II Transgraniczna Konferencja Nasze Pogranicze między wizją a praktyką. Materiały pokonferencyjne Szczecin 2010

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "II Transgraniczna Konferencja Nasze Pogranicze między wizją a praktyką. Materiały pokonferencyjne Szczecin 2010"

Transkrypt

1 II Transgraniczna Konferencja Nasze Pogranicze między wizją a praktyką. Materiały pokonferencyjne Szczecin

2 Powitanie... 4 Piotr Krzystek, Prezydent Miasta Szczecin... 4 Dr Völker Böhning, Starosta Powiatu Uecker-Randow... 6 Referaty Kierunkowe Transformacja kapitału ludzkiego i rynków pracy Szczecina i pogranicza zmiany demograficzne, poziom wykształcenia mieszkańców, aktywność ekonomiczna mieszkańców, źródła dochodów mieszkańców, zmiany struktury gospodarki, Janusz Szewczuk, Dyrektor Stowarzyszenia Rozwoju Gospodarczego Gmin... 8 Perspektywy rozwoju regionalnego Pomorza Przedniego, Dr Carola Schmidt, Urząd ds. Zagospodarowania Przestrzennego i Planowania Pomorza Przedniego w Greifswaldzie I Panel: Gospodarka/Edukacja Współpraca edukacyjna jako element przezwyciężający bariery językowe i interkulturowe, Kinga Hartmann-Wóycicka, Saksońska Agencja ds. Edukacji w Chemnitz Transgraniczne doskonalenie nauczycieli szansą na realizacją wspólnej polityki oświatowej, Agnieszka Gruszczyńska, Piotr Lachowicz, Zachodniopomorskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli Certyfikacja zawodowa, Ekkehard Kammer, Radca Ministra w Ministerstwie ds. Edukacji, Nauki i Kultury Meklemburgii Pomorza-Przedniego Uznawalność i porównywalność stan opracowania Niemieckich Ram Kwalifikacji, Ellen Grull, Izba Przemysłowo-Handlowa Neubrandenburg Niemiecki rynek pracy na obszarze pogranicza Województwa Zachodniopomorskiego i Meklemburgii Pomorza-Przedniego, Paweł Nowak, Wojewódzki Urząd Pracy w Szczecinie Kształcenie zawodowe a rynek pracy, Andrzej Zych, Zachodniopomorskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Szczecinie II Panel: Good Governance Sieciowość jako skuteczna metoda zarządzania Dr Martin Niedermeyer, Kierownik Referatu Współpracy Transgranicznej SaarLorLux, Wydział Europejski, Międzynarodowa Współpraca Socjoekonomiczne badania transgraniczne na przykładzie współpracy instytucji specjalistycznych w ramach Międzynarodowego Punktu Monitoringu Rynku Pracy na obszarze Großregion (IBA), Dr Lothar Kuntz, Koordynator IBA, INFO INSTITUT w Saarbrücken Poprawa spójności terytorialnej obszaru transgranicznego poprzez współpracę sieciową w obszarze planowania przestrzennego, Karl-Heinz Hoffmann-Bohner, Dyrektor Regionalnego Związku Hochrhein-Bodensee

3 Tworzenie zintegrowanych baz danych statystycznych na przykładzie współpracy sieciowej urzędów statystycznych, Karl Schneider, Kierownik Wydziału Gospodarka i Transport, Produkt Społeczny Środowiska, Statystyka Rolna, Koordynator SaarLorLux w Urzędzie Statystycznym Kraju Związkowego Saarland Przykłady współpracy sieciowej w Koncepcji Rozwoju i Działania Euroregionu Pomerania, Peter Heise, Dyrektor Związku Komunalnego Europaregion POMERANIA Regionalny Think-Tank proaktywna polityka rozwoju regionu, Paweł Warszycki, pracownik naukowy, koordynator projektów międzynarodowych, Hanseatic Institute for Entrepreneurship and Regional Development AT the University of Rostock III Panel: Kultura Europejska Stolica Kultury jako element integrujący i wpływający na rozwój pogranicza Studium przypadku: Europejska Stolica Kultury Luksemburg 2007, Dunia Sinno, Regionalny Koordynator Transgranicznych Projektów Kulturalnych Ministerstwa Kultury w Luksemburgu Integracja placówek kulturalnych i artystycznych w ramach współpracy transgranicznej, Uschi Macher, Kierownik Referatu ds. Współpracy Międzynarodowej oraz Spraw Kultury w Unii Europejskiej w Ministerstwie Kształcenia, Rodziny, Kobiet i Kultury Kraju Związkowego Saarland Diagnoza stanu kultury Szczecina konieczność rozszerzenia badań na obszar pogranicza, Dr Marek Gorzko, Instytut Socjologii, Uniwersytet Szczeciński Przedstawienie koncepcji włączania podmiotów na pograniczu w projekt ESK 2016, Wojciech Kłosowski, Doradca ds. Strategii ESK Podsumowanie prac w panelach przez moderatorów Zakończenie konferencji Dennis Gutgesell, Zastępca Starosty Powiatu Uecker-Randow Piotr Krzystek, Prezydent Miasta Szczecin Program konferencji Zdjęcia

4 Powitanie i otwarcie konferencji Piotr Krzystek, Prezydent Miasta Szczecin Dzień dobry Państwu. Chciałbym na wstępie przywitać wszystkich, którzy przybyli na naszą konferencję: przedstawicieli władz samorządowych zarówno szczebla lokalnego jak i regionalnego, przedstawicieli władz rządowych po polskiej i po niemieckiej stronie, przedstawicieli instytucji i organizacji po obu stronach granicy zaangażowanych we współpracę transgraniczną. Tych wszystkich, którzy interesują się sprawami transgranicznymi, a szczególnie zaproszonych przez nas na naszą konferencję przedstawicieli innych regionów transgranicznych, z których doświadczeniami będziemy mogli się zapoznać. Proszę Państwa, pogranicze jest jednym, aczkolwiek złożonym organizmem. Ta konkluzja, dla jednych oczywista, dla innych zaskakująca lub jedynie hipotetyczna, niesie za sobą bardzo konkretne wnioski. Na złożoność tego pogranicza, tego nam najbliższego w szeroko pojętym sąsiedztwie i zasięgu Szczecina, które na własny użytek określamy jako obszar mieszczący się w granicach jednej godziny drogi od centrum miasta właściwie we wszystkich kierunkach, składają się cztery powiaty niemieckie dwóch krajów związkowych: Meklemburgii Pomorza Przedniego i Brandenburgii, cztery powiaty polskie: policki, goleniowski, stargardzki i gryfiński oraz z samego Szczecina. Jego ograniczenie polega na tym, że realia pogranicza, różne jego obszary, zjawiska, warunki, procesy i wyzwania, niemal wszystkie dziedziny życia jego mieszkańców i aktywności, a także polityki i odpowiedzialność różnych administracji mają aspekt transgraniczny, tworzą zarazem swoisty międzynarodowy system naczyń połączonych. Gospodarka i rynek pracy, edukacja i szanse rozwojowe młodzieży, turystyka, sport i rekreacja, warunki środowiska naturalnego i planowanie przestrzenne, kultura, transport i komunikacja, zjawiska demograficzne i migracje, problemy socjalne, bezpieczeństwo, informacja i promocja wzajemnie się warunkują i na siebie wprost oddziaływują. W dodatku jest to organizm dynamiczny, w ciągłym ruchu, zmieniający się i ewoluujący. W części jest to dynamizm żywiołowy, obiektywny. W części zaś działań polityków i szeroko rozumianej administracji. Co z tego wynika? Po pierwsze to, że powinniśmy rozpoznawać wszystkie składniki tego organizmu. Po drugie, analizować a w efekcie zrozumieć ich współzależność i wzajemne oddziaływania. Po trzecie, identyfikować tendencje, impulsy, czynniki warunkujące zmiany dokonujące się na pograniczu, a także kierunki tych zmian. Po czwarte, identyfikować obiektywne i subiektywne deficyty, bariery, hamulce, przeszkody rozwoju regionu jak i współpracy sąsiedzkiej. Po piąte, na tej podstawie powinniśmy projektować nasze działania, naszą politykę i naszą współpracę. Po szóste, zastanowić się, na ile narzędzia i metody naszego współdziałania są efektywne, wystarczające i sprawne wobec uzgodnionych i pożądanych priorytetów, celów i projektów. 4

5 Rzeczywistość pogranicza, gdzie większość dziedzin prowadzonej lub pożądanej współpracy wykracza poza granice administracyjne, działy branżowe i specjalizacje zawodowe, a także łączy różne aktywne środowiska lub dotyczy środowisk we współpracy nieuczestniczących sprawia, że sama współpraca transgraniczna, jej pożądana efektywność wymaga, naszym zdaniem, planowania działania jego koordynacji w sposób bardziej interdyscyplinarny. Działania te wymagają ścisłej koordynacji różnych administracji, instytucji, programów, partnerów społecznych, organizacji pozarządowych. Współpraca ta powinna zmierzać do budowania transgranicznych, interdyscyplinarnych sieci kontaktów i kooperacji niepoddających się zmiennym koniunkturom wyborczym lub zmianom personalnym. Ten model działania, w większym niż dotychczas stopniu, mógłby zapewnić jakość ciągłości, kontynuacji i stopniowego doskonalenia naszych projektów, co już jest wartością samą w sobie. Wydaje się również, że jednym z istotnych stojących przed nami wyzwań jest bariera mentalna utrudniająca nam samym postrzeganie pogranicza, jego realiów, procesów, zjawisk, a także samych sąsiadów i społecznych wspólnot w całej ich złożoności. Bariera wzajemnej niewiedzy oraz nadal dokuczliwa bariera językowa. Warto też zadać sobie pytanie: czy istniejący aparat analityczny, ekspercki, szkoleniowy, edukacyjny jaki mamy do dyspozycji, nasze zaplecze intelektualne służące pograniczu i współpracy jego mieszkańców zadowala nas? Czy jest w stanie sprostać wyzwaniom transgranicznego regionu? Czy przyczynia się do dwutorowego zbliżenia się Polaków i Niemców, ułatwia i wspiera ich wzajemne zrozumienie, porozumienie i kreatywność? I wreszcie pytanie, jakie postawiliśmy sobie przed rokiem: jakie oczekiwania, jakie nadzieje, jakie zadania, jaką rolę wiążemy ze Szczecinem, miastem o największym na pograniczu potencjale? Bez wątpienia jesteśmy sobie potrzebni. Szanowni Państwo, cieszę się, że zechcieliście przyjąć nasze zaproszenie. Nasza konferencja już po raz drugi gromadzi tak licznie przedstawicieli różnych specjalności, że chyba bez przesady można nazwać ją Szczytem Pogranicza. Cieszę się, że zechcieliście do nas przyjechać i z nami pracować na rzecz intensyfikacji naszej sąsiedzkiej współpracy. Cieszę się, że są goście spoza regionu. Życzę Państwu, wszystkim nam, efektywnych obrad i sukcesu tego spotkania. Dziękuję bardzo. 5

6 Dr Völker Böhning, Starosta Powiatu Uecker-Randow Szanowni Państwo, Cieszę się, że mogę tutaj w Szczecinie razem z Państwem otworzyć Drugą Polsko-Niemiecką Konferencję Nasze pogranicze - między wizją a praktyką. Na wstępie chciałbym zaznaczyć, że wszędzie na świecie, także po obu stronach naszej granicy, ludzie z wizją są często krytycznie postrzegani przez współobywateli własnej epoki. Mimo to, a właściwie dlatego, wizjonerzy są tak nieodzowni w kształtowaniu rozwoju naszych wspólnych podstaw życiowych. Jeszcze przed kilkoma latami dla większości współcześnie żyjących ludzi niewyobrażalnym był fakt, że Rzeczpospolita Polska i zjednoczona Republika Federalna Niemiec zaczną, jako demokratyczne Państwa działać ramię w ramię w strukturach NATO. Jeszcze niedawno przystąpienie Rzeczpospolitej Polski do Unii Europejskiej i do Układu z Schengen wydawało się być bardzo odległą perspektywą. Cele, które dzisiaj stały się rzeczywistością, niegdyś postrzegane były w kategoriach wizji. Jak kształtująco może wpływać dobra, wspólna praca transgraniczna ukazuje fakt, iż wiele wizji zostało urzeczywistnionych poprzez wprowadzenie ich w fazę planowania. Dlatego bardzo mi się podoba tytuł naszej dzisiejszej konferencji. Szanowni Państwo, także my, Polacy i Niemcy żyjący w bezpośrednim sąsiedztwie przygranicza, czynnie przyczyniliśmy się do tego sukcesu. Od wielu lat pracujemy nad integracją naszego regionu po obu stronach granicy, wspierani przez Stowarzyszenie Rozwoju i Promocji, przez Stowarzyszenie Pomerania i wiele innych polskich i niemieckich partnerów. Początek stanowiły pojedyncze projekty zwieńczone sukcesem, jak np. Niemiecko-Polskie Gimnazjum i Liceum w Löcknitz, Giełda Szukam Oferuję, współpraca między niemieckimi i polskimi firmami, liczne imprezy sportowe i kulturalne, jak również promocja na terenie aglomeracji szczecińskiej dotycząca nieruchomości w Niemczech. To, co rozpoczęło się od turystyki w celu zakupu benzyny czy papierosów, przeobraziło się ku naszemu zadowoleniu w coraz intensywniejszą i owocną współpracę transgraniczną. Na szczęście z upływem czasu przybywa ludzi, których zainteresowanie sąsiednim krajem wykracza poza chęć dokonania szybkich zakupów. Polskie i niemieckie instytucje, przedsiębiorstwa, grupy wpływów wspólnie realizują różnorodne projekty i programy partnerskie. Przystąpienie Rzeczpospolitej Polski do Unii Europejskiej oraz do Układu z Schengen sprawiło, że możemy kształtować granicę w sposób bardziej otwarty. Chcemy kontynuować ten proces i rozbudowywać łączącą nas wspólną infrastrukturę komunikacyjną. W jej skład wchodzą w dużej mierze ulice i połączenia drogowe, które w niedalekiej przyszłości umożliwią jeszcze sprawniejszy przepływ graniczny. Szanowni Państwo, w niedawnej przeszłości wszystkie te zadania i szanse potrafiliśmy ocenić i wykorzystać po obu stronach granicy. Polskie firmy zadomowiły się na terenie Niemiec, obywatelki i obywatele Rzeczpospolitej Polskiej osiedlają się w powiecie Uecker-Randow, a liczni polscy lekarze wspomagają naszą kadrę lekarską w szpitalach. Polscy i niemieccy rolnicy 6

7 spotykają się, by wymienić doświadczenia nowoczesnych metod stosowanych w gospodarstwach rolnych. Spotykamy się dowolnie kiedy chcemy, nie tylko w celu utrzymywania dobrosąsiedzkich stosunków. Wspólnie składamy wnioski w ramach programów unijnych, współpracujemy w dziedzinie kształcenia naszych dzieci w Niemiecko-Polskim Gimnazjum i Liceum w Löcknitz oraz podejmujemy działania w celu realizacji wspólnych projektów z zakresu gospodarki, turystyki i kultury. Szczególnie dobre stosunki wyróżniają nas z Miastem Szczecin oraz Policami, naszym powiatem partnerskim, z którymi od lat prowadzimy pełną zaufania współpracę. To mnie bardzo cieszy i napawa dumą. Właśnie w tym tygodniu, podczas Trzeciego Transgranicznego Forum Gospodarczego Police będziemy wspólnie omawiać i prezentować silne strony regionu przygranicza. Szanowni Państwo, w tym kontekście ucieszyłem się z wystosowanego do mnie zaproszenia na dzisiejszą konferencję, i z przyjemnością biorę w niej udział. Jestem przekonany, że również w przyszłości uda nam się z sukcesem pracować nad polepszeniem warunków życia w naszym regionie przygranicznym w zakresie gospodarki, turystyki, kultury i infrastruktury. Czynimy to dla stworzenia solidnej sieci powiązań i tym samym zintegrowanego rozwoju regionalnego na rzecz naszych obywatelek i obywateli, a szczególnie dla naszych dzieci i ich przyszłości. Zróbmy wszystko, co w naszej mocy, aby w naszym regionie żyło się dobrze i był on w stanie zmagać się z wyzwaniami przyszłości. Postrzegam Drugą Niemiecko-Polską Konferencję Nasze pogranicze - między wizją a praktyką jako istotny krok w tym kierunku i życzę jej powodzenia i sukcesu. 7

8 Referaty kierunkowe Janusz Szewczuk, Dyrektor Stowarzyszenia Rozwoju Gospodarczego Gmin Transformacja kapitału ludzkiego i rynków pracy Szczecina i pogranicza - zmiany demograficzne, poziom wykształcenia mieszkańców, aktywność ekonomiczna mieszkańców, źródła dochodów mieszkańców, zmiany struktury gospodarki W swojej prezentacji chciałbym dzisiaj otworzyć pytania, które będą przewijały się przez panele. Otworzyć pytania, które będą wypełniały również nasze dyskusje kuluarowe, i pokazać zjawiska, które bardzo dynamicznie zmieniają oblicze Szczecina i pogranicza tak, aby zastanowić się, co tak naprawdę dzieje się w całym regionie, co niekoniecznie przekłada się na te same procesy, które dzieją się w każdym z miejsc tego regionu. W tym samym czasie, na tym samym obszarze obserwujemy różne zjawiska o różnych dynamikach, o różnych kierunkach zmian, o różnym potencjale występowania tych zjawisk. Myślenie o całym tym obszarze musi prowadzić do myślenia o tym, co dzieje się w każdej z tych lokalności, w każdym z miejsc tego regionu. Druga rzecz to otwarte pytanie o to, co dzieje się po naszej stronie pogranicza, co się dzieje po drugiej stronie i jak te procesy nakładają się na siebie, jaki tworzą wspólny obraz całego większego regionu. Przede wszystkim chciałbym zaznaczyć, że ta dyskusja nie powinna zawężać się wyłącznie do zjawisk w ekonomii. Analizując zmiany społecznoekonomiczne chciałbym powiedzieć, że podstawowy wymiar to są te zmiany, które dzieją się w sferze kultury. Proszę zauważyć, jak zmieniają się zachowania konsumenckie na rynkach w zależności od zmian kultury klientów. Zmiana wartości, które powodują, że ludzkie aspiracje sięgają po te, czy inne dobra, inwestują pieniądze w to, czy tamto ma wpływ zasadniczy na to, jak rozwijają się kierunki zmian gospodarczych. Zmiany demograficzne wyznaczają podstawowy kierunek również mechanizmów gospodarczych zmieniając siły ekonomiczne tak po stronie podaży jak i popytu. W teorii rozwoju miast - teoria zasobów, czyli coraz bardziej wykształconych, coraz bardziej dynamicznych ludzi była pokazywana przez wielu naukowców jako jedna z głównych mechanizmów rozwoju. Ale mówi się też o tym, że tak naprawdę dzisiaj tym nośnikiem rozwoju gospodarczego jest już nie tylko potencjał intelektualny, którym dysponujemy, ale również demografia jako wyznacznik siły popytu. Wyznacza to, jakie inwestycje mogą być generowane na tym terenie, jakie usługi powinny być świadczone, na jakie towary będzie zapotrzebowanie na rynku. Zmiany tradycyjnej gospodarki, rozwój gospodarki opartej na wiedzy to jest słowo klucz, którym posługujemy się bardzo często i właściwie wszyscy o tym mówimy. Co oznacza tak naprawdę ten mechanizm w realiach konkretnych gmin, które tutaj są po stronie polskiej i po stronie niemieckiej? Co oznacza nowa ekonomia nie w kategoriach makroekonomicznych odniesień, ale co oznacza nowa ekonomia w kategoriach lokalnej gospodarki? 8

9 Które branże generują wzrost dochodów firm? Które branże generują w efekcie wzrost dochodów podatków? Wśród sektorów gospodarki Szczecina, które w ostatnim czasie wygenerowały największą ilość dodatkowych miejsc pracy pojawiała się taka branża jak szkolnictwo wyższe niż średnie. Obrazuje ten fakt to, co tak naprawdę oznacza w realiach Szczecina gospodarka oparta na wiedzy. Na drugim miejscu było coś, co było ekstremalnie odwróceniem w drugą stronę. Drugim sektorem, który wygenerował największą różnicę wzrostu zatrudnienia jest sektor nazwany sprzątanie i czyszczenie obiektów. Niekoniecznie branże, które są wysoko zaawansowane technologicznie są branżami wzrostu. Branże związane z obsługą tak ludzi jak i firm są również sektorami, które generują wzrost zatrudnienia. Zmiany źródeł dochodów mieszkańców. Jeszcze niedawno polscy wójtowie, burmistrzowie, prezydenci mówili, że potrzebujemy miejsc pracy. Dziś tak naprawdę zaczynamy się uczyć, że prawdziwa ekonomia, to nie są dochody wyłącznie z tego, co potrafimy wypracować. Dzisiaj prawdziwa ekonomia są to dochody osiągane z nieruchomości, czyli dobrze zainwestowanych wcześniej pieniędzy i spożytkowanych na konsumpcję, które potrafimy dobrze ulokować, ale które rynek potrafi też dobrze skapitalizować. Czy potrafimy w mieście zapewnić takie warunki rozwoju rynku nieruchomości, żeby pieniądze ulokowane w nieruchomości, a nieskonsumowane, dawały pewną stabilność ekonomiczną i podstawę do rozwoju dla ludzi, którzy z tymi nieruchomościami są związani? Zmiany rynku pracy i koniunktury związanej z rynkiem pracy są to zmiany, które związane są z głównym rytmem cykli koniunkturalnych. Zmiany rynku nieruchomości mają zupełnie inną sinusoidę. W związku z tym zupełnie inaczej stabilizują sytuację gospodarczą w regionie. Zmiany rynków finansowych właściwie przypominają bardziej niż sinusoidę kardiogram i wiążą się z dużym ryzykiem, ale z drugiej strony dają też możliwość finansowania. Rynek pracy to jest koniunktura lokalna. Rynek nieruchomości to już nie jest koniunktura lokalna. Mieszkańcy Szczecina, Pasewalku, Dobrej mogą posiadać nieruchomości na innych rynkach świata. Jakie jest przełożenie, jaki jest akcent na edukację ekonomiczną w naszych szkołach? Kto uczy? Nie mówię jeszcze o ekonomii wykładanej na uniwersytecie. Mówię o przedmiocie pt. przedsiębiorczość w naszych szkołach. Jakie podstawy myślenia ekonomicznego dajemy młodym ludziom, którzy nie pójdą studiować ekonomii, ale muszą kierować się rozumieniem procesów ekonomicznych w swoim życiu? Rozwój obszarów metropolitalnych to jest coś, o czym trudno nie mówić przy takiej konferencji, na jakiej dziś jesteśmy. Doskonale rozwija się wielkopolski obszar metropolitalny, jeden z najbardziej rozwiniętych w kategoriach urbanistycznych obszar. W obszarze tym jednak kurczy się miasto centralne. Poznań traci nie tylko liczbę mieszkańców, ale także potencjał w tym obszarze. Nawet jeśli ma wzrosty nominalne, to tak naprawdę nie on jest nośnikiem rozwoju metropolitalnego. Osnową całej tej konferencji będzie analiza procesów, które dzieją się lokalnie, ale na początek kilka odniesień, które są bardziej globalne. Wydawca Forbes a w jednym z rankingów powiedział, że najbardziej wartościowym zasobem tego wieku są umysły i ludzie, którzy są tą kategorią, która jest naj- 9

10 bardziej mobilna. W związku z tym należy patrzeć, gdzie oni idą. Bo tam, gdzie idą, wybuchnie za chwilę rozwój gospodarczy. Miasta i regiony, które przyciągają młodych ludzi wygrywają w konkurencji o talenty. W trudnej sytuacji są miasta, które liczą, że młodzi ludzie, którzy wyjechali wrócą przed trzydziestką, by się ustatkować i założyć rodziny. Miejsca, które raz straciły młodych ludzi, nie będą miały zbyt dużych szans na podniesienie się. Muszą liczyć się raczej z długotrwałym spowolnieniem. Zwycięskie miejsca to te, które szybciej od innych osiągają punkt krytyczny i stają się atrakcyjne dla ludzi powyżej dwudziestego roku życia. Miasta te osiągają długofalową przewagę na przyszłe okresy. Jeden z programów badawczych, urbanistycznych, demograficznych, społecznych-program ESPON, operuje taką kategorią potrójnej bomby zegarowej. Polega ona na tym, że regiony podlegają bardzo silnym zmianom demograficznym i najbardziej zagrożone są te regiony, w których zachodzi proces depopulacji, i w efekcie mamy do czynienia z potrójnym nałożeniem się trzech zjawisk: spadek liczby dzieci, rosnąca liczba osób starszych oraz wyjazdy młodych ludzi z danego miejsca. W związku z tym popatrzmy na nasze gminy, jak przedstawia się sytuacja demograficzna, jak zmienia się wykształcenie mieszkańców. W dzisiejszych czasach poziom wykształcenia przekłada się automatycznie na poziom dochodów. Aktywność społeczna i ekonomiczna mieszkańców. Również na tym obszarze mamy do czynienia z bardzo dużymi dysproporcjami pomiędzy gminami. Bardzo różnie na tym obszarze rozkłada się zjawisko dostępności do świata, do rynku. Możemy mierzyć je w różny sposób: odległością do centrów rozwoju, lotnisk, ośrodków kultury. Ale możemy to mierzyć również ilością ludzi mających szerokopasmowy dostęp do Internetu. Wielkość dochodów mieszkańców. Szczecin jest miastem, w którym wskaźnik mieszkańców w wieku poprodukcyjnym w stosunku do mieszkańców w wieku przedprodukcyjnym osiągnął wartość maksymalną, tzn. ilość mieszkańców w starszym wieku od tych w wieku młodszym jest najwyższa. Sytuacja nie jest jeszcze krytyczna, ale jej analiza w oparciu o doświadczenia innych miast ukazuje, co będzie się w nim działo z upływem lat. Pod tym względem jesteśmy w lepszej sytuacji niż Poznań, który traci mieszkańców na rzecz swojego obszaru metropolitalnego. Jeżeli chodzi o potencjał rozwojowy, to bardzo istotnym elementem jest też wykształcenie. Wyniki jednej z najlepszych szkół w Szczecinie (szkoły gimnazjalnej) pokazują, że jest to oferta dla ludzi, którzy mogą na jej końcu uzyskać bardzo dobre wyniki. Jest to szkoła, która daje potężny potencjał rozwojowy. Tymczasem inne szkoły na tym samym obszarze (Pyrzyce) wypuszczają z gorszym wynikiem ucznia, który do niej przyszedł. Bardzo istotna jest analiza powiązań tych zjawisk (liczby mieszkańców, liczby mieszkańców w wieku produkcyjnym, aktywność mieszkańców, źródeł i dochodów z osiąganymi dochodami i płaconymi podatkami, ale też osiąganymi dochodami i zdolnością konsumpcyjną, inwestycyjną). Są to dzisiaj podstawowe wyznaczniki budowania programów rozwojowych. Poziom dochodów mieszkańców wyznacza dynamikę procesów rozwojowych. Jeżeli będziemy tracili ludzi o wyższych kwalifikacjach i dochodach, młodych ludzi, to ta długofalowa perspektywa Szczecina będzie spadała. 10

11 Powinniśmy zastanowić się, na ile nasze strategie są oparte na rzeczywistych procesach monitorowania tego, co dzieje się na poziomie naszych gmin. Najsłabszym ogniwem w naszych strategiach jest monitorowanie w otoczeniu, w którym realizujemy strategie. W związku z tym specjalny system monitorowania nie tylko tego, co jest po naszej stronie granicy, ale również tego, co dzieje się po jej drugiej stronie jest podstawą do debaty publicznej, która musi być oparta na twardych danych. Na ile my, specjaliści, urzędnicy potrafimy wnieść do debaty publicznej prawdziwy obraz naszych miast, prawdziwe procesy, ich długofalowe skutki i prawdziwe problemy. Słabość infrastruktury instytucjonalnej, którą mamy, musi spowodować myślenie o zupełnie innej infrastrukturze, w szczególności w aspekcie pogranicza. Aby myśleć wspólnie o rozwoju tego obszaru, powinniśmy zbudować infrastrukturę instytucjonalną na takich czterech poziomach: platforma informacyjna, wspólna platforma kulturowa, wzajemna dostępność i platforma usług. Wokół tych czterech punktów będziemy szukali wspólnych projektów podczas tego spotkania. Część tych projektów jest już realizowana, a część będzie inicjowana. Dr Carola Schmidt (Urząd ds. Zagospodarowania Przestrzennego i Planowania Pomorza Przedniego w Greifswaldzie) Perspektywy rozwoju regionalnego Pomorza Przedniego Szanowni Państwo, Dziękuję za zaproszenie na konferencję, za możliwość przyłączenia się do prowadzonej tu dyskusji, a wreszcie dziękuję Państwu osobiście za stworzenie możliwości wspólnych rozważań w kwestii dotyczących granic, obszarów przygranicznych i naszego wspólnego pogranicza. Aby zbliżyć się do tematu zacznę od osobistej refleksji. Należę do rocznika 1962, wychowałam się w mieście Neubrandenburg tj. 70 km od granicy niemiecko-polskiej, od 1993 r. pracuję w miejscowości Greifswald oddalonej tylko 100 km od Świnoujścia i 150 km od Szczecina. Moi rodzice pochodzą z Sudet. Nie mam żadnych rodzinnych koligacji z Polską, czy konkretnie ze Szczecinem. W tym wypadku jestem zapewne typową przedstawicielką mieszkańców niemieckiej strony pogranicza. Jedynie co trzeci mieszkaniec Meklemburgii-Pomorza Przedniego ma tutaj również swoje korzenie. Na lekcjach geografii w byłej NRD Polskę i to całą Polskę omawiano w 6. klasie w ciągu 4 godzin to nie było zbyt wiele. Obecnie program nauczania 6. klasy przewiduje 30 godzin na omówienie całej Europy co oznacza jedną godzinę lekcyjną w tygodniu. Jednak mimo istniejącego programu nauczania, to od nauczyciela zależy, jak dogłębnie przerobi dany materiał. Tak więc możemy wychodzić z założenia, że w idealnym przypadku Polsce w 6. klasie zostaną poświęcone dwie godziny lekcyjne. A wtedy, z powodów dydaktycznych, biorąc pod uwagę kwestię, jakie przykłady mogą najlepiej zobrazować dany materiał nauczania, z dużym prawdopodobieństwem omówiony zostanie podział geograficzny Polski oraz Kraków, jako miasto kultury. Nie omawia się ani niemiecko-polskiej strefy przygranicznej, ani Szczecina. Zaledwie jeden z powszechnie stosowanych podręczników do 11

12 geografii dla klas 6 w Meklemburgii-Pomorzu Przednim poświęca Polsce jeden osobny rozdział, co stanowi całe dwie strony. Później, w 10 klasie, pod hasłem Niemcy i Europa istnieje możliwość poruszenia tematu niemieckopolskiego pogranicza i euroregionu Pomerania, ale nauczyciel może wybrać także przykład innego euroregionu, a wybiera zawsze te przykłady, o których posiada informacje i które zna. Dlaczego o tym mówię? Otóż dlatego, że nawet jeżeli Szczecin przez stulecia stanowił główne centrum tej części basenu morza bałtyckiego, i nawet jeżeli Miasto Szczecin posiada tyle mieszkańców co cały region planistyczny Pomorza Przedniego, i nawet jeżeli Szczecin leży tak blisko granicy niemieckiej, jak żadna inna metropolia wokół Republiki Federalnej Niemiec, to nie można automatycznie zakładać, że tym samym po stronie niemieckiej istnieje zainteresowanie Szczecinem. To zainteresowanie trzeba wzbudzić. Stać się to może pod wpływem wielu czynników. Dla mnie osobiście kwestia zainteresowania wszystkim tym, co odmienne była największą motywacją, by zajmować się innymi regionami. Zaciekawienie czytanie i słuchanie obserwowanie i zrozumienie zadawanie pytań. Dlatego też uważam, że ta seria spotkań, organizowana przez Miasto Szczecin, służąca wzajemnej informacji między nami jako sąsiadami, jest tak ważna. Jeżeli zdołamy wzbudzić zainteresowanie drugiej strony, wtedy pokonamy jedną z wielkich przeszkód. Wracając ponownie do wcześniejszego aspektu, należy podkreślić istotną rolę, jaką odgrywa w dłuższej perspektywie partnerstwo szkół oraz wymiana uczniów i nauczycieli. Nie bez przyczyny omawiamy w ramach tej konferencji kwestie związane ze szkołą i nauką. Jednak tematem mojego wystąpienia jest inny aspekt planistyczny. Reprezentuję biuro Regionalnego Związku Planistycznego Pomorze Przednie, które mieści się przy Urzędzie Planowania Przestrzennego i Planowania Krajowego Pomorze Przednie w Greifswaldzie dlatego też obie nazwy instytucji widnieją na stronie tytułowej mojej prezentacji. Regionalny Związek Planistyczny Pomorze Przednie w ciągu ostatnich 5 lat opracował Regionalny Program Rozwoju Przestrzennego. Na początku sierpnia złożyliśmy go do zatwierdzenia w najwyższym Urzędzie Planowania Krajowego w Schwerinie. Mamy nadzieję, że wszelkie aspekty prawne zostaną zakończone z końcem bieżącego roku. Program powstał w procesie demokratycznym i transparentnym. W ramach tego procesu odbyły się kilkumiesięczne konsultacje społeczne. Poszczególne projekty zostały przedstawione również dwukrotnie w Województwie Zachodniopomorskim, jako regionowi sąsiadującemu. Być może ktoś z Państwa miał okazję wziąć udział w którymś z tych spotkań. Szczegółowe przedstawienie regionu planistycznego w tym miejscu nie byłoby słuszne z dwóch powodów. Po pierwsze, ze względu na czas. Po drugie, na terenach po obu stronach granicy istnieje wiele podobieństw obiecujące, ale i problematyczne potencjały przestrzenno-przyrodnicze oraz strukturalne problemy gospodarcze. Dlatego też w tym miejscu pozwolę sobie przedstawić jedynie jedno przeźrocze z istotnymi liczbami dla Regionu Planistycznego Pomorze Przednie i omówić poszczególne hasła: powiaty, powierzchnia, itd. 12

13 Powróćmy jednak do programu. Do zatwierdzenia złożyliśmy te dwa dokumenty: program wraz z częścią tekstową i mapą w skali 1: , jak również raport środowiskowy, w którym należało udokumentować i udokumentowano brak negatywnego wpływu programu na środowisko. Całą dokumentację tekst o Regionalnym Programie Rozwoju Przestrzennego wraz z mapą 1: i raportem środowiskowym znajdziecie Państwo na stronie internetowej Regionalnego Związku Planistycznego Pomorze Przednie -> Link: RREP-Entwurf. Program oparty jest w sumie na 17 założeniach. Założenia te przedstawiam tu skrótowo w punktach. Ale tak naprawdę można je jeszcze bardziej uogólnić: potencjały, korzyści, rozwijanie mocnych stron, redukowanie słabych stron. Na mapie zasadniczej 1: Programu Rozwoju Przestrzennego przedstawiłam dla demonstracji odcinek ukazujący powiat Uecker-Randow wybierając go dla naszego pogranicza. Mapa w oryginale jest bardzo kompleksowa. Wiem, że przeźrocze dla Państwa na sali jest mało czytelne. Z drugiej strony jest rzeczą naturalną, że treści przedstawione na mapach planowania regionalnego w sposobie prezentacji są do siebie podobne. Mam nadzieję, że to wystarczy. Chciałabym po prostu przedstawić najważniejsze elementy planistyczne niemieckiej strony przygranicznej, o której dzisiaj rozmawiamy i które powinny Państwa zainteresować: Główne miejscowości (czerwone kwadraty lub okręgi), infrastruktura komunikacyjna. Nasz Program Rozwoju Regionalnego obejmuje w sumie 8 rozdziałów. W tym zestawieniu rozdziały i podrozdziały posiadające konkretne odniesienie do Miasta Szczecina i Województwa Zachodniopomorskiego lub do Polski zostały wyróżnione grubą czcionką. Także i tutaj nie będę wchodzić w szczegóły. Tezy zawarte w tych rozdziałach lub podrozdziałach można określić w skrócie jako: wykorzystywanie potencjałów, rozwijanie mocnych stron, redukowanie słabych stron. Program Rozwoju Regionalnego stworzył dla nich wspólną ramę planistyczną. Teraz należy wypełnić ją życiem. Mój przedmówca omawiał rozwój populacji oraz zmiany demograficzne na polskim pograniczu. Przedstawiając stronę niemiecką chciałabym również odnieść się do tych aspektów: Liczba ludności maleje tutaj 3 warianty prognostyczne dla Kraju Związkowego Meklemburgii-Pomorza Przedniego. Struktura ludności zmienia się tutaj piramidy wieku dla Regionu Planistycznego Pomorza Przedniego na rok 2000 (stan z przed 10 lat) oraz, jako prognoza, piramidy wieku na lata 2020 i Zmiany demograficzne oznaczają: zmiany w zestawieniu struktury wieku społeczeństwa malejący wskaźnik urodzeń liczba zgonów > liczba narodzin zwiększająca się przewidywana długość życia oraz zwiększający się przeciętny wiek W międzyczasie staje się coraz bardziej zrozumiałe, że zmiany demograficzne mają wpływ na wszystkie dziedziny życia, nikt już nie może ignorować tego faktu. Niedawno środowisko artystów zwróciło uwagę na fakt, że każde pokolenie słucha swojej muzyki i jej towarzyszy. Liczba konsumentów deter- 13

14 minuje to, jaką muzykę się gra. To miałoby więc także wpływ na różnorodność oferowanej muzyki. Do tej pory jeszcze nigdy o tym nie myślałam. Ale coś w tym jest. Nigdy nie zastanawiałam się nad pytaniem, dlaczego w telewizji stale zwiększa się ilość programów z muzyką ludową. Jestem planistką regionu. Z tej perspektywy chciałabym wymienić 3 dziedziny, które mają istotny wpływ na rozwój regionalny: Zmiany demograficzne wpływają na: system gospodarczy /liczba osób pracujących, struktura wiekowa zatrudnionych w przedsiębiorstwach, polityka personalna, młode kadry, pozyskiwanie personelu, zmiany pokoleniowe na płaszczyźnie kierowniczej, innowacyjność i wydajność przedsiębiorstwa/ system społeczny /infrastruktura społeczna (ośrodki opieki nad dziećmi, szkoły, instytucje medyczne i opieki społecznej), systemy zabezpieczenia społecznego/ systemy komunikacyjne /mobilność społeczeństwa/. W obydwu powiatach Uecker-Randow i Ostvorpommern, które sąsiadują bezpośrednio z Województwem, Federalne Ministerstwo ds. Komunikacji, Budowy i Rozwoju Miast przeprowadziło w ostatnim 1,5 roku projekt modelowy, o którym być może, mam taką nadzieję, będzie mowa podczas warsztatów. W ramach tego projektu o nazwie Zmiany demograficzne. Region tworzy przyszłość, realizując pojedyncze projekty poszukiwano różnych rozwiązań obchodzenia się ze skutkami zmian demograficznych. W regionie modelowym Zalewu Szczecińskiego rozpoczęto realizację 20 projektów w 5 zakresach działania. W związku z tym powstała sieć obejmująca ponad 200 podmiotów. Oprócz wielu osiągnięć, oprócz tego, że stworzono istotny wkład w politykę demograficzną na wszystkich szczeblach (federalnym, krajowym, regionalnym, gminnym) najważniejszym wynikiem i sukcesem tego projektu modelowego stanowi w moim przekonaniu fakt, że zmiany demograficzne nie są już postrzegane w kategoriach nieuchronnego zagrożenia, lecz stanowią bodziec do działania oraz szansę na podjęcie zmian. Zawsze jest tak, że kiedy człowiek jest wolny od problemów, to może wiele osiągnąć. Jestem przeświadczona o tym, że pomysły i inicjatywy tego projektu modelowego w Regionie Modelowym Zalewu Szczecińskiego będą się dalej rozwijały. Być może uda się je nam przełożyć także na inne obszary Regionu Planistycznego Pomorza Przedniego. Być może także Państwo będziecie mieć pomysły, które będziecie mogli dalej rozwijać. Tym samym kończę mój wywód nawiązując do tematu dzisiejszej konferencji: Nasze (wspólne) pogranicze. Między wizją a praktyką. Pozostaje jeszcze wiele do zrobienia. Działajmy. Wspólnie. Dziękuję Państwu za uwagę. 14

15 I Panel: Gospodarka / Edukacja Tytuł: Rynek pracy i kształcenie zawodowe po 2011 r. Prowadzenie: Paweł Bartnik, Dyrektor Biura Stowarzyszenia Gmin Polskich Euroregionu Pomerania oraz Gerd Hamm, Dyrektor Wydziału ds. Młodzieży, Kształcenia i Kultury w Starostwie Powiatowym Powiatu Uecker-Randow Paweł Bartnik: Otwierając panel poświęcony współpracy na płaszczyźnie edukacyjnej i gospodarczej nakreślił zagadnienia, wokół których obrady w kolejnych dniach powinny się toczyć. Wśród istotnych tematów wskazał na kwestie związane z edukacją zawodową, a w szczególności certyfikację i uznawanie zdobytych kompetencji i umiejętności oraz wyzwania związane z otwarciem rynku pracy przez stronę niemiecką dla obywateli z Polski w maju 2011 r. W tym kontekście ważnym pozostaje pytanie o rolę Szczecina dla obszaru transgranicznego. Kinga Hartmann-Wóycicka (Saksońska Agencja ds. Edukacji w Chemnitz): W jej opinii nauka, język i interkulturalne kompetencje są ważnym czyn - nikiem rozwoju gospodarczego na pograniczu, a marginalizacja któregoś z tych czynników w procesie edukacyjno-wychowawczym będzie miała negatywne skutki dla gospodarczej kondycji danego regionu. W swoim referacie przedstawiła saksoński model polsko-niemieckiej współpracy bilateralnej w dziedzinie edukacji realizowany przez Saksońską Agencje Oświatową (odpowiednik Kuratorium) na polsko-niemieckim pograniczu w jego południowej części. Model ten zakłada między innymi bliską współpracę nauczycieli, instytucji odpowiedzialnych za edukację szkolną oraz uczniów. Realizowany jest on głównie poprzez konkretne wspólne polsko-niemieckie projekty finansowane ze środków unijnych. Wspieranie kompetencji językowych jest istotnym czynnikiem współpracy transgranicznej i wspierania kultury na pograniczu. Zaprezentowany przez p. Hartmann-Wóycicką model opiera się na założeniu, że wspólny polsko niemiecki rynek pracy jest skazany na osoby dwujęzyczne, które posiadać będą wysokie kompetencje interkulturalne. Dlatego też należy robić wszystko, aby młodych ludzi do tych nowych realiów przygotować. Między innymi znajomość języka sąsiada może powstrzymać w przyszłości negatywny trend migracji osób z obszaru transgranicznego, a tym samym ograniczyć negatywne skutki dla gospodarek regionów przygranicznych. Realizacja konkretnych projektów powinna zmierzać do uświadomienia młodzieży, że obszar transgraniczny może być interesującym miejscem do życia i kariery zawodowej, oknem na świat. Zasadniczym celem modelu saksońskiego jest stworzenie długofalowych i stabilnych struktur bilateralnej współpracy transgranicznej w dziedzinie oświaty, jak również wypracowanie długofalowej koncepcji w sektorze szkolnictwa na płaszczyźnie międzyregionalnej. Długofalowa perspektywa oznacza co najmniej okres najbliższych dziesięciu lat. Saksoński model edukacji zapoczątkowano w 2003 roku i oparto na realizacji konkretnych projektów. Do dnia dzisiejszego zrealizowano osiem projektów na łączną kwotą około 1 mln 300 tys. Euro. 15

16 W ramach tych projektów przeprowadzono m. innymi dziesiątki szkoleń dla nauczycieli i uczniów, jak i innych osób odpowiedzialnych za nadzór nad szkolnictwem na różnych szczeblach i poziomach. Projekty te koncentrowały się wokół takich aspektów jak wspólne metody nauczania polsko-niemieckiej historii, nauka języka sąsiada, podnoszenie kompetencji interkulturalnych nauczycieli i uczniów czy też organizacji różnego rodzaju treningów komunikacji. W projektach koncentrujących się na aspektach historycznych aktywny udział brali nauczyciele i eksperci z polskiej i niemieckiej strony, a ich celem było ułatwienie młodzieży poznanie trudnej historii Polski i Niemiec w okresie Młodzież uzyskała dostęp do fachowych opracowań dotyczących polsko-niemieckich relacji w tamtym okresie. Wydane zostały pierwsze polsko-niemieckie materiały do nauczania historii pt. Zrozumieć historię kształtować przyszłość. Wybrane aspekty stosunków polsko niemieckich w latach Natomiast w przedsięwzięciach wspierających komunikację interkulturową, saksońscy nauczyciele mogli wziąć udział w kursie języka polskiego organizowanym przez Uniwersytet Wrocławski, na zakończenie którego przeprowadzone zostały przez Polską Komisje Państwową egzaminy certyfikacyjne. Odbyło się również wiele podróży studyjnych do Polski, podczas których nauczyciele brali udział w wykładach dotyczących polskiej historii, kultury i stosunków polsko-niemieckich. W ramach realizowanych działań opracowano materiały do nauczania bilingwalnego geografii i biologii. Realizowano również projekty wspierające sieciową współpracę szkół, dzięki którym zorganizowano m.in. w Görlitz/ Zgorzelcu w maju 2008 r. młodzieżowy festiwal kultury uczniowskiej Boom- Fest w ramach którego odbyły się warsztaty teatralne, taneczne i pantomimiczne. Jednym z ważniejszych przedsięwzięć realizowanych w ramach omawianego przez Wóycicką modelu była organizacja interkulturalnego treningu dla nauczycieli saksońskich. Niemieccy nauczyciele mogli poprawić nie tylko swoją znajomość języka, ale również omówić kwestie związane ze współpracą z nauczycielami z Polski. Efektem projektów są liczne dwujęzyczne publikacje, które służą jako dydaktyczny materiał pomocniczy w prowadzeniu zajęć. W odniesieniu do efektywności współpracy podkreśliła znaczenie wypracowania wspólnej polsko-niemieckiej strategii działania w regionie pogranicza oraz konsekwentnej realizacji przyjętych działań. Zrealizowane przez Saksońską Agencję Oświatową w ramach programu Interreg III A projekty to: 1.) Poprzez naukę języka budować Europę 2.) Sieć Gorlitz Zgorzelec 3.) Zrozumieć historię, kształtować przyszłość 4.) Niemiecki i polski, bardzo proszę W roku 2010 zostały wprowadzone w Saksonii kolejne projekty: Odwaga cywilna. Obywatele przeciwko dyktaturom. Dolny Śląsk i Saksonia w latach InterKulturManagement. Management kultury w szkołach saksońskich i dolnośląskich. 16

17 Jednostka zajmująca się realizacją projektów ma swoja siedzibę w Görlitz. Ich koordynatorem jest p. Kinga Hartmann-Wóycicka Kontakt: Agnieszka Gruszczyńska, Piotr Lachowicz (Zachodniopomorskie Centrum Szkolenia Nauczycieli): Prezentując spektrum działalności Zachodniopomorskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli zaznaczyli, że Centrum w 2008 r. rozpoczęło działalność w zakresie współpracy transgranicznej, która opiera się na dialogu pomiędzy różnymi instytucjami i podmiotami. Głównymi kierunkami rozwoju polityki oświatowej Centrum jest współpraca z placówkami oświaty w Kraju Związkowym Brandenburgii oraz Meklemburgii Pomorza Przedniego, wymiana nauczycieli z partnerami z tych regionów, organizacja wizyt studyjnych, ale najważniejszym jest jednak kreowanie ponadgranicznej oferty kształcenia nauczycieli. Realizując ten cel poszukują i współpracują z instytucjami politycznymi i społecznymi. Swoją działalność realizują zarówno na szczeblu regionalnym jak i lokalnym. Wśród głównych priorytetów działalności Centrum wskazali oni na następujące tematy: dziedzictwo regionalne / wartości lokalne, wspólne treści prezentowane w edukacji szkolnej; eliminacja i ograniczanie stereotypów i uprzedzeń funkcjonujących w szeroko pojętej edukacji; wielokulturowość i międzykulturowość / integracja społeczna, pokazywanie różnic, ale również i tych interesów, które są zbieżne. W tym aspekcie zaś organizowanie form doskonalenia, które pozwolą na osiągnięcie tych celów. Współpraca praktyczna ZCDN realizuje się poprzez konkretne projekty, do których można zaliczyć projekt edukacji języków obcych w Poczdamie, wydanie dwumiesięcznika Refleksja, czy też instytucjonalna współpraca z Brandenburgią i Meklemburgią zorientowana na budowę sieci współpracy placówek edukacyjnych oraz bazy danych. Obecnie realizowana jest wymiana nauczycieli oraz trwają przygotowania do organizacji polsko-niemieckiej konferencji poświęconej zrównaniu statusu obu płci w życiu publicznym. Wspólnie z Meklemburgią przygotowywany jest program kształcenia i doskonalenia nauczycieli w takich obszarach jak: ekologia, kształcenie zawodowe oraz kształcenie obywatelskie. Wśród wyzwań transgranicznej współpracy edukacyjnej wskazali na zagrożenie tracenia tożsamości przez podmioty edukacyjne, które może wynikać z błędnie realizowanych programów europejskich, odmienne podejście metodyczne do określonej tematyki wynikające z istniejących stereotypów oraz zachowawcza postawa niektórych społeczności wobec nowych rozwiązań i koncepcji ujednolicenia polityki edukacji. Nie bez znaczenia jest też konieczność przeformowania dotychczasowego podejścia do kształcenia zawodowego. W przyszłości ZCDN będzie zabiegał m.in. o kontynuację polsko niemieckiego projektu wydawniczego, a także angażował się w kształtowanie Euroregionalnego Centrum Doskonalenia Nauczycieli. To ostatnie wiąże się z uru- 17

18 chomieniem transgranicznej platformy e-learning, wypracowaniem wspólnych standardów kształcenia nauczycieli, opracowaniu metodyki nauczania języków obcych oraz wykorzystaniu istniejącej bazy szkoleniowej. Ekkehard Kammer, Radca Ministra w Ministerstwie ds. Edukacji, Nauki i Kultury Meklemburgii-Pomorza Przedniego: Na wstępie przedstawił strukturę kształcenia zawodowego w Meklemburgii Pomorzu Przednim, a następnie wskazał na wyzwania demograficzne przed jakim stoi Meklemburgia. W kontekście omawianej tematyki zwrócił uwagę, że zmiany demograficzne będą miały duże znaczenie dla sfery oświatowej. W 2002 r. w Meklemburgii kształciło się około 72 tys. uczniów. Prognozuje się natomiast, że w latach 2012/2013 liczba ta spadnie do 30 tys. Ta różnica będzie miała bardzo duże znaczenie dla rozwoju gospodarczego całego regionu. W chwili obecnej stawia się na tzw. kształcenie dualistyczne łączące naukę z pracą i praktyką. W tym celu redukowane są pełnowymiarowe formy kształcenia właśnie kosztem kształcenia dualistycznego. Działania te związane są z obawą o brak niezbędnej kadry potrzebnej na rynku pracy w Meklemburgii. Wskazano, że z 12 tys. możliwych miejsc kształcenia zawodowego w chwili obecnej obsadzić można jedynie 6 do 7 tys. Zdaniem Kammera jest to bardzo niepokojąca tendencja. W kontekście współpracy w obszarze edukacji zawodowej wskazał on na interesującą inicjatywę europejską związaną z utworzeniem Paszportu Europejskiego, który zawierać będzie wszelkie informacje dotyczące zdobytych dyplomów i kwalifikacji. Ellen Grull, Dyrektor Wydziału Edukacji i Doskonalenia Zawodowego, Izba Przemysłowo-Handlowa Neubrandenburg: Przedstawiła zakres prac w Meklemburgii Pomorzu Przednim w zakresie wdrażania Europejskich Ram Kwalifikacji (ERK). Na wstępie wskazała, że Izba Przemysłowo-Handlowa zgodnie z kompetencjami określonymi w ustawie odpowiedzialna jest za kształcenie zawodowe, odpowiadając jednocześnie za uznawalność kwalifikacji w poszczególnych zawodach. Uregulowania dotyczące uznawalności kompetencji, w szczególności zaś jakie dyplomy odpowiadają dyplomom niemieckim, strona niemiecka posiada jedynie z Francją, Austrią oraz Szwajcarią. Z żadnym innym państwem nie ma regulacji prawnych w tym zakresie. W obecnym czasie daje się zaobserwować silną konkurencję pomiędzy przedsiębiorcami o potencjał intelektualny. Już nie jest tak istotny podział rynku, lecz znacznie ważniejszym jest zapewnienie wysokiej jakości usług i produktów. W tym kontekście kluczowym jest wykształcenie personelu. Jej zdaniem największe wyzwania łączą się ze zmianami demograficznymi i w tym aspekcie z zapewnieniem wysokiego poziomu kształcenia oraz z rekrutacją zasobów ludzkich. Zasadniczym elementem Europejskich Ram Kwalifikacji jest system ośmiu poziomów odniesienia opisujących wiedzę i umiejętności nabyte w procesie uczenia się, tj. wyniki nauczania - bez względu na to w jakim systemie uczący się zdobył dany typ kwalifikacji. Nie jest ważne gdzie i jak 18

19 długo ktoś zdobywał wiedzę, lecz znacznie ważniejsze jest to, aby posiadał kompetencje, zdolności i umiejętności w danej dziedzinie. Bardzo ważne są tzw. kompetencje do działania. W praktyce prace prowadzone przez wszystkie państwa członkowskie UE sprowadzają się do samodzielnego określenia kompetencji na każdym z 8 poziomów. Zdaniem Grull, aby takie rozwiązanie przyjęło się w gospodarce musi być wykazana wartość dodana tego rozwiązania. Strona niemiecka stara się przyjąć takie rozwiązania, które w uprzywilejowany sposób traktować będą osoby posiadające wiedzę praktyczną i długoletnie doświadczenie (kursy, szkolenia, etc.). Osobom tym miałaby zostać ułatwiona droga do zdobycia stopnia akademickiego przez zwolnienie ich z konieczności odbywania studiów licencjackich. W tej materii istnieje jednak ożywiona dyskusja z przedstawicielami kręgów akademickich. Za pośrednictwem ERK ma zostać ułatwione porównanie zdobytej wiedzy i kompetencji w dwóch różnych krajach. Wszystkie formy uzyskania kwalifikacji zawodowych w Niemczech (jest ich około 90 tys.) mają zostać sklasyfikowane na wspomnianych 8 poziomach w celu uzyskania przejrzystości i porównywalności, jak również ułatwić drogę pomiędzy kształceniem zawodowym a kształceniem akademickim. Ellen Grull przybliżyła również stan prac nad Krajowymi Ramami Kwalifikacji w Niemczech. W chwili obecnej poszczególne poziomy kształcenia są już opisane i do połowy 2010 r. toczyć się będą konsultacje społeczne. Jednocześnie podkreśliła, że dużą zasługą Izby jest uwzględnienie umiejętności/kompetencji do działania jako głównego i zasadniczego kryterium uznawalności kompetencji. Jednocześnie w drodze toczących się konsultacji ma zostać sprawdzone czy całość oferty edukacyjnej można sklasyfikować na tych 8 poziomach. W międzyczasie powołano 4 grupy robocze obejmujące następujące obszary zawodowe: metalurgię/elektrykę, handel, zdrowie/pielęgnacja, branża IT. W prace grup zaangażowane są różne podmioty, których zadaniem jest sprawdzenie i opisanie wszystkich zawodów od 1 do 8 poziomu. Prace są prowadzone równolegle we wszystkich grupach. Porównuje się i sprawdza na ile system niemiecki jest komplementarny z Europejskimi Ramami Kwalifikacji. W razie potrzeby zostanie przeprowadzona ponowna ewaluacja. Ellen Grull podkreśliła, że prace rozpoczęto na początku 2009 r. i konsultacje potrwają do połowy 2010 r. Zostały już przedstawione pierwsze wyniki z prac, które wskazują jak trudno jest wypracować i opisać kompetencje na poszczególnych poziomach. Planuje się, że do końca 2012 r. prace nad Krajowymi Ramami Kwalifikacji w Niemczech powinny zostać zakończone i wdrożone, zachowując jednocześnie spójność z Europejskimi Ramami Kwalifikacji. Paweł Bartnik: wskazał na problem okresu przejściowego w odniesieniu do procesu wdrażania ram kwalifikacji. W kontekście otwarcia rynku pracy w 2011 r. konieczne jest wypracowanie takich rozwiązań, które pozwolą funkcjonować polskim i niemieckim obywatelom na wspólnym rynku. Z jednej strony dotyczy to osób, które posiadają już kompetencje, a z drugiej tych którzy kończą etap kształcenia podstawowego i znajdą się na rynku pracy 19

20 właśnie w tym okresie przejściowym. Jak bowiem zatrudnić pracownika w kraju sąsiednim, skoro nie wiadomo na jakiej podstawie uznać jego kwalifikacje? Należy stworzyć możliwości konkurowania pracownikom na wspólnym rynku i dlatego też koniecznym jest przyjęcie jakiegoś rozwiązania na ten okres przejściowy. Zaznaczył, że o tym problemie powinno się poinformować Ministerstwo Edukacji Narodowej RP. Christian Justa (Agencja Pracy w Pasewalku): przedstawił ogólną kondycję na rynku pracy w powiecie Uecker-Randow zaznaczając, że w okresie ostatniego 1,5 roku regularnie zmniejszała się stopa bezrobocia. W październiku 2009 r. wyniosła ona 14,2 %. Przy czym wskaźnik ten nie uwzględnia osób objętych programami przygotowującymi osoby bezrobotne do otwarcia własnej działalności gospodarczej, bądź też objętych innymi kursami mającymi pomóc powrócić do życia zawodowego. Jeżeli uwzględnić również te osoby, to stopa osób pozostających bez pracy kształtuje się na poziomie 24%. Jego zdaniem na rynku pracy w obecnym czasie lepiej od mężczyzn radzą sobie kobiety, które z reguły mają lepsze wykształcenie, są bardziej mobilne zawodowo i łatwiej godzą się na migrację zarobkową. Jednocześnie na obszarach wiejskich w okresie zimowym znacznie więcej bezrobotnych jest mężczyzn, którzy w tym okresie tracą swoją sezonową pracę. Odnosząc się do kryzysu finansowego, wskazał, że w powiecie wiele małych i średnich przedsiębiorców nie było tak mocno uzależnionych od eksportu towarów, co pozwoliło im zachować względnie stabilną kondycję gospodarczą. Równolegle zaś istnieją programy wsparcia finansowego dla przedsiębiorców w okresach przestoju, kiedy stopień zapotrzebowania na dane produkty nie wymaga ciągłej produkcji. Aby nie zwalniać pracowników wprowadza się skrócony czas pracy, a różnicę dla pracobiorców pokrywa się z programów federalnego wsparcia. Wskazał na zawody deficytowe, w których bardzo ciężko jest w chwili obecnej pozyskać siłę roboczą. Wśród nich wskazał pracowników call center, wychowawców, pracowników opieki medycznej oraz pracowników z branży metalurgicznej. Natomiast nadwyżka zawodowa obejmuje następujące zawody: ogrodnicy, kucharze i pomoc kuchenna, sprzedawcy, magazynierzy, średni personel zatrudniony w banku, pracownicy ochrony, firmy utrzymania czystości oraz wszelkiego rodzaju personel pomocniczy. Do najważniejszych wyzwań zaliczył negatywne konsekwencje zmian demograficznych. Regularnie ubywa z rynku pracy blisko 2000 osób w wieku między 15 a 65 rokiem życia. W przyszłości zabraknie wykwalifikowanej kadry, a to z drugiej strony jest poważnym zagrożeniem dla stałego wzrostu gospodarczego. Dlatego też mottem przewodnim wszelkich działań jest kształcenie jeszcze raz kształcenie oraz pozyskiwanie wykwalifikowanej kadry z zewnątrz. Christian Justa zaprezentował ponadto współpracę z powiatowymi i wojewódzkimi urzędami pracy w ramach EURES-T, w ramach której partnerzy uczestniczą w różnych targach i giełdach pracy, wspólnie świadczą usługi doradztwa zawodowego, a także informują się wzajemnie o wolnych stano- 20

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM VI Konferencja Transgraniczna Nasze pogranicze. Między wizją a praktyką zbiór rekomendacji

Bardziej szczegółowo

Dr. Stefanie Hildebrandt Dr. Marek Fiałek. Szczecin, 07.11.2013

Dr. Stefanie Hildebrandt Dr. Marek Fiałek. Szczecin, 07.11.2013 Badanie dotyczące nauczania języka polskiego w Meklemburgii Pomorze Przednie z uwzględnieniem merytorycznie uzupełniających się w przebiegu ścieżki edukacyjnej ofert nauczania języka Dr. Stefanie Hildebrandt

Bardziej szczegółowo

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r.

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Spotkanie Partnerów projektu Zintegrowana Miejsce i data prezentacji Strategia Rozwoju Metropolii Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Dlaczego potrzebna jest strategia? Dostosowanie do wymogów UE w nowej perspektywie

Bardziej szczegółowo

Europejska Współpraca Terytorialna 2014-2020 Programy INTERREG VA na polsko-niemieckim pograniczu

Europejska Współpraca Terytorialna 2014-2020 Programy INTERREG VA na polsko-niemieckim pograniczu Europejska Współpraca Terytorialna 2014-2020 Programy INTERREG VA na polsko-niemieckim pograniczu Programy INTERREG 2014-2020 Transgraniczne INTERREG VA Transnarodowe - INTERREG VB (Program Europa Środkowa

Bardziej szczegółowo

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich:

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich: Protokół z XXVI posiedzenia Polsko-Niemieckiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Regionalnej i Przygranicznej Szczecin, 29-30 września 2015 r. 1. Zalecenia -Współpraca przygraniczna - 1. Połączenia

Bardziej szczegółowo

DOBRE PRAKTYKI - WSPÓŁPRACA POLSKO - NIEMIECKA

DOBRE PRAKTYKI - WSPÓŁPRACA POLSKO - NIEMIECKA DOBRE PRAKTYKI - WSPÓŁPRACA POLSKO - NIEMIECKA Współpraca publicznych służb zatrudnienia mających swoje siedziby po obu stronach Odry sięga 1992 roku, kiedy to w Polsce dopiero zaczął się organizować system

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO KRAKÓW 2013 Wydawca: Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Edukacji i Kształcenia Ustawicznego

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli.

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli. Powiatowe Centrum Poradnictwa Psychologiczno Pedagogicznego i Doskonalenia Nauczycieli w Głogowie od dnia 01.08.2013 r. realizuje projekt pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu

Bardziej szczegółowo

TRANSGRANICZNA WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO

TRANSGRANICZNA WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO TRANSGRANICZNA WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO Szczególne położenie geopolityczne Województwa Zachodniopomorskiego: usytuowanie nad brzegiem Morza Bałtyckiego bliskość zachodniej

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć zintegrowany rozwój filary zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju miast

Zrozumieć zintegrowany rozwój filary zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju miast Zrozumieć zintegrowany rozwój filary zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju miast Integracja systemu zarzadzania rozwojem Integrcja : Od wizji rozwoju, planów zagospodarowania, przez sredniookresowe strategie

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą KONFERENCJA w ramach projektu WYPRZEDZIĆ ZMIANĘ - PARTNERSTWO LOKALNE DLA ROZWOJU GOSPODARCZEGO POWIATU CHOJNICKIEGO Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą Alicja Zajączkowska 6

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Zarys projektu Celem projektu, którego pierwszy, opisywany tu etap planujemy zrealizować w okresie od stycznia do sierpnia 2006, jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego

Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego OBSZARY OBJĘTE WSPÓŁPRACĄ W RAMACH OIOF Ochrona zdrowia, bezpieczeństwo publiczne, pomoc społeczna Plan spotkania 2 Prezentacja: Omówienie

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Dynamika rynku pracy i atrakcyjne środowisko biznesowe w regionie Południowego Bałtyku SB Professionals

Dynamika rynku pracy i atrakcyjne środowisko biznesowe w regionie Południowego Bałtyku SB Professionals Dynamika rynku pracy i atrakcyjne środowisko biznesowe w regionie Południowego Bałtyku SB Professionals Targi Pracy, Edukacji i Przedsiębiorczości NORDA 23.05.2013 Jak znaleźć pracę w Niemczech i na Litwie?

Bardziej szczegółowo

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania Departament Koordynacji Programów Operacyjnych UMWO Priorytety i działania Priorytet 1 Dalszy rozwój i modernizacja infrastruktury dla zwiększenia konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Czy mieszkańcy Euroregionu Nisa-Neisse-Nysa są przygotowani na otwarcie rynku gospodarki i pracy?

Czy mieszkańcy Euroregionu Nisa-Neisse-Nysa są przygotowani na otwarcie rynku gospodarki i pracy? 2 EUROREGIONALNA KONFERENCJA 347 DNI DO ZNIESIENIA OGRANICZEŃ SWOBODNEGO WYBORU MIEJSCA PRACY I ZAMIESZKANIA MIĘDZY POLSKĄ I NIEMCAMI Motto: Czy mieszkańcy Euroregionu Nisa-Neisse-Nysa są przygotowani

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013 Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 5 kwietnia 2013 Porządek prezentacji 1. Nowe podejście do kształcenia dorosłych w polityce LLL 2. Inicjowanie i monitorowanie krajowej polityki

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

Adam Krawiec ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE WSPOMAGANIA PRACY SZKÓŁ

Adam Krawiec ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE WSPOMAGANIA PRACY SZKÓŁ Adam Krawiec ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE WSPOMAGANIA PRACY SZKÓŁ WYPRACOWANE W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM JAKO ELEMENT BUDOWY POMORSKIEGO SYSTEMU JAKOŚCI EDUKACJI Warszawa 2015 Creative Commons - Uznanie autorstwa-użycie

Bardziej szczegółowo

Regionalna Agenda 21 Zalewu Szczecińskiego Region Dwóch Narodów

Regionalna Agenda 21 Zalewu Szczecińskiego Region Dwóch Narodów Regionalna Agenda 21 Zalewu Szczecińskiego Region Dwóch Narodów 18 czerwca 2000 roku w Schwerinie podpisano Wspólne Oświadczenie o współpracy transgranicznej pomiędzy Województwem Zachodniopomorskim i

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. 1. Dane dotyczące podmiotu/podmiotów realizujących lub zasłużonych dla realizacji opisanych inicjatyw lub praktyk

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. 1. Dane dotyczące podmiotu/podmiotów realizujących lub zasłużonych dla realizacji opisanych inicjatyw lub praktyk OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu/podmiotów realizujących lub zasłużonych dla realizacji opisanych inicjatyw lub praktyk nazwa inicjatywy Wspieranie partnerstwa transgranicznego i współpracy

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ZMIANĄ GOSPODARCZĄ. Autor: Agnieszka Wojciechowska

ZARZĄDZANIE ZMIANĄ GOSPODARCZĄ. Autor: Agnieszka Wojciechowska ZARZĄDZANIE ZMIANĄ GOSPODARCZĄ Autor: Agnieszka Wojciechowska Istota zarządzania zmianą gospodarczą Czemu i komu służy Strategia Zarządzania Zmianą Gospodarczą na poziomie lokalnym? Istota zarządzania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEJ STRATEGII ROZWOJU EDUKACJI I RYNKU PRACY NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEJ STRATEGII ROZWOJU EDUKACJI I RYNKU PRACY NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEJ STRATEGII ROZWOJU EDUKACJI I RYNKU PRACY NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego Program

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/ Jak przygotować i realizować projekt, pozyskiwanie środków, partnerów, wątpliwości, pytania, wymiana doświadczeń - fora, przykłady dobrych praktyk, narzędzia pomocne w realizacji Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

DOLNOŚLĄSKA IZBA GOSPODARCZA LIDER REGIONALNEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

DOLNOŚLĄSKA IZBA GOSPODARCZA LIDER REGIONALNEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI DOLNOŚLĄSKA IZBA GOSPODARCZA LIDER REGIONALNEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Dolnośląska Izba Gospodarcza Dolnośląska Izba Gospodarcza zrzesza około 400 firm z terenu Dolnego Śląska. DIG jest członkiem Krajowej Izby

Bardziej szczegółowo

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r.

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie Wydział Rozwoju Kadr Regionu Plan prezentacji Typy projektów. Uprawnieni wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej realizacji w latach 2004 2005 projektów: Bemowski Program Wspierania Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

3. zawierają określone cele, rezultaty i działania już na etapie aplikowania

3. zawierają określone cele, rezultaty i działania już na etapie aplikowania Programy rozwojowe szkół i placówek oświatowych realizowane w ramach Poddziałania 9.1.2 Wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów z grup o utrudnionym dostępie do edukacji oraz zmniejszanie różnic w jakości

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Wprowadzenie

Rozdział I Wprowadzenie Rozdział I Wprowadzenie Przedmiotem Strategii Nowe szanse, nowe możliwości wspierania przedsiębiorczości MMSP na terenie powiatu bełchatowskiego, 2005-2013 jest pokazanie możliwości współfinansowania zadań

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się Załącznik nr 5.15 Programy rozwojowe szkół i placówek oświatowych realizowane w ramach Działania 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego - Wyjaśnienia zapisów Szczegółowego Opisu

Bardziej szczegółowo

Samorząd i mieszkańcy dla inwestycji w OZE

Samorząd i mieszkańcy dla inwestycji w OZE Panel dyskusyjny: Samorząd i mieszkańcy dla inwestycji w OZE Współpraca mieszkańców i awans gospodarczy gminy PREMIERA PORADNIKA: Jak mieszkańcy i ich gminy mogą skorzystać na OZE Dlaczego warto wziąć

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

Polski Express. Wspieranie nauki języka polskiego w Niemczech

Polski Express. Wspieranie nauki języka polskiego w Niemczech Czy ten projekt wzbudził Państwa zainteresowanie? Chcieliby Państwo wspierać nas w tym finansowo? Mają Państwo pytania lub uwagi? Proszę do nas napisać! Polski Express Kontakt: DPG Brandenburg e.v. z.hd.

Bardziej szczegółowo

Indywidualizacja nauczania w kontekście edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Indywidualizacja nauczania w kontekście edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi MOC W REGIONACH Nowa perspektywa finansowa 2014-2020 w edukacji Indywidualizacja nauczania w kontekście edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Kraków, 28-29 listopada 2013 r. Czym jest

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Zarządzanie OM. Mirosław Grochowski

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Zarządzanie OM. Mirosław Grochowski OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Zarządzanie OM Mirosław Grochowski 1 Plan konsultacji Prezentacja założeń diagnozy Wskazanie głównych obszarów problemowych Pytania badawcze

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Liliana Budkowska Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA TRANSGRANICZNEJ STRATEGII ROZWOJU EUROREGIONU POMERANIA NA LATA 2014-2020 CZĘŚĆ POLSKA

AKTUALIZACJA TRANSGRANICZNEJ STRATEGII ROZWOJU EUROREGIONU POMERANIA NA LATA 2014-2020 CZĘŚĆ POLSKA AKTUALIZACJA TRANSGRANICZNEJ STRATEGII ROZWOJU EUROREGIONU POMERANIA NA LATA 2014-2020 CZĘŚĆ POLSKA Ocena procesów zachodzących na obszarze Euroregionu Negatywne zmiany demograficzne; Spadek liczby mieszkańców;

Bardziej szczegółowo

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły W obecnej dobie podejmowane są szeroko zakrojone działania, których najważniejszym celem jest zmodernizowanie polskiego systemu oświaty. Reforma programowa,

Bardziej szczegółowo

Raport WSB 2014 www.wsb.pl

Raport WSB 2014 www.wsb.pl Studenci, Absolwenci, Pracodawcy. Raport WSB 2014 www.wsb.pl WPROWADZENIE prof. dr hab. Marian Noga Dyrektor Instytutu Współpracy z Biznesem WSB we Wrocławiu Z przyjemnością oddaję w Państwa ręce pierwszy

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy.

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. VI konferencja Krakowska, Kraków 17-18.06.2013 r. Dlaczego trzeba szukać nowej nazwy

Bardziej szczegółowo

P R O J E K T. pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu Głogowskiego. okres realizacji 01.08.2013r 31.07.

P R O J E K T. pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu Głogowskiego. okres realizacji 01.08.2013r 31.07. P R O J E K T pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu Głogowskiego okres realizacji 01.08.2013r 31.07.2015r nr WND POKL.03.05.00-00-181/12 współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

Mazowiecka Sieć Edukacyjna

Mazowiecka Sieć Edukacyjna Mazowiecka Sieć Edukacyjna projekt realizowany przez Federację Inicjatyw Oświatowych oraz Fundację Civis Polonus Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Konferencja pt. Innowacyjność i e-rozwój Województwa Mazowieckiego jako kluczowe czynniki wdrażania polityki strukturalnej w latach 2007-2013 26

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania kultury z funduszy europejskich

Możliwości finansowania kultury z funduszy europejskich Możliwości finansowania kultury z funduszy europejskich Marek Góźdź Naczelnik Wydziału ds. Funduszy Europejskich Departamentu Funduszy Europejskich Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Pieniądze

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum w Gardnie Imię i nazwisko SORE Piotr Waydyk

Gimnazjum w Gardnie Imię i nazwisko SORE Piotr Waydyk Projekt realizowany przez Powiat Gryfiński pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim współfinansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Tarnów-Katowice, wrzesień 2005 Wprowadzenie Program i»silesia jest odpowiedzią samorządów z województwa śląskiego na Inicjatywę

Bardziej szczegółowo

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH LESKIM

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH LESKIM POWIATOWY URZĄD PRACY W LESKU MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE LESKIM Część II Oparta na wynikach badań GUS oraz danych o absolwentach z Systemu Informacji Oświatowej MEN.:: Lipiec

Bardziej szczegółowo

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW Marita Koszarek BSR Expertise, Politechnika Gdańska INTERIZON NAJWAŻNIEJSZE FAKTY Branża ICT: informatyka, elektronika, telekomunikacja Interizon dawniej Pomorski

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Dolnośląska Polityka Rowerowa 2014-2020 (Polityka równoważenia systemu transportowego na Dolnym Śląsku- PODSYSTEM ROWEROWY 2014-2020)

Dolnośląska Polityka Rowerowa 2014-2020 (Polityka równoważenia systemu transportowego na Dolnym Śląsku- PODSYSTEM ROWEROWY 2014-2020) Samorządowa jednostka organizacyjna Dolnośląska Polityka Rowerowa 2014-2020 (Polityka równoważenia systemu transportowego na Dolnym Śląsku- PODSYSTEM ROWEROWY 2014-2020) ZAŁOŻENIA INSTYTUT ROZWOJU TERYTORIALNEGO

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ SPOTKANIE KONSULTACYJNE W CELU OPRACOWANIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU NA LATA 2014-2020 Grudziądz, 30 listopada 2015 roku ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA

Bardziej szczegółowo

JAK PORADNIA W WEJHEROWIE

JAK PORADNIA W WEJHEROWIE Jarosław Kordziński, Katarzyna Leśniewska JAK PORADNIA W WEJHEROWIE PRZYGOTOWUJE SIĘ DO WSPOMAGANIA SZKÓŁ? Warszawa 2015 Creative Commons - Uznanie autorstwa-użycie niekomercyjne-na tych samych warunkach

Bardziej szczegółowo

Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r.

Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r. Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r. W latach 2009-2014 w funkcjonowało Obserwatorium Integracji Społecznej: projekt ogólnopolski w ramach

Bardziej szczegółowo

Projekt systemowy realizowany przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji

Projekt systemowy realizowany przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji Projekt systemowy realizowany przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji Zagraniczna mobilność szkolnej kadry edukacyjnej w ramach projektów instytucjonalnych współfinansowany przez Unię Europejską w ramach

Bardziej szczegółowo

Współpraca transnarodowa i międzyregionalna

Współpraca transnarodowa i międzyregionalna Europejska Współpraca Terytorialna Współpraca transnarodowa i międzyregionalna Wprowadzenie Warszawa, 8 października 2014 roku 1 Europejska Współpraca Terytorialna 2007-2013 Trzy typy programów różnice

Bardziej szczegółowo

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 2016 CONSULTING DLA MŚP Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 1 O raporcie Wraz ze wzrostem świadomości polskich przedsiębiorców rośnie zapotrzebowanie na różnego rodzaju usługi doradcze. Jednakże

Bardziej szczegółowo

PANEL 1 Zarządzanie strategiczne, jakość życia, usługi publiczne, komunikacja z mieszkańcami

PANEL 1 Zarządzanie strategiczne, jakość życia, usługi publiczne, komunikacja z mieszkańcami Jak skutecznie wykorzystać system zarządzania JST do poprawy jakości życia mieszkańców? Konferencja zamykająca realizację innowacyjnego projektu partnerskiego MJUP PANEL 1 Zarządzanie strategiczne, jakość

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół Wnioski z pilotażowego wdrażania projektu przez Miasto Łódź Małgorzata Zwolińska Lidia Dyndor 1 Z perspektywy dyrektora

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorcza Łomża otwarci na Biznes

Przedsiębiorcza Łomża otwarci na Biznes PROGRAM ROZWOJU MIASTA ŁOMŻA DO ROKU 2020 PLUS CEL HORYZONTALNY I: KULTURA, EDUKACJA I SPORT JAKO BAZA ROZWOJU SPOŁECZNO GOSPODARCZEGO CEL HORYZONTALNY II: INFRASTRUKTURA JAKO BAZA ROZWOJU SPOŁECZNO -

Bardziej szczegółowo

Wsparcie edukacji zawodowej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 2020

Wsparcie edukacji zawodowej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 2020 Wsparcie edukacji zawodowej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 2020 Agnieszka Pidek-Klepacz Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie Lublin,

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY SPOŁECZEŃSTWO / POMOC SPOŁECZNA / ZDROWIE / GOSPODARKA... 2 NAUKA / EDUKACJA... 5 KULTURA I SZTUKA... 7 EKOLOGIA/OCHRONA ŚRODOWISKA/TURYSTYKA I KRAJOZNAWSTWO...

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. powstała w 1994 roku jako spółka akcyjna, w której głównym akcjonariuszem jest Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego

jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego 1 ok. 80% danych to dane przestrzenne - ORSiP jest źródłem takich danych, każde wiarygodne i aktualne źródło danych przestrzennych jest

Bardziej szczegółowo

Oi Orientacja zawodowa i planowanie kariery w sąsiadujących krajach

Oi Orientacja zawodowa i planowanie kariery w sąsiadujących krajach Oi Orientacja zawodowa i planowanie kariery w sąsiadujących krajach Dokonalenie nauczycieli 1. seminarium Angermünde & Papenburg, 05.11.2012 1 Sandra Hänke Institut für Ökonomische Bildung an der Carl

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY

POWIATOWY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY Załącznik do Uchwały Nr X/71/2003 Rady Powiatu Polickiego z dnia 28 sierpnia 2003 roku POWIATOWY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY Police Czerwiec 2003 Podstawa

Bardziej szczegółowo