Autoreferat habilitacyjny

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Autoreferat habilitacyjny"

Transkrypt

1 Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej Autoreferat habilitacyjny Załącznik nr 2. Dr Hubert Makaruk

2 Spis treści 1. Imię i nazwisko.3 2. Posiadane dyplomy i stopnie naukowe Informacje o dotychczasowym zatrudnieniu Wskazanie osiągnięcia wynikającego z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. nr 65, poz. 595 ze zm.) Tytuł osiągnięcia naukowego Autorzy, tytuł publikacji, nazwa wydawnictwa, rok wydania Omówienie celu naukowego ww. prac i osiągniętych wyników wraz z omówieniem ich ewentualnego wykorzystania Wprowadzenie Metody Wyniki Synteza wyników Wnioski aplikacyjne Piśmiennictwo Omówienie innych osiągnięć naukowo-badawczych Wykaz i krótka charakterystyka prac opublikowanych po uzyskaniu stopnia doktora nauk o kulturze fizycznej Wystąpienia oraz prace w komitetach organizacyjnych i naukowych podczas konferencji międzynarodowych i krajowych Udział w projektach badawczych Udział w komitecie redakcyjnym czasopism Recenzowanie prac w czasopismach międzynarodowych i krajowych Udział w stażach zagranicznych Udział w zespołach eksperckich i konkursowych Osiągnięcia dydaktyczne, popularyzatorskie i sportowe Podstawowe dane bibliometryczne

3 1. Imię i nazwisko: Hubert Makaruk 2. Posiadane dyplomy i stopnie naukowe Załącznik nr 2. Autoreferat habilitacyjny 2005 r. doktor nauk o kulturze fizycznej, stopień uzyskany w Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, temat pracy Struktura obciążeń treningowych wysoko kwalifikowanych zawodników w skoku w dal i trójskoku, promotor pracy: prof. dr hab. Henryk Sozański, recenzenci: prof. dr hab. Janusz Czerwiński, dr hab. prof. nadzw. Tomasz Gabryś 2000 r. magister wychowania fizycznego, tytuł zawodowy uzyskany w Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie w Zamiejscowym Wydziale Wychowania Fizycznego w Białej Podlaskiej 2013 r. trener klasy pierwszej w lekkoatletyce, dyplom wydany przez Ministerstwo Sportu i Turystyki 3. Informacje o dotychczasowym zatrudnieniu r. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej, wykładowca r. Zamiejscowy Wydział Wychowania Fizycznego w Białej Podlaskiej, asystent 2005 r.-obecnie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej, adiunkt r. prodziekan ds. kierunku wychowanie fizyczne 2013 r.-obecnie prodziekan ds. kształcenia 4. Wskazanie osiągnięcia wynikającego z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. nr 65, poz. 595 ze zm.) 4.1. Tytuł osiągnięcia naukowego Jednotematyczny cykl prac opublikowanych w czasopismach naukowych po uzyskaniu stopnia doktora nauk o kulturze fizycznej pod tytułem Efektywność wybranych form treningu plyometrycznego w procesie kształtowania mocy maksymalnej i skoczności Autorzy, tytuł publikacji, nazwa wydawnictwa, rok wydania Praca I. 1 Makaruk H., Winchester J., Sadowski J., Czaplicki A., Sacewicz T. (2011). Effects of unilateral and bilateral plyometric training on power and jumping ability in women. Journal of Strength and Conditioning Research, 25(12), DOI: /JSC.0b013e318215fa33. IF: 1,831; MNiSW: 40 1 Każdej z prac wchodzących w skład wskazanego osiągnięcia naukowego przypisano oznaczenie. Kolejno praca I, praca II praca VIII. Oznaczenia te wykorzystano w dalszej części autoreferatu. 3

4 Praca II. Makaruk H., Czaplicki, A., Sacewicz T., Sadowski J. (2014). The effects of single versus repeated plyometrics on landing biomechanics and jumping performance in men. Biology of Sport, 31(1), DOI: / IF: 0,527; MNiSW: 15 Praca III. Makaruk H., Sacewicz T. (2010). Effects of plyometric training on maximal power output and jumping ability. Human Movement, 11(1), DOI: /v MNiSW: 9 Praca IV. Makaruk H., Porter J.M., Czaplicki A., Sadowski J., Sacewicz T. (2012). The role of attentional focus in plyometric training. The Journal of Sports Medicine and Physical Fitness, 52(3), IF: 0,730; MNiSW: 25 Praca V. Makaruk H., Sacewicz T., Czaplicki A., Sadowski J. (2010). Effect of additional load on power output during drop jump training. Journal of Human Kinetics, 26, DOI: /v y IF: 0,321; MNiSW: 13 Praca VI. Makaruk H., Winchester J.B., Czaplicki A., Sacewicz T., Zieliński J., Sadowski J. (2014). Effects of assisted and traditional drop jumps on jumping performance. International Journal of Sport Science and Coaching, 5(9), DOI: / IF: 0,516 ; MNiSW: 15 Praca VII. Makaruk H., Sacewicz T. (2011). The effect of drop height and body mass on drop jump intensity. Biology of Sport, 28(1): DOI: / IF: 0,228; MNiSW: 15 Praca VIII. Makaruk H. (2013). Acute effects of rope jumping warm-up on power and jumping ability in track and field athletes. Polish Journal of Sport and Tourism, 20(3), DOI: /pjst MNiSW: 7 Sumaryczna punktacja osiągnięcia naukowego w postaci jednotematycznego cyklu publikacji wyniosła: IF = 4,153; MNiSW = 139. We wszystkich wskazanych pracach habilitant miał wiodący udział na każdym etapie powstawania pracy. Szczegółowe informacje na temat własnego wkładu pracy, oświadczenia współautorów i wskazane publikacje zamieszczono w załączniku nr 4. 4

5 4.3. Omówienie celu naukowego ww. prac i osiągniętych wyników wraz z omówieniem ich ewentualnego wykorzystania Wprowadzenie Teoria sportu jest dyscypliną nauk o kulturze fizycznej, która w założeniu ma rozwijać system twierdzeń i hipotez mieszczących możliwie pełną wiedzę o zjawiskach związanych z udziałem człowieka w sporcie. Z kolei teoria treningu sportowego to dział teorii sportu, którego podstawę stanowią empiryczne doświadczenia praktyki sportu wzbogacone osiągnięciami wielu innych dziedzin nauk stosowanych. Wiodące są tu działania, ujęte w ramach konkretnej specjalności sportu a zmierzające do dogłębnego wyjaśnienia penetrowanych zjawisk, które mają zarówno charakter poznawczy, jak i aplikacyjny (Sozański, Czerwiński, Sadowski 2013). Wobec takiego systemowego ujęcia roli teorii treningu sportowego uznano, iż zasadnymi są wszelkie działania, których celem jest poszukiwanie rozwiązań optymalizujących trening i równocześnie innowacyjnych bez których nie sposób myśleć o powodzeniu w sporcie. Przyjęto, iż ocena efektywności treningu plyometrycznego w kontekście kształtowania mocy maksymalnej i skoczności mieści się w nurcie oryginalnych poszukiwań naukowo-badawczych. Jednocześnie może stać się przyczynkiem do konstrukcji coraz to bardziej efektywnych i bezpiecznych dla zdrowia ścieżek dochodzenia do mistrzostwa sportowego. Trening plyometryczny nie jest pojęciem nowym w obszarze teorii treningu sportowego. Pierwsze prace na temat ćwiczeń plyometrycznych publikowano już w latach sześćdziesiątych (Wierchoszański 1967). Mimo to, dopiero w ostatnich 25. latach stał się on przedmiotem pogłębionej penetracji naukowej, która nieustannie trwa do chwili bieżącej. Podstawą treningu plyometrycznego są ćwiczenia, które wykonuje się najczęściej w formie skoków, podskoków, wyskoków, zeskoków, także rzutów i chwytów np. piłki lekarskiej. Najbardziej charakterystyczną grupą ćwiczeń plyometrycznych są zeskoki w głąb. Ćwiczenie to polega na zeskoku z podwyższenia, lądowaniu zwykle obunóż i natychmiastowym, dynamicznym odbiciu w górę ryc. 1. 5

6 Ryc. 1. Podstawowe formy zeskoków w głąb Głównym czynnikiem identyfikującym ćwiczenia plyometryczne jest specyficzne działanie mięśni w cyklu rozciągnięcie-skurcz (CR-S). Charakteryzuje się ono szybkim, gwałtownie wykonanym zamachem (skurcz ekscentryczny), po którym natychmiast następuje eksplozywny ruch główny (skurcz koncentryczny). Sekwencja ruchu przebiegająca w CR-S umożliwia uzyskanie wyższych wartości siły, mocy czy prędkości końcowej w czasie ruchu głównego w porównaniu z wyłącznie koncentrycznym działaniem mięśni, bez wcześniejszego, gwałtownego ich rozciągnięcia (Komi 1984). Najczęściej efekt CR-S, czyli korzyści płynące z takiego działania mięśni, tłumaczy się wykorzystaniem energii sprężystej mięśnia oraz odruchami: na rozciąganie (odruch miotatyczny) i ze ścięgna (z organów Golgiego). Trzeba zaznaczyć, iż aby umiejętnie wykorzystać efekt CR-S należy przestrzegać kilku reguł. Przede wszystkim należy dążyć do minimalizowania czasu między fazą ekscentryczną i koncentryczną. Jeżeli jest on zbyt długi, energia sprężysta ulega rozproszeniu. Z kolei czas kontaktu z podłożem powinien być wartością optymalną, tzn. trwać bardzo krótko, ale na tyle długo ażeby ćwiczący był zdolny w tym czasie rozwinąć odpowiednio dużą siłę. O skuteczności CR-S decyduje również zakres i prędkość zamachu oraz wielkość obciążenia mięśni w czasie jego wykonywania. Krótki zamach powinien charakteryzować się dużą prędkością (szybkim rozciągnięciem). Z kolei obszerny zamach powinna cechować niska prędkość początkowa, ale jak największe przyspieszenie (Bober 1995). Zasadność stosowania ćwiczeń plyometrycznych potwierdzono przede wszystkim w treningu mocy i skoczności. Obie te zdolności w istotny sposób determinują wyniki w takich dyscyplinach i konkurencjach sportowych jak skoki lekkoatletyczne, skoki narciarskie, piłka siatkowa czy koszykówka (Virmavirta, Komi 1993; Kellis 1999; Cronin, Hansen 2005). Przez skoczność rozumiemy tu zdolność do przemieszczania środka masy ciała na jak najdłuższej drodze. Z kolei 6

7 mocą określamy zdolność do pokonania danego oporu z jak największą prędkością (Trzaskoma Z., Trzaskoma Ł. 2001). Najczęściej do oceny mocy i skoczności stosuje się wyskok pionowy z zamachem (CMJ) i zeskok w głąb (DJ). Ponadto skoczność jest również oceniana poprzez skoki poziome, takie jak skok w dal z miejsca i 5-skok z miejsca (Starzyński i Sozański 1995; Markovic 2007). Chelly i wsp. (2010) zaobserwowali, że młodzi zawodnicy trenujący piłkę nożną poprawili moc maksymalną przejawianą w wyskoku pionowym z zamachem po 8-tygodniowym treningu plyometrycznym. Podobnej analizy dokonali Potteiger i wsp. (1999), którzy wzrost mocy maksymalnej odnotowali w grupie aktywnych fizycznie mężczyzn, również po 8-tygodniowym programie treningu plyometrycznego, obejmującego wyskoki pionowe, wieloskoki i zeskoki w głąb. Szczególnie przekonujące w sensie jakościowym i ilościowym są wyniki badań, w których określono wpływ treningu plyometrycznego na skoczność. Autorzy dwóch meta-analiz Markovic (2007) i Saez-Saez de Villarreal i wsp. (2009) które obejmowały odpowiednio 57 i 26 badań eksperymentalnych potwierdzili, iż trening plyometryczny jest wysoce skuteczny w kształtowaniu skoczności przejawianej w wyskoku pionowym bez zamachu (SJ), z zamachem oraz w zeskoku w głąb. Tylko w nielicznych badaniach eksperymentalnych (Luebbers i wsp. 2003, Herrero i wsp. 2006) wskazywano na brak efektów, bądź regres w kształtowaniu mocy maksymalnej lub skoczności po przeprowadzonych programach treningu plyometrycznego. Obecnie, wiele badań empirycznych w zakresie treningu plyometrycznego zmierza w kierunku wcześniej już wspomnianych działań optymalizacyjnych, tzn. głównym ich celem jest identyfikacja determinantów skutecznego zwiększania mocy maksymalnej i skoczności. Niniejszy cykl badań wpisuje się w ten nurt poszukiwań. Ćwiczenia plyometryczne można klasyfikować według wielu kryteriów. Jedno z nich różnicuje je na formy wykonywane jednonóż i obunóż, z tym, że ćwiczenia jednonóż można wykonywać jednostronnie lub naprzemianstronnie. Obie formy znajdują zastosowanie w treningu większości dyscyplin sportu, niezależnie od ich specyfiki. W drodze badań eksperymentalnych ustalono, że realizacja treningu plyometrycznego w formie skoków jednonóż sprzyja osiąganiu istotnie lepszych wyników niż stosowanie wyłącznie form obunóż (Stannard 1996). Podobne obserwacje poczynił McCurdy i wsp. (2005), tyle, że ćwiczenia plyometryczne wykonywane były równolegle z ćwiczeniami o charakterze siłowym. Pomimo zarysowanych wyżej wskazań co do skuteczności danej grupy ćwiczeń w kontekście kształtowania mocy maksymalnej i skoczności, dotychczas nie podjęto próby określenia dynamiki i trwałości efektów treningowych będących wynikiem 7

8 stosowania ćwiczeń plyometrycznych jednonóż i obunóż. Stąd celem pracy I. referowanego tu cyklu było porównanie wpływu jednostronnych i obustronnych ćwiczeń plyometrycznych na moc maksymalną i skoczność rozwijaną podczas skoków jednonóż (jednostronnie i naprzemianstronnie) oraz skoków obunóż w różnych fazach 12-tygodniowego programu treningu oraz w okresie 4-tygodniowego roztrenowania. Podczas wykonywania podstawowych ćwiczeń plyometrycznych ćwiczący generuje dużą, bądź bardzo dużą siłę reakcji podłoża, zwłaszcza w fazie lądowania. Większa wartość siły oznacza większe obciążenie aparatu ruchu. Dodatkowo, siła ta wzrasta w sytuacjach, kiedy ćwiczący stosuje sztywną technikę lądowania (ugięcie kończyn w stawach biodrowych i kolanowych jest nieznaczne, a czas kontaktu z podłożem jest bardzo krótki). Duże, kumulujące się w powtarzanych wielokrotnie skokach obciążenia mogą negatywnie wpływać na układ ruchu (Jamurtas i wsp. 2000; Murphy i wsp. 2003), a w konsekwencji być przyczyną poważnych urazów. Zadaniem badaczy jest poszukiwanie takich rozwiązań w zakresie wykorzystania ćwiczeń plyometrycznych, które z jednej strony zapewniłyby wzrost mocy maksymalnej i skoczności, z drugiej strony zmniejszały wielkość siły reakcji podłoża. Na przykład Humphries i wsp. (1995), stworzyli trenażer, który pozwalał na zmniejszenie siły reakcji podłoża w fazie ekscentrycznej oraz jednocześnie pozwalał na zwiększanie siły mięśniowej mierzonej w fazie koncentrycznej. Inną propozycją są próby wykonywania ćwiczeń plyometrycznych w płytkiej wodzie (Arazi i wsp. 2012). W tym kontekście, interesujących obserwacji na podstawie badań diagnostycznych dokonał Black (2005), który zauważył, że siła reakcji podłoża w czasie lądowania jest znacznie większa w pojedynczych skokach niż w skokach wykonywanych cyklicznie (bezpośrednio jeden za drugim). Taka konstatacja może sugerować, iż program treningu plyometrycznego oparty na ćwiczeniach wykonywanych cyklicznie mógłby mniej obciążać aparat ruchu ćwiczącego aniżeli program obejmujący ćwiczenia wykonywane pojedynczo. Jednocześnie można byłoby oczekiwać podobnego progresu skoczności. Dlatego też celem pracy II. uczyniono ocenę oddziaływania programów zawierających ćwiczenia plyometryczne w formie pojedynczych skoków i skoków wykonywanych cyklicznie na skoczność i siłę reakcji podłoża u aktywnych fizycznie mężczyzn. Autorzy wielu doniesień wskazują na możliwość równoległego kształtowania maksymalnej mocy mięśniowej i skoczności poprzez ćwiczenia plyometryczne (Fatouros i wsp. 2000; Diallo i wsp. 2001). Z drugiej strony dowiedziono, że nie są to zdolności tożsame (Bartosiewicz, Wit 1985; Aragon-Vargas, Gross 1997). Zwiększając moc maksymalną zaleca się, aby akt ruchowy był wykonany bardzo szybko, natomiast gdy założenia programów ukierunkowanych na poprawę 8

9 skoczności nie narzucają takiej konieczności czas wykonania ćwiczenia pozostaje parametrem indywidualnym. Niejednokrotnie badani osiągali największą wysokość wyskoku przy najgłębszym zamachu, a czas wykonania ćwiczenia był wyraźnie dłuższy niż wtedy gdy generowali największą moc (Bartosiewicz 1989). Można stąd przypuszczać, że sposób wykonania ćwiczeń może w istotnym stopniu decydować o efektach treningu plyometrycznego. Celem pracy III. realizowanego cyklu badań własnych było określenie wpływu ćwiczeń plyometrycznych wykonywanych według instrukcji odbicie wykonaj jak najszybciej, czas kontaktu z podłożem skracaj do minimum na moc maksymalną i skoczność mężczyzn. Sposób wykonania ćwiczenia również i plyometrycznego w znaczący sposób determinuje instrukcja słowna trenera. Najnowsze doniesienia przekonują, że wybór instrukcji kierującej skupienie uwagi może mieć wpływ na przebieg zadania ruchowego (Wulf 2010). Uszczegóławiając, zaobserwowano, że instrukcje ukierunkowane na rezultat końcowy ćwiczenia lub element otoczenia przynoszą większe korzyści niż wówczas, gdy skupienie uwagi kierowane jest na daną część ciała, bądź jej ruch. Na przykład, Porter i wsp. (2010) badali efektywność skupienia uwagi w skoku w dal z miejsca. Badani zostali podzieleni na grupę, którą poinstruowano, aby skoncentrowała swoją uwagę na wykonaniu skoku jak najdalej od linii startowej (uwaga kierowana na zewnętrz, grupa EXF), natomiast zadaniem ćwiczących z grupy drugiej było uzyskanie jak największej odległości, przy koncentracji uwagi na dynamicznym wyproście kolan (skupienie uwagi na ruchu wybranej części ciała, grupa INF). Okazało się, że średnia długość skoku wśród ćwiczących z grupy EXF była istotnie większa aniżeli wśród badanych z grupy INF. Różną efektywność obu rodzajów skupienia uwagi wyjaśnia się hipotezą ograniczeń w wykonaniu czynności ruchowych (ang. the constrained action hypothesis) sformułowaną przez Wulf, McNevina i Shea (2001). Zakłada ona, że koncentrowanie uwagi na ruchach własnego ciała dezorganizuje przebieg czynności ruchowej, czyniąc tę czynność mniej automatyczną, bardziej świadomą, a przez to mniej efektywną. Z kolei skupianie uwagi na wyniku zadania lub na elemencie otoczenia uwalnia świadomość od uważnego kontrolowania przebiegu ruchu. Wpływa to korzystnie na automatyzm i samoorganizację ruchów, gwarantując lepsze efekty w nauczaniu czynności ruchowych, jak i wykonaniu samego zadania. Dotyczy to przede wszystkim czynności ruchowych, w których występuje wiele stopni swobody. Założono, że przytoczone dane doświadczalne są wystarczającą przesłanką, aby hipotezę ograniczeń w wykonaniu czynności ruchowych poddać naukowej weryfikacji w treningu plyometrycznym. Stąd też celem pracy IV. 9

10 była ocena wpływu różnych rodzajów instrukcji słownych kierujących skupienie uwagi na skoczność w grupie aktywnych fizycznie mężczyzn. Autorzy wielu prac wskazywali, że najlepsze wyniki w zwiększaniu mocy maksymalnej osiąga się poprzez wykorzystanie obciążenia dodatkowego (Jones i wsp. 2001; Hoffman i wsp. 2005). Dotychczas, problem użycia obciążenia dodatkowego w treningu plyometrycznym nie znalazł jednoznacznego rozwiązania. Z jednej strony, Bosco i wsp. (1986) stwierdzili, że zawodnicy trenujący lekkoatletykę, którzy wykonywali 3-tygodniowy trening obejmujący wiele ćwiczeń plyometrycznych (z kamizelką o ciężarze 7-8% masy ciała), zwiększyli moc, natomiast moc w grupie kontrolnej trenującej bez obciążenia nie uległa zmianie. Z drugiej strony, Larson (2004) nie zaobserwował różnic w wynikach testów skoczności po programie z obciążeniem dodatkowym i zasugerował, że korzystanie z obciążenia dodatkowego w treningu plyometrycznym jest niecelowe. Pragnąc wyjaśnić te rozbieżności przyjęto, że rozwiązanie tego problemu jest potrzebą bieżącą i ważną, zarówno w kontekście zwiększania mocy maksymalnej i skoczności, jak i zapobiegania potencjalnym urazom. Zasadniczym celem pracy V. była ocena wpływu programów treningu z wykorzystaniem zeskoków w głąb w warunkach standardowych (bez obciążenia) i w warunkach utrudnionych (z obciążeniem dodatkowym) na moc maksymalną. Zgoła odmienny mechanizm wykorzystywany jest w treningu plyometrycznym w warunkach ułatwionych (wykorzystując odciążenie). Grupa naukowców pod kierunkiem Imachiego (1997) wykazała istotną poprawę skoczności po treningu plyometrycznym realizowanym w warunkach odciążenia (z pomocą gumy) w porównaniu z grupą realizującą ten sam trening w warunkach standardowych. Na istotną rolę niestandardowych ćwiczeń plyometrycznych w treningu sportowców wyczynowych, wskazują Sheppard i wsp. (2008, 2011), którzy uważają, że w miarę upływu czasu siła oddziaływania ćwiczeń swoistych wyraźnie spada i należy poszukiwać ćwiczeń niestandardowych, dostarczających nowych bodźców rozwojowych. Ta teza znalazła potwierdzenie w wynikach ich badań. Po 5-tygodniowym treningu plyometrycznym nie zaobserwowano istotnych zmian skoczności u wysoko kwalifikowanych siatkarzy, podczas gdy zawodnicy stosujący ćwiczenia w odciążeniu poprawili skoczność. Zakłada się, że mógł być to wynik wzrostu prędkości w czasie odbicia, z uwagi na działającą siłę zewnętrzną (Tran i wsp. 2011). Według naszej wiedzy, w żadnej z prac nie zweryfikowano zasadności wykorzystania odciążenia w programie opartym wyłącznie na zeskokach w głąb u sportowców wyczynowych. Dlatego też, celem pracy VI. uczyniono porównanie programów treningu, opartych na realizacji zeskoków 10

11 w głąb w warunkach standardowych i ułatwionych w kontekście zmian skoczności w grupie zawodników trenujących w systemie wyczynowym. Wielu badaczy uważa, że z uwagi na intensywny mocno obciążający aparat ruchu charakter ćwiczeń plyometrycznych, kluczowe w tym miejscu są trafnie dobrane metody regulacji intensywności wysiłku (Jansen, Ebben 2007). W pracach z zakresu treningu plyometrycznego, intensywność zwykle definiuje się poprzez: siłę reakcji podłoża i szybkość rozwijania siły (ang. rate of force development, RFD) (Lin i wsp. 2000; Jansen, Ebben 2007). Parametry te w przypadku zeskoków w głąb zwykle mierzy się w fazie ekscentrycznej, bowiem w porównaniu z fazą koncentryczną wartości ich są na ogół wyższe. Nieliczne prace naukowe w zakresie oceny sposobów regulowania intensywności wysiłku nie rozstrzygają tego problemu (Jansen, Ebben 2007). Wyjaśnienie tej kwestii podjęto w pracy VII. Za cel postawiono wskazanie obiektywnego sposobu regulowania intensywności ćwiczeń plyometrycznych poprzez porównanie metody zmiany wysokości zeskoku (Bubek, Gollhofer 2001) z metodą opartą na zwiększaniu masy ćwiczącego (np. stosowanie kamizelki z obciążeniem) (Fowler i wsp. 1994). Przedłożony monotematyczny zbiór publikacji zamyka praca VIII., w której poszukiwano odpowiedzi na pytanie: czy wykorzystanie dodatkowych przyborów (np. skakanki) w rozgrzewce przed ćwiczeniami plyometrycznymi znajduje swoje uzasadnienie? Zalecenia w tym zakresie opierają się przede wszystkim na pracach metodycznych (Pitreli, O'Shea 1986; Shiner 2005), stąd uznano, iż problem ten warto zgłębić stosując metody naukowe. Głównym celem podjętego cyklu badań była ocena efektywności programów treningu plyometrycznego, różniących się między sobą formą wykorzystanych ćwiczeń, instrukcjami słownymi i warunkami zewnętrznymi określona zmianami mocy maksymalnej i skoczności Metody Materiał badań Materiał badań stanowili przede wszystkim studenci stacjonarni kierunku wychowanie fizyczne, którzy nie trenowali żadnej dyscypliny sportu wyczynowo (n=207). Z uwagi na charakter studiów (8-10 godzin zajęć ruchowych w tygodniu), można ich określić, jako osoby o wysokim stopniu aktywności fizycznej. Badaniami objęto również sportowców trenujących wyczynowo biegi krótkie i skoki lekkoatletyczne oraz koszykówkę (n=54). Łącznie w programie udział wzięło 261 badanych. Ogólne charakterystyki poszczególnych grup zamieszczono w tab. 1, natomiast szczegółowy opis materiału badań znajduje się w publikacjach (załącznik nr 4). 11

12 Tab.1. Dane opisujące materiał badań w poszczególnych pracach Numer badania Płeć Status sportowy badanych Wielkość próby (liczba badanych) Średnia wieku (lata) Średnia wysokość ciała (cm) Średnia masa ciała (kg) Praca I K Aktywne fizycznie studentki ± ± 5 59 ± 5 Praca II M Aktywni fizycznie studenci ± ± 7 77 ± 6 Praca III M Aktywni fizycznie studenci ± ± 6 73 ± 7 Praca IV M Aktywni fizycznie studenci ± ± 6 75 ± 8 Praca V M Aktywni fizycznie studenci ± ± 6 76 ± 8 Praca VI Praca VII Praca VIII M M M Zawodnicy trenujący sprinty, skoki lekkoatletyczne i koszykówkę Zawodnicy trenujący skoki lekkoatletyczne Zawodnicy trenujący sprinty i skoki lekkoatletyczne ± ± 7 81 ± ± ± 7 78 ± ± ± 8 77 ± 6 Plan doświadczalny i programy treningu W głównych pracach referowanego cyklu (I-VI) wykorzystano plan doświadczalny w układzie międzygrupowym z powtarzanymi pomiarami, w następujących wariantach: 2 grupy eksperymentalne i kontrolna lub eksperymentalna i kontrolna. W pracach VII i VIII zastosowano układ z powtarzanymi pomiarami, bazując wyłącznie na ocenie zmienności wewnątrzgrupowej. Zasadniczo, grupy eksperymentalne realizowały tygodniowe programy treningu plyometrycznego. Skrócone plany doświadczalne wraz z charakterystyką programów ćwiczeń przedstawiono w tab. 2. Przed realizacją danego programu ćwiczeń, badani uczestniczyli w jednostkach treningowych o charakterze wszechstronnym (wyrównawczym) lub w jednostkach instruktażowych, w czasie których zapoznano ich z techniką stosowanych ćwiczeń plyometrycznych. Przed lub po danej jednostce treningu wszyscy wykonywali ćwiczenia mięśni brzucha i układu grzbietowego właściwego w celu profilaktyki przeciążeń kręgosłupa. Ćwiczenia plyometryczne wykonywano na podłożu poliuretanowym (tartanowym), bądź naturalnym (trawiastym). Każdy program treningu poprzedzała rozgrzewka, która składała się z części ogólnej i specjalistycznej. 12

13 Tab. 2. Plany eksperymentalne przeprowadzonych badań* Numer badania Plan eksperymentalny Ocena efektów treningu/ćwiczeń Badaniami objęto 3 losowo utworzone grupy. Pierwsza grupa wykonywała wyłącznie ćwiczenia plyometryczne jednostronne jednonóż (ULE), druga obunóż (BLE), trzecia była grupą kontrolną Praca I (CON). Program zrealizowano w układzie: 2 x 6 tygodni ćwiczeń, przedzielonych tygodniem przerwy. Zajęcia odbywały się dwa razy w tygodniu. Sumaryczna liczba odbić w obu grupach była taka sama (n=1630), a intensywność zbliżona. Badanych podzielono na 3 losowo utworzone grupy. Pierwsza grupa wykonywała ćwiczenia plyometryczne w formie pojedynczych skoków (SJG), druga w formie skoków cyklicznych (RJG), Praca II trzecia była grupą kontrolną (CON). Program eksperymentalny trwał 6 tygodni, obejmując 3 jednostki tygodniowo. Łączna liczba odbić w każdej z grup wynosiła 432 odbicia. Grupa eksperymentalna (PLYO) przez 6 tygodni, w poniedziałki i czwartki realizowała program ćwiczeń plyometrycznych. Grupa kontrolna (CON) uczestniczyła tylko w pomiarach. Podczas Praca III każdych zajęć badani z grupy eksperymentalnej byli instruowani, aby odbicie wykonywać jak najszybciej i maksymalnie skracać czas kontaktu z podłożem. Badani wykonali łącznie 712 odbić. Spośród wszystkich uczestników badań losowo wyodrębniono trzy grupy, które wykonywały ten sam program ćwiczeń plyometrycznych, jednakże według różnych instrukcji kierujących ich uwagę. Ćwiczący z pierwszej grupy kierowali uwagę na elementach zewnętrznych otoczenia (EXF), Praca IV z drugiej grupy na ruchach części swojego ciała (INF), a z trzeciej kontrolnej (CON) otrzymali instrukcję, aby ćwiczenie wykonać jak najlepiej. Programy trwały 9 tygodni. W tym czasie zrealizowano 25 jednostek treningowych, a każda grupa łącznie wykonała po 1686 odbić. Badanych przydzielono losowo do dwóch grup eksperymentalnych i kontrolnej. Pierwsza grupa eksperymentalna wykonywała zeskoki w głąb bez dodatkowego obciążenia (FREE), druga Praca V z obciążeniem w postaci kamizelki o ciężarze równym 5% masy ciała ćwiczącego (VEST), a grupa kontrolna (CONT) uczestniczyła tylko w sesjach pomiarowych. Programy realizowano przez 6 tygodni, badani wykonali po 16 jednostek treningowych z łączną liczbą odbić n=285. Badanych podzielono na 3 losowo dobrane grupy. Pierwsza wykonywała standardowe zeskoki w głąb (TDJ), druga ćwiczyła w warunkach odciążenia (10% masy ciała ćwiczącego) z pomocą gumy Praca VI (ADJ), trzecia była grupą kontrolną (CON). W sumie przez 5 tygodni badani zrealizowali 14 jednostek treningowych, w czasie których wykonali 588 odbić. Zadaniem badanych było wykonanie zeskoku w głąb z natychmiastowym, jak najwyższym Praca VII wyskokiem pionowym z następujących wysokości: 20, 40 i 60 cm, bez obciążenia i z obciążeniem dodatkowym w postaci kamizelki o ciężarze 5 i 10% masy ciała ćwiczącego. Przeprowadzono 3 rodzaje rozgrzewek w losowej kolejności: pierwsza obejmowała część ogólną Praca VIII i ćwiczenia plyometryczne, druga część ogólną i ćwiczenia plyometryczne z użyciem skakanki, trzecia tylko część ogólną. *-szczegółowy wykaz i opis ćwiczeń zawarto w poszczególnych pracach 13 Moc maksymalną i skoczność oceniono za pomocą wyskoku pionowego obunóż z zamachem (CMJ) i wyskoku pionowego jednonóż z zamachem (UCMJ). Dodatkowo moc maksymalną określono za pomocą testu Wingate (10 s), a skoczność przy użyciu 5-skoku z miejsca. Skoczność i siłę reakcji podłoża (GRF) określono przy użyciu CMJ, RCMJ (3 łączone wyskoki pionowe) oraz DJ60 (zeskok w głąb z wysokości 60 cm). Moc maksymalną i skoczność oceniono przy zastosowaniu CMJ i DJ31. Przedmiotem badań była ocena zmian skoczności. Zmiany te określono w takich próbach jak: skok w dal z miejsca, CMJ i DJ30. Moc maksymalną oceniono za pomocą CMJ i DJ30. Skoczność, wskaźnik siły reaktywnej (DCR) oraz GRF oceniono za pomocą DJ30 i DJ60. Intensywność oceniono przez pomiar siły reakcji podłoża i szybkość rozwijania siły w następujących próbach: DJ20, DJ40, DJ60. Moc maksymalną i skoczność określono w CMJ i DJ30, dodatkowo skoczność określono w 5-skoku z miejsca.

14 Testowanie Moc maksymalną, skoczność i pionową siłę reakcji podłoża oceniano w warunkach laboratoryjnych w próbach: wyskok pionowy z zamachem z miejsca i zeskok w głąb. Dodatkowo moc kończyn dolnych oceniono w teście Wingate (10 s), a skoczność w próbach terenowych: skok w dal z miejsca i 5-skok z miejsca. Dla obliczenia prędkości w momencie generowania maksymalnej mocy ćwiczącego, w fazie ekscentrycznej i koncentrycznej wyznaczono przyspieszenie pionowe środka masy ciała wykorzystując wzór: a z t F z t m g m (1). Następnie obliczono przebieg (charakterystykę) prędkości pionowej środka masy ciała, całkując numerycznie przyspieszenie, az(t): v z t t 0 a z t dt (2), gdzie: t oznacza czas kontaktu stóp z podłożem podczas wyskoku. Moc odbicia pionowego obliczono z iloczynu pionowej siły reakcji podłoża i prędkości pionowej: Wysokość skoku obliczono ze wzoru: P ( t) F ( t) v ( t) z H (3). z max 2 vo 2g gdzie: g przyspieszenie grawitacyjne (9,81 m/s 2 ), vo prędkość odbicia. z Pionową siłę reakcji podłoża w danym punkcie czasu identyfikowano na podstawie odczytu z przebiegu krzywej siła-czas. Miarą szybkości rozwijania siły w fazie ekscentrycznej był indeks prędkościowo-siłowy (wielkość siły podzielona przez czas jej uzyskania, E-RDF). Wskaźnik siły reaktywnej (w pracy przyjęto skrót DRC od ang. drop reactivity coefficient) obliczono według wzoru, DRC = wysokość wyskoku uzyskana w czasie zeskoku w głąb (cm) / czas kontaktu z podłożem (s) (Flanagan, Comyns 2008). Pomiaru kąta ugięcia kończyny dolnej w stawie kolanowym (zakres zamachu) dokonano metodą wideorejestracji. Na ciele badanego (prawa strona) umieszczono w anatomicznych punktach na skórze 3 markery: krętarz większy, kłykieć boczny kości piszczelowej, kostka boczna kości strzałkowej. Kąt ugięcia kończyny w stawie kolanowym stanowiła różnica pomiarów wykonanych w momencie kontaktu stopy z podłożem 14

15 (αmax) i najmniejszej jego wartości (αmin). Kąty te wyliczono na podstawie położenia względem siebie prostych przechodzących przez markery. W warunkach terenowych skoczność definiowała odległość uzyskana pomiędzy dwoma założonymi punktami (miejsce odbicia i lądowania). Pomiary wybranych parametrów wykonywano 3 dni przed i 3 dni po danym programie treningu, za wyjątkiem badań I., gdzie dodatkowo pomiary wykonano w 7. tygodniu trwania programu i 4 tygodnie po programie. Każdy z przeprowadzonych eksperymentów poprzedzały badania pilotażowe, w czasie których określano rzetelność pomiarów za pomocą metody test-retest. Wyskoki pionowe i zeskoki w głąb wykonywano na platformie piezoelektrycznej (Kistler, 9281CA, Szwajcaria) o częstotliwości próbkowania 500 lub 1000 Hz, która była sprzężona poprzez wzmacniacz i 16-bitowy przetwornik analogowo-cyfrowy z komputerem klasy PC wyposażonym w firmowe oprogramowanie BioWare Skoki filmowano kamerą cyfrową (Basler pia gc, Niemcy) o częstotliwości próbkowania 100 Hz. Dwuwymiarową analizę kinematograficzną materiału filmowego przeprowadzono przy pomocy programu System APAS XP (USA). Skalowanie filmu oparto na płaskim układzie kalibracyjnym. Test Wingate (10 s) został wykonany na ergometrze rowerowym firmy Monark (Model 834E, Varberg, Szwecja) połączonym z komputerem IBM PC Pentium z programem MCE v. 4.5 (JBA Zb. Staniak, Polska) (Staniak 1994). Skok w dal i 5-skok z miejsca przeprowadzono na skoczni lekkoatletycznej, pomiaru odległości dokonywano za pomocą certyfikowanej taśmy mierniczej. Analiza statystyczna Wartości parametrów przedstawiono w postaci średnich arytmetycznych i odchyleń standardowych (średnia ± SD). Właściwą analizę statystyczną poprzedzono oceną zgodności rozkładu zmiennych zależnych z rozkładem normalnym oraz weryfikacją jednorodności wariancji. Ponieważ założone warunki zostały spełnione, istotność różnic między wybranymi parametrami (zamiennymi zależnymi) oceniono za pomocą dwukierunkowej analizy wariancji z powtarzanymi pomiarami. Jeżeli wynik był istotny, w zależności od badań użyto testu Tukeya, Bonferroniego lub Scheffego. W badaniach VIII. istotność różnic oceniono przy użyciu jednokierunkowej analizy wariancji z pomiarami powtarzanymi. Istotność statystyczną przyjęto na poziomie p<0,05. Wielkość efektu eksperymentalnego (ES) obliczono metodą Cohena, którego wynik stanowiła różnica pomiarów przeprowadzanych po eksperymencie i przed eksperymentem, dzielona przez odchylenie standardowe w grupie kontrolnej w czasie pomiarów wykonanych przed eksperymentem (Thomas i wsp. 1997). Przyjęto następujące progi oddziaływania 15

16 eksperymentalnego, minimalny ES = 0,4; średni ES = 0,6 (w pracy IV., ES = 0,8); duży ES = 1,0 (w pracy IV., ES = 1,2). Do obliczeń wykorzystano program statystyczny Statistica v. 5.1 PL Wyniki Praca I. Zaobserwowano, że realizacja obu 12-tygodniowych programów treningu plyometrycznego pozwoliła zwiększyć moc maksymalną w wyskoku pionowym z zamachem oraz w teście Wingate (p<0,05). Podobny progres odnotowano w przypadku skoczności (p<0,05). Dynamika powyższych zmian w obu grupach była inna. Badane z grupy ULE już po 6 tygodniach ćwiczeń poprawiły (p<0,05) rezultaty w każdym wykonanym teście, natomiast badanym z grupy BLE zajęło to 12 tygodni. Z kolei po 4 tygodniach roztrenowania, moc maksymalna i skoczność w grupie BLE utrzymywały się na niezmienionym poziomie, podczas gdy w grupie ULE, moc maksymalna i skoczność w testach naprzemianstronnych i moc maksymalna w teście obustronnym uległy istotnemu obniżeniu w tym okresie (p<0,05). Praca II. Badani z obu grup eksperymentalnych (SJG i RJG) poprawili (p<0,05) skoczność w wyskoku pionowym z zamachem, wyskoku wykonywanym cyklicznie i w zeskoku w głąb. Tylko w grupie RJG zaobserwowano zmniejszenie siły reakcji podłoża w czasie wykonywanych prób testowych. Praca III. Realizacja programu treningu plyometrycznego spowodowała przyrost (p<0,05 ) mocy maksymalnej, zarówno w wyskoku pionowym z zamachem, jak i w zeskoku w głąb. Nie zaobserwowano istotnych zmian (p>0,05) skoczności w żadnym ze skoków pionowych i poziomych. Praca IV. Wszyscy badani, podzieleni na 3 grupy poprawili (p<0,05) skoczność, jednak progresja tej zdolności była istotnie większa (p<0,05) w grupie EXF aniżeli w grupie INF i CON w skoku w dal z miejsca i wyskoku pionowym z zamachem. Z kolei w czasie wykonywania zeskoku w głąb, badani z grupy CON osiągnęli istotnie większy wzrost (p<0,05) skoczności aniżeli ćwiczący z grupy INF. Praca V. Ćwiczący z obu grup eksperymentalnych (FREE i VEST) znamiennie poprawili (p<0,05) moc maksymalną w wyskoku pionowym z zamachem, ale tylko badani z grupy FREE zwiększyli moc maksymalną w zeskoku w głąb (p<0,05). Praca VI. Zawodnicy z grupy TDJ i ADJ istotnie zwiększyli (p<0,05) skoczność i siłę reaktywną w zeskoku w głąb z wysokości 30 i 60 cm. Jednakże progresja tych zdolności w czasie zeskoku z 60 cm w grupie ADJ była znamiennie większa (p<0,05) w porównaniu z grupą TDJ. Dodatkowo 16

17 ćwiczący z grupy ADJ istotnie zmniejszyli (p<0,05) siłę reakcji podłoża w czasie zeskoku w głąb z wysokości 60 cm. Praca VII. Zaobserwowano, że wraz ze zwiększaniem wysokości zeskoku, wartość siły reakcji podłoża i szybkość rozwijania siły maksymalnej wzrastały (p<0,05). Zwiększanie obciążenia zewnętrznego z 5 do 10% masy ciała ćwiczącego pozwoliło na zmiany wielkości siły reakcji podłoża i szybkości rozwijania siły maksymalnej tylko w zeskoku w głąb z 60 cm, przy czym wartości wskazanych parametrów w czasie zeskoków z obciążeniem równym 10% masy ciała były niższe aniżeli z obciążeniem 5% masy ciała. Praca VIII. Wykazano, iż badani po rozgrzewce obejmującej ćwiczenia plyometryczne z wykorzystaniem przyboru (skakanki) zwiększyli (p<0,05) skoczność w 5-skoku z miejsca w porównaniu z rozgrzewką bez wykorzystania tego przyboru. Z kolei, moc maksymalna i skoczność mierzone w wyskoku pionowym z zamachem i w zeskoku w głąb nie różniły się istotnie (p>0,05) Synteza wyników Głównym celem podjętego cyklu badań była ocena efektywności programów treningu plyometrycznego, różniących się między sobą formą wykorzystanych ćwiczeń, instrukcjami słownymi i warunkami zewnętrznymi. Za podstawowe kryterium ich efektywności przyjęto zmianę mocy maksymalnej i skoczności. Cel realizowano etapowo, obejmując badaniami osoby aktywne fizycznie i sportowców wyczynowych. Realizacja niemalże wszystkich programów treningu skutkowała poprawą mocy maksymalnej i skoczności wyjątkiem był brak wpływu treningu plyometrycznego na skoczność w pracy III. Wielkość odziaływania eksperymentalnego (ES) poszczególnych programów treningu identyfikowana zmianami wskaźników mocy maksymalnej i skoczności różniła się istotnie w zależności od zastosowanej formy ćwiczeń, instrukcji słownej i warunków zewnętrznych, w których program treningu realizowano ryc Tym samym potwierdzono założenia szczegółowe sformułowane we wstępnej części pracy podkreślające zasadność takiej naukowej weryfikacji. Prace VII i VIII miały charakter diagnostyczny i zostały omówione w dalszej części autoreferatu. 17

18 Wielkość efektu treningowego (ES) Grupa RJG Grupa PLYO Grupa PLYO Grupa INF Grupa EXF Grupa INF Grupa ULE Grupa BLE Grupa SJG Grupa SJG Grupa CON Grupa ADJ Grupa RJG Grupa EXF Grupa CON Grupa TDJ Wielkość efektu treningowego (ES) Grupa BLE Grupa ULE Grupa PLYO Grupa PLYO Grupa FREE Grupa FREE Grupa VEST Grupa VEST Załącznik nr 2. Autoreferat habilitacyjny 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 Praca I (CMJ) Praca III (CMJ) Praca III (DJ) Praca V (CMJ) Praca V (DJ) Ryc. 1. Wielkość efektów treningowych (eksperymentalnych) w zakresie mocy maksymalnej w poszczególnych pracach CMJ wyskok pionowy z zamachem, DJ zeskok w głąb, grupa ULE wykonywała jednostronne ćw. plyometryczne, grupa BLE wykonywała obustronne ćw. plyometryczne, grupa PLYO wykonywała standardowe ćw. plyometryczne, grupa FREE wykonywała standardowe ćw. plyometryczne, grupa VEST wykonywała ćw. plyometryczne w kamizelce z obciążeniem, ES = 0,4 przyjęty próg minimalny efektywności treningu 1,6 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 Praca I (CMJ) Praca II (CMJ) Praca II (DJ) Praca III (CMJ) Praca III (DJ) Praca IV (CMJ) Praca IV (DJ) Praca VI (DJ) Ryc. 2. Wielkość efektów treningowych (eksperymentalnych) w zakresie skoczności w poszczególnych pracach CMJ wyskok pionowy z zamachem, DJ zeskok w głąb, grupa ULE wykonywała jednostronne ćw. plyometryczne, grupa BLE wykonywała obustronne ćw. plyometryczne, grupa SJG wykonywała ćw. plyometryczne w formie pojedynczych skoków; grupa RJG wykonywała ćw. plyometryczne w formie cyklicznych skoków; grupa PLYO wykonywała standardowe ćw. plyometryczne, grupa EXF w czasie ćw. plyometrycznych skupiała uwagę na elemencie otoczenia, INF w czasie ćw. plyometrycznych skupiała uwagę na ruchu wybranej części ciała, grupa CON wykonywała ćw. plyometryczne, w czasie których nie stosowano instrukcji kierującej uwagę, grupa ADJ wykonywała ćw. plyometryczne z pomocą gumy, grupa TDJ wykonywała standardowe ćw. plyometryczne, ES = 0,4 przyjęty próg minimalny efektywności treningu 18

19 W pracy I. wykazano, że 12-tygodniowy trening plyometryczny wykonywany w formie jednostronnych i obustronnych ćwiczeń sprzyjał zwiększeniu mocy maksymalnej i skoczności w testach swoistych i nieswoistych dla podejmowanych wysiłków. Jednakże dynamika wzrostu mocy maksymalnej i skoczności w testach nieswoistych była większa w grupie wykonującej ćwiczenia plyometryczne w formie skoków jednonóż niż w grupie wykonującej te ćwiczenia obunóż. Według naszej wiedzy, jako jedni z nielicznych podjęliśmy próbę zbadania oddalonego efektu treningu plyometrycznego. Okazało się, że po okresie roztrenowania, utrzymywał się on dłużej u reprezentantek grupy wykonującej ćwiczenia obunóż. Efekt ten był przede wszystkim widoczny w zakresie ćwiczeń o naprzemianstronnej strukturze ruchu. Prawdopodobnie różny czas osiągnięcia zmian w zakresie mocy maksymalnej i skoczności przez badane, które wykonywały ćwiczenia jednonóż lub obunóż wskazuje na wykorzystanie różnych mechanizmów adaptacyjnych odpowiedzialnych za wzrost mocy maksymalnej i skoczności. W pracy II. przyjęto założenie, że wykonywanie ćwiczeń plyometrycznych w formie pojedynczych i cyklicznych skoków w istotny sposób poprawi skoczność, jednocześnie skoki wykonywane cyklicznie pozwolą na większą redukcję siły reakcji podłoża aniżeli skoki wykonywane pojedynczo. Założenie to zostało potwierdzone. Prawdopodobnie uzyskane efekty treningowe były konsekwencją zmian w technice lądowania badanych z obu grup. Istotny wzrost zakresu zamachu identyfikowany kątem ugięcia kończyn w stawach kolanowych i dłuższy czas kontaktu z podłożem, który zaobserwowano po realizacji programu bazującego na ćwiczeniach wykonywanych cyklicznie sugeruje, iż cykliczne skoki mogą sprzyjać kształtowaniu miękkiej techniki lądowania. Z punktu widzenia prewencji urazów kończyn dolnych i kręgosłupa taki sposób lądowania jest bardziej korzystny niż stosowanie sztywnej techniki lądowania, której towarzyszą większe obciążenia aparatu ruchu, głównie z uwagi na krótki czas wykonania zadania i mniej obszerny zamach (Diallo i wsp. 2001). Wyjaśnieniem zaobserwowanych zmian może być fakt, iż ćwiczenia wykonywane cyklicznie niejako wymuszają miękkie lądowanie, które jest równocześnie przygotowaniem do kolejnego wyskoku. Natomiast w skokach pojedynczych, faza lądowania nie ma wpływu na efektywność samego wyskoku, dlatego często nie jest właściwie kontrolowana przez ćwiczących. W pracy III. przedłożonego cyklu zwrócono uwagę na znaczenie instrukcji słownej precyzującej sposób wykonania ćwiczenia plyometrycznego. W praktyce większość instrukcji przekazywana jest zawodnikowi przez trenera w formie słownej, stąd uznano za celową analizę tego zagadnienia. Badani wykonujący ćwiczenia plyometryczne według instrukcji odbicie wykonaj jak najszybciej, 19

20 czas kontaktu z podłożem skracaj do minimum znamiennie zwiększyli moc maksymalną, natomiast skoczność nie uległa istotnym zmianom w tej grupie. Zaobserwowano, że wykonywanie ćwiczeń ukierunkowanych na skrócenie czasu całego zadania ruchowego znalazło odzwierciedlenie w mniejszym zakresie zamachu w czasie skoku i krótszym czasie odbicia. Prawdopodobnie zmiany obu tych parametrów wpłynęły na wzrost mocy maksymalnej. Takie zmiany są pożądane w większości dyscyplin, w których wynik zależy od wysokich prędkości uzyskiwanych w ćwiczeniu startowym, np. biegi sprinterskie. Pomimo nieistotnych zmian skoczności, taki program treningu można również zalecić zawodnikom dyscyplin o dużym komponencie skocznościowym, jak piłka siatkowa czy koszykówka. Możliwość osiągnięcia tej samej wysokości wyskoku, ale w krótszym czasie pozwala osiągnąć wymierne korzyści, zwłaszcza w takich sytuacjach jak: ponowny wyskok do bloku czy wyskok do zbiórki piłki z tablicy. Zatem gdy wysokość wyskoku jest satysfakcjonująca, ale cały akt ruchowy jest zbyt długi należy zwrócić uwagę na szybkość wykonania ćwiczenia. W sytuacji odwrotnej można podjąć próby wydłużenia czasu odbicia, jednocześnie zwiększenia zakresu zamachu. Prawdopodobnie brak poprawy skoczności w zeskoku w głąb był tu związany ze skróceniem czasu możliwości rozwinięcia siły (mniejszy zakres zamachu, krótszy czas odbicia), a przez to i mniejszy impuls siły, który w istotny sposób warunkuje skoczność (Bartosiewicz 1989). Celem pracy IV. była ocena wpływu ćwiczeń plyometrycznych wykonywanych według różnych instrukcji kierujących skupienie uwagi na skoczność aktywnych fizycznie studentów. W pierwszej grupie uwagę kierowano na elemencie otoczenia, w drugiej na ruchu danej części ciała, a uczestnicy trzeciej grupy (kontrolnej) otrzymali instrukcję, aby wykonywać swoje zadanie jak najlepiej. Wszyscy ćwiczący poprawili skoczność, jednakże wielkość progresji w poszczególnych grupach była różna. W skoku w dal z miejsca i w wyskoku pionowym z zamachem odnotowano istotnie większy przyrost skoczności u ćwiczących, którzy kierowali swoją uwagę na zewnętrznym elemencie otoczenia w porównaniu z pozostałymi ćwiczącymi. Temu największemu przyrostowi skoczności u ćwiczących kierujących uwagę na elemencie otoczenia towarzyszył większy zakres zamachu i siły reakcji podłoża w fazie odbicia w zestawieniu z badanymi z grupy kierującej uwagę na ruch danej części ciała i z grupy kontrolnej. Z kolei w innej próbie (zeskok w głąb), ćwiczący z grupy kontrolnej osiągnęli największy przyrost skoczności. Bardziej wnikliwa analiza pozwoliła stwierdzić, iż poprawa skoczności u ćwiczących z grupy kontrolnej była związana ze zmniejszeniem zakresu zamachu i krótszym czasem kontaktu z podłożem. Autorzy wcześniej przeprowadzonych badań wskazali, iż wykorzystanie sztywnej techniki odbicia gwarantuje osiągnięcie lepszych 20

Zastosowanie treningu plajometrycznego w piłce nożnej

Zastosowanie treningu plajometrycznego w piłce nożnej Zastosowanie treningu plajometrycznego w piłce nożnej Prezentacja wykonana na potrzeby Szkoły Trenerów PZPN Autor Piotr Kwiatkowski Plajometryka - definicje Plajometryka jest rodzajem (ćwiczenia) treningu

Bardziej szczegółowo

WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE

WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE STATYSTYKA WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE ESTYMACJA oszacowanie z pewną dokładnością wartości opisującej rozkład badanej cechy statystycznej. WERYFIKACJA HIPOTEZ sprawdzanie słuszności przypuszczeń dotyczących

Bardziej szczegółowo

SIŁA 2015-04-15. Rodzaje skurczów mięśni: SKURCZ IZOTONICZNY ZDOLNOŚĆ KONDYCYJNA

SIŁA 2015-04-15. Rodzaje skurczów mięśni: SKURCZ IZOTONICZNY ZDOLNOŚĆ KONDYCYJNA SIŁA ZDOLNOŚĆ KONDYCYJNA Rodzaje skurczów mięśni: skurcz izotoniczny wiąże się ze zmianą długości mięśnia przy stałym poziomie napięcia mięśniowego. Występuje gdy mięsień może się skracać, ale nie generuje

Bardziej szczegółowo

TRENING SIŁY MIĘŚNIOWEJ DZIECI I MŁODZIEŻY. Andrzej Szwarc Pomorski Związek Piłki Nożnej w Gdańsku

TRENING SIŁY MIĘŚNIOWEJ DZIECI I MŁODZIEŻY. Andrzej Szwarc Pomorski Związek Piłki Nożnej w Gdańsku TRENING SIŁY MIĘŚNIOWEJ DZIECI I MŁODZIEŻY Andrzej Szwarc Pomorski Związek Piłki Nożnej w Gdańsku Czy powinniśmy kształtować siłę mięśniową u dzieci i młodzieży? SYSTEM ORGANIZACJI SZKOLENIA NAZWA UEFA

Bardziej szczegółowo

KONCENTRYCZNY TRENING SIŁOWY METODĄ 5-15 KURS TRENERÓW I KLASY WARSZAWA 2008 SŁAWOMIR DYZERT

KONCENTRYCZNY TRENING SIŁOWY METODĄ 5-15 KURS TRENERÓW I KLASY WARSZAWA 2008 SŁAWOMIR DYZERT KONCENTRYCZNY TRENING SIŁOWY METODĄ -1 KURS TRENERÓW I KLASY WARSZAWA 28 SŁAWOMIR DYZERT SIŁA Z fizjologiczno- biomechanicznego punktu widzenia siła człowieka jest to zdolność do pokonywania oporu zewnętrznego

Bardziej szczegółowo

STEROWANIE DŁUGOŚCIĄ KROKÓW W SKOKU W DAL I TRÓJSKOKU. PRZYGOTOWALI Hubert Makaruk i Marcin Starzak

STEROWANIE DŁUGOŚCIĄ KROKÓW W SKOKU W DAL I TRÓJSKOKU. PRZYGOTOWALI Hubert Makaruk i Marcin Starzak STEROWANIE DŁUGOŚCIĄ KROKÓW W SKOKU W DAL I TRÓJSKOKU PRZYGOTOWALI Hubert Makaruk i Marcin Starzak BIOMECHANICZNE DETERMINANTY WYNIK W SKOKACH PŁASKICH prędkość końcowa uzyskana w ostatniej fazie rozbiegu

Bardziej szczegółowo

Tam, gdzie jest walka, tam musi być i siła tym

Tam, gdzie jest walka, tam musi być i siła tym warsztat trenera Jarosław Jakubowski Tam, gdzie jest walka, tam musi być i siła tym razem to nowożytne i proste przysłowie niech będzie odzwierciedleniem meczu piłkarskiego. Zapraszam na drugie spotkanie

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie przyboru GYMSTICK. Jako alternatywna forma treningu siłowego dla piłkarzy nożnych

Zastosowanie przyboru GYMSTICK. Jako alternatywna forma treningu siłowego dla piłkarzy nożnych Zastosowanie przyboru GYMSTICK Jako alternatywna forma treningu siłowego dla piłkarzy nożnych Co to jest Gymstick? Gymstick został stworzony kilka lat temu przez pracowników Fińskiego Instytutu Sportu

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji do klas sportowych w dyscyplinie. piłka siatkowa i piłka nożna. w Szkole Podstawowej Sportowej nr 6

Regulamin rekrutacji do klas sportowych w dyscyplinie. piłka siatkowa i piłka nożna. w Szkole Podstawowej Sportowej nr 6 Regulamin rekrutacji do klas sportowych w dyscyplinie piłka siatkowa i piłka nożna w Szkole Podstawowej Sportowej nr 6 I Podstawa prawna 1.Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20

Bardziej szczegółowo

Trening plyometryczny piłkarzy. na etapie szkolenia specjalnego. Zbigniew Jastrzębski

Trening plyometryczny piłkarzy. na etapie szkolenia specjalnego. Zbigniew Jastrzębski Trening plyometryczny piłkarzy na etapie szkolenia specjalnego Zbigniew Jastrzębski Piłka nożna jest grą, która stawia coraz większe wymagania w zakresie przygotowania motorycznego. Około 40-50 lat temu

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA KLAS PIERWSZYCH Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO. Rok szkolny 2012/2013

DIAGNOZA KLAS PIERWSZYCH Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO. Rok szkolny 2012/2013 DIAGNOZA KLAS PIERWSZYCH Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Rok szkolny 2012/2013 W roku szkolnym 2012/2013 do klas pierwszych uczęszcza 143 uczniów. Podczas zajęć z wychowania fizycznego przeprowadzono diagnozę,

Bardziej szczegółowo

Badanie ABC-one 2010 Miejscowe spalanie tłuszczu

Badanie ABC-one 2010 Miejscowe spalanie tłuszczu Badanie ABC-one 2010 Miejscowe spalanie tłuszczu 1. Wprowadzenie Celem babania było sprawdzenie działania sprzętu Slim Belly oraz Slim Back&Legs na miejscowe spalanie tłuszczu oraz ocena skuteczności obydwu

Bardziej szczegółowo

Trener Marcin Węglewski ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ

Trener Marcin Węglewski ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ Na optymalne przygotowanie zawodników do wysiłku meczowego składa się wiele czynników. Jednym z nich jest dobrze przeprowadzona rozgrzewka. (Chmura 2001) Definicja

Bardziej szczegółowo

Dobrze pamiętam film Biali nie potrafią skakać i tytuł. Ćwiczy z nami Maciej Zieliński

Dobrze pamiętam film Biali nie potrafią skakać i tytuł. Ćwiczy z nami Maciej Zieliński Ćwiczy z nami Maciej Zieliński osmiokrotny mistrz Polski, dwukrotny zdobywca Pucharu Polski i zawodnik dwa razy honorowany MVP polskiej ligi koszykówki. Dobrze pamiętam film Biali nie potrafią skakać i

Bardziej szczegółowo

WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE

WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE STATYSTYKA WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE ESTYMACJA oszacowanie z pewną dokładnością wartości opisującej rozkład badanej cechy statystycznej. WERYFIKACJA HIPOTEZ sprawdzanie słuszności przypuszczeń dotyczących

Bardziej szczegółowo

Systemy aktywnej rehabilitacji

Systemy aktywnej rehabilitacji Tramp Trainer TT Systemy aktywnej rehabilitacji TT TRAMP TRAINER TT Trening z częściowym obciążeniem Odciążenie dla nóg Trening oparty na ćwiczeniach z trampoliną do wszechstronnego stosowania w rehabilitacji,

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRZYZNAWANIA ŚRODKÓW FINANSOWYCH

ZASADY PRZYZNAWANIA ŚRODKÓW FINANSOWYCH REGULAMIN KONKURSU na finansowanie w ramach celowej części dotacji na działalność statutową działalności polegającej na prowadzeniu badań naukowych lub prac rozwojowych oraz zadań z nimi związanych, służących

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI Przeprowadzanie testu sprawności fizycznej w Służbie Więziennej. Dz.U.2015.1580 z dnia 2015.10.09 Status: Akt obowiązujący Wersja od: 9 października 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia

Bardziej szczegółowo

Zadania Komisji Rekrutacyjnej: 1/ Posiedzenie Komisji Rekrutacyjnej zwołuje i prowadzi przewodnicząca komisji.

Zadania Komisji Rekrutacyjnej: 1/ Posiedzenie Komisji Rekrutacyjnej zwołuje i prowadzi przewodnicząca komisji. Regulamin rekrutacji do czwartej klasy sportowej o profilu pływanie i piłka ręczna w Szkole Podstawowej im Mikołaja Kopernika w Chełmcu na rok szkolny 2017/2018 Podstawa prawna Ustawa z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

Próby motoryczne do naboru do VII klasy szkoły podstawowej

Próby motoryczne do naboru do VII klasy szkoły podstawowej Próby motoryczne do naboru do VII klasy szkoły podstawowej 1. Wyskok dosiężny z miejsca z odbicia obunóż Cel: Ocena mocy. Przebieg: Badany staje bokiem przy ścianie, na której zaznaczona jest wysokość

Bardziej szczegółowo

Raport Pomiaru Sprawności Fizycznej Kadr Makroregionalnych PZPC. Międzynarodowym Testem Sprawności Fizycznej

Raport Pomiaru Sprawności Fizycznej Kadr Makroregionalnych PZPC. Międzynarodowym Testem Sprawności Fizycznej Raport Pomiaru Sprawności Fizycznej Kadr Makroregionalnych PZPC Międzynarodowym Testem Sprawności Fizycznej W dniach 06.09.2014-11.09.2014r podczas konsultacji Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA... (skrajne daty)

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA... (skrajne daty) SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA... (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Teoria i praktyka aktywności fizycznej Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży

Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży Michał Wilk Katedra Teorii i Praktyki Sportu AWF Katowice Wilk Sport Team Etapy szkolenia sportowego 0 1 2 3 4 Przedwstępny Wszechstronny Ukierunkowany

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA CZĘŚĆ 1

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA CZĘŚĆ 1 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA CZĘŚĆ 1 Poz. A Przedmiot zamówienia Techniczne, funkcjonalne i użytkowe wymagania Zamawiającego Oferowane przez Wykonawców produkty muszą posiadać parametry nie gorsze niż wskazane

Bardziej szczegółowo

TESTY SPORTOWE DO NABORU DO KLASY SPORTOWEJ O PROFILU KOSZYKÓWKI DZIEWCZĄT PRÓBY MOTORYCZNE

TESTY SPORTOWE DO NABORU DO KLASY SPORTOWEJ O PROFILU KOSZYKÓWKI DZIEWCZĄT PRÓBY MOTORYCZNE TESTY SPORTOWE DO NABORU DO KLASY SPORTOWEJ O PROFILU KOSZYKÓWKI DZIEWCZĄT PRÓBY MOTORYCZNE 1. Wyskok dosiężny z miejsca z odbicia obunóż Cel: Ocena mocy. Przebieg: Badana staje bokiem przy ścianie, na

Bardziej szczegółowo

Testy sprawnościowe dla kandydatów do klasy 1 Gimnazjum Sportowego rok szkolny 2015/2016.

Testy sprawnościowe dla kandydatów do klasy 1 Gimnazjum Sportowego rok szkolny 2015/2016. Testy sprawnościowe dla kandydatów do klasy 1 Gimnazjum Sportowego rok szkolny 2015/2016. AKROBATYKA/TANIEC I.TESTY SPRAWNOŚĆ OGÓLNEJ I TAŃCA: poczucie rytmu, układ taneczny według inwencji ucznia, przeskoki,

Bardziej szczegółowo

Diagnoza zdolności kondycyjnych. Metodyka pomiarów. Diagnoza siły i mocy mięśniowej Diagnostyka i kontrola motoryczna

Diagnoza zdolności kondycyjnych. Metodyka pomiarów. Diagnoza siły i mocy mięśniowej Diagnostyka i kontrola motoryczna Diagnoza zdolności kondycyjnych Diagnostyka i kontrola motoryczna Metodyka pomiarów zapewnienie stałych warunków pomiarowych, stałe pozycje do pomiarów, ten sam sprzęt, identyczny stan fizjologiczny organizmu

Bardziej szczegółowo

Marcin Siewierski Zakład Teorii Sportu, Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie

Marcin Siewierski Zakład Teorii Sportu, Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Kuder A., Perkowski K., Śledziewski D. (red.) Proces doskonalenia treningu i walki sportowej, AWF. T.2, Warszawa 2005: 54-57. Marcin Siewierski Zakład Teorii Sportu, Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy.

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Marek Ciecierski, Zygmunt Mackiewicz, Arkadiusz Jawień Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej AM w Bydgoszczy Kierownik

Bardziej szczegółowo

PERIODYZACJA TAKTYCZNA. Mariusz Rumak

PERIODYZACJA TAKTYCZNA. Mariusz Rumak PERIODYZACJA TAKTYCZNA Mariusz Rumak Portugalska myśl szkoleniowa Skuteczność W sezonie 2014/2015-7 mistrzostw kraju na 3 kontynentach Jakość 5 trenerów w aktualnych rozgrywkach Ligii Mistrzów Uniwersalizm

Bardziej szczegółowo

VI WYKŁAD STATYSTYKA. 9/04/2014 B8 sala 0.10B Godz. 15:15

VI WYKŁAD STATYSTYKA. 9/04/2014 B8 sala 0.10B Godz. 15:15 VI WYKŁAD STATYSTYKA 9/04/2014 B8 sala 0.10B Godz. 15:15 WYKŁAD 6 WERYFIKACJA HIPOTEZ STATYSTYCZNYCH PARAMETRYCZNE TESTY ISTOTNOŚCI Weryfikacja hipotez ( błędy I i II rodzaju, poziom istotności, zasady

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE WYTRZYMAŁOŚCI Z WYKORZYSTANIEM GIER. Kamil Michniewicz LZPN Zielona Góra

KSZTAŁTOWANIE WYTRZYMAŁOŚCI Z WYKORZYSTANIEM GIER. Kamil Michniewicz LZPN Zielona Góra SŁUBICE 03.08.2014 KSZTAŁTOWANIE WYTRZYMAŁOŚCI Z WYKORZYSTANIEM GIER Kamil Michniewicz LZPN Zielona Góra DEFINICJE: Wytrzymałość jest to zdolność organizmu do długotrwałego wysiłku fizycznego i zachowanie

Bardziej szczegółowo

Zadanie Punkty Ocena

Zadanie Punkty Ocena Statystyka matematyczna Test przykładowy na zaliczenie laboratorium / ćwiczeń PROSZĘ NIE ODWRACAĆ KARTKI PRZED ROZPOCZĘCIEM TESTU! Wskazówki: 1. Wybierz zadania, za które w sumie możesz otrzymać 30 punktów

Bardziej szczegółowo

TRENING DLA POCZĄTKUJĄCYCH

TRENING DLA POCZĄTKUJĄCYCH TRENING DLA POCZĄTKUJĄCYCH Trening składa się z 16 tygodni. Zakończony jest udziałem w II Zielonogórskim Półmaratonie Pierwsze tygodnie to tak naprawdę przyzwyczajanie organizmu do wzmożonego wysiłku fizycznego.

Bardziej szczegółowo

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN prof. dr hab. Małgorzata Zaleska Szkoła Główna Handlowa Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN W ramach konferencji Katedr Finansowych Nauka finansów dla rozwoju gospodarczego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

KURS NA PIERWSZĄ KLASĘ TRENERSKĄ. Warszawa, październik-grudzień 2011 r.

KURS NA PIERWSZĄ KLASĘ TRENERSKĄ. Warszawa, październik-grudzień 2011 r. KURS NA PIERWSZĄ KLASĘ TRENERSKĄ Warszawa, październik-grudzień 2011 r. ZWIĘKSZANIE CECH MOTORYCZNYCH W MAKROCYKLU TRENINGOWYM Prof. nzw. dr hab. Zbigniew Trzaskoma Akademia Wychowania Fizycznego Józefa

Bardziej szczegółowo

ZDOLNOŚCI MOTORYCZNE

ZDOLNOŚCI MOTORYCZNE www.urbansprint.com P o j ] c i ek s z t a ł t o w a n i a s z y b k o n c i w p r z y g o t o w a n i u s p r i n t e r s k i m W a ł c z, 8. 1 0. 2 0 1 0 r. Co rozumiemy poprzez KSZTAŁTOWANIE SZYBKOŚCI?

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WYDZIAŁ LEKARSKO-DENTYSTYCZNY KATEDRA PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ ANALIZA ZMIAN WARTOŚCI SIŁY RETENCJI W TRÓJELEMENTOWYCH UKŁADACH KORON TELESKOPOWYCH Rozprawa na stopień

Bardziej szczegółowo

BIOMECHANIKA RUCHÓW BALISTYCZNYCH

BIOMECHANIKA RUCHÓW BALISTYCZNYCH BIOMECHANIKA RUCHÓW BALISTYCZNYCH Jan Gajewski Akademia Trenerska 2010 1 RUCHY BALISTYCZNE szybkie ruchy sterowane ante factum według wyuczonego stereotypu ruchowego. Zaliczamy do nich rzuty, skoki, kopnięcia,

Bardziej szczegółowo

Komponenty masy ciała, szybkość, równowaga i wydolność fizyczna tenisistów w wieku rozwojowym.

Komponenty masy ciała, szybkość, równowaga i wydolność fizyczna tenisistów w wieku rozwojowym. XXXII Konferencja SKN AWFiS Gdaosk 2010 Komponenty masy ciała, szybkość, równowaga i wydolność fizyczna tenisistów w wieku rozwojowym. Mateusz Karnia III rok TiR AWFiS Gdańsk Kierownik Zakładu Fizjologii:

Bardziej szczegółowo

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych Teoria treningu 77 Projektowanie procesu treningowego jest jednym z podstawowych zadań trenera, a umiejętność ta należy do podstawowych wyznaczników jego wykształcenia. Projektowanie systemów treningowych

Bardziej szczegółowo

punkty ECTS kwalifikacje trzeciego stopnia praktyka zawodowa 2

punkty ECTS kwalifikacje trzeciego stopnia praktyka zawodowa 2 Uchwała nr 128 Senatu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2012 r. w sprawie wytycznych dla rad podstawowych jednostek organizacyjnych Uniwersytetu Śląskiego dotyczących uchwalania planów

Bardziej szczegółowo

dr inż. Piotr Kowalski, CIOP-PIB Wprowadzenie

dr inż. Piotr Kowalski, CIOP-PIB Wprowadzenie PRACOW NIA DRGAŃ M ECH ANICZ NY CH Wyniki badań pilotażowych wybranych funkcji fizjologicznych i psychomotorycznych pracownika poddanego ekspozycji na niskoczęstotliwościowe drgania o działaniu ogólnym

Bardziej szczegółowo

Testowanie hipotez statystycznych. Wnioskowanie statystyczne

Testowanie hipotez statystycznych. Wnioskowanie statystyczne Testowanie hipotez statystycznych Wnioskowanie statystyczne Hipoteza statystyczna to dowolne przypuszczenie co do rozkładu populacji generalnej (jego postaci funkcyjnej lub wartości parametrów). Hipotezy

Bardziej szczegółowo

Testy sprawności fizycznej zostały opracowane zgodnie z obowiązującymi normami i dostosowane do wieku rozwojowego uczniów.

Testy sprawności fizycznej zostały opracowane zgodnie z obowiązującymi normami i dostosowane do wieku rozwojowego uczniów. Testy sprawności fizycznej z motoryki i opanowania techniki wybranych elementów poszczególnych dyscyplin nabór do oddziału sportowego w roku szkolnym 2015/2016 Zasady przyjęcia: O przyjęcie mogą ubiegać

Bardziej szczegółowo

P u b l i c z n e G i m n a z j u m n r 1

P u b l i c z n e G i m n a z j u m n r 1 Załącznik nr 3. ODDZIAŁ SPORTOWY o profilu PŁYWANIE Do oddziału sportowego o profilu pływackim zapraszamy uczniów, którzy potrafią pływać i chcą tą umiejętność rozwijać i doskonalić. Zajęcia wychowania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia siłowe kryją w sobie

Ćwiczenia siłowe kryją w sobie MAGICZNY ŚWIAT ĆWICZEŃ Z OPOREM ZEWNĘTRZNYM ĆWICZENIA ZE WSPÓŁPARTNEREM Ćwiczenia siłowe kryją w sobie magię. Ich nieograniczone możliwości oddziaływania na ludzkie ciało, wszechstronny rozwój zdolności

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Warszawa, 29 maja 2013 roku Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Cele badania Badanie przeprowadzono w celu poznania dodatkowych przyczyn złej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Testy nieparametryczne

Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne możemy stosować, gdy nie są spełnione założenia wymagane dla testów parametrycznych. Stosujemy je również, gdy dane można uporządkować według określonych kryteriów

Bardziej szczegółowo

Siła absolutna / siła bezwzględna - to maksymalna siła jaką jest w stanie osiągnąć dany zawodnik bez względu na jego masę ciała.

Siła absolutna / siła bezwzględna - to maksymalna siła jaką jest w stanie osiągnąć dany zawodnik bez względu na jego masę ciała. Siła mięśniowa - to cecha charakteryzująca możliwości układu ruchu, definiowana jako: Zdolność do pokonywania oporu zewnętrznego lub przeciwdzałania mu kosztem wysiłku mięśniowego lub jest to wypadkowy

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Cechy motoryczne człowieka Szybkość: polega na przemieszczaniu fragmentów ciała, lub też całego ciała w jak najkrótszym czasie, a zatem

Bardziej szczegółowo

Trening siłowy dla pływaka

Trening siłowy dla pływaka Trening siłowy dla pływaka [Piątek, 24.08.12] Trening specyficzny jest najlepszym sposobem by stać się lepszy w swojej dyscyplinie; jeśli chcesz być lepszym pływakiem, pływaj! Ale jak przejść na wyższy

Bardziej szczegółowo

STANDARDY I KRYTERIA OCENY JAKOŚCI PROGRAMÓW PROMOCJI ZDROWIA I PROFILAKTYKI W RAMACH SYSTEMU REKOMENDACJI

STANDARDY I KRYTERIA OCENY JAKOŚCI PROGRAMÓW PROMOCJI ZDROWIA I PROFILAKTYKI W RAMACH SYSTEMU REKOMENDACJI STANDARDY I KRYTERIA OCENY JAKOŚCI PROGRAMÓW PROMOCJI ZDROWIA I PROFILAKTYKI W RAMACH SYSTEMU REKOMENDACJI 1. Ogólne dane o programie Nazwa własna Autorzy programu Organizacja/ instytucja odpowiedzialna

Bardziej szczegółowo

Testy sprawnościowe dla kandydatów do klasy 1 liceum rok szkolny 2015/2016.

Testy sprawnościowe dla kandydatów do klasy 1 liceum rok szkolny 2015/2016. Testy sprawnościowe dla kandydatów do klasy 1 liceum rok szkolny 2015/2016. AKROBATYKA/TANIEC/FITNESS I.TESTY SPRAWNOŚĆ OGÓLNEJ I TAŃCA: Poczucie rytmu. Przeskoki, wyskoki, podskoki. Gibkość. Zwinność.

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych

Weryfikacja hipotez statystycznych Weryfikacja hipotez statystycznych Hipoteza Test statystyczny Poziom istotności Testy jednostronne i dwustronne Testowanie równości wariancji test F-Fishera Testowanie równości wartości średnich test t-studenta

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład 2) Dariusz Gozdowski

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład 2) Dariusz Gozdowski Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład ) Dariusz Gozdowski Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW Weryfikacja (testowanie) hipotez statystycznych

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA MATEMATYCZNA

STATYSTYKA MATEMATYCZNA STATYSTYKA MATEMATYCZNA 1. Wykład wstępny. Teoria prawdopodobieństwa i elementy kombinatoryki. Zmienne losowe i ich rozkłady 3. Populacje i próby danych, estymacja parametrów 4. Testowanie hipotez statystycznych

Bardziej szczegółowo

Biomechanika ruchu - metody pomiarowe Kod przedmiotu

Biomechanika ruchu - metody pomiarowe Kod przedmiotu Biomechanika ruchu - metody pomiarowe - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Biomechanika ruchu - metody pomiarowe Kod przedmiotu 16.1-WL-WF-BR-MP Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Żródło: https://scepticemia.com/2012/09/21/william-gosset-a-true-student/

Żródło: https://scepticemia.com/2012/09/21/william-gosset-a-true-student/ Testy t-studenta są testami różnic pomiędzy średnimi czyli służą do porównania ze sobą dwóch średnich Zmienne muszą być zmiennymi ilościowym (liczymy i porównujemy średnie!) Są to testy parametryczne Test

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Specjalizacja zawodowa lekkoatletyka KOD S/I/st/39

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Specjalizacja zawodowa lekkoatletyka KOD S/I/st/39 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Specjalizacja zawodowa lekkoatletyka KOD S/I/st/39 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III rok/vi semestr

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE FIZYCZNE KLASA IV SEMESTR I:

WYCHOWANIE FIZYCZNE KLASA IV SEMESTR I: WYCHOWANIE FIZYCZNE Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania ocen klasyfikacyjnych z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KLASACH IV - VI, wynikające z podstawy programowej i przyjętego do realizacji programu nauczania:

Bardziej szczegółowo

Koordynacyjne zdolności motoryczne w piłce nożnej. Opracował Krzysztof Lipecki

Koordynacyjne zdolności motoryczne w piłce nożnej. Opracował Krzysztof Lipecki Koordynacyjne zdolności motoryczne w piłce nożnej Opracował Krzysztof Lipecki Ryc. 1. Model struktury wpływów najistotniejszych czynników na wynik sportowy (Ważny 2000) Wyposażenie genetyczne Trening Pozatreningowe

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

Statystyka i Analiza Danych

Statystyka i Analiza Danych Warsztaty Statystyka i Analiza Danych Gdańsk, 20-22 lutego 2014 Zastosowania analizy wariancji w opracowywaniu wyników badań empirycznych Janusz Wątroba StatSoft Polska Centrum Zastosowań Matematyki -

Bardziej szczegółowo

Witajcie na kolejnym spotkaniu,

Witajcie na kolejnym spotkaniu, warsztat trenera Równowaga Jarosław Jakubowski Witajcie na kolejnym spotkaniu, podczas którego doskonalić będziemy nasz warsztat trenerski. Do przygotowania tego i kolejnego artykułu zaprosiłem do udziału

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 33/2010 Rady Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt

Uchwała nr 33/2010 Rady Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt Uchwała nr 33/2010 Rady Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt z dnia 17 grudnia 2010 roku w sprawie: przyjęcia na Wydziale Hodowli i Biologii Zwierząt Zasad finansowania badań promocyjnych dla młodych naukowców

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na kursie dokształcającym

Program kształcenia na kursie dokształcającym Program kształcenia na kursie dokształcającym Załącznik nr 5 Wydział Jednostka prowadząca kurs dokształcający Nazwa kursu Typ kursu Opłata za kurs (całość) Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia,

Bardziej szczegółowo

Definicja testu psychologicznego

Definicja testu psychologicznego Definicja testu psychologicznego Badanie testowe to taka sytuacja, w której osoba badana uczestniczy dobrowolnie, świadoma celu jakim jest jej ocena. Jest to sytuacja tworzona specjalnie dla celów diagnostycznych,

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści. Planowanie metody, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem

Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści. Planowanie metody, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści Planowanie metody, ćwiczenia, czas, zasoby przestrzeń, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem Ocena w jakim stopniu zostały zaspokojone

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WŁASNY Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO. Wymagania edukacyjne z wychowania fizycznego dla klasy VI dziewczęta i chłopcy

PROGRAM WŁASNY Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO. Wymagania edukacyjne z wychowania fizycznego dla klasy VI dziewczęta i chłopcy PROFILAKTYKA WAD POSTAWY ATLETYKA TERENOWA LEKKOATLETYKA PROGRAM WŁASNY Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO edukacyjne z wychowania fizycznego dla klasy VI dziewczęta i chłopcy 1-2 wytrwale dąży do celu; potrafi obserwować

Bardziej szczegółowo

Teoria sportu - opis przedmiotu

Teoria sportu - opis przedmiotu Teoria sportu - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Teoria sportu Kod przedmiotu 16.1-WP-WFP-TS-C_pNadGen18A3I Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Wychowanie fizyczne Profil

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA IX. 3. Zaproponuj metodykę, która pozwoli na wyznaczenie wskaźnika VO nmax w sposób bezpośredni. POŚREDNIE METODY WYZNACZANIA VO 2MAX

ĆWICZENIA IX. 3. Zaproponuj metodykę, która pozwoli na wyznaczenie wskaźnika VO nmax w sposób bezpośredni. POŚREDNIE METODY WYZNACZANIA VO 2MAX ĆWICZENIA IX 1. Wydolność aerobowa tlenowa, zależy od wielu wskaźników fizjologicznych, biochemicznych i innych. Parametry fizjologiczne opisujące wydolność tlenową to: a) Pobór (zużycie) tlenu VO 2 b)

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie wybranych elementów sprawności fizycznej celem przejścia naboru do służb specjalnych

Kształtowanie wybranych elementów sprawności fizycznej celem przejścia naboru do służb specjalnych Wyższa Szkoła Edukacja w Sporcie Instytut Sportu i Rekreacji w Warszawie Kierunek: Wychowanie Fizyczne Specjalność: trenersko-menedżerska Kształtowanie wybranych elementów sprawności fizycznej celem przejścia

Bardziej szczegółowo

Problem dwóch prób: porównywanie średnich i wariancji z populacji o rozkładach normalnych. Wrocław, 23 marca 2015

Problem dwóch prób: porównywanie średnich i wariancji z populacji o rozkładach normalnych. Wrocław, 23 marca 2015 Problem dwóch prób: porównywanie średnich i wariancji z populacji o rozkładach normalnych. Wrocław, 23 marca 2015 Problem dwóch prób X = (X 1, X 2,..., X n ) - próba z rozkładu normalnego N (µ, σ 2 X ),

Bardziej szczegółowo

Testy sprawnościowe dla kandydatów do klasy sportowej I gimnazjum. Obszary diagnostyczne w przygotowaniu motorycznym.

Testy sprawnościowe dla kandydatów do klasy sportowej I gimnazjum. Obszary diagnostyczne w przygotowaniu motorycznym. Testy sprawnościowe dla kandydatów do klasy sportowej I gimnazjum. Obszary diagnostyczne w przygotowaniu motorycznym Mięśnie brzucha Skłony w przód z leżeniem tyłem. Cel: Ocena siły mięśni brzucha. Przebieg:

Bardziej szczegółowo

Plan budowania masy mięśniowej i siły

Plan budowania masy mięśniowej i siły Plan budowania masy mięśniowej i siły Przed rozpoczęciem realizacji planu treningowego wskazane jest wykonanie mikrocyklu tygodniowego zakończonego sprawdzianem siły. Tydzień zakończony sprawdzianem siły(dla

Bardziej szczegółowo

Zadania ze statystyki, cz.7 - hipotezy statystyczne, błąd standardowy, testowanie hipotez statystycznych

Zadania ze statystyki, cz.7 - hipotezy statystyczne, błąd standardowy, testowanie hipotez statystycznych Zadania ze statystyki, cz.7 - hipotezy statystyczne, błąd standardowy, testowanie hipotez statystycznych Zad. 1 Średnia ocen z semestru letniego w populacji studentów socjologii w roku akademickim 2011/2012

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z oceny realizacji zajęć dydaktycznych dokonanej przez studentów w semestrze zimowym 2015/2016

Sprawozdanie z oceny realizacji zajęć dydaktycznych dokonanej przez studentów w semestrze zimowym 2015/2016 Biuro ds. Jakości Kształcenia Szkoła Wyższa im. Pawła Włodkowica w Płocku 09-402 Płock, Al. Kilińskiego 12 tel. (0 24) 366 42 30, fax (0 24) 366 41 89 www.wlodkowic.pl; bjk@wlodkowic.pl Sprawozdanie z

Bardziej szczegółowo

2. Wprowadzenie do zagadnień obliczania zmian położenia środka ciężkości ciała oraz odzyskiwania energii podczas chodu fizjologicznego

2. Wprowadzenie do zagadnień obliczania zmian położenia środka ciężkości ciała oraz odzyskiwania energii podczas chodu fizjologicznego SPIS TREŚCI Wykaz stosowanych. skrótów Streszczenie. 1 Wstęp 2. Wprowadzenie do zagadnień obliczania zmian położenia środka ciężkości ciała oraz odzyskiwania energii podczas chodu fizjologicznego. i. sportowego..

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie w tematykę zarządzania projektami/przedsięwzięciami

Wprowadzenie w tematykę zarządzania projektami/przedsięwzięciami Wprowadzenie w tematykę zarządzania projektami/przedsięwzięciami punkt 2 planu zajęć dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania

Bardziej szczegółowo

Analiza procesu odzyskiwania środków z masy upadłości banków

Analiza procesu odzyskiwania środków z masy upadłości banków Tomasz Obal Analiza procesu odzyskiwania środków z masy upadłości banków Charakter działalności Bankowego Funduszu Gwarancyjnego daje unikalną szansę na przeprowadzenie pogłębionej analizy procesów upadłościowych

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

NAJLEPSZY TRENING W MIEŚCIE

NAJLEPSZY TRENING W MIEŚCIE NAJLEPSZY TRENING W MIEŚCIE bo droga na szczyt wiedzie pod górę Poradnik dla Klubowiczów Przewodnik, który trzymasz w ręku został przygotowany z myślą o ułatwieniu Ci zrozumienia filozofii treningu GT.

Bardziej szczegółowo

Struktura treningu sportowego Kod przedmiotu

Struktura treningu sportowego Kod przedmiotu Struktura treningu sportowego - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Struktura treningu sportowego Kod przedmiotu 16.1-WL-WF-STS Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Wychowanie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY.

SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY. SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca.

Bardziej szczegółowo

Obszary diagnostyczne w przygotowaniu technicznym

Obszary diagnostyczne w przygotowaniu technicznym Obszary diagnostyczne w przygotowaniu technicznym I. Operowanie piłką 1. Krążenia po ósemce Cel: Próba oceny prawidłowej techniki posługiwania się piłką, chwyt piłki. Przebieg: Ćwiczący staje w miejscu

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Biomechanika z elementami ergonomii. Pierwszy

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Biomechanika z elementami ergonomii. Pierwszy YL AB U MODUŁ U ( PRZDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów pecjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Biomechanika z elementami ergonomii

Bardziej szczegółowo

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Recenzja dorobku naukowego, dydaktycznego i organizacyjnego dr Krzysztofa Wacha w postępowaniu habilitacyjnym w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU KULTURY SPORTU I REKREACJI W GNIEWKOWIE

POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU KULTURY SPORTU I REKREACJI W GNIEWKOWIE Strona1 ZAŁĄCZNIK NR 2 do Zarządzenia Nr DOK.0151.2.7.2016 Dyrektora MGOKSIR z dnia 30.08.2016r. POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU KULTURY SPORTU I REKREACJI W GNIEWKOWIE zwana dalej:

Bardziej szczegółowo

VII WYKŁAD STATYSTYKA. 30/04/2014 B8 sala 0.10B Godz. 15:15

VII WYKŁAD STATYSTYKA. 30/04/2014 B8 sala 0.10B Godz. 15:15 VII WYKŁAD STATYSTYKA 30/04/2014 B8 sala 0.10B Godz. 15:15 WYKŁAD 7 (c.d) WERYFIKACJA HIPOTEZ STATYSTYCZNYCH PARAMETRYCZNE TESTY ISTOTNOŚCI Weryfikacja hipotez ( błędy I i II rodzaju, poziom istotności,

Bardziej szczegółowo

Niepewności pomiarów

Niepewności pomiarów Niepewności pomiarów Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) w roku 1995 opublikowała normy dotyczące terminologii i sposobu określania niepewności pomiarów [1]. W roku 1999 normy zostały opublikowane

Bardziej szczegółowo

Statystyka i opracowanie danych Podstawy wnioskowania statystycznego. Prawo wielkich liczb. Centralne twierdzenie graniczne. Estymacja i estymatory

Statystyka i opracowanie danych Podstawy wnioskowania statystycznego. Prawo wielkich liczb. Centralne twierdzenie graniczne. Estymacja i estymatory Statystyka i opracowanie danych Podstawy wnioskowania statystycznego. Prawo wielkich liczb. Centralne twierdzenie graniczne. Estymacja i estymatory Dr Anna ADRIAN Paw B5, pok 407 adrian@tempus.metal.agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu WIESŁAW OSIŃSKI AMTROPOMOTORYKA. Wydanie II rozszerzone

Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu WIESŁAW OSIŃSKI AMTROPOMOTORYKA. Wydanie II rozszerzone Wiesław Osiński Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu WIESŁAW OSIŃSKI AMTROPOMOTORYKA Wydanie II rozszerzone Poznań 2003 SPIS TREŚCI W STĘP... 7 I. MOTORYCZNOŚĆ LUDZKA JAKO

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania z wychowania fizycznego Gimnazjum im. Władysława Jagiełły w Czerwińsku nad Wisłą

Przedmiotowe zasady oceniania z wychowania fizycznego Gimnazjum im. Władysława Jagiełły w Czerwińsku nad Wisłą Przedmiotowe zasady oceniania z wychowania fizycznego Gimnazjum im. Władysława Jagiełły w Czerwińsku nad Wisłą Podstawą oceny z wychowania fizycznego jest wysiłek włożony przez ucznia w wywiązywanie się

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z wychowania fizycznego

Przedmiotowy system oceniania z wychowania fizycznego Przedmiotowy system oceniania z wychowania fizycznego Cele wychowania fizycznego: wszechstronny rozwój sprawności fizycznej i motorycznej, podniesienie poziomu wydolności fizycznej, powiększenie potencjału

Bardziej szczegółowo