniki nad czasownikami, co daje efekt języka o charakterze urzędowo-biurokratycznym. Mocną stroną albumu jest to, że dominantą treściową jest turystyka (teren, turystyka, miasto, Odra), a wśród czasowników dominują dynamiczne czasowniki akcji abstrakcyjnych (zagospodarować, zwiększyć) oraz te, które związane są z percepcją wzrokową (pokazać, odkryć). Pod względem komunikacyjnym czasowniki takie należy ocenić bardzo dobrze (wizualizacja wspiera percepcję trudnych treści), a dobór tematów zwiększa atrakcyjność treści albumu. Biuletyn Opolskie w Unii zawiera przede wszystkim treści związane z kulturą (biblioteka, malowidła 37 ). Trzeba tu zaznaczyć, że tematyce kulturalnej poświęcony był tylko jeden badany numer. W 2012 r. biuletyny dotyczyły bowiem ogólnie atrakcyjności turystycznej i gospodarczej województwa, a w latach poprzednich różnych obszarów RPO WO takich, jak transport czy ochrony środowiska. Zastosowany w badanym biuletynie styl jest raczej monotonny, a czasowniki reprezentują polszczyznę urzędów i biurokratyczną (być, stać się, zostać itp.), co zmniejsza atrakcyjność publikacji mimo stosunkowo przystępnego języka. Album Opolskie świętuje Polską Prezydencję w Radzie Unii Europejskiej zawiera teksty niezbyt zróżnicowany stylistycznie i tematycznie, w których dominuje leksyka funduszowa i regionalna, dotycząca 37 Analiza polegała na sprawdzeniu, jakie wyrazy najczęściej pojawiają się w tym biuletynie (te najsilniej zapadną w pamięci czytelnika i je czytelnik powiąże z głównym tematem biuletynu). Te wyrazy poza terminologią funduszową to: kultura, malowidło, biblioteka, dziedzictwo, ściana. W nawiasie podaliśmy dwa przykładowe. 56

57 organizowania różnych okolicznościowych spotkań i imprez. Używane w niej czasowniki nie należą do zasobów języka potocznego pochodzą raczej z polszczyzny formalnej, naukowej, prawnej czy urzędowej, z tego powodu tekst jest dość oschły i trudny w odbiorze. Artykuły Euro-lokalnie z obu artykułów z serii Euro-lokalnie lepiej wypadają Strzelce. Mają proste i atrakcyjne nagłówki oraz dobre początki tekstów, np. tekst pt. Oszczędniej i ekologiczniej rozpoczyna się zgodnie z zasadami marketingu narracyjnego od wprowadzenia na scenę wyrazistego bohatera. Pojawiają się też co rzadkie w badanych tekstach wyrazy nacechowane wartościująco: nowy, zwiększyć. Jest to dobra strategia, dzięki której wprowadza się dodatkowy temat pozytywnej oceny wykorzystania funduszy europejskich. Bardzo pozytywnie ocenić też należy tekst o dinozaurach, zarówno ze względu na nietypowy a więc przykuwający uwagę temat, jak i sposób jego ujęcia. Przemyślane i dobrze zaplanowane są zwłaszcza zdjęcie i podpis, które w humorystyczny sposób przedstawiają osoby najbardziej zainteresowane nowym dinoparkiem dzieci. Z kolei edycja Euro-lokalnie z Olesna opisuje raczej statyczną rzeczywistość miasta, używając słów takich jak budowa, miasto, województwo, ochrona. Nie jest to styl w takim kontekście pożądany, bo koncentrowanie się na świecie rzeczy (dominacja rzeczowników) utrudnia odbiór i zapamiętanie informacji. Ulotki Opolskie w Unii różnią się między sobą ze względu na łatwość odbioru. Z obu ulotek na plus wyróżnia się ta dotycząca zasad oceniania wniosków składanych w konkursach PO KL. Autor bardzo dokładnie przedstawił w niej proces oceny wniosków, ulotka jest też językowo bardzo dobra, zaś treść spójna i powtarzalna, przez co ulotka ma szanse być skuteczna. Z kolei ulotka pt. Aktywizacja obszarów miejskich i zdegradowanych jest bardzo trudna i nieprzystępna w odbiorze. Często wykorzystuje się w niej takie czasowniki jak zdegradować i zagospodarować, co świadczy o naszym zdaniem zbyt specjalistycznym doborze słownictwa. Biuletyn ABC funduszy ma niski FOG i dość dynamiczny styl, co należy ocenić bardzo pozytywnie. Dynamiczność to cecha zalecana w komunikacji poświęconej funduszom przeznaczonym na rozwój. Efekt ten wywołuje częste stosowanie czasowników (realizować, badać, zarządzać itp.), które składają się na temat FE. Głównym wątkiem interwencji jest w tym wypadku nauka i naukowcy, co powoduje, że biuletyn jest szczególnie interesujący dla odbiorców reprezentujących ten sektor gospodarki. Podsumowując, poddane analizie teksty drukowane były bardzo zróżnicowane pod względem przystępności języka, różnorodności tematów i sposobów ich przedstawiania. Cecha ta jest o tyle niepożądana, że może świadczyć o braku spójnej strategii komunikowania w badanym regionie lub o różnym poziomie kompetencji autorów czy zależności ich stylu pisania od trudności tematu (co nie powinno się zdarzyć u profesjonalnych autorów). Warto założyć, że wszystkie publikację, oprócz tych skierowanych wyłącznie do specjalistów, powinny się posługiwać językiem bardziej dostępnym dla przeciętnego odbiorcy. W przyszłości warto, aby wszystkie teksty skupiały się na osobach i ich działaniach, a także na języku korzyści. Strategie te powinny zastąpić dość surowy deskryptywizm (opisowość) i powielanie stylu tekstów o FE. Z kolei omawiane poniżej materiały audiowizualne w przeciwieństwie do tekstów pisanych zostały ocenione wysoko pod względem przystępności języka i doboru treści. Ich język jest na ogół dostosowany do odbiorców, a treść jest zróżnicowana i podana atrakcyjnie dla przeciętnego mieszkańca regionu. Najbardziej godne uwagi jest wykorzystanie bardzo skutecznej strategii dziennikarskiej. Jest nią różnicowanie medialnych bohaterów, a co za tym idzie urozmaicanie języka samej relacji. Wniosek 8: Materiały audiowizualne opracowane w ramach kampanii promujących RPO WO i PO KL są bardziej zrozumiałe od publikacji i powinny być atrakcyjne dla szerokiego odbiorcy. Na wniosek głównie wynika z analizy semiotycznej materiałów audiowizualnych, których szczegóły prezentujemy poniżej. W ramach badania przeanalizowano pod kątem jasności przekazu następujące materiały audiowizualne: Odcinek cyklu informacyjnego Wszystko o Funduszach realizowanego w 2012 roku. Spot telewizyjny kampanii Opolskie tu żyje się zmianami" Debata telewizyjna przeprowadzona w ramach cyklu Opolskie Euromożliwości w TVP Opole 57

58 Odcinek 4 cyklu informacyjnego Wszystko o Funduszach pt. Turystyczne klimaty Opolszczyzny Program oceniono bardzo dobrze zarówno pod względem technicznym, jak muzycznym i językowym. Analiza warstwy językowej pokazuje, że jest on zrozumiały i przystępny dla szerokiej grupy odbiorców, czyli osób z wykształceniem średnim. Za bardzo ciekawy należy uznać pomysł na kreację pierwszej części filmu, która swoją konwencją nawiązuje do filmów o Wenecji. Skojarzenie to wspiera użycie słowa Wenecja. Jeżeli chodzi o uwagi szczegółowe to pozytywnie oceniono wybór pierwszego bohatera filmu przewodnika turystycznego. Jest to bardzo spójne z kreacją (Opole jako Wenecja). Znakomicie został też przedstawiony temat Wenecja staje się pretekstem do mówienia o kursie na przewodnika w Opolu. Dobrze wypada również głos spoza kadru, a lektor posługuje się prostym i zrozumiałym dla szerokiego odbiorcy językiem. Mocną stroną jest także to, że wszystkie historie prezentowane są zgodnie ze sztuką wartkiej osobistej narracji. Działania dotyczące RPO są opowiadane z perspektywy zwykłych, ale i ciekawych, a nawet charyzmatycznych osób, a stosowany język jest urozmaicony i momentami żartobliwy. Spot telewizyjny Opolskie. Tu żyje się zmianami Analizowany spot należy dobrze ocenić pod względem pomysłu i wykonania był on zresztą często wyróżniany i nagradzany na konkursach ogólnopolskich. Pokazywanie świata z perspektywy dziecka jest zabiegiem oryginalnym i w tym nurcie reklamy niespotykanym, co należy liczyć na plus, jako element zwiększający atrakcyjność zwykle trudnego w komunikacji przekazu. Język wykorzystany w spocie jest prosty i dobrze dostosowany do odbiorców. Łatwość odbioru wynika tu przede wszystkim z przyjęcia konwencji rozmowy rodzica z dzieckiem, dzięki czemu do odbiorcy można mówić jak do dziecka (co jednak niekoniecznie może się podobać dorosłym widzom). Kolejnym plusem jest to, że kobieta-bohaterka spotu przedstawiona została niestereotypowo, jako osoba aktywna, pewna siebie, która wie o czym mówi. Zabieg ten jest tym bardziej trafny, że odwołuje się do typowego dla Śląska wzorca silnej kobiety. Mimo ogólnie wysokiej oceny przystępności i atrakcyjności spotu, budzi on też pewne zastrzeżenia, które warto wziąć pod uwagę planując kolejne tego typu kampanie: Infantylizacja odbiorcy matka mówi do dziecka i jednocześnie do odbiorcy przekazu (dorosłego). Wprowadzenie infantylnego języka może być irytujące dla bardziej refleksyjnych odbiorców. Zbyt częste powtarzanie słów fundusze europejskie buduje wrażenie natarczywości. Po czwartej powtórce spot przestaje opowiadać historię, a zaczyna być przekazem prawie propagandowym. Sugerowanie, że ludzie chcą uciekać z Opola (to chciał mąż) nadaje spotowi negatywny wydźwięk. Karykaturalny, stereotypowy obraz mężczyzny przedstawionego jako ciapa, osoba obawiająca się ryzyka, lubiąca zabawki (koparka). Zbyt dynamiczne kadrowanie symulacja sposobu widzenia dziecka może wywołać u widzów oczopląs, kamera przemieszcza się za szybko. Debata telewizyjna z cyklu Opolskie Euromożliwości w TVP Opole Debatę także należy ocenić pozytywnie, zwłaszcza ze względu na dobre, dynamiczne prowadzenie oraz wykorzystanie ciekawych metafor (metafora bitwy o pieniądze i metafora sportowa bieg, wyścig, bieżnia). Słabością debaty jest wykorzystywany przez uczestników język eksperci używają trudnego słownictwa (np. kontraktacja, nadkontraktacja) i dopiero później je wyjaśniają. Ogólnie rzecz biorąc język debaty jest dość trudny, funduszowy i ekonomiczny (np. wskaźniki, siedmiolatka). Niezbyt pozytywnie ocenić należy także sam temat dabaty, która opowiada o tym, jak województwa konkurują ze sobą o pieniądze, co widzom może przypominać PRL-owski konkurs miast. Podsumowując, materiały wideo z opracowane w ramach prowadzonych w opolskim w ostatnich latach działań informacyjno-promocyjnych zaskakują swoją wysoką jakością, także w porównaniu do przekazów o FE z innych regionów lub materiałów ogólnopolskich. Dotyczy to zwłaszcza programu TV i spotu reklamowego. W obu przypadkach autorzy pokusili się o zaskoczenie odbiorców nieschematyczną kreacją i dobrym wykonaniem. O ile jednak film TV jest bardzo dobrze zaplanowany i zrealizowany na najwyższym 58

59 telewizyjnym poziomie, o tyle spot pozostawia pewien niedosyt. Dzieje się tak z powodu hiperbolizacji (przesady) w realizacji założonej konwencji mówienia do dziecka. Przedstawione do analizy programy audio-wideo są bardzo dobrym przykładem komunikowania o FE. Ich zaleta polega na wykorzystywaniu strategii dziennikarskich, co sprawia, że wtapiają się w strumień programów medialnych (są naturalne). Warto też podkreślić, że treści dotacyjne i biurokratyczne są w nich zmarginalizowane do roli tła lub podsumowania. Dzięki temu głos tak często mogą zabierać bardzo zróżnicowani bohaterowie. Odpowiedni do poziomu kompetencji przeciętnego Polaka jest też język tych relacji. W przypadku tekstów pisanych, część z nich bardzo dobrze realizuje zasady przejrzystości języka i atrakcyjności prezentacji, co warto w przyszłości wprowadzić także do innych materiałów publikowanych. Obecnie część z nich bowiem posługuje się nieco zbyt trudnym jak na możliwości przeciętnego odbiorcy językiem Identyfikacja potrzeb informacyjnych Analizując zadnienia związane z istniejącym poziomem wiedzy i zainteresowania zagadnieniami związanymi z Funduszami Europejskimi w województwie opolskim sformułowano następujący wniosek: Wniosek 9: Wśród mieszkańców województwa zainteresowanie tematyką Funduszy Europejskich jest wciąż wysokie, zwłaszcza jeżeli chodzi o zagadnienia związane z typem działań, które mogą być z nich finansowane. Prawie dwie trzecie badanych mieszkańców województwa deklarowało, że w przyszłości zamierza się interesować informacjami o realizacji przedsięwzięć finansowanych z Funduszy Europejskich w województwie opolskim (64,3%). Jeżeli chodzi o tematy, które wzbudzają największe zainteresowanie badanych, to były to przede wszystkim informacje o rodzaju przedsięwzięć, które mogą zostać sfinansowane (62,7%), terminach i miejscach składania wniosków (51,7%) oraz wielkości funduszy, które są do wydania w województwie (51,1%). Mniej niż połowa z tych, którzy deklarowali, że będą interesowali się przedsięwzięciami finansowanymi z Funduszy Europejskich wymieniała jako interesujące informacje o rodzaju instytucji, które mogą ubiegać się o finansowanie (45,9%), stopniu wykorzystania funduszy, które są do wydania w województwie (45,9%) oraz efektach zrealizowanych przedsięwzięć (44,9%) i sukcesach w wykorzystywaniu funduszy (45,2%). Rzadziej za interesujące respondenci uznawali kwestie sposobu wyboru przedsięwzięć do sfinansowania (43,1%), niepowodzeniach w wykorzystywaniu funduszy (40,7%), informacje o przedsięwzięciach, które uzyskały finansowania (34,4). Podobne wyniki uzyskiwano w innych badaniach, cytowanych w raporcie z Meta-ewaluacji według nich przedstawiciele ogółu społeczeństwa zwykle chcą być informowani o sposobach przyznawania środków oraz o tym kto może z nich skorzystać. Tabela 8 Odsetek osób deklarujących zainteresowanie poszczególnymi zagadnieniami dotyczącymi przedsięwzięć finansowanych z Funduszy Europejskich. Jakimi tematami dotyczącymi prowadzenia przedsięwzięć finansowanych % z Funduszy Europejskich w województwie opolskim jest P. zainteresowana/-y? Rodzaje przedsięwzięć, które mogą zostać sfinansowane 62,7% Terminy i miejsca składania wniosków 51,7% Wielkość funduszy, które są do wydania w województwie 51,1% Rodzaje instytucji, które mogą ubiegać się o finansowanie 45,9% Stopień wykorzystania funduszy, które są do wydania w województwie 45,9% Sukcesy w wykorzystywaniu funduszy, jeżeli występują 45,2% Efekty zrealizowanych przedsięwzięć 44,9% Sposób wyboru przedsięwzięć do sfinansowania 43,1% Niepowodzenia w wykorzystywaniu funduszy, jeżeli występują 40,7% Przedsięwzięcia, które uzyskały finansowanie 34,4% Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. Widać więc wyraźnie, że dla szerokiej opinii publicznej najciekawsze pozostają informacje dotyczące typów działań, które mogą uzyskać wsparcie z unijnych funduszy. Analizując wyniki znajomości obszarów 59

60 objętych wsparciem warto przy tym pamiętać, że w przypadku PO KL najmniej znane są zadania dotyczące aktywnej integracji i ekonomii społecznej. Z kolei, w przypadku RPO WO najmniej znane były działania dotyczące nowoczesnych technologii. Dość dobrze natomiast wypromowane są już zagadnienia związane ze wspieraniem przedsiębiorczości i samozatrudnienia, zwalczaniem bezrobocia oraz edukacja, w tym podnoszeniem kompetencji pracowników. Jako jedną z ważnych potrzeb informacyjnych mieszkańców województwa można też uznać kwestie związane z identyfikacją instytucji, która jest głównym dystrybutorem środków unijnych w województwie. Ponad połowa badanych (51,6%) deklarowała bowiem, że nie posiada tej ważnej przecież informacji. Jedna czwarta badanych identyfikowała Urząd Marszałkowski jako najważniejszą instytucję pod względem rozdzielania środków unijnych, 5,7% wskazało ROEFS, 4,9% WUP, 3,9% Zarząd Województwa, a 1,9% Opolskie Centrum Rozwoju Gospodarki. Warto więc położyć nacisk na wyraźniejsze komunikowanie mieszkańcom województwa, która z instytucji zajmujących się funduszami unijnymi jest głównym dystrybutorem środków. Analiza poszczególnych grup odbiorców sugeruje, że najbardziej zainteresowaną tematyką Funduszy Europejskiej grupą mieszkańców są mężczyźni do 40 roku życia. Warto więc zastanowić się z jednej strony nad tym jak budować przekaz do tej grupy odbiorców, ale równocześnie starać się zainteresować tą tematyką pozostałe grupy, zwłaszcza kobiety po 40 roku życia, które mogą być potencjalnie ważną grupą beneficjentów realizowanych w regionie programów. Rycina 14 Zainteresowanie tematyką Funduszy Europejskich wśród poszczególnych grup mieszkańców w przyszłości. Źródło: opracowanie własne na podstawie CATI/CAWI z mieszkańcami. Stosowane dotychczas kanały komunikacji wydają się wystarczające, warto jednak pamiętać, że o ile nie zostanie zmieniony język stosowany w publikacjach, to pozostaną one mało zrozumiałe dla szerokiego odbiorcy, a przez to mało przydatne w komunikacji jednostronnej. Warto nadal korzystać w mediów 60

61 tradycyjnych, zwłaszcza a prasy lokalnej i regionalnej oraz telewizji, przy czym bardziej efektywną formą wykorzystania tych mediów jest raczej przygotowywanie tematycznych opracowań czy audycji informacyjnych niż tworzenie komunikacji opartej na spotach. Jest to istotne zwłaszcza o tyle, że według przedstawicieli IZ i IP2 RPO WO oraz IP i IP2 PO KL wykorzystanie mediów tradycyjnych wiąże się na poziomie województwa z pewną trudnością, ze względu na to, że można w tym zakresie współpracować tylko z mediami o zasięgu regionalnym, które mają mniejszą oglądalność/słuchalność w porównaniu z mediami ogólnopolskimi. Zdecydowanie najlepiej pod tym względem wypada natomiast prasa lokalna i regionalna, po którą, jak pokazują badania, chętnie sięgają mieszkańcy. Chcąc zwiększyć zasięg informacji intensywnie wykorzystywano także medium najbardziej uniwersalne pod względem terytorialnym, czyli internet zarówno poprzez prowadzenie serwisu internetowego, wysyłanie newsletterów oraz media społecznościowe (choć to dopiero od niedawna). Informacje publikowane w internecie można przy tym podzielić na formalno-techniczne kompendium wiedzy zebrane na stronie RPO WO oraz PO KL i na nieco lżejsze w odbiorze informacje i aktualności publikowane na stronie Urzędu Marszałkowskiego, w pewnej części tylko dotyczące zagadnienia FE. Warto zastanowić się natomiast nad wprowadzeniem większej spójności wizualnej między stronami i materiałami publikowanymi konsekwentne stosowanie tej samej identyfikacji graficznej sprzyja bowiem lepszemu odbiorowi informacji. Podsumowując, mimo, że najczęściej wymienianym źródłem informacji o PO KL była telewizja, za najlepiej dopasowane do potrzeb odbiorców kanał przekazu uznać należy naszym zdaniem prasę regionalną i lokalną. Trzeba też pamiętać, że respondenci z reguły wymieniają telewizję jako standardowe źródło informacji, w tym zakresie deklaracje mogą więc być trochę zawyżone w stosunku do rzeczywistości. Dobór treści w obu kanałach wydaje się przemyślany i przejrzysty, choć trzeba zauważyć, że oceniane w badaniu spoty zyskały umiarkowanie przychylną ocenę. 61

62 3.2 Komunikacja dwustronna Opis działań komunikacyjnych W okresie objętym badaniem prowadzono w województwie opolskim intensywne działania informacyjno-promocyjne skierowane specyficznie do beneficjentów i potencjalnych beneficjentów RPO WO oraz PO KL. Trzonem systemu komunikacji dwustronnej była sieć Punktów Informacyjnych oraz działający w Opolu Regionalny Ośrodek EFS, a także szkolenia, warsztaty i konferencje skierowane do beneficjentów. Oprócz działalności Punktów Informacyjnych pracownicy Urzędu Marszałkowskiego i WUP udzielali też na bieżąco informacji telefonicznie, mailowo lub osobiście. Niezwykle ważnym elementem komunikacji z projektodawcami były także strony internetowe: przede wszystkim strona Zarządu Województwa Opolskiego dedykowana RPO WO oraz strona prowadzona przez Opolskie Centrum Rozwoju Gospodarki (IP2 RPO WO ) Do beneficjentów i potencjalnych beneficjentów PO KL skierowana była wspólne prowadzona przez Urząd Marszałkowski (IP PO KL) i Wojewódzki Urząd Pracy (IP2 PO KL) strona Od 2013 roku działa również na Facebooku funpage Opolskiej Sieci Punktów Informacyjnych FE, gdzie publikowane są informacje dotyczące konkursów z RPO WO i regionalnego komponentu PO KL, a także terminy szkoleń i spotkań informacyjnych dla beneficjentów. Do beneficjentów i potencjalnych beneficjentów skierowane były również wymienione w części poświęconej komunikacji jednostronnej publikacje albumowe. Do tego, specyficznie na potrzeby projektodawców wydawano także ulotki informacyjne, wkładki informacyjno-promocyjne dystrybuowane za pośrednictwem prasy lokalnej i regionalnej, Punktów Informacyjnych i na stronach internetowych. Zorganizowano także konkursy dla przedsiębiorców, takie jak Kapitalni w Opolskiem (trzy edycje), Opolska marka czy kilka edycji Opolskie Euro, którym poświęcone były dedykowane strony internetowe (www.opolskieeuro.pl). Z myślą o beneficjentach i potencjalnych beneficjentach nadano również w mediach tradycyjnych audycje i programy informacyjne, w tym takie cykle jak Wszystko o funduszach w TVP Opole oraz serie audycji poświęconych Funduszom w Radiu Opole i Radiu Plus Opole. W celu oceny systemu komunikacji dwustronnej przeprowadzono badania o charakterze jakościowym (wywiady grupowe z przedstawicielami beneficjentów i przedstawicielami IP PO KL oraz IZ RPO WO ) oraz badania ilościowe CATI na próbie beneficjentów i potencjalnych beneficjentów RPO WO oraz regionalnego komponentu PO KL. Do oceny wykorzystano także materiały z wywiadów grupowych z przedstawicielami IZ RPO WO i IP PO KL oraz analizę danych zastanych Ocena komunikacji Wniosek 10: Działania informacyjno-promocyjne prowadzone przez IZ RPO WO i IP PO KL są przez beneficjentów oceniane pozytywnie, choć nie zawsze spełniają wszystkie ich potrzeby informacyjne. Z przeprowadzonych wywiadów jakościowych można wnioskować, że beneficjenci ogólnie pozytywnie oceniają działania informacyjno-promocyjne prowadzone przez IZ RPO WO oraz IP PO KL. Podstawowym źródłem informacji są dla nich strony internetowe, w pierwszej kolejności strona MIR, a drugiej instytucji wdrażającej dany konkurs, gdzie można znaleźć konkretne wytyczne i interpretacje. Badani podkreślali, że w zależności od tego jakich informacji się poszukuje korzysta się z innych stron jeżeli chodzi o same ogłoszenia konkursowe czy wytyczne związane stricte z 62

63 programem to zazwyczaj bieżące informacje są na stronach instytucji, których wdrażają konkursy, natomiast jeżeli poszukuje się opinii czy oficjalnej interpretacji trzeba korzystać ze strony MIR czy innych instytucji specjalizujących się w danym zagadnieniu. Jako przydatny oceniano również newsletter, który łączy i przesyła informacje o wznowieniach, zmianach w dokumentacji, etc. Wszyscy uczestnicy wywiadu grupowego stwierdzili, że strony internetowe Urzędu Marszałkowskiego i WUP są dla nich cennym i wiarygodnym źródłem informacji, chwalili też osobiste kontakty z przedstawicielami IZ jako życzliwe i merytoryczne. Nie oznacza to jednak, że obywa się w tych relacjach całkiem bez napięć, zwłaszcza w sytuacji, która rozstrzygnięcia wymagają niejasności interpretacyjne. Jak mówił jeden z badanych: Na poziomie województwa opolskiego przepływ informacji w mojej ocenie jest dosyć dobry. Oczywiście zdarzają się czasami wątpliwości interpretacyjne, ale to już jest kwestia czasami rozbieżnych stanowisk pomiędzy Instytucją Pośredniczącą drugiego stopnia a Ministerstwem Rozwoju Regionalnego, bo tutaj czasami mamy dosyć długi okres oczekiwania na odpowiedzi. Z drugiej strony też czasami jakieś [informacje] sprzeczne z wytycznymi, z przyjętymi założeniami na poziomie regionalnym. Tu jest czasami spięcie, co dla realizatora w tym momencie nie jest dobrym, no niekomfortowym odczuciem. Podobne pozytywne oceny bezpośrednich kontaktów z przedstawicielami IZ RPO WO wymieniali zgodnie wszyscy badani beneficjenci, należy więc pozytywie ocenić jakość obsługi beneficjentów w bezpośrednich kontaktach z pracownikami Urzędu Marszałkowskiego. Wysoko oceniano także doświadczenie i kompetencje opiekunów projektów. Pod tym względem badani beneficjenci nieco bardziej krytycznie oceniali WUP, w którym częste zmiany osób odpowiedzialnych za obsługę projektów wprowadzają ich zdaniem chaos komunikacyjny. W przypadku Urzędu Marszałkowskiego korzystnie na jakość obsługi wpływa zdaniem beneficjentów mniejsza liczba obsługiwanych przez opiekunów projektów oraz ich większe doświadczenie w tego typu działaniach. Trudnością związaną z poszukiwaniem informacji, na która wskazywali badani beneficjenci, było to, że o ile informacje ogólne są z reguły łatwo dostępne i zrozumiałe, to jeżeli potrzebuje się konkretnych interpretacji w trudnej, specjalistycznej sprawie, to odnalezienie jej jest już zdecydowanie bardziej pracochłonne i zwykle wymaga kontaktu bezpośrednio z przedstawicielem IZ RPO WO lub IP PO KL. Jak mówił jeden z badanych: Bardzo często jest tak, że ustawy mówią co innego, a trochę inaczej jest to interpretowane w PO KL-u, na przykład te subsydiowane zatrudnienia, czy na przykład zasady dotyczące pomocy publicznej. To są rzeczy, które nie są bezpośrednio związane z realizacją czy tam systemem realizacji w PO KL-u, ale w związku z tym, że są one elementem wsparcia w naszych projektach również musimy poszukiwać informacji, które są odpowiednio interpretowane w samym PO KL-u. Z wypowiedzi badanych wynikało, że czynnikiem sprzyjającym tego typu problematycznym sytuacjom jest niespójność przepisów i regulacji obowiązujących w różnych instytucjach, która nastręcza trudności interpretacyjnych nie tylko beneficjentom, ale i opiekującym się projektami urzędnikom. Jednym z poważnych utrudnień dla wnioskodawców jak i realizatorów projektów jest to, że w różnych obszarach stosuje się bardzo różne pojęcia dotyczące danego zagadnienia, występują bardzo duże rozbieżności definicyjne lub semantyczne, w których nie jest łatwo się odnaleźć beneficjentom. Dodatkowym problemem jest także konieczność czasochłonnego poszukiwania interpretacji, na przykład takich, które zostały wydane przez Ministerstwo dla jakiegoś innego projektu i zostały upublicznione. Stosunkowo często zdarzają się też w opinii badanych beneficjentów sytuacje, gdy w zależności od opiekuna projektu inaczej rozwiązywane się pewne kwestie sporne. Wynika to z tego, że przepisy krajowe bywają ze sobą sprzeczne, np. przepisy kodeksu pracy, PZP itd., a do tego wytyczne i zapisy dokumentacji konkursowej bywają nie do końca zgodne z przepisami krajowymi. Tego typu rozbieżności stanowią główne źródło problemów w zakresie zdobywania informacji przez beneficjentów. Powodują też, że system traktowany jest jako niestabilny i wymagający ciągłego upewniania się czy dana interpretacja nadal obowiązuje. 63

64 Wniosek 11: O ile doświadczeni beneficjenci sprawnie poruszają się w istniejącym systemie informacji, to dla potencjalnych beneficjentów trudny język oraz istniejące niejasności interpretacyjne mogą być odstraszające. O ile sami beneficjenci biorący udział w wywiadzie grupowym podkreślali, że mają już duże doświadczenie w pozyskiwaniu informacji (często wypracowują sobie jakieś konkretne strategie i wiedzą jak najskuteczniej radzić sobie z pewnymi niespójnościami), to sytuację potencjalnych beneficjentów opisywali jako trudną podkreślali, że język dokumentów dla wielu potencjalnych projektodawców jest barierą ciężką do przeskoczenia, a przez laików jest często odbierany jako odstraszający. O tym problemie mówiła też jedna z badanych beneficjentek: Powszechne mniemanie jest w tej chwili takie, że te projekty unijne to jest jakaś wiedza tajemna, to układ dla wybranych, dlatego że dla przeciętnego Kowalskiego ona jest kompletnie nieużyteczna i niezrozumiała. Do mnie notorycznie dzwonią koleżanki i mówią tak, to ja chcę działalność założyć i gdzie ja to znajdę. No jak to gdzie? Na PO KL-u. A gdzie to jest? Ja mówię, no tam i tam, no to wejdź na stronę. No i czego ja mam szukać? No ja mówię listy podpisanych umów. A skąd ona ma wiedzieć, że ona ma szukać listy podpisanych umów z 6.2? To jest przeciętna kobieta z ulicy, ona chce założyć działalność i ona ma mieć dostęp do takich informacji. I niech mi nikt nie mówi, że ludzie o tym wiedzą. Problemem jest z jednej strony trudny język dokumentów (kwestię tę podnoszą zresztą respondenci we wszystkich badaniach dotyczących barier w pozyskiwaniu informacji czy realizacji projektów), który stanowi dużą barierę wejścia dla potencjalnych beneficjentów osób bez doświadczenia, ale z pomysłem na projekt. Z drugiej strony, struktura informacji zawartych na stronach internetowych dotyczących programów wymaga pewnej wprawy w znalezieniu konkretnych odpowiedzi na pytania konieczne jest przejście przez system zakładek i podstron, żeby dotrzeć do potrzebnych informacji. Trzecim problemem, dotkliwym zwłaszcza dla doświadczonych beneficjentów, są pojawiające się w materiałach sprzeczności czy niejasności interpretacyjne, wynikające z kolei ze skomplikowanego systemu procedur i regulacji prawnych funkcjonującego w Polsce Ocena narzędzi komunikacji Wniosek 12: Choć internet stanowi podstawowe źródło informacji dla beneficjentów, przy rozwiązywaniu konkretnych problemów wnioskodawcy zdecydowanie preferują bezpośrednie formy kontaktu i zdobywania informacji. Pytani o preferowane kanały komunikacji beneficjenci w pierwszej kolejności wymieniali stronę internetową instytucji prowadzącej konkretny nabór. W ocenie badanych na tych stronach można najszybciej (choć czasem wymaga to pewnej wprawy ze względu na skomplikowaną strukturę stron) znaleźć aktualne i wyczerpujące informacje zarówno na etapie aplikowania, jak i w trakcie realizacji projektu. Równocześnie, badani podkreślali, że biorąc pod uwagę częste zmiany w zapisach dokumentów, nie zawsze można mieć pewność czy wersja dokumentu dostępna w internecie jest tą obowiązującą. Tym bardziej więc beneficjenci cenili sobie osobisty kontakt z pracownikami opiekującymi się projektem. Wszelkie zindywidualizowane formy pozyskiwania informacji, zwłaszcza bezpośredni kontakt z przedstawicielami IZ RPO WO czy IP PO KL, a także możliwość korzystania z osobistego doradztwa za pośrednictwem ekspertów, są zdecydowanie preferowane przez beneficjentów i wysoko oceniane pod każdym względem. Nie zmienia to jednak faktu, że beneficjenci najchętniej chcieliby być w sytuacji, gdy częste kontakty z opiekunami projektów nie byłyby potrzebne, bo zwykle wynikają one z pewnych niejasności proceduralnych, których wyjaśnienie bywa czasochłonne. Trzecim wymienianym źródłem informacji są szkolenia organizowane z myślą o beneficjentach. Beneficjenci chętnie z nich korzystają, jeżeli mają poczucie, że będą one przekazywały praktyczną wiedzę dotyczącą pisania wniosku czy realizacji projektu, zwłaszcza poprawnego prowadzenia jego strony finansowej. Im bardziej doświadczeni beneficjenci, tym bardziej traktują szkolenia jako okazję 64

65 do zadawania specjalistycznych konkretnych pytań, dużą uwagę przywiązują więc do osoby prowadzącej szkolenie. Niechętnie patrzą więc na sytuacje, gdy szkolenia z różnych zagadnień prowadzone są przez jedną osobę, bądź gdy prowadzący zastrzegają się, że przekazywane przez nich informacje nie mogą być traktowane jako formalnie wiążące. Jak mówiła jedna z potencjalnych beneficjentek: Jeśli mówimy jeszcze o PO KL-u, to z mojego doświadczenia mogę powiedzieć, że w wojewódzkim urzędzie pracy są powiedzmy trzy osoby w pokoju, każda da inną interpretację. Mniej pozytywne oceny szkoleń wynikały zwykle z poczucia, że przedstawiana w ich trakcie tematyka w praktyce pokrywa się z zakresem informacji dostępnych na stronach internetowych, nie wnosząc tym samym zbyt wiele nowego przy wymaganych dużych nakładach czasowych. Doświadczeni beneficjenci nie negują jednak wartości szkoleń dla potencjalnych beneficjentów o małym doświadczeniu. Zwracają też przy tym uwagę, że często najważniejszą korzyścią ze szkolenia jest możliwość wymiany doświadczeń z innymi osobami opracowującymi czy realizującymi projekty w danej dziedzinie. Potrzebę takich forów wymiany doświadczeń zgłaszali uczestnicy wywiadu grupowego. Uważam, że tego typu spotkania powinny być może troszkę częściej organizowane, dlatego, że jest możliwość bezpośredniej rozmowy z pracownikiem takiego regionalnego ośrodka, który czasami odpowiada szybciej na pytania niż my znajdziemy te informacje w internecie poszukując ileś tam aktów prawnych. Czasami, no nie wymaga tego to aż takiego zachodu, ale krótka rozmowa z takim przedstawicielem pomaga właśnie dość szybko pewne kwestie wyjaśnić (...) Na takim spotkaniu też często właśnie są różne instytucje i dany problem już właśnie jakaś instytucja rozwiązała czy spotkała się, więc może też spotkania wspólne na zasadzie dzielenia doświadczenia, też jest jakąś tam drogą. Takie sytuacje mogą zniechęcać do korzystania ze szkoleń, warto więc położyć szczególny nacisk na to, by zawartość programu szkoleń była raczej uzupełnieniem czy rozwinięciem powszechnie dostępnych informacji. Jeżeli chodzi o użyteczność poszczególnych źródeł w codziennej pracy wnioskodawców to na pierwsze miejsce wybijają się strony internetowe, bo nie wymagają wyjścia z biura i poświęcenia czasu na spotkanie, jest to najszybsza forma pozyskiwania informacji. Natomiast szkolenia są bardzo ważne, pod kątem zagadnień merytorycznych i możliwości zadawania konkretnych pytań i doprecyzowania szczegółów. Im bardziej doświadczeni beneficjenci, tym chętniej wybierają szkolenia ze szczegółowej tematyki, w większości dotyczącej kwalifikowalności wydatków i rozliczenia projektów. Wniosek 13: Na etapie przygotowywania pomysłu na projekt i szukania partnerów najwyżej oceniano możliwości wymiany doświadczeń np. w formie wyjazdów studyjnych. Najbardziej cenioną przez beneficjentów biorących udział w wywiadzie grupowym formą zdobywania wiedzy były jednak wyjazdy studyjne. Podkreślano na przykład, że nawet w porównaniu z sytuacją, gdy zaprasza się do siebie ekspertów z danej dziedziny, zobaczenie na własne oczy jak realizowane są projekty w innych regionach czy krajach, ma nieporównanie większe walory edukacyjne. Można się tu powołać na doświadczenia jednego z badanych beneficjentów, który mówił: Zapraszaliśmy różne instytucje, bo i instytucje publiczne i organizacje pozarządowe i przedsiębiorstwa i za każdym razem robiliśmy jakąś ankietę podsumowującą i zdecydowanie forma wizyty studyjnej jest dużo lepsza niż (...) kiedy nawet ściągamy najlepszych ekspertów z zagranicy czy z kraju i oni to przedstawiają w formie jakiejś wizualnej (...). Za każdym razem uczestnicy podkreślali, że mimo tego, iż są przez tydzień wyłączeni z pracy i organizacyjnie było to trudne, mimo wszystko ta wizyta studyjna dała im dużo więcej, bo pojechali, zobaczyli to na własne oczy na miejscu. Wszyscy uczestnicy wywiadu grupowego zgadzali się, że wizyty studyjne są naprawdę bardzo dobrym rozwiązaniem, zwłaszcza dla osób, które mają duże doświadczenie w pisaniu projektów i na spotkania informacyjno-promocyjne już się nie wybierają z racji tego, że przebiegają one z reguły według tego samego schematu. Im bardziej doświadczeni beneficjenci, tym większą rolę odgrywają nieformalne 65

66 sieci i marketing szeptany i tym bardziej doceniają możliwości związane z wizytami studyjnymi. Wyjeżdżanie i podpatrywanie jak dany region realizuje ten sam priorytet, bądź wprowadza pewne innowacyjne rozwiązania, umożliwia projektodawcom po pierwsze nawiązywanie partnerstw projektowych, bądź szerszej współpracy, a po drugie zaadaptowanie dobrych praktyk we własnym działaniu czy planowanych projektach. Podsumowując, hierarchia ważności kanałów komunikacji jest dość podobna dla wszystkich badanych beneficjentów najważniejsza są strony internetowe, na drugim miejscu kontakty osobiste lub telefoniczne z pracownikami zajmującymi się danym zagadnieniem lub w Punkcie Informacyjnym, a po trzecie szkolenia i konferencje. Jak mówili badani niezwykle cenne byłoby też rozwiniecie oferty wyjazdów studyjnych, zwłaszcza na etapie wymyślania projektów i budowania partnerstw, a także jako źródło wiedzy o dobrych praktykach. Podkreślano, że mocną stroną zarówno wizyt studyjnych, jak i szkoleń jest możliwość zetknięcia się z konkretnymi przykładami wdrażania określonych projektów, co ma walory inspiracyjne, umożliwia transfer wiedzy i doświadczeń oraz budowanie sieci kontaktów, nieraz owocujących później współpracą. Badani w ramach wywiadu grupowego beneficjenci w ogóle nie wspominali o publikacjach papierowych, jako o wykorzystywanym przez siebie źródle informacji. Sugeruje to, że różnego rodzaju publikacje mają w grupie doświadczonych beneficjentów marginalne znaczenie jako nośnik informacji przydatnej do realizacji projektu. Trudno się zresztą dziwić małej istotności publikacji, jeżeli wziąć pod uwagę, że w większości nie są one skierowane specyficznie do beneficjentów, rzadko więc poruszają konkretne, techniczne zagadnienia, które są dla tej grup najbardziej interesujące. Trudno też by długo pozostawały aktualne, biorąc pod uwagę jak często zmieniają się wytyczne czy zasady tworzenia i rozliczania projektów. Z drugiej strony, ponieważ ważnym źródłem informacji są dla beneficjentów strony internetowe, można założyć, że wersje elektroniczne niektórych z tych publikacji stanowić już mogą przydatne źródło informacji o realizowanych w regionie projektach. Badani beneficjenci w ogóle nie wymienili też mediów tradycyjnych, takich jak telewizja czy radio. Wskazywano raczej na przydatność mediów społecznościowych czy newsletterów, a także sieci osobistych kontaktów i marketingu szeptanego. Podobnie jako mało użyteczne jawiły się badanym przez nas doświadczonym beneficjentom spotkania informacyjne. Jak podkreślała jedna z badanych tego rodzaju spotkania są dla osób z pewnym doświadczeniem z reguły stratą czasu: No bo spotkania informacyjno-promocyjne to jest naprawdę powielenie... Te spotkania trwają 3 godziny, to jest powielenie tego co znajduje się w dokumentacji, która jest i tak zawieszona na stronie. Z reguły jak przychodzimy przygotowani na te spotkania, chcemy zadać konkretne pytania i tak wiemy, że musimy wykonać telefon bądź napisać maila, bo jeszcze nie rozpowszechniają takich informacji. Wydaje się, że podobnie jak w przypadku publikacji, wynika to z małego zapotrzebowania wśród beneficjentów na informację ogólną, o charakterze promocyjnym, która w tych mediach dominuje. Wniosek 14: W zależności od programu, który ich interesuje, beneficjenci RPO WO oraz potencjalni beneficjenci RPO WO i PO KL korzystają z różnych źródeł wiedzy o funduszach. Jak pokazują wyniki badania ilościowego, do głównych źródeł wiedzy o Funduszach Europejskich dla beneficjentów RPO WO należą: strona Urzędu Marszałkowskiego (23,8%), strona internetowa OCRG (20,0%) oraz zewnętrzne firmy szkoleniowe lub doradcze (16,8%). W przypadku beneficjentów PO KL hierarchia sięgania do źródeł wygląda zupełnie inaczej: na pierwszym miejscu badani wymieniali stronę internetową opolskiego WUP (32,8%), na drugim miejscu pojawiła się strona Urzędu Marszałkowskiego (20,8%) zaś na trzecim szkolenia i warsztaty (13,9%), które w przypadku beneficjentów RPO WO stanowiły margines (wymienione dopiero na dziesiątym miejscu, stanowiły źródło informacji dla 5,5% beneficjentów RPO WO ). 66

67 Poniższy wykres obrazuje różnice w wykorzystywaniu źródeł informacji w zależności od rodzaju beneficjenta. Rycina 15 Poszukiwanie informacji o możliwościach uzyskania finansowania z RPO WO / PO KL. Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Zestawiono informację na temat częstości korzystania z danego źródła z informacją na temat jego szczegółowej oceny. Poniżej na mapach przedstawiono ważność i ocenę poszczególnych źródeł z punktu widzenia beneficjentów i potencjalnych beneficjentów RPO WO oraz PO KL. Każda mapa dzieli się na 4 części: - część czerwona (ważne, nisko ocenione) zawiera te źródła, które były często wskazywane, lecz oceniane niżej niż pozostałe; - część żółta (mało ważne, nisko ocenione) zawiera te źródła, które były rzadko wskazywane i oceniane niżej niż pozostałe; - część niebieska (mało ważne, wysoko ocenione) zawiera te źródła, które były rzadko wskazywane, zaś ich ocena była wysoka; - część zielona (ważne, wysoko ocenione) zawiera te źródła, które były często wskazywane i wysoko oceniane przez naszych badanych. Przedstawione analiza pozwala przede wszystkim zdiagnozować, które źródła informacji są dla badanych beneficjentów istotne, lecz nisko przez nich oceniane (część czerwona) oraz które źródła informacji są zarówno ważne, jak i wysoko oceniane (część zielona). 38 W przypadku tych pierwszych warto zastanowić się nad wprowadzeniem działań naprawczych, które podniosą jakość lub dostępność tych źródeł informacji. W przypadku źródeł ocenianych jako ważne i dobrej jakości warto 38 Poszczególne części oddzielono od siebie na podstawie miary medianowej wyznaczonej dla każdego z dwóch wymiarów. 67

68 natomiast kontynuować dotychczasowe działania, aby dalej wzmacniać ich znaczenie w systemie informacji. Rycina 16 Ważność i ocena źródeł informacji RPO WO Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO potencjalnymi beneficjentami RPO WO W przypadku beneficjentów RPO WO ważnym źródłem informacji, choć ocenianym relatywnie nisko są szkolenia i warsztaty, artykuły w prasie lokalnej oraz konferencje. Na uwagę zasługuje również strona internetowa OCRG, która jest ważnym źródłem informacji, zaś oceniona została niżej niż pozostałe źródła z tej grupy. Także w trakcie badań jakościowych można się było spotkać z opinią, że szkolenia i warsztaty, choć mają duży potencjał do przekazywania cennych dla beneficjentów informacji, nie zawsze spełniają pokładane w nich nadzieje są zbyt ogólne lub powielają informacje zawarte na stronach internetowych. Do ważnych i wysoko obecnie ocenianych źródeł informacji należą strony internetowe Urzędu Marszałkowskiego, firmy zewnętrzne oraz bezpośrednie kontakty z pracownikami IZ i IP2 RPO WO Wyniki te są zgodne z deklaracjami beneficjentów biorących udział w wywiadzie grupowym, którzy podkreślali, że strony internetowe są dla nich podstawowym źródłem informacji, o ile nie są im potrzebne szczegółowe interpretacje i rozstrzygnięcia wówczas najchętniej korzystają bowiem z bezpośredniej pomocy pracowników IZ i IP2 RPO WO lub wsparcia firm komercyjnych. Z kolei Punkty Informacyjne oraz strona WUP, choć nie są dla beneficjentów RPO WO najważniejszymi źródłami informacji, zostały ocenione dość wysoko pod względem jakości. Podstawowym obszarem wartym poprawy jest więc strona OCRG oraz szkolenia i warsztaty, które jako ważne źródła informacji mają potencjał by stać się jeszcze lepsze. Także prasa lokalna i 68

69 regionalna oceniana była jako źródło informacji, które choć ważne nie zawsze przekazuje informacje najwyższej jakości. Jak widać najmniej ważne z punktu widzenia badanych beneficjentów są targi czy konkursy, bilboardy oraz audycje telewizyjne. Publikacje papierowe, choć oceniane nieco wyżej, także znalazły się w grupie tych mniej istotnych źródeł informacji. Wyżej cenione są newslettery i audycje radiowe, które jednak z punktu widzenia beneficjentów nie pełnią zbyt ważnej roli w systemie informacji. Rycina 17 Ważność i ocena źródeł informacji PO KL. Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami PO KL. W przypadku beneficjentów PO KL ważnym źródłem informacji, choć ocenianym relatywnie nisko są strony Urzędu Marszałkowskiego, które są drugim co do ważności źródłem informacji, lecz ocenione zostały nieco niżej niż strona WUP. Warto też zwrócić uwagę na ważne, choć raczej nisko oceniane szkolenia i warsztaty oraz kontakty z pracownikami IP i IP2 PO KL. Dość nisko oceniono też ważne źródło jakim są rozmowy z osobami, które otrzymały dofinansowanie. Uwagi zwłaszcza wymagają szkolenia i warsztaty, które jeżeli zadbać o ich jakość mają szansę lepiej pełnić swoją ważną rolę w systemie informacji dla beneficjentów. Do ważnych i wysoko obecnie ocenianych źródeł informacji należy przede wszystkim strona WUP, dość wysoko oceniono też konferencje oraz Punkty Informacyjne. Jest to zjawisko pozytywne, biorąc pod uwagę, że w systemie te właśnie źródła informacji traktowane są jako kluczowy element wdrażania PO KL w regionie. Ogólnie rzecz biorąc, na poszczególnych wymiarach lepiej oceniono źródła informacji dla PO KL niż RPO WO , niemniej jednak, zarówno źródła informacji dla PO KL, jak i RPO WO ocenione zostały dość wysoko, zwłaszcza pod względem sformułowania źródeł przystępnym językiem 69

70 oraz rzetelności i wiarygodności źródeł. Słabiej natomiast wypadła ocena pod względem tego, czy dane źródło zawiera informacje wyczerpujące zwłaszcza w przypadku źródeł informacji o RPO WO Jeśli chodzi o formułowanie informacji przystępnym językiem, beneficjenci RPO WO szczególnie doceniają konferencje, seminaria i wykłady (97%) oraz indywidualny kontakt z pracownikiem IZ i IP2 RPO WO (94%), jak również stronę internetową Urzędu Marszałkowskiego (94%). W przypadku beneficjentów PO KL aż sześć źródeł informacji uzyskało oceny maksymalne pod względem przystępności językowej. Były to przede wszystkim źródła bezpośrednie (firmy szkoleniowe, szkolenia i warsztaty, konferencje, seminaria i wykłady, kontakt z pracownikiem IP/IP2 PO KL czy Punkty Informacyjne). Warto podkreślić, że najwyższe oceny pod tym względem otrzymują te sposoby informowania, które wiążą się z bezpośrednim kontaktem beneficjenta z osobami udzielającymi informacji. Oparty na indywidualnym osobistym kontakcie sposób informowania jest wyraźnie preferowany przez beneficjentów, jako niezwykle istotne uzupełnienie informacji dostępnych na stronach internetowych czy w publikacjach. Jak wskazują wypowiedzi beneficjentów uczestniczących w wywiadzie grupowym, najbardziej cenią oni sobie właśnie możliwość zadawania konkretnych pytań związanych ze specyfiką tworzonego wniosku czy realizowanego projektu. Wynika to z tego, że zapisy dokumentów często wymagają oficjalnej interpretacji, w zderzeniu z konkretnym kontekstem projektu, bądź są na tyle skomplikowane, że wymagają dodatkowego wyjaśnienia. Oprócz źródeł opartych na osobistym kontakcie, również informacje w prasie lokalnej uzyskały maksymalną ocenę pod względem sformułowania informacji przystępnym językiem. Rycina 18 Ocena źródeł informacji przystępność języka. Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Respondenci dużo niżej ocenili źródła informacji na temat RPO WO pod względem tego na ile są wyczerpujące: najwyżej oceniono zewnętrzne firmy szkoleniowe i doradcze (92%), strony 70

71 internetowe Urzędu Marszałkowskiego (90%) oraz indywidualny kontakt z pracownikami IZ i IP2 RPO WO (również 90%). W przypadku źródeł informacji dla PO KL dwa z nich otrzymały najwyższe noty (100%): zewnętrzne firmy szkoleniowe oraz Punkty Informacyjne. Ta ocena zgadza się z wypowiedziami beneficjentów uczestniczących w wywiadzie grupowym, którzy często podkreślali, że wsparcie prywatnych firm czy wynajętych ekspertów stanowi dla nich ważną pomoc, zwłaszcza na etapie realizacji projektu. Rycina 19 Ocena źródeł informacji wyczerpujące informacje. Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Źródła informacji, z których korzystają beneficjenci RPO WO oraz PO KL zostały natomiast wysoko ocenione jeśli chodzi o ich rzetelność i wiarygodność. W przypadku beneficjentów RPO WO do najwyżej ocenionych pod tym względem źródeł należały: strony Urzędu Marszałkowskiego (99%), zaś na drugim miejscu uplasowały się ex aequo zewnętrzne firmy szkoleniowe oraz indywidualny kontakt z pracownikiem IZ lub IP2 RPO WO (94%). W przypadku beneficjentów PO KL aż cztery źródła informacji zostały określone jako w pełni rzetelne i wiarygodne (100%). Były to: zewnętrzne firmy szkoleniowe, indywidualne kontakty z pracownikami IP PO KL lub IP2 PO KL, informacje w prasie lokalnej oraz Punkty Informacyjne. 71

72 Rycina 20 Ocena źródeł informacji rzetelność i wiarygodność. Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Wniosek 15: Beneficjenci oraz potencjalni beneficjenci RPO WO czują się słabiej poinformowani niż beneficjenci PO KL źródła dla nich dedykowane niosą mniej informacji, co skłania ich do korzystania z innych źródeł. O ile źródła zazwyczaj sformułowane są przystępnym językiem i zawierają informacje rzetelne, to nieco rzadziej oceniane są jako wyczerpujące. W wyniku tego, badani beneficjenci zwykle korzystają z więcej niż jednego źródła, by uzyskać potrzebne im informacje. Z pojedynczego źródła informacji korzysta 15,6% beneficjentów RPO WO oraz 18,9% beneficjentów PO KL, natomiast z trzech lub więcej źródeł informacji 45,3% beneficjentów RPO WO oraz 39,1% beneficjentów PO KL. Najczęściej w pierwszej kolejności badani korzystali z informacji zawartych na stronach internetowych, które udostępniają szeroki zakres dokumentacji potrzebnej zarówno do przygotowania wniosku, a następnie jego realizacji. Zwykle jednak zasoby elektroniczne wymagały uzupełnienia, najczęściej ze względu na trudności wynikające z interpretacji zapisów proceduralnych oraz niejasności definicyjne. Wówczas najchętniej odwoływano się do wiedzy osób bezpośrednio odpowiedzialnych za organizacje konkursów lub wdrażanie projektów, czyli przedstawicieli IP PO KL i IP2 PO KL. Fakt, że beneficjenci PO KL w mniejszym stopniu wykorzystywali wiele źródeł informacji może też wynikać z tego, że mogli korzystać zarówno z dedykowanego do ich obsługi RO EFS, jak i sieci Punktów Informacyjnych, które oferują szeroki zakres potrzebnych beneficjentom i potencjalnym beneficjentom usług, tym samym upraszczając dostęp do poszukiwanych przez nich informacji. 72

73 Wniosek 16: Wzięcie udziału w szkoleniu zmniejsza liczbę potencjalnych problemów na etapie aplikowania o środki. Różnice między beneficjentami RPO WO i beneficjentami PO KL widać także w przypadku korzystania ze szkoleń dotyczących aplikowania o środki z danego programu. Wśród beneficjentów PO KL było więcej osób korzystających ze szkoleń (62%), niż wśród beneficjentów RPO WO (47%). Rycina 21 Udział w szkoleniu Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Dane sugerują, że wyższa częstotliwość korzystania ze szkoleń w tej pierwszej grupie mogła się przełożyć na mniejszą liczbę problemów związanych z przygotowaniem lub składaniem wniosku o dofinansowanie. Kłopoty w tym zakresie rzadziej deklarowali bowiem beneficjenci PO KL (23%), niż beneficjenci RPO WO (34%). Ogólnie rzecz biorąc, wśród osób, które brały udział w szkoleniu połowa nie miała problemów z przygotowywaniem lub składaniem wniosków, zaś wśród tych, którzy nie brali udziału w szkoleniach odsetek ten był niższy o 10pp (41%). 73

74 Rycina 22 Problemy z przygotowaniem lub składaniem wniosku. Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO W dalszej części przedstawiamy szczegółową ocenę sieci Punktów Informacyjnych, w oparciu o dane zastane oraz wyniki badań ilościowych i jakościowych. Punkty Informacyjne Sieć Punktów Informacyjnych o Funduszach Europejskich w województwie opolskim tworzy w sumie 12 punktów, w tym: Główny Punkt Informacyjny w Opolu, Lokalny Punkt Informacyjny w Opolskim Centrum Rozwoju Gospodarki w Opolu, 10 Lokalnych Punktów Informacyjnych we wszystkich miastach powiatowych województwa. Informacji w zakresie Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w województwie opolskim udzielają natomiast trzy wyspecjalizowane instytucje: Referat Europejskiego Funduszu Społecznego Departament Koordynacji Programów Operacyjnych Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego, Wojewódzki Urząd Pracy w Opolu, Regionalny Ośrodek EFS w Opolu. Wniosek 17: Punkty Informacyjne FE są jednym z rzadziej wybieranych źródeł informacji zarówno przez beneficjentów jak i potencjalnych beneficjentów. 74

75 Od początku funkcjonowania PIFE do końca I półrocza 2013 we wszystkich Punktach łącznie przeprowadzono konsultacji ( osobistych, telefonicznych oraz mailowych) dotyczących wszystkich programów pomocowych UE, w tym RPO WO i PO KL. Mimo tak imponującej liczby udzielonych konsultacji, jak pokazały dotychczasowe badania, Punkty Informacyjne FE oraz PO KL są jednym z rzadziej wybieranych źródeł informacji zarówno przez beneficjentów jak i potencjalnych beneficjentów, co nie jest zadowalającym wynikiem wobec tak rozbudowanej sieci Punktów w województwie opolskim (w szczególności sieci PIFE w województwie opolskim funkcjonuje najwięcej Punktów w porównaniu do pozostałych regionów kraju). Odsetek korzystających z tego źródła informacji kształtował się na niskim poziomie już na początku realizacji Programów 39. Wyniki w obecnym badaniu pokazały, że nadal nie jest to priorytetowe źródło informacji jedynie 11,7% badanych deklarowało korzystanie z usług Punktów Informacyjnych, co plasuje je dopiero na 9. miejscu wśród najczęściej wskazywanych źródeł. Z Punktów Informacyjnych nieco częściej korzystają beneficjenci (13,5%) niż potencjalni beneficjenci (7,9%). Z kolei, przedmiotem konsultacji nieco częściej są kwestie związane z możliwością uzyskania dofinansowania bądź realizacją projektów w ramach RPO WO (12,4%) niż PO KL (10,6%). Stosunkowo niską pozycję punktów informacyjnych w hierarchii źródeł informacji można tłumaczyć dwoma czynnikami. Po pierwsze, wobec dobrze ugruntowanego systemu informacji opierającego się na stale aktualizowanych stronach internetowych, szkoleniach, bezpośrednich kontaktach z pracownikami IZ/IP2 RPO WO i IP/IP2 PO KL oraz pomocy ze strony firm zewnętrznych, Punkty Informacyjne nie stanowią jedynego źródła praktycznych informacji dla projektodawców. Beneficjenci i potencjalni beneficjenci chcąc pogłębić wiadomości uzyskane na stronach internetowych najchętniej poszukują informacji u źródła, czyli w trakcie szkoleń bądź poprzez bezpośrednie kontakty z pracownikami instytucji realizujących RPO WO i PO KL. Ponadto, coraz większą rolę w systemie informacji odgrywają firmy zewnętrzne, którym beneficjenci chętnie zlecają przygotowywanie wniosku o dofinansowanie i kwestie związane z rozliczaniem projektów. Firmy te specjalizują się w pozyskiwaniu funduszy UE i postrzegane są jako podmioty posiadające wysokie kompetencje w zakresie przygotowywania wniosków. Dzięki takiemu wizerunkowi panuje przekonanie, że przy pomocy firm doradczych łatwiej jest odnieść sukces w aplikowaniu o środki (szerzej o innych źródłach informacji w pozostałych częściach rozdziału). Warto tu podkreślić, że zewnętrzne firmy doradcze i szkoleniowe wymieniane były na czwartym miejscu jako źródło informacji o Funduszach Europejskich wskazywała je prawie jedna piąta badanych, przy czym zdecydowanie najczęściej byli to beneficjenci RPO WO (24,6%). Po drugie, jak pokazują najnowsze badania, opolskie PIFE świadczą wysokiej jakości usługi, jednakże taki stan rzeczy nie utrzymywał się na tym samym poziomie w poprzednich latach. Potwierdzeniem wysokiej jakości usług świadczonych w PIFE są najnowsze wyniki badania CAWI. Ogólnie rzecz biorąc, badani pozytywnie oceniają Punkty Informacyjne pod kątem dostępności do usług (92,5%), przystępności języka (92,5%), rzetelności i wiarygodności przekazywanych informacji (92,4%), aktualności (90,5%) oraz ich kompletności (86,8%). Z wysoką jakością świadczonych usług w opolskich PIFE mamy do czynienia od stosunkowo niedawna. Badania metodą Tajemniczego klienta zrealizowane w latach wskazywały na poważne uchybienia w tym zakresie, a taki stan rzeczy utrzymywał się na przestrzeni kilku lat. W badaniu z 2009 roku, PIFE województwa opolskiego uzyskały całościową ocenę 66,3 w skali od 1 do 100, co pozwoliło im zająć 11 miejsce na 14 województw objętych badaniem (dla porównania, najlepsze województwo uzyskało 76,7 punktów, a średnia wynosiła 69,9). Punkty w województwie 39 Próba dla pytania odnoszącego się do Punktów Informacyjnych wyniosła 46 respondentów w przypadku PO KL. W podanej próbie korzystanie z Punktów zadeklarowało 44,4% spośród beneficjentów PO KL i 29,2% spośród potencjalnych beneficjentów. W przypadku RPO WO próba dla pytania odnoszącego się do Punktów Informacyjnych wyniosła 44 respondentów. W podanej próbie korzystanie z Punktów zadeklarowało 42,9% spośród beneficjentów i 31,2% pośród potencjalnych; Źródło: Grupa Gumułka (2009) Ocena działań informacyjno promocyjnych realizowanych w ramach Funduszy Strukturalnych na lata w województwie opolskim. Badanie zrealizowane na zlecenie UMWO, Katowice: Grupa Gumułka, s

76 opolskim uzyskały wówczas wyniki poniżej średniej niemalże we wszystkich badanych obszarach. Najgorszy wynik uzyskały w najistotniejszym obszarze dotyczącym jakości obsługi bezpośredniej, w którym ocenione zostały jako najsłabsze w kraju z wynikiem 59,5 (średnia dla tego obszaru wynosiła 74,7) 40. Choć kolejne badanie z 2011 roku wykazało ogólny znaczny wzrost jakości usług świadczonych przez PIFE w całym kraju, to PIFE w województwie opolskim nadal wypadały na tle pozostałych raczej przeciętnie (ogólny wynik nieco poniżej średniej dla wszystkich badanych punktów, co również dawało 11 miejsce na 15 badanych województw). 41 Wyniki pochodzące z ewaluacji z 2012 roku przeprowadzonej w wybranych najsłabiej funkcjonujących PIFE (w tym aż 7 PIFE w województwie opolskim) pokazały spadek jakości świadczonych usług w większości badanych Punktów w regionie. Takie aspekty jak komfort obsługi i łatwość uzyskania konsultacji w stosunku do badania z 2011 roku uległ pogorszeniu w 6 z 7 badanych PIFE, jakość obsługi bezpośredniej w 5 z 7 PIFE oraz jakość obsługi telefonicznej w 4 z 7 PIFE. Wzrost jakości odnotowano jedynie w przypadku usług świadczonych drogą mailową dotyczył on wszystkich Punktach objętych badaniem. 42 Badania sieci Punktów Informacyjnych PO KL prowadzone od 2009 roku pokazują, że Punkty te funkcjonujące w województwie opolskim obecnie działają na bardzo wysokim poziomie i są jednymi z najlepszych w kraju. Jednakże, taki stan rzeczy, podobnie jak w przypadku PIFE, nie utrzymywał się od początku istnienia tychże punktów. Na przestrzeni trzech fal pomiarowych przy wykorzystaniu metodyki Tajemniczego klienta, Punkty Informacyjne PO KL w województwie opolskim miały tendencję wspinania się po szczeblach rankingu wszystkich województw. W roku 2009 opolskie uplasowało się na 15. miejscu, w 2011 roku na 8. miejscu, natomiast według wyników najnowszego badania przeprowadzonego w 2013 roku Punkty Informacyjne PO KL w regionie opolskim znajdują się na bardzo wysokim, drugim miejscu. Warto przy tym zwrócić uwagę, że Punkty w województwie opolskim zostały ocenione najlepiej w kraju pod względem jakości konsultacji udzielanych drogą telefoniczną. Wyszczególniając wyniki uzyskane przez poszczególne Punkty według najnowszego badania z 2013 roku, Punkt Informacyjny funkcjonujący przy Urzędzie Marszałkowskim uplasował się na 6. miejscu z wynikiem 92,1%, natomiast Punkt działający przy WUP w Opolu zajął 9. miejsce z wynikiem 89,5%. 43 Dobrym przykładem działalności Punktu Informacyjnego w województwie opolskim na przestrzeni lat jest Punkt Informacyjny PO KL w Regionalnym Ośrodku EFS w Opolu. Jak pokazują badania, RO EFS ten jest jednym z najlepszych Ośrodków w kraju, a wysoka jakość świadczonych usług utrzymuje się od lat na stałym poziomie. W badaniach metodą Tajemniczego klienta realizowanych w latach RO EFS w Opolu został oceniony bardzo wysoko, plasując się na miejscach 1-3 (W 2010 roku ROEFS w Opolu zajął 3. miejsce, w miejsce, w miejsce). Powodem tak pozytywnej oceny jakości świadczonych usług nie tylko w Ośrodku w Opolu, ale także przez całą sieć RO EFS, są przede wszystkim wysokie kompetencje, wiedza i doświadczenie kadry Ośrodków, które zostały szczegółowo ustalone w Standardach działania sieci RO EFS. Ponadto, Ośrodki, poza usługami informacyjnymi, prowadzą także działalność doradczą (zarówno na etapie aplikowania, jak i realizacji projektów), animacyjną (pomoc w tworzeniu partnerstw) oraz szkoleniową. Tak szeroki wachlarz usług umożliwia przekazywanie zarówno podstawowych informacji, jak również specjalistycznych porad w zależności od poziomu wiedzy danego interesanta. Regionalne Ośrodki EFS oferują kompleksową pomoc potencjalnym beneficjentom w procesie aplikowania, począwszy od wdrożenia w świat Funduszy, poprzez zapoznanie z możliwościami uzyskania dofinansowania, po pomoc w 40 Pentor, LBS (2010) Badanie Punktów Informacyjnych tworzących System Informacji o Funduszach Europejskich oraz działających w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Badanie na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa: Pentor Research International, Laboratorium badań społecznych 41 LBS (2011) Badanie Punktów Informacyjnych tworzących System Informacji o Funduszach Europejskich. Badanie na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa: Laboratorium badań społecznych 42 EGO s.c. (2012) Badanie Mystery Shopping wybranych Punktów Informacyjnych Sieci Punktów Informacyjnych Funduszy Europejskich. Badanie na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa: EGO s.c. 43 Public Profits (2013) Badanie Punktów Informacyjnych PO KL metodą Mystery Calling oraz Mystery Mailing, badanie na zlecenie Centrum Projektów Europejskich, Warszawa: Public Profits 76

77 opracowywaniu wniosku o dofinansowanie. Z kolei beneficjenci mogą uzyskać specjalistyczną poradę związaną z różnymi obszarami na etapie realizacji projektów, to jest na przykład w zakresie PZP, zasady równości szans płci, jak również mogą otrzymać pomoc przy rozliczaniu projektów. Podsumowując, Punkty Informacyjne FE nie stanowią z punktu widzenia projektodawców kluczowego ogniwa systemu informacji dla beneficjentów i potencjalnych beneficjentów. Taki stan rzeczy jest spowodowany po pierwsze drugorzędnością tego źródła informacji wobec innych takich jak strony www urzędów, szkolenia, bezpośrednie kontakty z pracownikami, czy firmy doradcze. Po drugie, mimo iż Punkty Informacyjne FE w woj. opolskim, według najnowszych badań, świadczą wysokiej jakości usługi, to jednak taki stan rzeczy nie utrzymywał się na tym samym poziomie w poprzednich latach. Badania przeprowadzone w latach pokazały, że istotnym problemem mogącym mieć wpływ na niewielką częstotliwość korzystania z usług Punków była niska jakość usług świadczonych przez konsultantów PIFE utrzymująca się na zbliżonym poziomie na przestrzeni lat. Dobrą praktykę stanowi w tym kontekście działalność Regionalnego Ośrodka EFS, który w ramach swoich usług prowadzi również punkt informacyjny. Częstokroć klienci PIFE chcąc uzyskać pogłębione, bardziej specjalistyczne informacje z zakresu PO KL byli odsyłani właśnie do RO EFS w Opolu, który, jak pokazują badania, jest jednym z najlepszych w kraju, a wysoki poziom świadczonych w nim usług utrzymuje się na stałym poziomie. W kolejnej części przedstawiamy szczegółową ocenę szkoleń skierowanych do beneficjentów i potencjalnych beneficjentów obu badanych programów. Szkolenia dla beneficjentów Spotkania informacyjne i specjalistyczne szkolenia to jedne z podstawowych narzędzi realizacji założeń Zintegrowanego Planu Komunikacji, w którym przypisane są do grupy działań Edukacja 44. Od początku wdrażania perspektywy instytucje zaangażowane w realizację Planu organizowały szereg szkoleń adresowanych do potencjalnych beneficjentów i beneficjentów programów. Była to świadoma odpowiedź na istniejące zapotrzebowanie, deklarowane zarówno w bezpośrednich kontaktach z beneficjentami, jak i potwierdzone w realizowanych badaniach 45. Szkolenia dotyczyły zarówno tematów dość specyficznych (jak np. przygotowanie studium wykonalności czy też zakresu pomocy publicznej), jak i tematów ogólnych (np. zarządzanie projektem). Od roku 2008 do roku 2012 w inicjatywach tych uczestniczyły odpowiednio 5462 osoby (spotkania informacyjne) oraz 4608 osób (szkolenia dla beneficjentów) 46. Liczby te obrazują dobrze skalę działań szkoleniowych, jakie zostały podjęte. Warto więc podjąć próbę oceny tego elementu. W trakcie analizy zebranego materiału badawczego wysunęliśmy następujące wnioski: Wniosek 18: Szkolenia nie są podstawowym, lecz uzupełniającym źródłem informacji dla beneficjentów i potencjalnych beneficjentów programów realizowanych w województwie opolskim Wniosek 19: Szkolenia są oceniane zdecydowanie pozytywnie pod względem dostępności; klarowności przekazu oraz kompletności, wiarygodności i aktualności przekazywanych informacji 44 Zob. Zintegrowany Plan Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach , Dokument przyjęty przez Zarząd Województwa Opolskiego Uchwałą nr 1823/2012 z dnia 13 lutego 2012 r., s InfoAudit Sp. z o.o. (2010) Bariery i problemy w realizacji projektów finansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego w województwie opolskim. Badanie ewaluacyjne na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego: Opole, s Załącznik X do Sprawozdania z realizacji RPO Woj. Opolskiego w roku

78 Pierwszy z wniosków sformułowaliśmy na bazie przeprowadzonego badania ilościowego. Na poniższych kolejnych trzech rycinach zobrazowano wskazania beneficjentów i potencjalnych beneficjentów obu programów dotyczące podstawowych źródeł pozyskiwania informacji o programach. Rycina 23 Najważniejsze źródła informacji dla potencjalnych beneficjentów RPO WO beneficjentów (RPO WO i PO KL łącznie) i Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Widać wyraźnie, iż w badanej grupie beneficjentów i potencjalnych beneficjentów jedynie co dziesiąta osoba wskazuje na szkolenia, jako podstawowe i najważniejsze źródło informacji o programach. Występują też wyraźne różnice między grupą respondentów związanych z RPO WO a PO KL. W przypadku programu regionalnego jedynie 6% badanych wskazuje szkolenia jako najważniejsze źródło informacji, podczas gdy wśród przedstawicieli beneficjentów i potencjalnych beneficjentów PO KL było ich ponad dwa razy więcej (14%). Można założyć, że wynika to bezpośrednio z różnych potrzeb informacyjnych obu grup. W przypadku RPO WO duża część projektów ma charakter inwestycyjny, związana jest albo z dokonywaniem zakupów sprzętu, albo prowadzeniem procesu budowlanego. W przypadku tych bardziej złożonych projektów proste szkolenia nie spełniają więc swojej roli. W trakcie FGI z beneficjentami, ale również podczas wywiadów telefonicznych z partnerami społeczno-gospodarczymi pojawiało się przekonanie, że w takim przypadku istotną pomocą jest przede wszystkim indywidualne doradztwo czy interpretacje konkretnych przepisów. W przypadku tych projektów beneficjenci częściej też powierzają realizację zewnętrznym podmiotom komercyjnym firmom doradczym. Natomiast w grupie beneficjentów PO KL szkolenia w większym stopniu odpowiadają na częste wyzwania związane z projektami miękkimi (np. procesy realizacji i rozliczania, ochrona danych osobowych, równość szans w dostępie do projektów, etc.) 78

79 Rycina 24 Najważniejsze źródła informacji dla beneficjentów RPO WO i potencjalnych beneficjentów RPO WO Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Mniejsza rola szkoleń wynika także z ogólnych procesów związanych z komunikacją. Powszechnie wiadomo, i wynika to także z przedstawionych wcześniej wykresów, że podstawowym źródłem informacji jest obecnie Internet. Przy coraz bardziej rozpowszechnionym w społeczeństwie dostępie do komputera i Internetu, jest to bowiem zwykle narzędzie najprostsze i najwygodniejsze w użyciu. Szkolenia wymagają zaś poświęcenia odpowiedniego czasu (a co za tym idzie zrezygnowania z innych obowiązków), nie mówiąc o tym, że dla wielu osób wiążą się z dojazdem do miejsca szkolenia. Powyższe deklaracje są więc w dużym stopniu naturalne. Trzeba jednak wziąć pod uwagę, iż mniejsze znaczenie szkoleń jako źródła informacji dla badanych beneficjentów wynika także z pewnych zastrzeżeń wobec szkoleń, w których mieli już okazję uczestniczyć, jak wskazywali badani podczas wywiadu grupowego: to jest naprawdę powielenie, te spotkania trwają 3 godziny, to jest powielenie tego co znajduje się w dokumentacji, która jest i tak zawieszona na stronie. Z reguły jak zadajemy, jak przychodzimy przygotowani na te spotkania, chcemy zadać konkretne pytania To ograniczone zainteresowanie szkoleniami zostało dostrzeżone także przez pracowników instytucji odpowiedzialnych za działania informacyjno-promocyjne, do których docierały sygnały o niedopasowaniu tematyki i zakresu szkoleń do potrzeb odbiorców. Manifestowało się to również w przyroście wartości odpowiednich wskaźników. Warto podkreślić, iż sygnały te zaowocowały podjęciem konkretnych działań wpływających na poprawę sytuacji. Poza ulokowaniem szkoleń w hierarchii źródeł informacji, ważna jest również ich wartość wyrażana ocenami uczestników. W wyniku przeprowadzonego badania możemy stwierdzić, iż szkolenia są oceniane zdecydowanie pozytywnie pod względem dostępności; klarowności przekazu oraz kompletności, wiarygodności i aktualności przekazywanych informacji. Wniosek ten płynie z analizy opinii zebranych w trakcie badania ilościowego, a także ocen wyrażanych w trakcie FGI z beneficjentami i CATI z partnerami społeczno-gospodarczymi. 79

80 Na poniższej rycinie przedstawiono rozkład opinii na temat różnych wymiarów szkoleń, w których brali udział respondenci. Rycina 25 Ocena szkoleń przez potencjalnych beneficjentów i beneficjentów (RPO WO i POKL łącznie) 100% 80% 60% 69% 71% 64% 70% 64% 40% 20% 23% 26% 22% 24% 26% 0% Dostępność Jasność przekazu Kompletność informacyjna Rzetelność/wiarygodność Aktualność Zdecydowanie nie Raczej nie Trudno powiedzieć Raczej tak Zdecydowanie tak CAWI, N=96 Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Zaprezentowany rozkład odpowiedzi koresponduje z wcześniejszymi wnioskami. Widać wyraźnie, iż grupa respondentów RPO WO jest w większym stopniu sceptyczna wobec szkoleń jako formy pozyskiwania informacji i podnoszenia jakości swoich działań. 47 Na to pytanie odpowiadali jedynie ci respondenci, którzy zadeklarowali fakt uczestniczenia w szkoleniach realizowanych w ramach badanych programów. 80

81 Rycina 26 Ocena szkoleń przez potencjalnych beneficjentów i beneficjentów (z podziałem na RPO WO i POKL) 100% 80% 7% 6% 7% 12% 7% 5% 10% 7% 7% 60% 40% 64% 72% 74% 69% 64% 63% 69% 70% 60% 67% 20% 0% 21% 24% Dostępność (RPO) Dostępność (POKL) 19% Jasność przekazu (RPO) 31% Jasność przekazu (POKL) 14% Kompletność (RPO) 28% Kompletność (POKL) 19% Rzetelność (RPO) 28% 24% 28% Rzetelność (POKL) Aktualność (RPO) Aktualność (POKL) Zdecydowanie nie Raczej nie Trudno powiedzieć Raczej tak Zdecydowanie tak CAWI, N=96 Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Ze wszystkich oceniających, respondenci RPO WO byli w mniejszym stopniu zadowoleni z jakości szkoleń. Oczywiście trzeba podkreślić, że wciąż była to ocena zdecydowanie pozytywna (ok. 80 % wskazań w kategorii dostępność, kompletność informacji, aktualność informacji i ok. 90% wskazań w pozostałych kategoriach stanowiły odpowiedzi zdecydowanie pozytywne i pozytywne). Widać jednak wyraźnie, że zwłaszcza w zakresie kompletności informacji, grupa beneficjentów RPO WO odczuwa w większym stopniu niedosyt. Wiąże się to z opisanymi wcześniej czynnikami dotyczącymi trudnej specyfiki projektów finansowanych z RPO WO Także w wywiadach grupowych z beneficjentami i podczas CATI z partnerami społecznymi pojawiał się ten wątek, że w ramach RPO WO beneficjenci w większym stopniu potrzebują bardzo konkretnych interpretacji, a szkolenia nie zawsze dają taką możliwość (nie ma możliwości szybkiego skontaktowania się z ekspertem). Poza tym beneficjenci dla swojego bezpieczeństwa często oczekują, że oficjalną interpretację otrzymają od IZ RPO WO na piśmie, co również nie jest możliwe w trakcie szkolenia. W przypadku PO KL, oczekiwania beneficjentów w większym stopniu zaś wiążą się z przekazywaniem dobrych praktyk, dzieleniem się dobrymi rozwiązaniami proceduralnymi, interpretacją ogólnych reguł wszystko to relatywnie łatwiej uzyskać na szkoleniu. Powyższe dane pokazują poziom satysfakcji odbiorców ze szkoleń jako jednej z głównych metod komunikacji z beneficjentami i potencjalnymi beneficjentami. Ze względu na bardzo duże zróżnicowanie merytoryczne i organizacyjne projektów oraz wpływ wielu czynników na ich jakość (w tym płynność procesu realizacji), trudno o obiektywny wskaźnik, który jednoznacznie pokazywałby relację między uczestnictwem w szkoleniach a poprawą jakości działań beneficjentów. Warto jednak spojrzeć na dwa regularnie mierzone zjawiska, stanowiące specyficzne miary kontekstowe dla szkoleń. Jedną z takich miar kontekstowych sygnalizujących potencjalne efekty w przypadku szkoleń dla potencjalnych beneficjentów mogą być dane dotyczące średniej liczby wniosków składanych w kolejnych latach. Informacje te przedstawiono na poniższej rycinie. 81

82 Rycina 27 Średnia liczba wniosków składanych w konkursach w ramach RPO Województwa Opolskiego w kolejnych okresach sprawozdawczych (w sztukach) Średnia liczba wniosków (I) 2008 (II) 2009 (I) 2009 (II) 2010 (I) 2010 (II) 2011 (I) 2011 (II) 2012 (I) 2012 (II) 2013 (I) Źródło: Opracowanie własne na podstawie cyklicznych raportów Potencjał administracyjny instytucji zaangażowanych w realizację Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia Cyfry rzymskie w nawiasach oznaczają pierwszą (I) lub drugą (II) połowę roku. Z przedstawionych danych widać, iż poza pierwszym okresem realizacji RPO WO średnia liczba wniosków składanych w kolejnych konkursach utrzymywała się na podobnym poziomie (spadki wartości nie były znaczące, aby mówić o pogarszaniu się sytuacji). Trend wpisywał się w cykl realizacji programu (np. zmniejszająca się wielkość dostępnych środków etc.) Inną miarą kontekstową może być odsetek wniosków, które przechodzą pozytywnie ocenę formalną w konkursach (poniższa rycina). Można założyć, że ciągły proces szkoleniowy prowadzony przez odpowiednie instytucje przyczynia się do kumulatywnego przyrostu wiedzy i umiejętności wśród potencjalnych beneficjentów, co powinno przełożyć się na coraz skuteczniejsze przechodzenie przez procedury aplikacyjne, przynajmniej na etapie formalnym (na etapie merytorycznym oceniane są elementy, które trudno powiązać bezpośrednio ze szkoleniami). 48 W pierwszej połowie 2008 roku oraz w analogicznym okresie 2011 roku dane nie były prezentowane w raportach przygotowywanych przez Departament Koordynacji Wdrażania Funduszy Unii Europejskiej 82

83 Rycina 28 Odsetek wniosków, które przechodziły pozytywnie ocenę formalną w konkursach w ramach RPO Województwa Opolskiego w kolejnych okresach sprawozdawczych (w procentach) ,8 65% 91% 87% 80% 69% 69% 68% 68% 69% 70% 0,6 0,4 0,2 Odsetek wniosków przechodzących ocenę formalną (I) 2008 (II) 2009 (I) 2009 (II) 2010 (I) 2010 (II) 2011 (I) 2011 (II) 2012 (I) 2012 (II) 2013 (I) Źródło: Opracowanie własne na podstawie cyklicznych raportów Potencjał administracyjny instytucji zaangażowanych w realizację Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia Cyfry rzymskie w nawiasach oznaczają pierwszą (I) lub drugą (II) połowę roku. Jak widać na powyższej rycinie nie można postawić tezy o prostej zależności: więcej szkoleń lepsze pod względem formalnym wnioski o dofinansowanie. Analiza sprawozdań z realizacji, w tym sprawozdań PO KL pokazuje także, iż również w obszarze wniosków o dofinansowanie cyklicznie powtarzały się podobne błędy. Na tym etapie badań trudno w sposób bezwarunkowy pozytywnie zweryfikować tezę o bezpośrednim przekładaniu się szkoleń na lepszą jakość działań beneficjentów. Nie oznacza to jednak, iż taka zależność nie istnieje. Problemem jest raczej brak odpowiednich danych, które pozwalałyby wyciągać konkluzywne wnioski. Oczywiście, na wartość opisanych wyżej miar składają się nie tylko szkolenia, ale również potencjał pierwotny beneficjentów, czy też fakt korzystania bądź niekorzystania z usług firm doradczych wyspecjalizowanych w przygotowywaniu wniosków i realizowaniu projektów w ramach Funduszy Europejskich. We wcześniejszych badaniach w województwie opolskim udział w szkoleniach przedstawicieli potencjalnych beneficjentów przyczyniał się w opinii respondentów do późniejszej realizacji projektu, w skutek pozytywnego zakończenia procedury aplikacji Identyfikacja potrzeb informacyjnych Chcąc zbadać potrzeby informacyjne beneficjentów, badanym projektodawcom przedstawiono listę kilku możliwych form prowadzenia akcji informacyjnych na temat zasad korzystania z RPO WO i PO KL. Badani najwyżej ocenili w tym zakresie trzy formy działań: szkolenia (dotyczące realizacji projektów 83,2%, aplikowania 76,5%), dedykowany portal internetowy (74,8%) oraz Punkty Informacyjne 49 W pierwszej połowie 2008 roku dane nie były prezentowane w raportach przygotowywanych przez Departament Koordynacji Wdrażania Funduszy Unii Europejskiej ówczesnego Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, natomiast w drugiej połowie 2008 roku prezentowano wartość dla odsetka wniosków przechodzących pozytywnie przez etap oceny merytorycznej, stąd odchylenie w wartościach w początkowym okresie realizacji programu 50 Zob. Grupa Gumułka (2009) Ocena działań informacyjno promocyjnych realizowanych w ramach Funduszy Strukturalnych na lata w województwie opolskim. Badanie ewaluacyjne na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego: Opole, s

84 (70,7%). Warto zwrócić uwagę, że są to formy, które dotychczas najszerzej wykorzystywano, a więc pożądana jest pod tym względem kontynuacja. Dwie inne rekomendowane przez beneficjentów formy informowania to specjalistyczne szkolenia branżowe i sektorowe (63,8%). Połowa badanych beneficjentów jako przydatne wskazywała też przesyłany mailem newsletter (57,3%), biuletyny informacyjne (52,2%) i infolinię (53,8%). Jeżeli chodzi o różnice między programami to była ona wysoka jeżeli chodzi o chęć korzystania ze szkoleń dotyczących aplikowania, infolinii i newsletter przesyłanego mailem (wszystkie trzy były średnio o 10pp częściej wymieniane w przypadku PO KL). Niżej oceniano przydatność czatów ze specjalistami czy informacje w prasie specjalistycznej. Na podstawie wywiadów można podejrzewać, że powodem dla którego przydatność czatów wydaje się badanym ograniczona jest to, że jest to źródło informacji dostępne tylko w określonych dniach i godzinach, podczas, gdy beneficjenci cenią sobie w tym zakresie większą elastyczność. Dotychczasowy poziom dopasowania istniejących kanałów i treści informacyjnych do potrzeb beneficjentów można ocenić jako wysoki. W momencie składania wniosku, aż 84,5% badanych beneficjentów czuło się wystarczająco poinformowanych o wymogach i warunkach uzyskania dofinansowania. Na pytanie czy beneficjentowi brakowało jakichś informacji potrzebnych do prawidłowego przygotowania i złożenia wniosku o dofinansowanie duża grupa badanych stwierdziła, że nie (76,3% w przypadku RPO WO , 79,5% PO KL). Mimo dobrego dopasowania do potrzeb przeciętnego odbiorcy, system informacji dla beneficjentów ma jednak pewne luki niecała jedna czwarta populacji deklarowała bowiem, że pewnych informacji na etapie aplikowania im brakowało (22,5%). Były to przede wszystkim informacje o regułach oceny, wyboru wniosków (47,4%), o zasadach wypełniania i uzupełniania wniosku (36,1%) oraz o wydatkach możliwych do poniesienia (33,8%). Rzadko jako problem zgłaszano natomiast kwestię terminów i miejsc składania wniosków (6%) czy informacji o typach dofinansowywanych podmiotów (11,3%). Równocześnie jedna czwarta badanych (23,6%) deklarowała, że na etapie aplikowania napotkała na problemy związane z przygotowaniem lub składaniem wniosku o dofinansowanie. Zdecydowana większość z nich miała na tym etapie problemy ze zrozumieniem przepisów i procedur, prawie połowa zaś deklarowała, że były to problemy ze zdobyciem informacji od urzędników. Jedna trzecia beneficjentów RPO WO stwierdziła, że miała kłopot ze znalezieniem informacji na temat wymogów, które trzeba spełnić, aby móc aplikować o środki, podobne problemy deklarowała jedna piąta beneficjentów PO KL. Mimo tych zastrzeżeń, istniejący system informowania był oceniany pozytywnie zarówno w badaniach ilościowych, jak i jakościowych. Połowa badanych zgadzała się ze stwierdzeniem, że informacje przekazywane przez Punkty Informacyjne były przydatne, a godziny ich pracy były dogodne. Częściej jako przydatne oceniali je jednak beneficjenci niż potencjalni beneficjenci. Beneficjenci korzystnej też oceniali inne aspekty działania Punktów, takie jako godziny otwarcia czy zaangażowanie pracowników. Co ciekawe częściej zadowoleni z poszczególnych aspektów działania punktów byli beneficjenci RPO WO , niż PO KL. Tabela 9 Odsetek osób pozytywnie oceniających poszczególne aspekty działania Punktów Informacyjnych. Informacje przekazywane przez punkt informacyjny były przydatne Godziny pracy punktu informacyjnego są dogodne Pracownicy punktu informacyjnego wykazywali zaangażowanie i chęć udzielenia pomocy beneficjentom RPO WO PO KL Potencjalni beneficjenci Beneficjenci Średnia 50.9% 48.0% 33.5% 57.6% 49.8% 42.5% 38.1% 31.6% 57.6% 49.2% 49.5% 45.0% 32.3% 55.3% 47.9% 84

85 Wnioski o płatność są obsługiwane sprawnie i terminowo Kompetencje i wiedza merytoryczna pracowników punktu informacyjnego były wysokie 43.6% 44.4% 27.8% 51.5% 43.9% 51.0% 46.0% 25.6% 48.1% 40.9% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Z kolei, na etapie realizacji projektu nieco mniej niż na etapie aplikacji (83,9%) czuło się wystarczająco poinformowanych o wymogach i warunkach związanych z prawidłową realizacją i rozliczaniem projektu (78,7% w przypadku PO KL, 86,2% w przypadku RPO WO ). Większość badanych (79,4%) deklarowała też, że nie brakowało im informacji potrzebnych do prawidłowej realizacji i rozliczenia projektu i znów trochę częściej braki wykazywali beneficjenci PO KL (24,4% wskazywało na braki w tym zakresie). Tabela 10 Odsetek osób deklarujących, że na poszczególnych etapach realizacji projektu czuli się wystarczająco poinformowani o wymienionych zagadnieniach. Rozliczanie projektu, przygotowanie wniosku o płatność RPO WO PO KL Średnia 59.3% 32.3% 49.4% Unikanie nieprawidłowości w realizacji 42.6% 51.6% 45.9% Prawo zamówień publicznych 29.6% 45.2% 35.3% Prowadzenie księgowości projektów 35.2% 19.4% 29.4% Zasady kontroli projektów 33.3% 22.6% 29.4% Zarządzanie projektem 27.8% 29.0% 28.2% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania z beneficjentami RPO WO / PO KL i potencjalnymi beneficjentami RPO WO Najczęściej dotyczyły one unikania nieprawidłowości w realizacji (45,9%) i rozliczania projektu przygotowywania wniosku o płatność (49,4%). Wątpliwości badanych, zwłaszcza beneficjentów PO KL budziły też kwestie związane z prawem zamówień publicznych oraz zasady prowadzenia księgowości projektu (tu z kolei częściej problemy deklarowali beneficjenci RPO WO ). Podsumowanie Biorąc pod uwagę wszystkie elementy systemu informacji i promocji RPO WO oraz PO KL w województwie opolskim należy pozytywnie ocenić działania realizowane w ramach Zintegrowanego Planu Komunikacji Funduszy Strukturalnych w Województwie Opolskim w latach System wykorzystywał większość dostępnych możliwości komunikowania się zarówno z mieszkańcami województwa, jak i z beneficjentami, starając się dopasowywać zarówno narzędzia, jak i treść przekazu do specyficznych potrzeb różnych grup odbiorców. Można jednak wskazać na istniejące możliwości zwiększenia zasięgu oddziaływania informacji i promocji, poprzez wykorzystanie mediów społecznościowych oraz upraszczanie języka wykorzystywanego w komunikatach przygotowywanych przez instytucji realizujących RPO WO i PO KL. Małe wykorzystanie mediów społecznościowych, blogosfery czy marketingu wirusowego wynikało do tej pory z trudności proceduralnego określenia kosztów wynikających z takiej działalności. W przyszłości zdecydowanie należy jednak kłaść większy nacisku także na te formy promocji, w tym dalszego promowania konta na YouTube, zawierającego spoty reklamowe oraz lepszego pozycjonowania profili poświęconych tematyce FE w opolskim na Facebooku. 85

86 Warto tu zaznaczyć, że zwłaszcza promowanie takiego programu jak RPO WO jest samo w sobie trudnym zadaniem, ze względu na to, że jest to marka o skomplikowanej nazwie i obejmująca bardzo zróżnicowane obszary oddziaływania. Trudno więc zbudować atrakcyjny i jednoznaczny przekaz, który na stałe zapisze się w pamięci odbiorców. W tym kontekście dobrym zabiegiem było położenie nacisku na wspólna promocje RPO WO i PO KL w regionie, a więc skoncentrowanie się na zwiększaniu widoczności Funduszy Europejskich jako takich. Efekt ten udało się osiągnąć, jak pokazują wysokie wskaźniki znajomości FE w opolskim. Szczególnie pozytywnie ocenić należy atrakcyjne, dobrze zaplanowane i skierowane do szerokiego odbiorcy imprezy plenerowe organizowane w ramach Strategii, które na stałe wpisały się w świadomość mieszkańców i są wartą kontynuacji formą promocji. Wyniki audytu lingwistycznego sugerują również, że udało się w bardzo atrakcyjny sposób promować RPO WO i PO KL w lokalnej telewizji, a wyprodukowane publikacje miały wysoką jakość, nawet jeżeli nie były łatwe w odbiorze dla przeciętnego czytelnika. Dobrze dobraną metodą komunikacji, dopasowaną do warunków województwa opolskiego, było też wykorzystanie prasy regionalnej i lokalnej, która ma dużą poczytność i pozwoliła na szerokie rozpowszechnienie informacji w RPO WO oraz PO KL w regionie. Wśród narzędzi komunikacji skierowanych bezpośrednio do beneficjentów wyróżnić należy dobrze spełniające swe zadanie strony internetowe oraz szerokie możliwości bezpośredniego kontaktu beneficjentów z przedstawicielami instytucji realizujących RPO WO i PO KL. Choć z pewnością jest to najbardziej angażująca czasowo dla pracowników tych instytucji forma udzielania informacji, to jest ona również najbardziej skuteczna, w tym sensie, że pozwala zapobiegać poważnym problemom wynikającym z niejasności proceduralnych. O ile to możliwe należy więc dbać o stałe podnoszenie kompetencji opiekunów projektów i zmniejszanie ich obciążenia związanego z ilością obsługiwanych projektów, po to, by mogli udzielać możliwie jak najwyższej jakości wsparcia poszczególnym beneficjentom. 86

87 3.3 Multikomunikacja Ocena działań komunikacyjnych skierowanych do mediów Wprowadzenie Media, szczególnie te działające na poziomie regionalnym i lokalnym, są niezwykle istotnym elementem otoczenia, w którym realizowane są programy europejskie, a co za tym idzie zarówno RPO WO jak i komponent regionalny PO KL. Przekazy medialne na temat FE mogą być generowane w wyniku naturalnego zainteresowania mediów sprawami regionu, ale także w wyniku realizowanych przez władze województwa akcji promocyjnych lub innych informacji zamawianych. Wynika stąd ich co najmniej podwójna rola. Po pierwsze, za pośrednictwem mediów władze regionalne mają możliwość aktywnego tworzenia polityki informacyjnej na temat FE, a szczególnie realizowanych przez siebie RPO WO i komponentu regionalnego PO KL. Informacja taka przygotowywana jest w instytucjach realizujących programy/projekty, a za pośrednictwem mediów odbywa się jedynie jej dystrybucja. Stają się one w tym momencie dosłownym medium, narzędziem, poprzez które przekazywany jest komunikat. Możliwe jest w ten sposób zbudowanie jednoznacznie pozytywnego wizerunku instytucji zaangażowanych w realizację programów/projektów, ale także przede wszystkim wskazywanie przykładów tzw. dobrych praktyk wykorzystywania FE. Dzieje się to poprzez opisywanie konkretnych projektów, inwestycji oraz realizujących ich beneficjentów. Treść takich przekazów w pełni kontrolowana jest przez zlecającą je instytucję, dzięki czemu możliwe jest budowanie pozytywnego wizerunku FE, pożądanych postaw wobec nich oraz informowanie społeczeństwa o nadchodzących konkursach i motywowanie do ubiegania się o te środki 51. Z drugiej strony istnieje samodzielna aktywność mediów, które wypełniając zadania tzw. czwartej władzy obserwują i recenzują działania władz publicznych, w tym właściwe gospodarowanie środkami publicznymi, jak i FE. Media lokalne i regionalne interesują się głównie poczynaniami władz samorządowych na poziomie zarówno województwa, jak i poszczególnych powiatów, a nawet gmin. Posiłkują się w tym względzie nie tylko oficjalnymi danymi z instytucji realizujących/nadzorujących programy czy projekty, ale także informacjami pochodzącymi z innych dostępnych źródeł, jak np. beneficjentów ostatecznych, czyli po prostu ludności korzystającej z efektów danego projektu. Materiały samodzielnie przygotowane w redakcjach, przynajmniej w teorii, starają się poruszać pełne spektrum opisywanych zjawisk, dlatego nie stronią również od opisywania wszelkich występujących nieprawidłowości, opóźnień czy trudności w realizowanych projektach/programach. Dlatego właściwa współpraca z mediami ogranicza możliwość powstania negatywnego obrazu FE jaki ewentualnie mógłby powstać w wyniku niedoinformowania. W niniejszym rozdziale zajmiemy się opisem udziału mediów regionalnych w tworzeniu przekazu na temat FE w województwie opolskim. Przedstawimy, na ile media zainteresowane są RPO WO i komponentem regionalnym PO KL, jaki jest ich stosunek do programów oraz w jakim tonie jest toczona dyskusja na temat FE. Omówimy także stan relacji między przedstawicielami a mediów instytucjami odpowiedzialnymi za wdrażanie RPO WO i komponentu regionalnego PO KL. Na potrzeby rozdziału dokonano między innymi analizy 267 artykułów dotyczących RPO WO i komponentu regionalnego PO KL zamieszczonych w prasie lokalnej jak i dodatkach regionalnych w prasie ogólnopolskiej. Rycina poniżej pokazuje liczbę artykułów dotyczących poszczególnych programów zawartych w dokonanej analizie. Ze względu na fakt, że w części 51 EGO s.c. (2013) Meta-ewaluacja wyników dotychczasowych badań ewaluacyjnych i innych (wniosków i rekomendacji) dotyczących informacji i promocji Funduszy Europejskich oraz poszczególnych programów operacyjnych, Badanie zrealizowane na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa: EGO s.c 87

88 artykułów poruszano zarówno tematykę RPO WO jak i komponentu regionalnego PO KL całkowita suma jest większa niż liczba artykułów poddanych analizie. Rycina 29 Liczba artykułów na temat RPO WO i PO KL poddanych analizie RPO WO PO KL Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeglądu treści informacji/artykułów zamieszczonych w mediach w latach Jakie jest zainteresowanie i stosunek mediów do programów? Zgodnie z relacjami niektórych przedstawicieli mediów będących respondentami naszego badania ich zainteresowanie FE ma charakter ciągły, ale uzależnione jest od etapu wdrażania poszczególnych programów/projektów. Początek okresu programowania przynosi informacje o wielkości uzyskanych środków, celach na jakie można je pozyskać w ramach poszczególnych działań, uprawnionych do ubiegania się te środki. Na bieżąco możemy to obserwować przy okazji obecnie rozpoczynającej się perspektywy budżetowej na lata W miarę upływu lat, wraz ze wzrastającą liczbą zrealizowanych inwestycji i projektów, pojawia się zainteresowanie dotyczące efektów, jakie one ze sobą przynoszą, ale także np. trudności czy opóźnień w przyznawaniu dotacji lub uciążliwości dla mieszkańców wynikających z realizacji. Media kierują się w tym względzie zainteresowaniem swoich odbiorców. Przedstawiciele mediów lokalnych twierdzą, że czytelnicy/słuchacze/widzowie zainteresowani są konkretnymi informacjami na temat inwestycji w najbliższym otoczeniu, czyli mówiąc obrazowo, kiedy zostanie wyremontowany dany odcinek drogi, jakie konkretnie wsparcie mogą otrzymać przedsiębiorcy, z jakich szkoleń można skorzystać itp. Zgodnie z ich deklaracjami zatem, tematyka FE cieszy się zainteresowaniem ze względu na wpływ wywierany przez projekty i inwestycje realizowane z FE na warunki życia mieszkańców. Można stwierdzić, że wraz z upływem lat rośnie doświadczenie dziennikarzy związane z FE. Jednak lokalnym mediom trudno jest oddelegować konkretną osobę do zajmowania się jednym tematem, dlatego - szczególnie w mniejszych redakcjach - o tym, kto zajmuje się konkretnym tematem, decyduje nie tylko wiedza i doświadczenie, ale też po prostu czas. Nie można zapominać o jeszcze jednym, niezwykle istotnym czynniku podnoszącym zainteresowanie mediów tematyką FE. Jest to oczywiście chęć pozyskania płatnych reklam. 88

89 Główne tematy, które w ciągu ostatnich czterech lat poruszały media, to korzyści związane z realizacją projektów i inwestycji dofinansowanych z FE oraz wielkość i tempo wydatkowanych środków. Należy jednak stwierdzić, że jest to dyskusja dosyć powierzchowna. Dyskurs na temat FE prowadzony w mediach, szczególnie lokalnych, skupia się na powierzchownych, choć wymiernych elementach, takich jak wielkość wydatkowanych środków, liczby wspartych bezrobotnych czy długość wybudowanych dróg. Rzadko natomiast poruszane są kwestie merytoryczne, dotyczące np. zasadności takiego, a nie innego ukierunkowania wsparcia, zasad wydatkowania czy też wyzwań stojących przed województwem w związku z nową perspektywą. Wykres poniżej przedstawia zakres, na którym skupiały się komunikaty medialne. Rycina 30 Zakres przekazów medialnych na temat RPO WO i PO KL Korzyści i cele Wydatkowanie środków Problemy i bariery Rozważania nad perspektywą Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeglądu treści informacji/artykułów zamieszczonych w mediach w latach Jak widać, w latach gros przekazów medialnych skupiało się na korzyściach płynących z konkretnych projektów (44,4%), jak i wielkości wydatkowanych środków (29,9%). Natomiast przekazy, które poruszały problemy i bariery związane z wydatkowaniem FE stanowiły w tym czasie tylko 12,2%, a rozważania nad przyszłą perspektywą 13,5%. Należy zauważyć, że popularność tej ostatniej tematyki rosła z roku na rok i można oczekiwać, że rok bieżący utrzyma tę tendencję, choć oczywiście będą to już rozważania nad perspektywą jako bieżącą. Jak już wspomnieliśmy, tematyka, którą zainteresowane są media lokalne i regionalne, jest pochodną zainteresowania ich odbiorców, a forma jej podania uzależniona jest od kompetencji przeciętnego odbiorcy. W przekonaniu przedstawicieli mediów, materiały przez nich opracowywane muszą skupiać się na konkretnych przykładach, podanych przejrzystym, co oznacza również prostym językiem. Jeśli natomiast chodzi o tematykę, to zainteresowaniem cieszą się przede wszystkim informacje dotyczące realizacji konkretnych projektów/inwestycji (i to możliwie blisko odbiorcy), a także tempa i wielkości wydatkowanych środków. Za bardzo atrakcyjne uważa się także pokazywanie konkretnych osób, które skorzystały na dofinansowaniu swoich działań. Jeśli natomiast chodzi o kwestie merytoryczne, np. dotyczące zasadności ukierunkowania wsparcia, wyzwań stojących przed województwem, to 89

90 rzadko są one poruszane jako samodzielny temat, natomiast tematy te pojawiają się przy okazji poruszania sporów politycznych w regionie. Należy jednak stwierdzić, że województwo opolskie nie różni się w tym względzie od reszty kraju. Badanie potrzeb informacyjnych mieszkańców przeprowadzone na próbie ogólnopolskiej (PO IŚ, 2011) dowiodło, że największym zainteresowaniem cieszą się: informacje o konkretnych przedsięwzięciach realizowanych z FE (68%), informacje na co można uzyskać dotacje (66%), informacje o postępie w wydatkowaniu środków (63%). Również porównanie tematyki poruszanej w artykułach zamieszczanych przez media lokalne/regionalne oraz ogólnopolskie 52 (rycina poniżej) przynosi ciekawe obserwacje. Oczywistym jest, że media lokalne zainteresowane są wymiarem lokalnym opisywanych zjawisk, kierują się przy tym dobrze rozumianym interesem społecznym. Oznacza to, że pomimo przekonania dziennikarzy o pozytywnym wpływie FE na życie regionu, nie stronią oni od opisywania nieprawidłowości czy kontrowersji związanych z realizacją konkretnych programów czy projektów. Media lokalne znacznie częściej niż media krajowe opisują korzyści i cele związane z wydatkowaniem środków europejskich, natomiast media krajowe częściej zamieszczają bardziej ogólne informacje o wydatkowaniu środków. Teza ta wynika nie tylko z analizy przeprowadzonej na potrzeby niniejszego badania, ale znajduje swoje potwierdzenie również w innych badaniach ewaluacyjnych. 53 Na marginesie można dodać, że w województwie opolskim pozytywny obraz FE został wzmocniony dzięki sukcesowi, jaki odniosło województwo w pozyskaniu środków z Krajowej Rezerwy Wykonania. 52 Analiza prasy ogólnopolskiej (n=945) w ramach badania: Ledzion, B. & Olejniczak, K. (red.) (2013). Ocena systemu realizacji polityki spójności w Polsce w ramach perspektywy Warszawa: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego - Krajowa Jednostka Ewaluacji. 53 EGO s.c. (2013) Meta-ewaluacja wyników dotychczasowych badań ewaluacyjnych i innych (wniosków i rekomendacji) dotyczących informacji i promocji Funduszy Europejskich oraz poszczególnych programów operacyjnych, Badanie zrealizowane na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa: EGO s.c 90

91 Rycina 31 Zakres przekazów medialnych na temat RPO WO i PO KL na tle kraju 100% 80% 36% 64% 60% 40% 67% 20% 45% 0% Korzyści i cele Wydatkowanie środków Opolskie Kraj Żródło: Opracowanie własne na podstawie przeglądu treści informacji/artykułów zamieszczonych w mediach w latach oraz analizy prasy ogólnopolskiej (n=945) w ramach badania: Ledzion, B. & Olejniczak, K. (red.) (2013). Ocena systemu realizacji polityki spójności w Polsce w ramach perspektywy Warszawa: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego - Krajowa Jednostka Ewaluacji. Przeprowadzona analiza dowodzi, że w przekazach medialnych dotyczących wykorzystania środków europejskich dominował kontekst pozytywny (60,7% komunikatów na przestrzeni lat ), podczas gdy kontekst negatywny miało 15% przekazów. Pozytywny wydźwięk przekazów wynika z faktu, że bardzo często media zajmowały się konkretnymi inwestycjami, skupiając się na korzyściach płynących ze zrealizowanych projektów. Należy jednak wskazać, że pomimo zmniejszenia liczby artykułów o kontekście negatywnym w roku 2012, w roku następnym ich liczba osiągnęła poziom 14,7%, zbliżając się do poziomu średniego z 3 lat. Tendencja ta wynikła z faktu, że w województwie toczyła się aktywna dyskusja polityczna, która dodatkowo nałożyła się na zbliżający się koniec perspektywy budżetowej. W tym kontekście dyskusja na temat FE została powiązana z zarzutami o niegospodarność, niewłaściwe dysponowanie środkami i obawą utraty funduszy. 91

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2012 (trzecia

Bardziej szczegółowo

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy Zarządzanie Publiczne, 2(18)/2012, s. 75-85 Kraków 2012 Published online September 10, 2012 doi: 10.4467/20843968ZP. 12.012.0536 Wsparcie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w województwie

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Iwona Nurzyńska Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk Warszawa 2011 Iwona Nurzyńska European

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2012 1

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market Dzień dobry Good morning Hyvää huomenta Buenos dĺas Projekt Partnerski Grundtviga Spotkanie w Katowicach 26-29 Listopad 2013 Grundtvig partnership project Kick off meeting in Katowice 26 29 November 2013

Bardziej szczegółowo

niedziela, 29 stycznia 2012 PR dobrych praktyk

niedziela, 29 stycznia 2012 PR dobrych praktyk PR dobrych praktyk o PSPR PSPR to najstarsza organizacja branżowa w Polsce 19 stycznia obchodziliśmy okrągłą rocznicę popularyzacja zagadnień związanych z Public Relations wskazywanie kierunku i działań

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2011 1. Cele działań 1) poinformowanie ogółu społeczeństwa o rezultatach

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014 (pierwsza

Bardziej szczegółowo

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych. dla (pełna nazwa programu)

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych. dla (pełna nazwa programu) Załącznik nr 1 do Wytycznych w zakresie informacji i promocji programów operacyjnych polityki spójności na lata 2014-2020 Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych na r. dla (pełnzwa programu)

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Umowa o współpracy ponadnarodowej

Umowa o współpracy ponadnarodowej Wzór minimalnego zakresu umowy o współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL Umowa o współpracy ponadnarodowej Nazwa Programu Operacyjnego w Polsce: : Numer i nazwa Priorytetu: Numer i nazwa Działania: Numer

Bardziej szczegółowo

Ocena systemu informacji i promocji w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego. Województwa Podlaskiego na lata 2007 2013 RAPORT KOŃCOWY

Ocena systemu informacji i promocji w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego. Województwa Podlaskiego na lata 2007 2013 RAPORT KOŃCOWY Ocena systemu informacji i promocji w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego na lata 2007 2013 RAPORT KOŃCOWY Katowice, 27 luty 2009r. Raport metodologiczny z badania ewaluacyjnego

Bardziej szczegółowo

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia!

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! 1 st -3 rd May, 2009, Jadwisin by the Jezioro Zegrzyńskie Wikimedia Polska Conference 2009 is a fourth event organized by the

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych Załącznik nr 1 do Wytycznych w zakresie informacji i promocji programów operacyjnych polityki spójności na lata 2014-2020 Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych WŁAŚCIWE ZESTAWIENIE

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2013 1

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Poziom rozszerzony Język angielski Język angielski. Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I W schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Principles of Marketing on the study program: Administration I. General information

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

THE PROFILE OF PRIMARY LANGUAGE TEACHER. Mariola Bogucka Warszawa, 29.9.2011

THE PROFILE OF PRIMARY LANGUAGE TEACHER. Mariola Bogucka Warszawa, 29.9.2011 THE PROFILE OF PRIMARY LANGUAGE TEACHER Mariola Bogucka Warszawa, 29.9.2011 Cross European Studies quality FL teaching & learning for YLs Nikolov M., Curtain H. (2000) An early Start: Young Learners and

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers 10-12 milionów Romów w Europie 6 milionów mieszkających w U E Irlandia Polska Republika Czeska Turcja Populacja społeczności romskiej w liczbach Irlandia Polska

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji badania ewaluacyjnego

Raport końcowy z realizacji badania ewaluacyjnego Raport końcowy z realizacji badania ewaluacyjnego Ocena systemu zarządzania i wdraŝania Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury na lata 2007-2013 w zakresie wczesnej identyfikacji barier STRESZCZENIE

Bardziej szczegółowo

Meta-ewaluacja wyników dotychczasowych badań ewaluacyjnych. informacji i promocji Funduszy Europejskich oraz poszczególnych programów operacyjnych

Meta-ewaluacja wyników dotychczasowych badań ewaluacyjnych. informacji i promocji Funduszy Europejskich oraz poszczególnych programów operacyjnych Meta-ewaluacja wyników dotychczasowych badań ewaluacyjnych i innych (wniosków i rekomendacji) dotyczących informacji i promocji Funduszy Europejskich oraz poszczególnych Zamawiający: Ministerstwo Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013. Szkolenie

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013. Szkolenie Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Szkolenie Promocja, rozliczanie, kontrola oraz najczęstsze nieprawidłowości w projektach realizowanych w ramach MRPO Kraków, 2013 r. 1 PLAN SPOTKANIA

Bardziej szczegółowo

Projekt C-E.N.T.E.R.

Projekt C-E.N.T.E.R. Projekt C-E.N.T.E.R. Projekt: Competence, cooperation and communication in the dissemination and exploitation of EU Projects Program: LLP Key Activity 4 Partnerstwo: 14 partnerów z 13 krajów (AT, BE, DE,

Bardziej szczegółowo

Roczny plan działań informacyjnych i promocyjnych WRPO na rok 2009

Roczny plan działań informacyjnych i promocyjnych WRPO na rok 2009 Roczny plan działań informacyjnych i promocyjnych WRPO na rok 2009 Spis treści: 1. Wstęp 3 2. Podstawy opracowania Rocznego planu działań 3 3. Cele działań informacyjnych, promocyjnych w 2009 r. 4 4. Zakres

Bardziej szczegółowo

ŚRÓDOKRESOWA OCENA REALIZACJI CELÓW PLANU KOMUNIKACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO NA LATA 2007-2013

ŚRÓDOKRESOWA OCENA REALIZACJI CELÓW PLANU KOMUNIKACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO NA LATA 2007-2013 Badanie ewaluacyjne sfinansowano ze środków Unii Europejskiej oraz budżetu państwa w ramach pomocy technicznej Programu Infrastruktura i Środowisko (01.09.2011) ŚRÓDOKRESOWA OCENA REALIZACJI CELÓW PLANU

Bardziej szczegółowo

Ocena działań informacyjno-promocyjnych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007-2013 Raport końcowy

Ocena działań informacyjno-promocyjnych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007-2013 Raport końcowy Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007-2013" Ocena działań informacyjno-promocyjnych

Bardziej szczegółowo

Raport Końcowy OCENA STOPNIA ZNAJOMOŚCI RPO WL NA LATA 2007-2013 I EFEKTÓW JEGO WDRAŻANIA WŚRÓD MIESZKAŃCÓW WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO

Raport Końcowy OCENA STOPNIA ZNAJOMOŚCI RPO WL NA LATA 2007-2013 I EFEKTÓW JEGO WDRAŻANIA WŚRÓD MIESZKAŃCÓW WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Raport Końcowy OCENA STOPNIA ZNAJOMOŚCI RPO WL NA LATA 2007-2013 I EFEKTÓW JEGO WDRAŻANIA WŚRÓD MIESZKAŃCÓW WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Autorzy raportu: Barbara Leszczyńska Natalia Jaworska Magdalena Stefańska

Bardziej szczegółowo

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Mój region w Europie Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia na wykonanie badania pt. Ocena potencjału rynkowego marki Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

człowiek najlepsza inwestycja

człowiek najlepsza inwestycja człowiek najlepsza inwestycja Ewaluacja strategiczna działań informacyjno-promocyjnych Raport końcowy Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Ewaluacja strategiczna działań informacyjno-promocyjnych realizowanych

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z badania wykonanego przez Agrotec Polska Sp. z o.o. Ewaluację realizował Zespół badawczy w składzie:

Raport końcowy z badania wykonanego przez Agrotec Polska Sp. z o.o. Ewaluację realizował Zespół badawczy w składzie: Ewaluacja działań informacyjno-promocyjnych podejmowanych w ramach RPO Województwa Podkarpackiego na lata 2007-2013 Raport końcowy Czerwiec 2011 Raport końcowy z badania wykonanego przez Agrotec Polska

Bardziej szczegółowo

British Polish Chamber of Commerce ul. Nowogrodzka 12/3 00-511 Warszawa Tel/Fax: +48 22 622 20 56 www.bpcc.org.pl

British Polish Chamber of Commerce ul. Nowogrodzka 12/3 00-511 Warszawa Tel/Fax: +48 22 622 20 56 www.bpcc.org.pl British Polish Chamber of Commerce ul. Nowogrodzka 12/3 00-511 Warszawa Tel/Fax: +48 22 622 20 56 www.bpcc.org.pl The British Polish Chamber of Commerce is extremely active with its media and communications

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA STRATEGICZNA DZIAŁAŃ INFORMACYJNO-PROMOCYJNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PO KL

EWALUACJA STRATEGICZNA DZIAŁAŃ INFORMACYJNO-PROMOCYJNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PO KL RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA PT.: EWALUACJA STRATEGICZNA DZIAŁAŃ INFORMACYJNO-PROMOCYJNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PO KL przygotowany przez firmę EGO s.c. Autorzy: Agata Rauzer, Andrzej Gołoś, Anna Domaradzka

Bardziej szczegółowo

Magdalena Drabek (Politechnika Łódzka) Żaneta Mucha (ESN SGGW) Joanna Jóźwik (FRSE) Warszawa, 27 listopada 2015 r.

Magdalena Drabek (Politechnika Łódzka) Żaneta Mucha (ESN SGGW) Joanna Jóźwik (FRSE) Warszawa, 27 listopada 2015 r. Przygotowanie Porozumienia o programie studiów/praktyki rola studenta, uczelni wysyłającej (wydziałowego i uczelnianego koordynatora Erasmusa+) i uczelni przyjmującej. Magdalena Drabek (Politechnika Łódzka)

Bardziej szczegółowo

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name...

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... Child s surname........ Date and place of birth..... Citizenship.....

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne:

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne: Ewaluacja ex post projektu systemowego PARP pt. Utworzenie i dokapitalizowanie Funduszu Pożyczkowego Wspierania Innowacji w ramach Pilotażu w III osi priorytetowej PO IG Metodologia badania Cel i przedmiot

Bardziej szczegółowo

Ocena działań informacyjno-promocyjnych podjętych w latach 2011-2014 w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007-2013

Ocena działań informacyjno-promocyjnych podjętych w latach 2011-2014 w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007-2013 "Badanie ewaluacyjne współfinansowane przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz z budżetu Województwa Mazowieckiego, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI AKTYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SEKTORZE TRANSPORTU

WYKORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI AKTYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SEKTORZE TRANSPORTU Mirosław rajewski Uniwersytet Gdański WYORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI ATYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SETORZE TRANSPORTU Wprowadzenie Problemy związane

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

Biuro projektu: ul. Kościuszki 4/6a, 35-030 Rzeszów, tel.: 17 852-02-12, www.irp-fundacja.pl/absolwentrzeszow, e-mail: absolwent@irp-fundacja.

Biuro projektu: ul. Kościuszki 4/6a, 35-030 Rzeszów, tel.: 17 852-02-12, www.irp-fundacja.pl/absolwentrzeszow, e-mail: absolwent@irp-fundacja. Harmonogram szkolenia zawodowego: Zarządzanie projektami europejskimi Termin realizacji: 14.02.2011 10.03.2011 Miejsce realizacji: Szkoła policealna Wizażu i Stylizacji ul. Reformacka 4, Rzeszów Data Godziny

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

Mapa białych plam w województwie łódzkim

Mapa białych plam w województwie łódzkim Mapa białych plam w województwie łódzkim Badanie ankietowe Wydziału Informacji i Promocji POKL nt. aplikowania o środki z EFS Urząd Marszałkowski w Łodzi Departament ds. PO Kapitał Ludzki Instytucja Pośrednicząca

Bardziej szczegółowo

4.1.1. Termin realizacji... 15 4.1.2. Opis doboru próby... 16. 4.2. II część badania... 17

4.1.1. Termin realizacji... 15 4.1.2. Opis doboru próby... 16. 4.2. II część badania... 17 Raport końcowy Ewaluacja działań informacyjnych i promocyjnych Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej zrealizowanych w okresie 2007 2010 1 Spis treści 1. Streszczenie... 4 2. Summary... 8 3. Wprowadzenie...

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Current and future training and support needs of the Polish young SMEs in the crafts sector

Current and future training and support needs of the Polish young SMEs in the crafts sector WWW.SMETRAI.NET Current and future training and support needs of the Polish young SMEs in the crafts sector Norbert Pruszanowski Polish Craft Association DEFINITION OF THE YOUNG ENTERPRENEURS Person, who

Bardziej szczegółowo

Konferencja podsumowująca realizację grantu

Konferencja podsumowująca realizację grantu Konferencja podsumowująca realizację grantu Poprawa jakości wdrażania projektów innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej w PO KL 2007-2013 poprzez wykorzystanie doświadczeń uzyskanych przy realizacji

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK:

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK: Lp. I Introductory module 3 Academic skills Information Technology introduction Intellectual Property Mysterious Code of Science Online surveys Personal growth and social competences in the globalizedintercultural

Bardziej szczegółowo

RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA EWALUACYJNEGO PT.: KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA DZIAŁAŃ INFORMACYJNO-

RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA EWALUACYJNEGO PT.: KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA DZIAŁAŃ INFORMACYJNO- Badanie ewaluacyjne finansowane ze środków Unii Europejskiej oraz budżetu paostwa w ramach pomocy technicznej Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA EWALUACYJNEGO PT.:

Bardziej szczegółowo

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household CENTRAL STATISTICAL OFFICE STATISTICAL OFFICE IN KATOWICE Sustainable Development Indicators. Regional module The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 29 August 2013 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) ENV 782 MAR 119 MI 708 ONU 86 CODEC 1921 INST 459 PARLNAT 214 COVER NOTE from: Polish Senate date

Bardziej szczegółowo

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM CHRIS MILNES, HELLENIC ECOTOURISM SOCIETY Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Społeczny

Bardziej szczegółowo

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer OFERTA REKLAMOWA 2015 advertisement offer LICZBY GRAMWZIELONE.PL FACTS & FIGURES 5 LAT NA RYNKU YEARS ON THE MARKET 1 POZYCJA NA RYNKU MEDIÓW W POLSCE DEDYKOWANYCH ENERGII ODNAWIALNEJ NO 1 POSITION AMONG

Bardziej szczegółowo

Indywidualne stypendium Marie Curie jak skutecznie aplikować. Aleksandra Gaweł Katedra Strategii i Polityki Konkurencyjności Międzynarodowej

Indywidualne stypendium Marie Curie jak skutecznie aplikować. Aleksandra Gaweł Katedra Strategii i Polityki Konkurencyjności Międzynarodowej Indywidualne stypendium Marie Curie jak skutecznie aplikować Aleksandra Gaweł Katedra Strategii i Polityki Konkurencyjności Międzynarodowej 7 Program Ramowy 4 główne programy szczegółowe: Cooperation (Współpraca)

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego Zarządzanie Publiczne, 4(16)/2011, s. 95 118 Kraków 2012 Published online June 29, 2012 Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie metod kontrfaktycznych w badaniach ewaluacyjnych

Wykorzystanie metod kontrfaktycznych w badaniach ewaluacyjnych 2013 Rafał Trzciński Wykorzystanie metod kontrfaktycznych w badaniach ewaluacyjnych Międzyregionalna konferencja ewaluacyjna: Ewaluacja programów operacyjnych wyzwania, inspiracje, przyszłość Toruń, 25.06.2013

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

Prezentacja raportu metodologicznego

Prezentacja raportu metodologicznego Ocena skuteczności i efektywności instytucji uczestniczących we wdraŝaniu priorytetów VIII i IX, w tym procesu komunikacji Prezentacja raportu metodologicznego Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego

Bardziej szczegółowo

EVALUATION SERVICES SOCIAL AND ECONOMIC CONSULTANCY SOCIAL AND ECONOMIC CONSULTANCY DORADZTWO SPOŁECZNE I GOSPODARCZE

EVALUATION SERVICES SOCIAL AND ECONOMIC CONSULTANCY SOCIAL AND ECONOMIC CONSULTANCY DORADZTWO SPOŁECZNE I GOSPODARCZE EVALUATION SERVICES SOCIAL AND ECONOMIC CONSULTANCY SOCIAL AND ECONOMIC CONSULTANCY DORADZTWO SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UL. ŚW. WOJCIECH 22/24 M. 7, 61-749 POZNAŃ RESEARCH DEPARTMENT: UL. ŚNIADECKICH 18/7,

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy ~ 1 ~

Raport końcowy ~ 1 ~ Projekt finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 oraz ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo