PROEKOLOGICZNE STRATEGIE PRZEDSIĘBIORSTW PRZEMYSŁU ELEKTRONICZNEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROEKOLOGICZNE STRATEGIE PRZEDSIĘBIORSTW PRZEMYSŁU ELEKTRONICZNEGO"

Transkrypt

1 I Krajowa Konferencja Naukowo-Techniczna EKOLOGIA W ELEKTRONICE Przemysłowy Instytut Elektroniki Warszawa, PROEKOLOGICZNE STRATEGIE PRZEDSIĘBIORSTW PRZEMYSŁU ELEKTRONICZNEGO Joanna FLORKOWSKA TRĄBIŃSKA Przemysłowy Instytut Elektroniki ul. Długa 44/50, Warszawa, tel W referacie przedstawiony zostanie rozwój proekologicznych strategii przedsiębiorstw w okresie ostatnich kilkudziesięciu lat, główne kierunki polityki proekologicznej przedsiębiorstw przemysłu elektronicznego, stosowane systemy i metody zarządzania środowiskowego oraz obszary działalności proekologicznej. 1. WPROWADZENIE Wraz z rozwojem przemysłu i wzrostem ilości produkowanych wyrobów podejście do ochrony środowiska i zapobieganie jego degradacji podlegało ciągłej ewolucji. Pierwsze kroki w kierunku ochrony środowiska podjęto w latach 50-tych. Działania ograniczały się do zmniejszenia wpływu działalności gospodarczej i bytowej człowieka na środowisko poprzez ograniczanie skutków działalności, głównie zmniejszanie stężenia zanieczyszczeń odprowadzanych do środowiska [1]. Odpady płynne poddawano rozcieńczaniu, gazowe rozprzestrzeniano na większym obszarze, sądząc, że zanieczyszczenia o mniejszym stężeniu zostaną zasymilowane przez przyrodę i w sposób naturalny unieszkodliwione. Odpady stałe wywożone były na składowiska. W latach 70-tych zastosowano metodę filtrowania zanieczyszczeń [1]. Budowano oczyszczalnie, w których oddzielano i zatrzymywano część zanieczyszczeń z odprowadzanych do środowiska odpadów produkcyjnych. Wyizolowane w procesie filtracji, szkodliwe substancje stałe, wymagały zastosowania dodatkowego procesu unieszkodliwiania, a powstające w etapie końcowym odpady - specjalnie do tego celu przeznaczonych składowisk. 196

2 Lata 80-te to okres wprowadzania recyklingu odpadów. Z odpadów powstających w procesach produkcyjnych oraz wyrobów wycofywanych z użycia odzyskiwano niektóre substancje tj szkło, papier, metale rzadkie i szlachetne,. Następnie poddawano je obróbce i wykorzystywano jako surowce wtórne. Innymi słowy działania w zakresie ochrony środowiska do lat 80-tych skupiały się głównie na procesie produkcyjnym i nie przynosiły oczekiwanych efektów. W latach 90-tych nastąpiła generalna zmiana podejścia do produkcji i konsumpcji z punktu widzenia ochrony środowiska. Przyjęto nową koncepcję zarządzania środowiskiem opartą na modelu zrównoważonego rozwoju (ang. Sustainable Development), którego głównym celem jest zharmonizowanie działalności człowieka i jego potrzeb ze środowiskiem naturalnym i jego możliwościami. 2. STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Podstawowe wytyczne dotyczące ochrony środowiska dla wszystkich grup i narodów podano w Światowym Programie Naprawczym Agenda XXI. Jednocześnie Agenda zobowiązuje rządy i grupy reprezentujące przemysł do uznania zarządzania w odniesieniu do ochrony środowiska za jeden z najważniejszych zbiorowych priorytetów i klucz do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju [1]. Ponadto do podejmowania inicjatyw w kierunku zarządzania środowiskiem i stworzenia warunków do realizacji wytycznych dotyczących ochrony środowiska, zdefiniowania i wdrożenia instrumentów ekonomicznych promujących czystą produkcję oraz właściwą przedsiębiorczość w odniesieniu do środowiska. Celem strategii zrównoważonego rozwoju jest utrzymanie wysokiego standardu życia przy zachowaniu zasobów naturalnych i bardziej racjonalnym korzystaniu z nich oraz nie ograniczanie możliwości rozwoju przyszłym pokoleniom. Wiodące założenie nowej strategii polega na prewencji przed skutkami działalności człowieka, polegającej na właściwym zarządzaniu zasobami naturalnymi, redukcji ryzyka i niebezpieczeństwa, promowaniu i wdrażaniu działań nieszkodliwych, monitoringu środowiska i zabezpieczeń, redukcji ilości odpadów (ciekłych, stałych i gazowych) przypadających na jednostkę gospodarczą, oraz ich recyklingu. Jedną z metod realizacji programu zrównoważonego rozwoju jest Czysta Produkcja (CP), kompleksowy program zarządzania procesami technologicznymi w kierunku zapobiegania i przeciwdziałania zanieczyszczeniom i zagrożeniom oraz degradacji środowiska. Program CP uwzględnia wpływ wszystkich czynników związanych z produkcją i produktem, mających wpływ na środowisko. 3. GŁÓWNE KIERUNKI PROEKOLOGICZNEJ DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Uchwalone dyrektywy i zarządzenia dotyczące ochrony środowiska, nakładają na przedsiębiorstwa nie tylko obowiązek zapobiegania degradacji środowiska, ale również odpowiedzialność za wszelkie negatywne skutki ich działalności, także odpowiedzialność materialną. Dążenie do zmniejszenia kosztów produkcji oraz promocja produktów ekologicznych jest podstawowym czynnikiem motywującym do wprowadzenia właściwego systemu zarządzania środowiskowego w przedsiębiorstwie. Stosowane są dwa standardy systemów zarządzania środowiskowego [7]: 197

3 a) system EMAS (ang. Eco-Management and Auditing Scheme)- indywidualny, dobrowolny system zarządzania, kreowany na potrzeby przedsiębiorstwa. System ten obejmuje politykę przedsiębiorstwa, w której cele i środki ustanawiane są dobrowolnie w zależności od możliwości i potrzeb przedsiębiorstwa, w ramach obowiązujących norm i dyrektyw środowiskowych. Określane są mechanizmy polityki środowiskowej, ustalana odpowiedzialność za jej realizację, odpowiedzialność za stosowanie i przestrzeganie przepisów, ustalana polityka kontroli oraz sposoby promocji polityki środowiskowej w kręgach związanych z przedsiębiorstwem. System ten stosowany jest głównie w dużych przedsiębiorstwach i certyfikowany na zgodność z określonymi normami lub dyrektywami. W ramach takiego systemu przedsiębiorstwa wprowadzają własne etykiety dla wyrobów przyjaznych środowisku, które są wyróżnikiem wśród produkowanych wyrobów i stanowią świadectwo, że dany wyrób jest przyjazny środowisku a przedsiębiorstwo w swojej działalności dąży do minimalizacji negatywnego wpływu na środowisko. b) standard zarządzania wg norm ISO System ten jest kreowany, wdrażany a następnie certyfikowany na zgodność z wymaganiami wymienionych norm. Według ISO przedsiębiorstwo określa i przestrzega ustalonej polityki i procedury działania, zapewnia zgodność działania systemu z wymaganiami norm oraz deklaruje stałą poprawę oddziaływania na środowisko. System ten obejmuje i reguluje cały obszar działalności i zarządzania przedsiębiorstwa w odniesieniu do środowiska, w tym planowanie, wdrażanie i działanie systemu, produkcję, sprawdzanie i korygowanie, marketing, zarządzanie wyrobem i odpadami. System ten jest częścią systemu zapewnienia jakości w przedsiębiorstwie wg ISO Przygotowanie i działanie systemu zarządzania środowiskowego w przedsiębiorstwie wg ISO 14000, przebiega podobnie jak w systemie zapewnienia jakości (ISO 9000), to jest według tzw. spirali jakości. 2. Polityka środowiskowa Ciągłe udoskonalanie cyklu: Planowanie-wykonanie-sprawdzeniedziałanie 3. Planowanie 1. Główne zobowiązania 4. Wdrożenie 5. Sprawdzanie 6.Przeglądy zarządzania Start Rys.1 Etapy tworzenia, wdrażania i działania systemu zarządzania (wg [8]). Etap 1 polega na wyznaczeniu celów zarządzania środowiskowego oraz podjęciu zobowiązań do stworzenia i przestrzegania przyjętego systemu, określane są zadania do wykonania oraz ustalana odpowiedzialność za ich wykonanie. W etapie 2 definiowana jest polityka środowiskowa przedsiębiorstwa, odpowiednio do poziomu wpływu działalności przedsiębiorstwa na środowisko, uwzględniająca zobo- 198

4 wiązanie do zapewnienia ochrony przed zanieczyszczeniem oraz przestrzegania stosownych przepisów. W etapie 3 określane są obiekty podlegające systemowi zarządzania, ustalane cele i plany wdrożenia i działania kierunków strategicznych. Tworzone są i podtrzymywane procedury, wg których będzie prowadzona identyfikacja wpływu działalności przedsiębiorstwa, wyrobu i obsługi na środowisko, identyfikacja wymagań, przepisów prawnych, obiektów i środków, które powinny być uwzględnione w polityce zarządzania. Na tym etapie opracowywany jest program zarządzania środowiskiem pod kątem wyznaczonych celów, z uwzględnieniem wyznaczenia odpowiedzialności i określenia ram czasowych poszczególnych etapów realizacji postawionych zadań. Etapy 4 i 5 polegają na realizacji zamierzeń, wdrożeniu ustalonej struktury, w której określone są role, odpowiedzialność i uprawnienia, między innymi: - wdrożeniu i realizacji procesu czystej produkcji (PCP); - opracowywaniu procedur uwzględniających sytuacje, dla których brak procedur prowadziłby do uchybień oraz procedur postępowania w przypadku zagrożenia, i procedur zapobiegania i łagodzenia wpływu na środowisko; - zapewnieniu bezpieczeństwa w sytuacjach awaryjnych; - przeprowadzaniu szkoleń w celu podniesienia poziomu kompetencji i świadomości; - zapewnieniu komunikacji i wymiany informacji wewnątrz przedsiębiorstwa oraz pomiędzy powiązanymi zewnętrznymi oddziałami, - dokumentowaniu systemu zarządzania środowiskiem; - kontroli i monitorowaniu działalności i procesów technologicznych, czynników związanych wyrobami i ich obsługą, mających wpływ na środowisko, wyników funkcjonowania przyjętego systemu, kontroli dokumentacji i przeprowadzaniu auditów. Etap 6 obejmuje okresowe przeglądy systemu zarządzania, których celem jest sprawdzenie zgodności działania z przyjętym systemem. Przeglądy wykonywane są przez najwyższe kierownictwo przedsiębiorstwa a wyniki są podstawą do przeprowadzenia działań korygujących Następne etapy zarządzania środowiskowego wg ISO składają się z kolejnych następujących po sobie cykli zarządzania i działania (rys.2). Cykl zarządzania obejmuje określenie polityki środowiskowej, udoskonalanie i autoryzację planu, kontrolę zarządzania i przeglądy oraz regularne porównywanie efektywności systemu w odniesieniu do zmian i wymagań zewnętrznych. Strategia i polityka wyrobu określona jest poprzez kompromis pomiędzy potrzebami konsumenta i środowiska a możliwościami przedsiębiorstwa. W cyklu działania określane są zadania i cele do wykonania, formułowane plany udoskonalenia systemu, wdrożenie i obsługa, kontrola działania poprzez audity i przeglądy systemu, w celu podjęcia działań korygujących. Wybór celów i zadań przebiega indywidualnie w każdym przedsiębiorstwie w zależności od sfery działalności i specyfiki produkcji. Oba standardy mimo różnych dokumentów normatywnych są do siebie podobne. Główne obszary działalności przedsiębiorstw w ramach zarządzania środowiskowego są takie same i obejmują zarządzanie wyrobem, produkcją i odpadami. 199

5 Czynniki zewnętrzne Przeglądy zarządzania Udoskonalanie Kontrola & korekcja Cykl zarządzania Polityka zarządzania Planowanie Cykl działania Wdrożenie & działanie Rys. 2 Funkcjonowanie systemu zarządzania środowiskowego (wg [8]) Zarządzanie wyrobem Proces zarządzania wyrobem obejmuje cały okres życia wyrobu, począwszy od projektowania, poprzez produkcję, marketing i transport, okres użytkowania i obsługi aż do etapu wycofania z użycia. Pierwszy etap procesu zarządzania wyrobem to wyznaczenie grupy wyrobów podlegających zarządzaniu środowiskowemu oraz określenie parametrów jakie powinny spełniać, aby stały się przyjazne dla środowiska. Ustalenie głównych założeń polityki zarządzania wyrobem następuje po uwzględnieniu wszystkich ważniejszych czynników związanych z wyrobem i funkcjonujących w obszarze działania przedsiębiorstwa a mających wpływ na środowisko i działalność przedsiębiorstwa. Zidentyfikowane czynniki determinujące własności wyrobu i funkcjonujące w obszarze działalności przedsiębiorstwa są uwzględniane w procesie projektowania tego wyrobu i procesów technologicznych, w których powstaje. Na etapie projektowania stosowanych jest wiele metod, umożliwiających ocenę wpływu wyrobu na środowisko i stanowiących podstawę do właściwego zarządzania, między innymi: - metoda oceny cyklu życia (ang. LCA-Life Cycle Assessment) jest próbą uwzględnienia wpływu na środowisko wszystkich czynników dotyczących wyrobu, od momentu powstania (zużycie surowców i materiałów, wpływ procesu produkcyjnego, okres eksploatacji wyrobu, użycie, transport, dystrybucja) aż po koniec życia; - metoda wskaźnika ekologicznego (eko - wskaźnika), przyjętego przez Światową Radę Biznesu do spraw Zrównoważonego Rozwoju, wyrażanego jako iloraz korzyści i kosztów. Metoda stanowi podstawę do szacowania wpływu wyrobu na środowisko i jest wyznacznikiem do ustalania poziomu redukcji poszczególnych czynników w polityce zarządzania przedsiębiorstwa. Wskaźnik ten uwzględnia takie czynniki jak wpływ wyrobu na efekt cieplarniany, warstwę ozonową, zanieczyszczenie powietrza, zakwaszenie gleb, zawartość metali ciężkich, pestycydów, substancji rakotwórczych; - metoda kosztorysu ekologicznego stosowana jest na ogół dla wyrobów, które będą zarządzane zgodnie z przyjętym systemem zarządzania. Polega ona na wypełnieniu 200

6 formularza, w którym zapisywane są ilościowe wartości udziału czynników określonych przez eko-wskaźnik. Formularz zawiera również dane dotyczące całkowitej długości życia wyrobu i wpływu prostych napraw na wydłużenie jego cyklu życia, poboru energii, wagi wyrobu, sposobu opakowania oraz materiałów do tego stosowanych, zawartość recyklinowalnych metali i plastików oraz ocenę możliwości ich demontażu, zawartość substancji niebezpiecznych. Opracowany kosztorys stanowi podstawę do podjęcia właściwych działań w celu udoskonalenia systemu zarządzania produktem tak, aby stał się bardziej przyjazny środowisku, - metoda Fast-Five - polegająca na ocenie pięciu najbardziej istotnych czynników dotyczących wyrobu i procesu produkcji, mających wpływ na środowisko. Na ogół, czynnikami tymi są zużycie energii, łatwość recyklingu, zawartość substancji niebezpiecznych, trwałość oraz alternatywne metody obsługi poprodukcyjnej wyrobu. Na podstawie danych, określających poziom wpływu na środowisko ustalonych czynników, opracowywane są plany przyszłościowe przedsiębiorstwa, wyznaczające poziomy redukcji tych czynników i terminy realizacji, - metoda kosztów cyklu życia (ang. LCC-Life Cycle Cost ) - polega na ocenie kosztów wyrobu w całym okresie jego życia. Metoda ta, uwzględnia nie tylko koszty procesu produkcji i jej przygotowania, ale również koszty w okresie używania wyrobu, transportu, dystrybucji, koszty zarządzania odpadami oraz recyklingu. Na podstawie wyników analizy (wg powyższych metod oceny), wyznaczane są kierunki i obszary działania przedsiębiorstwa, w celu ustalenia optymalnej polityki zarządzania, zapewniającej minimalizację wpływu na środowisko przy zachowaniu lub polepszeniu własności użytkowych wyrobu i zwiększeniu korzyści przedsiębiorstwa. W procesie zarządzania wyrobem, dąży się do zapewnienia: - ochrony zasobów, realizowanej poprzez zmniejszenie wagi lub wielkości wyrobu (miniaturyzacja), zmniejszanie ilości stosowanych elementów, stosowanie materiałów lub elementów wtórnych z wyrobów wycofanych z użytkowania; - eliminacji substancji niebezpiecznych i szkodliwych; - zmniejszenia poboru energii przez wyrób; - zastosowania elementów i materiałów zapewniających powtórne wykorzystanie, zapewnienie recyklingu oraz unieszkodliwiania; - minimalizacji opakowań oraz stosowanie takich materiałów na opakowania, które ulegają degradacji oraz dają możliwość powtórnego wykorzystania, - projektowania wyrobów o dłuższym cyklu życia Zarządzanie produkcją Główne kierunki działania przedsiębiorstw w obszarze zarządzania produkcją zmierzają do takiej organizacji i modernizacji procesów technologicznych, aby zapewnić lub wyeliminować ich negatywny wpływ na środowisko. Realizacja zamierzeń z reguły przebiega zgodnie z zasadami programu czystej produkcji (PCP) i dotyczy: - ochrony energii, dzięki redukcji zużycia. Na ogół stosuje się w tym celu alternatywne źródła energii, metodę kogeneracji, wtórne wykorzystanie energii wytwarzanej w procesach produkcyjnych lub zastosowanie systemów oszczędności energii; - ochrony powietrza drogą redukcji emisji gazów i zanieczyszczeń lub eliminację gazów wpływających na efekt cieplarniany i warstwę ozonową; - ochrony wód poprzez zastosowanie systemów oczyszczania, recykling wody stosowanej w procesie produkcji; 201

7 - ochrony zasobów naturalnych poprzez minimalizację rodzajów i ilości stosowanych materiałów oraz wykorzystanie materiałów i elementów wtórnych; - ochrony gleby dzięki odpowiednim systemom zabezpieczeń przed zanieczyszczeniem substancjami szkodliwymi lub niebezpiecznymi, redukcji lub eliminacji tych substancji, zapewnienie kontroli i ciągłego monitoringu procesów technologicznych, oraz prowadzenie przeglądów i działań korygujących. Do realizacji wyznaczonych zadań stosowane są systemy informacyjne zapewniające komunikację i przesyłanie informacji wewnątrz i na zewnątrz przedsiębiorstwa, propagowanie polityki proekologicznej przedsiębiorstwa, efektów, korzyści i wagi prowadzonej działalności proekologicznej, świadomości odpowiedzialności i konsekwencji ewentualnych odchyleń od przyjętej polityki Zarządzanie odpadami Proces zarządzania odpadami z reguły polega na redukcji ilości odpadów, dzięki stosowaniu materiałów o wydłużonym cyklu życia lub materiałów i technologii dających możliwość ich odzyskania oraz wtórnego użycia. Dodatkowe funkcje zarządzania odpadami polegają na: - zarządzaniu składowiskami zasobów nadających się do wtórnego użycia; - organizacji i dystrybucji odzyskanych zasobów; - monitoringu gospodarki odpadami, obejmującym inwentaryzację odpadów, producentów oraz składowisk; - udostępnianiu informacji o odpadach, ich własnościach, wielkości produkcji; - ewidencji składowisk wraz ze stopniem i sposobem ich zabezpieczenia. 4. PODSUMOWANIE Integracja z krajami Unii Europejskiej wymusza dostosowanie systemu prawnego oraz gospodarki naszego kraju do standardów obowiązujących w UE. Proces dostosowywania prawa polskiego prawdopodobnie trwać będzie jeszcze kilka lat. Równolegle przebiega proces wprowadzania systemu zarządzania środowiskowego w polskich przedsiębiorstwach, głównie dużych przedsiębiorstwach, sprzedających wyroby na ryn- 100,0 80,0 % 60,0 40,0 20,0 0,0 Poprawa image firmy Usprawnienie działalności Zewnętrzne zalecenia Korzyści ekonomiczne Rys. 3 Czynniki motywujące wdrażanie systemu zarządzania (wg [3]). 202

8 kach zagranicznych. Głównym motywem wdrażania tego systemu jest poprawienie wizerunku firmy (rys. 3). Najczęściej stosowanym systemem zarządzania środowiskowego w polskich przedsiębiorstwach jest system certyfikowany na zgodność z normami ISO Liczba uzyskanych certyfikatów z roku na rok rośnie (rys. 4) Rys. 4 Liczba uzyskiwanych w Polsce certyfikatów zgodności z ISO LITERATURA 1. Zespół pod redakcją dr Krzysztofa Skalmowskiego: Poradnik gospodarowania odpadami. 2. National /Panasonic: Environmental Report 1997, 3. Joanna Ejdys: Koszty i korzyści wdrażania systemu zarządzania środowiskowego, Ekopartner, maj 2000, 4. Grażyna Niesyto: Polityka ekologiczna państwa a integracja europejska, Ekopartner, kwiecień 2000, 5. Kapsch: Annual Report 1997, 6. Kapsch AG: The enviromental philosophy of Kapsch AG, 7. Julianna Bartosewicz: Technologie ekologiczne w krajach Północnej Europy u schyłku XX wieku, Ekopartner, Ekopartner, kwiecień 2000, 8. Philips: Point of no return, EcoDesign guidelines, 9. Praca zbiorowa PIE: Metody monitorowania oraz diagnozowania procesów przetwórczych i pomiarowych, Sprawozdanie z etapu 1. EKOLOGICAL STRATEGIES IN ELECTRONIC INDUSTRY BUSINESS The paper presents the development of ecological strategies in electronic industry business in a last few decade, practical environmental management system and the methods used in product Eco-design, and ecological activity of electronic establishment. 203

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Strategie proekologiczne w zarządzaniu przedsiębiorstwem

Strategie proekologiczne w zarządzaniu przedsiębiorstwem Anna Wiśniewska M. Kistowski (red.), Studia ekologiczno-krajobrazowe w programowaniu rozwoju zrównoważonego. Przegląd polskichdoświadczeń u progu integracji z Unią Europejską, 2004, Gdańsk, s. 91 98. Strategie

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI Seminarium Informacyjno-promocyjne projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Poznań, 17 listopada 2014 r. AGENDA Innowacyjne podejście do zarządzania przedsiębiorstwem Warunki i

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA Thermaflex Izolacji Sp. z o. o. zajmuje wiodącą pozycję w Polsce w branży izolacji technicznych ze spienionych poliolefin. Dążymy aby System Zarządzania Jakością i Środowiskiem

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501. POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.) Proces transformacji ustrojowej Polski nie uwzględniał w swoim planie

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW WSTĘP Jednym z długoterminowych celów Fabryki Komunikacji Społecznej jest korzystanie z usług dostawców spełniających wymogi bezpieczeństwa,

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA W TRAKCJA PRKiI S.A. Warszawa, maj 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od 1999 roku Trakcja PRKiI S.A. mając na uwadze satysfakcję Klienta i

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie środowiskiem w przezdsiębiorstwie. Tomasz Poskrobko

Zarządzanie środowiskiem w przezdsiębiorstwie. Tomasz Poskrobko Zarządzanie środowiskiem w przezdsiębiorstwie Tomasz Poskrobko Etapy rozwoju modelu ochrony środowiska w przedsiębiorstwie strategia czystszej produkcji strategia zarządzania obciążeniem strategia zarządzania

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

CELE I ZAŁOŻENIA PROJEKTU: PROPAGOWANIE WZORCÓW PRODUKCJI I KONSUMPCJI SPRZYJAJĄCYCH PROMOCJI ZASAD TRWAŁEGO I ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU

CELE I ZAŁOŻENIA PROJEKTU: PROPAGOWANIE WZORCÓW PRODUKCJI I KONSUMPCJI SPRZYJAJĄCYCH PROMOCJI ZASAD TRWAŁEGO I ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Seminarium Informacyjno-promocyjne projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. CELE I ZAŁOŻENIA PROJEKTU: PROPAGOWANIE WZORCÓW

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH Wyk. Maria Anna Wiercińska SPIS TREŚCI 1. PODSTAWOWE POJĘCIA Odpady opakowaniowe Gospodarka odpadami opakowaniowymi

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI PRZEDMOWA... 11

SPIS TREŚCI PRZEDMOWA... 11 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA... 11 Rozdział 1 EWOLUCJA TEORII ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKIEM... 15 1.1. Zasady naukowej organizacji szkoła klasycznej teorii organizacji... 15 1.1.1. Szkoła naukowej organizacji

Bardziej szczegółowo

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Urszula Zając p.o. Dyrektora Departamentu Przedsięwzięć Przemyslowych Forum Energia Efekt Środowisko Zabrze, 6 maja 2013 r. Agenda

Bardziej szczegółowo

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Gdańsk, 2012 Zarządzanie planem gospodarki odpadami Warunkiem realizacji planu gospodarki odpadami jest ustalenie systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

dr Tomasz M. Zieliński ABC Akademia Sp. z o.o. tomasz.zielinski@abcakademia.com.pl

dr Tomasz M. Zieliński ABC Akademia Sp. z o.o. tomasz.zielinski@abcakademia.com.pl dr Tomasz M. Zieliński ABC Akademia Sp. z o.o. tomasz.zielinski@abcakademia.com.pl Green Controlling and Finance - innowacyjny program studiów podyplomowych Projekt finansowany ze środków funduszy norweskich

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Środki zarządzania środowiskowego w świetle EMAS na wybranych przykładach wykorzystanie systemu zamówień publicznych

Środki zarządzania środowiskowego w świetle EMAS na wybranych przykładach wykorzystanie systemu zamówień publicznych Środki zarządzania środowiskowego w świetle EMAS na wybranych przykładach wykorzystanie systemu zamówień publicznych Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Generalna Dyrekcja Ochrony

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego Program ochrony środowiska dla Powiatu Poznańskiego, w myśl art. 17 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska opracowany został zgodnie z Polityką ekologiczną

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Monika Dziadkowiec Dyrektor Generalna Warszawa, 5.07.2012 r. Ministerstwo Środowiska, poprzez współtworzenie polityki państwa, troszczy się o środowisko

Bardziej szczegółowo

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej ODDZIAŁ CERTYFIKACJI WYROBÓW PRZEMYSŁOWY INSTYTUT AUTOMATYKI I POMIARÓW, WARSZAWA Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej Stefan Kosztowski Targi Poleko Poznań, październik

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 17 grudnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 17 grudnia 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 8 534 Poz. 32 32 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 17 grudnia 2010 r. w sprawie procedur oceny zgodności wyrobów wykorzystujących energię oraz ich oznakowania 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP SKLEP STACJONARNY I SPRZEDAŻ ONLINE Kryteria Certyfikatu Zielony Sklep zostały pogrupowane w zbiory, zgodnie z obszarem, którego dotyczą (centrala / punkt sprzedaży /

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP Kryteria Certyfikatu Zielony Sklep zostały pogrupowane w 3 zbiory, zgodnie z obszarem, którego dotyczą (centrala / punkt sprzedaży) oraz z ich istotnością (obligatoryjne

Bardziej szczegółowo

Główny Instytut Górnictwa Zakład Oszczędności Energii i Ochrony Powietrza Krajowe Centrum WdroŜeń Czystszej Produkcji

Główny Instytut Górnictwa Zakład Oszczędności Energii i Ochrony Powietrza Krajowe Centrum WdroŜeń Czystszej Produkcji Główny Instytut Górnictwa Zakład Oszczędności Energii i Ochrony Powietrza Krajowe Centrum WdroŜeń Czystszej Produkcji Zarządzanie środowiskowe zgodne z wymaganiami normy ISO 14001 Wprowadzenie Coraz więcej

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

ZAKRES KONTROLI SKŁADOWISK ODPADÓW

ZAKRES KONTROLI SKŁADOWISK ODPADÓW ZAKRES KONTROLI SKŁADOWISK ODPADÓW 1. Informacje ogólne o władającym i zarządzającym składowiskiem odpadów: Imię i nazwisko oraz adres zamieszkania lub nazwa i adres siedziby właściciela, władającego (tytuł

Bardziej szczegółowo

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka zatwierdzona przez Zarząd dnia 14 czerwca 2010 roku zmieniona przez Zarząd dnia 28 października 2010r. (Uchwała nr 3/X/2010) Tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Konferencja Inteligentny Zakład Rozlewniczy 25-27.11.2015

Konferencja Inteligentny Zakład Rozlewniczy 25-27.11.2015 . Konferencja Inteligentny Zakład Rozlewniczy 25-27.11.2015 OBSZARY EFEKTYWNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA KOMÓRKA DS. GOSPODARKI ENERGETYCZNEJ/MEDIAMI EFEKTYWNOŚĆ STRATEGIA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ KONTROLING

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego

Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego Firma Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego Firma CW Lundberg AB z siedzibą w Mora w regionie Dalarna zajmuje się projektowaniem, produkcją i sprzedażą elementów bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Pozwolenie zintegrowane jako przykład europeizacji reglamentowanego korzystania ze środowiska

Pozwolenie zintegrowane jako przykład europeizacji reglamentowanego korzystania ze środowiska dr Mariusz Baran Katedra Prawa Ochrony Środowiska Uniwersytet Jagielloński Pozwolenie zintegrowane jako przykład europeizacji reglamentowanego korzystania ze środowiska Konspekt referatu 1. Regulacje prawych

Bardziej szczegółowo

Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim

Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim przemyśle stalowym Wnioski i zalecenia Kwiecień 2015 1 Przypomnienie

Bardziej szczegółowo

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Katowice, maj 2014 roku Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Bardziej szczegółowo

LCA (life-cycle assessment) jako ekologiczne narzędzie w ulepszaniu procesów technologicznych

LCA (life-cycle assessment) jako ekologiczne narzędzie w ulepszaniu procesów technologicznych LCA (life-cycle assessment) jako ekologiczne narzędzie w ulepszaniu procesów technologicznych Toruń 2012 Ocena cyklu życia (Life Cycle Assessment - LCA) jest jedną z technik zarządzania środowiskowego.

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r.

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Warszawa, 20 marca 2015 r. UMOWA PARTNERSTWA Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

KARTA DOSTAWCÓW. Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain.

KARTA DOSTAWCÓW. Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain. KARTA DOSTAWCÓW Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain. Grupa przystąpiła do Światowego Paktu Global Compact Narodów

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Ocena cyklu życia (LCA) w systemie gospodarki odpadami

Ocena cyklu życia (LCA) w systemie gospodarki odpadami Ocena cyklu życia (LCA) w systemie gospodarki odpadami Anna Henclik Joanna Kulczycka Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Kraków, 25-26 czerwiec 2009 Zarządzanie odpadami

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ ŚRODOWISKOWA PRODUKTÓW, A MOŻLIWOŚCI OCENY CYKLU ŻYCIA Z UŻYCIEM INTERNETOWEGO NARZĘDZIA LCA to go

EFEKTYWNOŚĆ ŚRODOWISKOWA PRODUKTÓW, A MOŻLIWOŚCI OCENY CYKLU ŻYCIA Z UŻYCIEM INTERNETOWEGO NARZĘDZIA LCA to go EFEKTYWNOŚĆ ŚRODOWISKOWA PRODUKTÓW, A MOŻLIWOŚCI OCENY CYKLU ŻYCIA Z UŻYCIEM INTERNETOWEGO NARZĘDZIA LCA to go Dr inż. Janusz Sitek Instytut Tele- i Radiotechniczny e-mail: janusz.sitek@itr.org.pl Poznań,

Bardziej szczegółowo

VI. SZKOLENIA SPECJALNE

VI. SZKOLENIA SPECJALNE VI. SZKOLENIA SPECJALNE 1. Zasady wzorcowania przyrządów pomiarowych Czas trwania: 1 dzień / 8 godzin lekcyjnych CEL: Zapoznanie uczestników z podstawowymi pojęciami z zakresu metrologii, zasadami doboru

Bardziej szczegółowo

Nowa ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz sposoby optymalizacji kosztów

Nowa ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz sposoby optymalizacji kosztów Nowa ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz sposoby optymalizacji kosztów Opis Obecnie projekt ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz zmiany ustawy o obowiązkach

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM Co jest istotą systemu zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001? System zarządzania środowiskowego stanowi część systemu zarządzania organizacji. Istota SZŚ wg normy ISO 14001

Bardziej szczegółowo

Fideltronik świadczy pełny zakres usług związanych z kontraktowym projektowaniem i produkcją pakietów i urządzeń elektrycznych i elektronicznych

Fideltronik świadczy pełny zakres usług związanych z kontraktowym projektowaniem i produkcją pakietów i urządzeń elektrycznych i elektronicznych PREZENTACJA FIRMY Fideltronik świadczy pełny zakres usług związanych z kontraktowym projektowaniem i produkcją pakietów i urządzeń elektrycznych i elektronicznych ZASOBY: - Zakład produkcyjny w Suchej

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system gospodarki odpadami w oparciu o zasady logistyki

Zintegrowany system gospodarki odpadami w oparciu o zasady logistyki III Ogólnopolska Konferencja Szkoleniowa Selektywna zbiórka, segregacja i recykling odpadów Zagospodarowanie odpadów w świetle nowych przepisów prawnych Zintegrowany system gospodarki odpadami w oparciu

Bardziej szczegółowo

ECOKARTA karta produktu z uwzględnieniem

ECOKARTA karta produktu z uwzględnieniem Produkt: Zastosowanie: Przeznaczenie: Skład: Sposób wytwarzania / technologia: Producent: Zestaw LINK Łazienka Toaleta Polipropylen, HD PE, stal, powłoka lakiernicza Wtrysk, rozdmuch, obróbka mechaniczna,

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD WSTĘPNY ( ŚRODOWISKOWY ) SZKOŁY DLA EKOROZWOJU

PRZEGLĄD WSTĘPNY ( ŚRODOWISKOWY ) SZKOŁY DLA EKOROZWOJU PRZEGLĄD WSTĘPNY ( ŚRODOWISKOWY ) SZKOŁY DLA EKOROZWOJU SZKOŁA: Miejscowość: Data: Autor: Fundacja Partnerstwo dla Środowiska ul. Św. Krzyża 5/6, 31 028 Kraków Tel./fax.: (012) 430 24 43, e mail: biuro@epce.org.pl

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r.

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r. Polityka energetyczna Polski do 2050 roku Warszawa, sierpień 2014 r. 2 Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Strategia BEiŚ: została przyjęta przez Radę Ministrów 15 kwietnia 2014 r. (rozpoczęcie prac

Bardziej szczegółowo

Targi POL-EKO-SYSTEM. Strefa RIPOK NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU

Targi POL-EKO-SYSTEM. Strefa RIPOK NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU Beata B. Kłopotek Departament Gospodarki Odpadami Poznań, dnia 28 października 2015 r. Zakres prezentacji 1. Nanomateriały definicja, zastosowania,

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku. Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014

Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku. Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014 Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014 Płock, grudzień 2009 Działy opracowania: I. Wprowadzenie.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora

Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora Krzysztof Wertejuk audytor wiodący ISOQAR CEE Sp. z o.o. Dlaczego rozwiązania

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

W ramach zarządzania jednostką można wyróżnić następujące rodzaje audytu:

W ramach zarządzania jednostką można wyróżnić następujące rodzaje audytu: Audytor powinien zalecić wprowadzenie istotnych informacji na temat efektów działań proekologicznych do systemu rachunkowości oraz do sprawozdawczości finansowej. Audyty ekologiczne stały się głównymi

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny podstawą dobrej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych

Audyt energetyczny podstawą dobrej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych Audyt energetyczny podstawą dobrej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych mgr inż. Krzysztof Szczotka www.agh.e du.pl BUDOWNICTWO

Bardziej szczegółowo

UDT a Utrzymanie Ruchu

UDT a Utrzymanie Ruchu Oferta UDT dla Służb Utrzymania Ruchu Misja UDT Misją Urzędu Dozoru Technicznego jest ograniczanie ryzyka związanego z eksploatacją urządzeń technicznych w Polsce do poziomu akceptowalnego przez społeczeństwo.

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 na przykładzie Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej Gliwice, dn. 13.03.2014r. System Zarządzania Bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia Małgorzata Gackiewicz POCZĄTEK ISO 14001 2010r. POKL Zespół wdrożniowy Komunikacja ASPEKTY ŚRODOWISKOWE ASPEKTY BEZPOŚREDNIE Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 29 z 01.07.2013r. REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU Postanowienia ogólne 1 1. Kontrola zarządcza w Powiatowym Urzędzie

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki

Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki Opracowanie z cyklu "Popularyzacja wiedzy" Małgorzata Szymańska-Brałkowska Małgorzata Z. Wiśniewska Ewa Malinowska Wydawca: Zakład Zarządzania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

Prawo ochrony środowiska w drogownictwie stan obecny i kierunki zmian

Prawo ochrony środowiska w drogownictwie stan obecny i kierunki zmian LVI TECHNICZNE DNI DROGOWE 13-15 listopada 2013 r. Centrum Konferencyjne Falenty, Raszyn k. Warszawy Prawo ochrony środowiska w drogownictwie stan obecny i kierunki zmian Karolina Rak Departament Środowiska

Bardziej szczegółowo

CP pomostem wdrażania znormalizowanych systemów zarządzania, narzędzia doskonalenia.

CP pomostem wdrażania znormalizowanych systemów zarządzania, narzędzia doskonalenia. Żywiecka Fabryka Sprzętu Szpitalnego FAMED S.A. CP pomostem wdrażania znormalizowanych systemów zarządzania, narzędzia doskonalenia. Kwiecień 2006 Bielsko-Biała. LIDER CP 2001 Prezentacja Przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. Gospodarka niskoemisyjna co to takiego? Gospodarka niskoemisyjna (ang. low emission economy)

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI ROZWOJU SPALARNI ODPADÓW W POLSCE

MOŻLIWOŚCI ROZWOJU SPALARNI ODPADÓW W POLSCE MOŻLIWOŚCI ROZWOJU SPALARNI ODPADÓW W POLSCE VI MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NOWA ENERGIA USER FRIENDLY 2010 Jean-Michel Kaleta Warszawa 18 czerwca 2010 Spis treści Strona Czy można spalać odpady komunalne?

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU:

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU: SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU WARSZTATY DLA NAUCZYCIELI PRZEDSIĘBIORCZOŚCI 31 stycznia 2012 r. dr Justyna Szumniak-Samolej Samolej mgr Maria Roszkowska-Śliż 6. BIZNES A ŚRODOWISKO PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE

Bardziej szczegółowo

Obowiązki gminy jako lokalnego kreatora polityki energetycznej wynikające z Prawa energetycznego

Obowiązki gminy jako lokalnego kreatora polityki energetycznej wynikające z Prawa energetycznego Obowiązki gminy jako lokalnego kreatora polityki energetycznej wynikające z Prawa energetycznego Południowo-Wschodni Oddział Terenowy URE z siedzibą w Krakowie Niepołomice, 17 czerwca 2010 Prezes URE jest

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego

Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego co to jest: certyfikat na ISO 14001? certyfikat zgodności z ISO 14001 2 = wydane przez neutralną i wiarygodną organizację zaświadczenie, że w naszej organizacji

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP SKLEP INTERNETOWY/SPRZEDAŻ ONLINE Kryteria Certyfikatu Zielony Sklep zostały pogrupowane w zbiory, zgodnie z obszarem, którego dotyczą (centrala / punkt sprzedaży / sprzedaż

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ II SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

CZĘŚĆ II SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA CZĘŚĆ II SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Strona 1 z 5 Opis Przedmiotu Zamówienia Przedmiotem zamówienia jest organizacja i przeprowadzenie szkoleń z zakresu systemu zarządzania środowiskowego w PSE S.A.

Bardziej szczegółowo

VI. SZKOLENIA SPECJALNE

VI. SZKOLENIA SPECJALNE VI. SZKOLENIA SPECJALNE a. Zasady wzorcowania przyrządów pomiarowych szkolenie modułowe moduł I Czas trwania: 1 dzień / 8 godzin lekcyjnych Zapoznanie uczestników z podstawowymi pojęciami z zakresu metrologii,

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Potrzeba usprawnienia różnych rodzajów oceny wymaganych w ramach prawa ochrony środowiska UE? Konferencja ELNI EIA Wrocław 23 Maja 2013

Potrzeba usprawnienia różnych rodzajów oceny wymaganych w ramach prawa ochrony środowiska UE? Konferencja ELNI EIA Wrocław 23 Maja 2013 Potrzeba usprawnienia różnych rodzajów oceny wymaganych w ramach prawa ochrony środowiska UE? Konferencja ELNI EIA Wrocław 23 Maja 2013 1 EU framework of Env. impact assessments Ocena skutków międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk i recykling założenia prawne Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk Odzysk ( ) jakikolwiek proces, którego wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie

Bardziej szczegółowo

http://www.domy-pasywne.pl Opracowała: Dr inż. Teresa Rucińska

http://www.domy-pasywne.pl Opracowała: Dr inż. Teresa Rucińska http://www.domy-pasywne.pl Opracowała: Dr inż. Teresa Rucińska Zrównoważony rozwój Pojęcie "Zrównoważony rozwój", jest alternatywą pojęcia Rozwoju rabunkowego" i wywodzi się z ONZ-towskiego raportu "Nasza

Bardziej szczegółowo

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r.

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r. Omówienie zasad składania wniosku w zakresie ogłoszonego konkursu przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej konkursu w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013,

Bardziej szczegółowo