Sformułowanie kierunków rozwoju technologicznego GOM w świetle dorobku śląskiego foresightu technologicznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sformułowanie kierunków rozwoju technologicznego GOM w świetle dorobku śląskiego foresightu technologicznego"

Transkrypt

1 Sformułowanie kierunków rozwoju technologicznego GOM w świetle dorobku śląskiego foresightu technologicznego Projekt pn. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym realizowany w ramach: poddziałania Projekty badawcze z wykorzystaniem metody foresight Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Ekspertyza nr 4 Sformułowanie kierunków rozwoju technologicznego GOM w świetle dorobku śląskiego foresightu technologicznego Zespół Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach: mgr inŝ. Jan Bondaruk dr Leszek Trząski mgr inŝ. Krzysztof Korczak mgr inŝ. Grzegorz Konopka Główny Instytut Górnictwa Katowice, czerwiec 2009 r. 1

2 SPIS TREŚCI: 1. Wprowadzenie Cel i zakres Materiały źródłowe Charakterystyka ogólna metody FORESIGHT Zidentyfikowane ustalenia strategiczne w kontekście najbardziej istotnych potrzeb rozwojowych Metropolii Uwagi ogólne odnośnie priorytetów rozwoju i celów strategicznych GZM Wizja rozwoju Metropolii w odniesieniu do ustaleń strategicznych w zakresie rozwoju technologicznego Kluczowe obszary usług publicznych w aspekcie rozwoju funkcji metropolitalnych Dorobek Śląskiego foresightu technologicznego w odniesieniu do kierunków rozwoju regionu Kluczowe technologie w ujęciu regionalnym Portfel technologiczny, a polityka rozwoju kluczowych technologii regionu Mapy drogowe rozwoju technologicznego w odniesieniu do funkcji metropolitalnych Obszar technologiczny Biotechnologia Obszar technologiczny Technologie dla energetyki Obszar technologiczny Technologie dla ochrony środowiska Obszar technologiczny Technologie informacyjne i telekomunikacyjne Obszar technologiczny Produkcja i przetwarzanie materiałów Obszar technologiczny Transport i infrastruktura transportowa Obszar technologiczny Technologie inŝynierii medycznej Wskazanie kierunków rozwoju technologicznego GOM w aspekcie rozwoju sfery metropolitalnych usług publicznych Podsumowanie wraz z wytycznymi dla paneli tematycznych oraz panelu horyzontalnego SPIS TABEL: Tabela 1. Wybrane kryteria i rezultaty foresightu...5 Tabela 2. Priorytety dla ustalonego modelu rozwoju Metropolii...6 Tabela 3. Wstępne zestawienie obszarów usług metropolitalnych z obszarami technologicznymi...9 Tabela 4. Lista grup kluczowych technologii według scenariuszy i map drogowych w polach technologicznych Tabela 5. Typy orientacji polityki wspierania rozwoju kluczowych technologii województwa śląskiego...15 Tabela 6. MoŜliwości wykorzystania technologii w obszarze Biotechnologia dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych Tabela 7. MoŜliwości wykorzystania technologii w obszarze Technologia dla energetyki dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych Tabela 8. Technologie kluczowe obszaru Środowisko pogrupowane według siły oddziaływań i zaleŝności...22 Tabela 9. MoŜliwości wykorzystania technologii w obszarze Technologie dla ochrony środowiska dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych...25 Tabela 10. MoŜliwości wykorzystania technologii w obszarze Technologie informacyjne i telekomunikacyjne dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych Tabela 11. MoŜliwości wykorzystania technologii w obszarze Produkcja i przetwarzanie materiałów dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych Tabela 12. MoŜliwości wykorzystania technologii w obszarze Transport i infrastruktura transportowa dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych Tabela 13. MoŜliwości wykorzystania technologii w obszarze Technologie inŝynierii medycznej dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych...40 Tabela 14. Kluczowe kierunki rozwoju technologicznego w odniesieniu do obszarów metropolitalnych usług publicznych...42 Tabela 15. Obszary aplikacji technologicznej w sferze metropolitalnych usług publicznych

3 1. Wprowadzenie Niniejsze opracowanie jest analizą ekspercką, wykonaną przez zespół Głównego Instytutu Górnictwa w ramach Zadania I projektu pn. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym. Analizę przeprowadzono w oparciu o wyniki prac foresight dla województwa śląskiego pn.: Priorytetowe Technologie dla ZrównowaŜonego Rozwoju Województwa Śląskiego. Szerokie spektrum zagadnień technologicznych, wielowymiarowe wizje oraz scenariusze rozwoju województwa stanowią wartościowy materiał wyjściowy do rozwaŝań odnośnie wzajemnych relacji pomiędzy sektorem metropolitalnych usług publicznych, a rozwojem specyficznych obszarów technologicznych co będzie kluczowym elementem prac paneli tematycznych oraz panelu horyzontalnego. Przedmiotowa analiza stanowi materiał uzupełniający do opracowania Raportu Zbiorczego z I etapu realizacji foresight Cel i zakres Celem pracy jest sformułowanie kierunków rozwoju technologicznego Górnośląskiego Obszaru Metropolitalnego (GOM) w świetle dorobku śląskiego foresightu technologicznego. Wskazane kierunki technologiczne oraz technologie będą przedmiotem dalszych prac w ramach paneli tematycznych Materiały źródłowe W opracowaniu wykorzystano informacje zawarte w następujących materiałach: Priorytetowe Technologie dla ZrównowaŜonego Rozwoju Województwa Śląskiego; część 1, 2, 3; GIG Katowice; 2008 r. (Regionalny Foresight Technologiczny - RFT); Studium wykonalności projektu pt. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym, dokumentacja 2008 (FORGOM) Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego; Marszałek Województwa Śląskiego, Katowice 21 czerwca 2004 (Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa 2004); Projekt - Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego Śląskie 2020, Zarząd Województwa Śląskiego, Katowice, marzec 2009 r. (Projekt Strategii - Śląskie 2020); T. Markowski, T. Marszał Metropolie i obszary metropolitalne metropolizacja problemy i pojęcia podstawowe, Polska Akademia Nauk KPZK, Warszawa 2006 (T. Markowski, T. Marszał 2006). Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia ; Górnośląski Związek Metropolitalny; listopad 2008 r.; (Raport o stanie Metropolii 2008); Projekt - Strategia Rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia do 2025 r.; Górnośląski Związek Metropolitalny, maj 2009 r.(projekt Strategii GZM); 1.3. Charakterystyka ogólna metody FORESIGHT Foresight to badanie moŝliwych, prawdopodobnych i preferowanych wersji przyszłości. Foresight najczęściej obejmuje: Przewidywanie i prognozowanie długoterminowych perspektyw. Interaktywną i wymagającą zaangaŝowania wielu uczestników metodę dyskusji i analizy. Opracowanie strategicznych wizji. Implikacje dla obecnie podejmowanych decyzji. 3

4 Charakterystyka metody Foresight: Bezpośrednie zaangaŝowanie interesariuszy. Dyskusja i szerokie upowszechnianie wyników. Zamiast definiowania przewidywanej przyszłości badanie, jakie będą moŝliwe drogi/sposoby kształtowania przyszłości zaleŝnie od działań róŝnych podmiotów oraz decyzji podjętych dzisiaj. Proces otwarty, oparty na dialogu nakierowany na działanie. Nie tylko analizy i rozwaŝania przyszłego rozwoju, ale równieŝ wspieranie jego aktorów w aktywnym kształtowaniu przyszłości. Szczególna cecha foresightu to budowa scenariuszy: Perspektywa czasowa zwykle lat. Alternatywne scenariusze przyszłości. Foresight róŝni się zarówno od badań naukowych nad przyszłością, jak od planowania strategicznego. Łączy trzy podejścia: przyszłość (alternatywne prognozy rzeczywistości, rozpoznanie wyzwań, jakie z nich wynikną), planowanie (analiza strategiczna, ustanawianie priorytetów), sieciowanie (szeroki udział interesariuszy w procesie realizacji i wdraŝania). Istota foresightu to wskazanie alternatywnych ścieŝek rozwoju, a nie tylko tej, która wynika z ekstrapolacji obecnych trendów i uwarunkowań. Formułowanie alternatywnych scenariuszy (nieraz licznych) jest etapem tworzenia pozytywnej wizji przyszłości i budowy scenariusza sukcesu, czyli wersji przyszłości spełniającej nasze aspiracje. Jeśli głównym zadaniem jest wskazanie decyzji co do wyboru kierunku rozwoju, foresight moŝna zakończyć stworzeniem scenariuszy alternatywnych i ich oceną. Metoda Foresight jest wykorzystywana do badań zjawisk i problemów występujących na określonym obszarze (Foresight regionalny) lub badań zjawisk i problemów występujących na określonym polu działalności (Foresight technologiczny). Istotnymi elementami Foresightu technologicznego są: Identyfikacja kluczowych technologii w przyszłości. Ocena szans i zagroŝeń dla technologii. Identyfikacja działań, które naleŝy podjąć w celu rozwoju technologii. Istotnymi elementami Foresightu regionalnego są: Identyfikacja kluczowych dla danego regionu kierunków rozwoju. Uzyskanie konsensusu społecznego, co do kierunków rozwoju. Identyfikacja kluczowych organizacji potrzebnych do osiągnięcia zamierzonych kierunków. Stworzenie sieci współpracy pomiędzy jednostkami, które podejmą zaplanowane działania. Po co Foresight? Coraz większa waga kompetencji naukowo-technologicznych. Coraz większa złoŝoność procesów prowadzenia badań i wdraŝania ich wyników. Nowy styl uprawiania polityki potrzeba społecznego kontraktu na rzecz prorozwojowej polityki państwa/regionu. Wzrost konkurencji w wyniku procesów globalizacyjnych. Narastające ograniczenia budŝetowe. Niektóre rodzaje rezultatów foresightu Wyniki foresightu powinny wpływać na krajowe, regionalne i branŝowe polityki i strategie. W poniŝszej tabeli przedstawiono wybrane kryteria i rezultaty foresightu. 4

5 Tabela 1. Wybrane kryteria i rezultaty foresightu Kryterium Rezultaty formalne Rezultaty nieformalne Materialne dokumenty oraz długoterminowe działania dla upowszechniania Raporty, ksiąŝki, wydawnictwa elektroniczne (prezentacje video, zasoby Internetowe) Utworzenie sieci powiązań z innymi aktorami (róŝne inne dziedziny Ŝycia, regiony itd.) Dokumenty i działania wewnątrz grupy uczestników projektu Sieciowanie Proces strategiczny Warsztaty, newslettery, artykuły prasowe, strony internetowe Instytucjonalizacja sieci, np. poprzez tworzenie trwałych organizacji i miejsc spotkań Formalne włączenie wyników w procesy strategiczne, np. poprzez wykorzystanie listy priorytetów jako ramy dla oceny projektów i planów strategicznych Wizje przyszłości powstałe w pracach warsztatowych, wyniki i oceny wymieniane wewnątrz sieci Rozwój nowych sieci lub nowych powiązań wewnątrz sieci istniejących Nieformalne włączenie wyników foresightu, wiedzy funkcjonującej w sieciach, oraz głównych źródeł wiedzy, w procesy strategiczne Źródło: wg. Foresight Methodologies. UNIDO Tekst Book. Training Module 2. Austria 2004) 5

6 2. Zidentyfikowane ustalenia strategiczne w kontekście najbardziej istotnych potrzeb rozwojowych Metropolii 2.1. Uwagi ogólne odnośnie priorytetów rozwoju i celów strategicznych GZM Projekt Strategii Rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia do roku 2025, stanowił podstawę do ustalenia przedstawionych poniŝej priorytetów rozwoju i celów strategicznych dla Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM). Stan Metropolii został zdiagnozowany w oparciu o syntetyczne zestawienie kluczowych informacji dotyczących planów rozwojowych i potencjału rozwojowego obszaru oraz miast wchodzących w skład GZM. Diagnoza stanu była podstawą do ustalenia załoŝeń strategicznych. Wybór obszarów priorytetowych i ustaleń strategicznych dla rozwoju Metropolii Silesia dokonany został w oparciu o: analizę SWOT Metropolii Silesia, ustalenia wynikające ze regionalnych dokumentów strategicznych, ustalenia wynikające ze strategii poszczególnych miast GZM powtarzalne lub o znaczeniu ponadlokalnym, zadania wynikające ze statutu GZM, pozostałe zagadnienia istotne z punktu widzenia rozwoju metropolii, przyjęte załoŝenie, Ŝe miasta GZM znajdują się obecnie w procesie transformacji społeczno-gospodarczej, której główną siłą sprawczą jest proces restrukturyzacji przemysłu cięŝkiego oraz globalne trendy w zakresie gospodarki i ochrony środowiska; zidentyfikowane wyznaczniki metropolitalności, dostępność środków finansowych. W poniŝszej tabeli przedstawiono priorytety dla ustalonego modelu rozwoju Metropolii. Tabela 2. Priorytety dla ustalonego modelu rozwoju Metropolii Priorytet Cel A.ZARZĄDZANIE I zmiana stereotypowego wizerunku krainy węgla i stali, upowszechnienie idei POZYCJA METROPOLII kreowania metropolii B.GOSPODARKA I NAUKA szkolnictwo i nauka, specjalności metropolitalne, społeczeństwo informacyjne, kapitał ludzki C.TRANSPORT I transport publiczny, układ komunikacyjny, zaplecze logistyczne KOMUNIKACJA D.ŚRODOWISKO jakość poszczególnych elementów środowiska i ich ochrona, gospodarka odpadami E.WARUNKI śycia przestrzenie publiczne, rewitalizacja śródmieść, warunki zamieszkania, zdrowie i bezpieczeństwo publiczne Źródło: Projekt Strategii GZM. Osiągnięciu przyjętej, poŝądanej wizji Metropolii Silesia słuŝą zidentyfikowane cele strategiczne, cele operacyjne, kierunki działań i działania wyznaczone na podstawie diagnozy stanu istniejącego, podstawowych aspektów funkcjonowania poszczególnych miast Metropolii Silesia oraz analizy SWOT przeprowadzonej dla wybranych obszarów strategicznych. Schemat współzaleŝności pomiędzy poszczególnymi ustaleniami strategicznymi obejmuje cele strategiczne przyjęte w obrębie poszczególnych priorytetów - obszarów strategicznych dla osiągnięcia poŝądanej wizji rozwoju Metropolii Silesia. W analizowanym dokumencie przyjęto następujące oznaczenia dla ww. ustaleń strategicznych: CS - Cel strategiczny CO - Cel operacyjny 6

7 K - Kierunek działań D - Działanie W ramach poszczególnych priorytetów wyznaczono ustalenia strategiczne dla rozwoju Metropolii Silesia do 2025 r. Ponadto, wskazano działania kluczowe dla ich osiągnięcia. Lista tych działań ma jednak charakter otwarty i będzie uzupełniania w trakcie całego okresu programowania Strategii. Natomiast w załączniku 1 (Raport o stanie Metropolii 2008) do analizowanego dokumentu zamieszczono listę pozostałych działań, istotnych dla rozwoju Metropolii, realizowanych przez GZM Silesia, indywidualnie przez poszczególne miasta lub inne jednostki. Raport o stanie Metropolii 2008 (załącznik 1 do Strategii GZM) moŝe być podstawą do stworzenia solidnej bazy danych statystycznych obejmujących obszar metropolitalny i monitoring procesów społeczno-gospodarczych oraz zmian w zagospodarowaniu przestrzennym. WaŜnym przedsięwzięciem byłoby utworzenie jednolitej platformy informacyjnej zasilanej takŝe z zasobów miast GZM, co zapewniłoby rozszerzenie zakresu ogólnodostępnej informacji. Wykorzystanie w większym stopniu narzędzi GIS w procesie planowania i wdraŝania działań strategicznych na obszarze metropolitalnym, umoŝliwiłoby szybki dostęp do informacji dla potrzeb zarządzania, ale takŝe szerszy dostęp do informacji dla innych zainteresowanych stron (mieszkańcy, inwestorzy, itp.). Gromadzenie danych, a następnie ich przetwarzanie m.in. za pomocą narządzi GIS umoŝliwi bardziej precyzyjną ocenę zarówno ex-ante jak i ex-post procesów zachodzących na obszarze działania GZM Wizja rozwoju Metropolii w odniesieniu do ustaleń strategicznych w zakresie rozwoju technologicznego W projekcie strategii GZM, rozwój technologiczny jest powiązany głównie z PRIORYTETEM B - gospodarka i nauka. W ramach celu strategicznego (CS_3) wysoka atrakcyjność i konkurencyjność gospodarki tradycyjnej i innowacyjnej, przewidziano m.in.: CO3_2 - Rozwój i wdraŝanie dorobku innowacyjnego w gospodarce K3_2_1 - Intensyfikacja aktywności jednostek naukowo-badawczych i wymiany pomiędzy nimi, K3_2_2 - Zwiększenie absorpcji dorobku naukowo-badawczego przez podmioty gospodarcze, K3_2_3 - Intensyfikacja wykorzystania dorobku wzornictwa przemysłowego. Cel ten realizowany będzie poprzez: działania kreujące silne specjalności Metropolii tzw. produkty wizytówki, wdraŝanie zaawansowanych technologii oraz stworzenie infrastruktury nauki, kultury i turystyki o znaczeniu metropolitalnym. Ma to docelowo słuŝyć budowaniu gospodarczej konkurencyjności Metropolii oraz rozpoznawalności jej produktów w kraju i zagranicą. W ramach celu strategicznego (CS_4) sprzyjające warunki dla rozwoju gospodarczego, przewidziano m.in.: CO4_1 - Tworzenie sieci dyfuzji innowacji K4_1_1 - Rozwój infrastruktury dla rozwoju działalności innowacyjnych i gospodarki opartej na wiedzy; K4_1_2 - Tworzenie klastrów biznesowo-naukowo-kulturalnych; K4_1_3 - Kompleksowe przygotowanie terenów inwestycyjnych (gotowość inwestycyjna); CO4_2 - Rozwój społeczeństwa informacyjnego K4_2_1 - Zwiększanie dostępności do szerokopasmowych sieci światłowodowych; K4_2_2 - Tworzenie Publicznych Punktów Dostępu do Internetu (PIAP); K4_2_3 - Zapewnienie powszechności internetowych usług administracyjnych typu e-urząd dla biznesu i mieszkańców; K4_2_4 - Dalsza informatyzacja placówek oświatowych; 7

8 CO4_3 - Wzmacnianie kapitału ludzkiego w dostosowaniu do zmieniających się potrzeb gospodarczych K4_3_1 - Poprawa jakości i ilości infrastruktury i usług nauki; K4_3_2 - Poprawa jakości i ilości infrastruktury i usług szkolnictwa; K4_3_3 - Tworzenie przyjaznych warunków dla rozwoju inicjatyw obywatelskich, organizacji pozarządowych i podmiotów ekonomii społecznej; K4_3_4 - Przeciwdziałanie wykluczeniu osób społecznie niedostosowanych i niepełnosprawnych; Cel ten realizowany będzie poprzez działania inwestycyjne rozwijające infrastrukturę okołobiznesową oraz podnoszące poziom wykształcenie i świadomości społecznej mieszkańców Metropolii. Ma to doprowadzić do: postrzegania Metropolii jako silnego ośrodka rozwoju gospodarki opartej na wiedzy, poprawy usług teleinformatycznych oraz wzrostu wskaźnika usług świadczonych drogą elektroniczną przez instytucje publiczne Kluczowe obszary usług publicznych w aspekcie rozwoju funkcji metropolitalnych Do grupy działań wspierających rozwój funkcji metropolitalnych, naleŝy zakwalifikować istniejące i potencjalne projekty tworzące szeroko rozumiany system usług publicznych w GOM. Innymi słowy swoje miejsce znajdą tu: projekty integrujące rozwiązania w zakresie transportu publicznego, projekty usprawniające zarządzanie gospodarką komunalną, projekty z zakresu społeczeństwa informacyjnego (przede wszystkim typu e-obywatel, czy e-urząd lub elektroniczna karta usług publicznych), itd. Na podstawie klasyfikacji usług publicznych (społecznych i technicznych), przyjętej według Programu Rozwoju Instytucjonalnego, podział usług przedstawia się następująco: U1. Ochrona zdrowia, U2. Oświata i wychowanie oraz edukacja, U3. Kultura, U4. Kultura fizyczna i rekreacja, U5. Pomoc i opieka społeczna, U6. Mieszkalnictwo, U7. Bezpieczeństwo publiczne, U8. Transport - usługi i infrastruktura, U9. Gospodarka wodna - zaopatrzenie w wodę i kanalizacja, U10. Gospodarka odpadami oraz utrzymanie porządku i czystości, U11. Cmentarnictwo, U12. Zaopatrzenie w energię (elektroenergetyka, gazownictwo, ciepłownictwo), U13. Zieleń publiczna. W wyniku dotychczasowych prac ustalono, iŝ panele tematyczne powinny ukonstytuować się według poniŝszych obszarów tematycznych, do których przyporządkowano w/w kategorie usług publicznych: transport (Transport - usługi i infrastruktura) U8., zdrowie (Ochrona zdrowia, Bezpieczeństwo publiczne, Pomoc i opieka społeczna) U1., U5., U7., kultura (Kultura, Kultura fizyczna i rekreacja, Oświata i wychowanie oraz edukacja) U2., U3., U4., środowisko (Gospodarka wodna - zaopatrzenie w wodę i kanalizacja, Gospodarka odpadami oraz utrzymanie porządku i czystości, Zaopatrzenie w energię, Zieleń publiczna) U6., U9., U10., U11., U12. U13. 8

9 pozostałe nie objęte wyŝej wymienioną klasyfikacją (usługi administracyjne, informacyjne itp.) istotne dla rozwoju metropolitalnych usług publicznych (MUP). Zaproponowane obszary tematyczne będące przedmiotem paneli korespondują z zapisami Strategii Rozwoju Metropolii do roku 2025, która określa w jakich sferach będą wykształcone produkty - wizytówki charakteryzujące metropolię, tj. usługi medyczne, szkolnictwo wyŝsze, turystyka miejska, przemysłowa i sakralna, infrastruktura kultury o znaczeniu metropolitalnym. Jednocześnie część usług ma charakter lokalny (gminny). W poniŝszej tabeli zestawiono obszary usług metropolitalnych oraz obszary technologiczne objęte projektem Priorytetowe Technologie dla ZrównowaŜonego Rozwoju Województwa Śląskiego. Tabela 3. Wstępne zestawienie obszarów usług metropolitalnych z obszarami technologicznymi. Obszary usług METROPOLITALNYCH A B KULTURA ŚRODOWISKO Kategorie usług publicznych U3. Kultura, U4. Kultura fizyczna i rekreacja, U2. Oświata i wychowanie oraz edukacja, U9. Gospodarka wodna - zaopatrzenie w wodę i kanalizacja, U10. Gospodarka odpadami oraz utrzymanie porządku i czystości, U12. Zaopatrzenie w energię (elektroenergetyka, gazownictwo, ciepłownictwo), U13. Zieleń publiczna. U6. Mieszkalnictwo, U11. Cmentarnictwo, C TRANSPORT U8. Transport - usługi i infrastruktura, D E ZDROWIE POZOSTAŁE U1. Ochrona zdrowia, U7. Bezpieczeństwo publiczne, U5. Pomoc i opieka społeczna, Nie objęte przyjętą klasyfikacją (usługi administracyjne, informacyjne itp.) OBSZARY TECHNOLOGICZNE (wg FORESIGHT-u) BRAK bezpośredniego odniesienia BIO - Biotechnologia; EKO - Technologie dla ochrony środowiska; ENE - Technologia dla energetyki TRA - Transport i infrastruktura transportowa MED. - Technologie inŝynierii medycznej INF - Technologie informacyjne i telekomunikacyjne; MAT - Produkcja i przetwarzanie materiałów Źródło: opracowanie własne wg RFT. Przedmiot prac panelu horyzontalnego powinien obejmować pozostałe obszary usług metropolitalnych nie objęte wyŝej wymienioną klasyfikacją, ale istotne dla rozwoju funkcji metropolitalnych. Aspekty gospodarcze związane z rozwojem metropolitalnych usług publicznych oraz z procesami technologicznego przekształcania sektora przemysłowego, powinny być przeanalizowane w ramach panelu horyzontalnego (obszar E-Pozostałe). 9

10 3. Dorobek Śląskiego foresightu technologicznego w odniesieniu do kierunków rozwoju regionu. Projekt p.n.: Priorytetowe Technologie dla ZrównowaŜonego Rozwoju Województwa Śląskiego, był realizowany przez zespoły (panele eksperckie), w skład których weszli eksperci, decydenci oraz przedstawiciele reprezentatywnych środowisk nauki, przemysłu, instytucji otoczenia biznesu i organizacji pozarządowych. Zespoły, zgodnie z przyjętą metodyką działań, zorganizowały wiele spotkań warsztatowych, spotkań oraz konsultacji wspomaganych badaniami ankietowymi tez Delphi. Wypracowano własne narzędzia metodyczne adekwatne do specyfiki prac, ułatwiające prowadzenie skutecznego dialogu między szerokim spektrum interesariuszy, a takŝe zwiększenie zakresu współpracy i tworzenia tzw. kultury foresightu. Proces tworzenia spójnej wizji danego obszaru technologicznego składał się z wielu wzajemnie powiązanych kroków. Poczynając od określenia zakresu tematycznego, przez utworzenie listy technologii z podziałem na technologie schyłkowe, dojrzałe prototypowe oraz, najistotniejsze z uwagi na cele foresightu, przyszłościowe, znajdujące się na etapie badań, następnie przez wybór i ocenę technologii priorytetowych, wytypowanie czynników wpływających na rozwój technologii w ramach analizy STEEP i SWOT, opracowanie tez i przeprowadzenie badań ankietowych aŝ do opracowania wariantów zachowania się otoczenia oraz wizji rozwoju technologicznego. Na szczególną uwagę, ze względu na uwarunkowania wdraŝania wyników foresightu, zasługują wyniki przeprowadzonych analiz STEEP i SWOT. Eksperci oraz zewnętrzni konsultanci określili bowiem przestrzeń społeczno-gospodarczą (czynniki) oraz wytypowali najwaŝniejsze silne i słabe strony oraz szanse i zagroŝenia rozwoju danego obszaru technologii w województwie śląskim. Wśród najczęściej wskazywanych czynników o charakterze horyzontalnym, mających wpływ na osiągnięcie przez województwo przewagi konkurencyjnej, naleŝy wymienić: Czynniki społeczne (S) poziom kształcenia w zakresie nowoczesnych technologii, wiedza techniczna i kultura pracy przemysłowej w województwie śląskim, przemiany w systemie edukacji, ukierunkowane na przedmioty ścisłe i przyrodnicze, dąŝenie do wzrostu jakości Ŝycia, zmiany jakościowo-ilościowe w strukturze społecznej, w tym wzrost liczby ludzi wykształconych, wzrost kultury ekologicznej. Czynniki technologiczne (T) zakres wyposaŝenia województwa śląskiego w infrastrukturę informatyczno-komunikacyjną, w tym dostępność szerokopasmowego i bezprzewodowego internetu, dostępność róŝnorodnych źródeł finansowania rozbudowy infrastruktury regionalnej, poziom wyposaŝenia szkół wyŝszych w infrastrukturę B + R, optymalizacja i rozwój technologii proekologicznych, konieczność zagospodarowania duŝych obszarów poprzemysłowych, rozwój technologii materiałowych, rozwój infrastruktury komunalnej. Czynniki Ekonomiczne (E) poziom kompetencji badawczych i wyposaŝenia technicznego w sektorze B + R w województwie śląskim, poziom nakładów na rozbudowę i modernizację infrastruktury badawczo-rozwojowej, w tym zaplecza laboratoryjnego, 10

11 dopływ i absorpcja funduszy z Unii Europejskiej na inwestycje proekologiczne, instrumenty ekonomiczne stymulujące współpracę nauki i biznesu w tym małych i średnich przedsiębiorstw, wysoka konkurencyjność regionów sąsiednich, moŝliwość wykorzystania kapitałów prywatnych w ramach formuły (PPP). Czynniki Ekologiczne (E) rozwój i stopień wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie śląskim, restrukturyzacja infrastruktury ochrony środowiska w województwie śląskim, skala nagromadzonych odpadów, osadów i zdegradowanych (skaŝonych) powierzchni w województwie śląskim, przywracanie funkcji uŝytkowych terenów zdegradowanych, ograniczanie antropopresji na ekosystemy (woda, powietrze, gleba i biocenoza), dąŝenie do wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Czynniki polityczno-prawne (P) poziom nakładów na działalności B + R ze źródeł krajowych (publicznych i prywatnych) i zagranicznych (w tym europejskich), zdolność absorpcji środków unijnych przez władze lokalne i lokalne grupy interesu, nakłady na edukację na wszystkich poziomach kształcenia, rozwój finansowych i fiskalnych instrumentów wspierania innowacji technologicznych, dostosowywanie prawodawstwa polskiego do unijnego, dostosowywanie prawa wynalazczego i patentowego do stymulacji innowacji technologicznych, wzrastająca świadomość odnośnie do podejmowania współpracy lokalnej, regionalnej i ponadregionalnej w zakresie ochrony środowiska, przepisy legislacyjne dotyczące źródeł energii, przejrzystość i stabilność stanowionego prawa. Silnymi stronami regionu wskazywanymi przez ekspertów są niewątpliwie: duŝa koncentracja specjalistów z róŝnych branŝ i w związku z tym moŝliwość tworzenia multidyscyplinarnych zespołów, wysoko wykwalifikowana kadra inŝynieryjno-techniczna, duŝy, rozwijający się rynek zbytu, znaczący potencjał naukowo-badawczy, potencjalnie duŝy rynek technologii wobec znacznej liczby i róŝnorodności zainteresowanych podmiotów, niskie koszty pracy. Do słabych stron regionu moŝna zaliczyć: słabą pozycję regionu przy pozyskiwaniu funduszy krajowych oraz z UE, ukierunkowanie regionu na przemysł cięŝki, szczególnie uciąŝliwy dla środowiska, niskie zaangaŝowanie firm produkcyjnych w prace B + R, migrację fachowego personelu na obce (spoza regionu) rynki pracy, niedoinwestowanie rozwoju i wyposaŝenia bazy laboratoryjnej jednostek B+R i naukowych. Wśród potencjalnych szans eksperci wskazywali: wspólny rynek europejski, transfer nowoczesnych technologii, zwłaszcza przez zagranicznych inwestorów, duŝy stopień zurbanizowania regionu i postępujący proces powstawania metropolii śląskiej, wzrastające zapotrzebowanie na nowe technologie, 11

12 konsolidacja przedsięwzięć badawczych i edukacyjnych w szkolnictwie wyŝszym. Zidentyfikowanymi zagroŝeniami są natomiast: niedostateczna koordynacja działań struktur samorządowych i administracji rządowej w regionie, duŝe zuŝycie surowców i energii ze źródeł nieodnawialnych, niekorzystne zmiany struktury demograficznej, odpływ młodej wykształconej kadry. PowyŜsze zagadnienia stanowią podstawę diagnozy stanu województwa śląskiego, traktowanego jako swoistą przestrzeń społeczno-gospodarczą, która będzie miała zasadniczy wpływ na realizację scenariuszy protechnologicznego rozwoju regionu, a jednocześnie będzie podlegać procesom trwałych zmian związanych z budową gospodarki regionu, opartej na wiedzy i innowacjach technologicznych. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, Ŝe waŝnym obszarem rozwaŝań była sfera społeczna (poziom Ŝycia, zdrowie, jakość usług publicznych), szeroko rozumiana edukacja oraz tendencje demograficzne regionu (potencjał ludzki). Analizując efekty wykonywanych badań, jako elementu systemu wdraŝania Regionalnej Strategii Rozwoju, a w szerszym kontekście tworzenia przewagi konkurencyjnej regionu, moŝna przyjąć, Ŝe zasadnicze cele dotyczące projektu foresight dla województwa śląskiego zostały zrealizowane. Wyznaczono realistyczną wizję rozwoju regionu, biorąc pod uwagę siedem kluczowych obszarów technologii, ze szczególnym uwzględnieniem czynników zewnętrznych, które mogą mieć istotny wpływ, czy teŝ warunkują wdraŝanie scenariuszy sukcesu na danym obszarze technologicznym. NaleŜy stwierdzić, Ŝe foresight technologiczny dla województwa śląskiego powinien, w miarę wdraŝania jego wyników, przekształcić się w trwały element polityki regionalnej i stanowić cykliczny proces, angaŝujący szerokie kręgi społeczne i róŝne środowiska, w tym sferę edukacji, oraz obejmować nie tylko zagadnienia naukowo-technologiczne, ale takŝe horyzontalne. Jednym z czynników rozstrzygających o sukcesie we wdraŝaniu foresightu będzie zapewnienie wsparcia instytucjonalnego zarówno na poziomie regionalnym, jak i w ramach ogólnokrajowego systemu wspierania innowacyjności oraz tworzenia silnej i konkurencyjnej gospodarki zorientowanej na zrównowaŝony rozwój społeczno-gospodarczy kraju Kluczowe technologie w ujęciu regionalnym Punktem wyjścia do ustalania rekomendacji strategicznych stała się lista zidentyfikowanych technologii kluczowych. Technologie te poddano typologii na podstawie dwóch kryteriów: kryterium współzaleŝności grup kluczowych technologii oraz kryterium kierunków oddziaływania tych grup na rozwój regionu. Oceny grup technologicznych, ukierunkowanej przez te kryteria, dokonano z wykorzystaniem opracowanych przez grupy ekspertów w polach technologicznych scenariuszy rozwoju technologii w regionie oraz map drogowych ich wdroŝenia, a takŝe wyników wywiadów przeprowadzonych z ekspertami technologicznymi. Kryterium współzaleŝności jest interpretowane w kategoriach relacji między grupami kluczowych technologii, objawiającymi się w procesach generowania i absorpcji wiedzy, umiejętności i kompetencji uŝytecznych w powstawaniu i technicznym wdraŝaniu innowacji technicznych do sfery biznesowej. Na podstawie kryterium współzaleŝności moŝna wyodrębnić kluczowe technologie o wysokim i niskim stopniu wzajemnych powiązań. Są nimi: technologie węzłowe które są i będą silnie zaleŝne od rozwoju innych analizowanych technologii w województwie śląskim, i/lub które silnie warunkują i będą w przyszłości warunkować rozwój innych analizowanych technologii w województwie śląskim, 12

13 technologie wyspowe które nie są i nie będą silnie uwarunkowane rozwojem innych analizowanych technologii w województwie śląskim, ani silnie nie warunkują i nie będą warunkować w przyszłości rozwoju innych analizowanych technologii w województwie śląskim. Zastosowanie drugiego z wymienionych kryteriów pozwala na wydzielenie dwóch kolejnych grup technologii. Pierwszą z nich są technologie, które mogą być podstawą tworzenia nowych produktów regionu i wyznaczać jego nową pozycję konkurencyjną na rynkach globalnych i Jednolitym Rynku Europejskim. Podstawą ich kształtowania jest nowoczesny potencjał techniczny i intelektualny, skoncentrowany najczęściej w nowych jednostkach sektora badawczo-rozwojowego, niejednokrotnie mających jedynie podstawowe zasoby infrastruktury badawczej oraz duŝe kompetencje związane z sieciowaniem w skali międzynarodowej. Drugą grupę tworzą technologie, których produkty są dostępne na rynkach światowych, a ich zastosowanie w województwie śląskim przyczyni się do skokowej poprawy atrakcyjności przestrzeni miejskich regionu. Na bazie inwestycji w te technologie moŝna rozwijać własne, regionalne kompetencje uŝytkowania i modyfikacji technologii. Zgromadzony wokół tych technologii potencjał intelektualny pozwala na dokonywanie efektywnego wyboru kierunków stosowania technologii i ich produktów. Niezbędne natomiast w tej grupie jest stworzenie infrastruktury doświadczalnej i testowej. Samorząd terytorialny w regionie jest podstawowym generatorem popytu na te technologie, ich produkty i usługi. Według kryterium oddziaływania na rozwój regionu, kluczowe technologie województwa śląskiego tworzą zatem następujące grupy: technologie endogeniczne powstające w województwie śląskim, których produkty mają dobrą perspektywę do uplasowania się na rynkach zewnętrznych, technologie egzogeniczne przewidywane do zakupu poza województwem śląskim oraz adaptacji produktowej w regionie. NaleŜy zaznaczyć, Ŝe w projekcie Regionalny Foresight Technologiczny (RFT), nie wyodrębniono tematycznych obszarów aplikacji technologicznej, ani nie wskazywano sfery wykorzystania rozwiązań technologicznych (usługi, przemysł itp.). Projekt dotyczył obszaru województwa śląskiego. W poniŝszej tabeli zestawiono grupy kluczowych technologii według ustaleń zawartych w projekcie Regionalny Foresight Technologiczny (RFT). 13

14 Tabela 4. Lista grup kluczowych technologii według scenariuszy i map drogowych w polach technologicznych. Lp. Pole technologiczne Kod Grupa kluczowych technologii 1 MED1 Sztuczne narządy 2 MED2 Telemedycyna 3 MED3 Zaawansowane narzędzia diagnostyczne i terapeutyczne MEDPOLE 4 MED4 InŜynieria materiałowa dla medycyny 5 MED5 Technologie i urządzenia infrastruktury medycznej 6 MED6 Edukacja medyczna 7 MAT1 Wytwarzanie metali nieŝelaznych 8 MAT2 Tworzywa polimerowe wtryskiwanie 9 MATPOLE MAT3 Tworzywa polimerowe wytłaczanie 10 MAT4 Tworzywa polimerowe odlewanie 11 MAT5 Tworzywa polimerowe technologie formowania nad i pod ciśnieniem 12 ENE1 Technologie pyłowe 13 ENE2 Technologie fluidalne ENERPOLE 14 ENE3 Technologie zgazowania węgla 15 ENE4 Pozostałe technologie energetyczne 16 INF1 Technologie infrastruktury informatycznej 17 INF2 Technologie inteligentnych systemów zarządzania transportem 18 INFOPOLE INF3 Technologie zarządzania informacją przestrzenną 19 INF4 Technologie inteligentnych systemów wiedzy 20 INF5 Technologie informatyczne 21 BIO1 Biotechnologie medyczne i farmaceutyczne, w tym biomateriały BIOPOLE 22 BIO2 Biotechnologia w ochronie środowiska 23 Technologie usuwania substancji problemowych ze środowiska gruntowego, EKO1 EKOPOLE wodnego i ścieków 24 EKO2 Technologie związane z inŝynierią materiałową 25 TRANSPOLE TRA1 Systemy transportu osób 26 TRA2 Nowe rozwiązania techniczne i informatyczne Źródło: Regionalny Foresight Technologiczny (RFT) Konieczne jest podkreślenie, Ŝe w województwie śląskim mamy do czynienia z duŝym potencjałem endogenicznym istniejących funkcji metropolitalnych. Niemniej funkcje te (a takŝe urządzenia i infrastruktura metropolitalna) zostały historycznie rozproszone na obszarze całego regionu, co powoduje iŝ w niewielkim stopniu pojawiają się efekty synergiczne Portfel technologiczny, a polityka rozwoju kluczowych technologii regionu Czynniki leŝące u podstaw tworzenia metascenariuszy oraz kształt portfela technologicznego pozwalają rozstrzygnąć o czterech orientacjach polityki rozwoju kluczowych technologii województwa śląskiego. Orientacjami tymi są: przywództwo technologiczne przez budowanie i promowanie gałęzi przemysłu kreatywnego w województwie śląskim, doskonałość technologiczna, bazująca na wzmacnianiu kapitału kreatywnego województwa śląskiego, akwizycja technologiczna na rzecz podnoszenia atrakcyjności przestrzeni miejskich województwa śląskiego, dywersyfikacja innowacji technologicznych, generowanych przez podlegające konwersji instytucje sektora RTD w województwie śląskim. 14

15 Tabela 5. Typy orientacji polityki wspierania rozwoju kluczowych technologii województwa śląskiego Typ technologii Orientacja na doskonałość technologiczną, bazująca na wzmacnianiu kapitału kreatywnego województwa śląskiego Orientacja na dywersyfikację innowacji technologicznych, generowanych przez podlegające konwersji instytucje sektora RTD w województwie śląskim Rekomendacje dla GOM Technologie egzogeniczne Technologie endogeniczne INF3 - Technologie zarządzania informacją przestrzenną MAT1 - Wytwarzanie metali nieŝelaznych MAT4 - Tworzywa polimerowe odlewanie MED6 - Edukacja medyczna MED1 - Sztuczne narządy MED2 - Telemedycyna MED3 - Zaawansowane narzędzia diagnostyczne i terapeutyczne MED5 - Technologie i urządzenia infrastruktury medycznej BIO2 - Biotechnologia w ochronie środowiska EKO1 - Technologie usuwania substancji problemowych ze środowiska gruntowego, wodnego i ścieków ENE1 - Technologie pyłowe ENE2 - Technologie fluidalne INF1 - Technologie infrastruktury informatycznej INF2 - Technologie inteligentnych systemów zarządzania transportem INF4 - Technologie inteligentnych systemów wiedzy INF5 - Technologie informatyczne TRA1 - Systemy transportu osób BIO1 - Biotechnologie medyczne i farmaceutyczne, w tym biomateriały EKO2 - Technologie związane z inŝynierią materiałową ENE3 - Technologie zgazowania węgla ENE4 - Pozostałe technologie energetyczne MAT2 - Tworzywa polimerowe wtryskiwanie MAT3 - Tworzywa polimerowe wytłaczanie MAT5 - Tworzywa polimerowe technologie formowania nad i pod ciśnieniem MED4 - InŜynieria materiałowa dla medycyny TRA2 - Nowe rozwiązania techniczne i informatyczne Orientacja na akwizycję technologiczną na rzecz podnoszenia atrakcyjności przestrzeni miejskich województwa śląskiego Orientacja na przywództwo technologiczne przez tworzenie i promowanie gałęzi przemysłu kreatywnego w województwie śląskim Technologie wyspowe Źródło: Regionalny Foresight Technologiczny (RFT) Technologie węzłowe Z powyŝszego zestawienia wynika ukierunkowanie rozwoju technologicznego na podnoszenie atrakcyjności przestrzeni miejskiej (w tym GOM), co wymaga kompleksowego rozwoju usług publicznych oraz tworzenia i promowania gałęzi przemysłu kreatywnego. NaleŜy podkreślić, Ŝe rozwój sektora usług publicznych (szczególnie metropolitalnych) będzie sprzyjał rozwojowi nowym gałęziom przemysłu na terenie GOM. Mając na uwadze rozwój Metropolii, podkreślić naleŝy dwa aspekty. Pierwszym z nich jest aspekt kapitału ludzkiego. Tworzenie gospodarki wiedzy, inkubowanie nisz technologicznych, wymaga zdolności do zatrzymania i przyciągania wysokowykwalifikowanych osób pracujących w przemysłach kreatywnych. Osoby te mają zazwyczaj wysokie wymagania, związane z jakością miejsca zamieszkania, ofertą rozrywkową i kulturalną, wizerunkiem miasta, zapleczem konferencyjnym, itp. MoŜna postawić tezę, iŝ zatrzymanie lub spowalnianie procesów metropolizacji w województwie śląskim w znacząco negatywny sposób wpłynie na atrakcyjność regionu dla osób, które mogłyby stać się fundamentem niszowych branŝ technologicznych województwa śląskiego. Drugi aspekt metropolitalności to duŝa gęstość zaludnienia oraz nagromadzenie funkcji metropolitalnych, co wymaga oferowania szerokiej gamy usług publicznych. Są one obecnie świadczone z wykorzystaniem zaawansowanych technologii z róŝnych dziedzin. Stąd teŝ procesy metropolizacji stają się bezpośrednim impulsem dla rozwoju technologicznego regionu. Jednocześnie naleŝy niestety podkreślić, iŝ zidentyfikować moŝna jedynie zaląŝkowe i pojedyncze inicjatywy przedsięwzięć technologicznych kreujących nowe funkcje metropolitalne w województwie śląskim. 15

16 4. Mapy drogowe rozwoju technologicznego w odniesieniu do funkcji metropolitalnych Projekt p.n.: Priorytetowe Technologie dla ZrównowaŜonego Rozwoju Województwa Śląskiego, był realizowany przez zespoły (panele eksperckie). KaŜdy panel ekspertów dokonał podsumowania i oceny swojego dorobku przez sporządzenie raportów zawierających wyniki kolejnych etapów prac. Szczególnie istotnym zadaniem było opracowanie wizji rozwoju wybranych obszarów, na podstawie diagnozy stanu wyjściowego, oraz wizji stanu docelowego wraz ze wskazaniem perspektywy działań w horyzoncie do 2020 roku oraz w latach następnych (do roku 2030). Wyniki przeprowadzonych analiz przedstawiono na mapach drogowych rozwoju poszczególnych obszarów technologicznych według opracowanych scenariuszy. W dalszej części opracowania przeanalizowano mapy drogowe rozwoju technologicznego w odniesieniu do ustalonych obszarów metropolitalnych usług publicznych (MUP). Przedmiotem analizy były następujące obszary technologiczne (objęte regionalnym foresightem technologicznym), z uwzględnieniem kluczowych kierunków technologicznych: BIO Biotechnologia. ENE - Technologie dla energetyki. EKO - Technologie dla ochrony środowiska. INF - Technologie informacyjne i telekomunikacyjne. MAT - Produkcja i przetwarzanie materiałów. TRA - Transport i infrastruktura transportowa. MED - Technologie inŝynierii medycznej. Kluczowe kierunki technologiczne, zostały przeanalizowane pod kątem wpływu rozwoju technologicznego na rozwój metropolitalnych usług publicznych (MUP) w następujących obszarach: A. KULTURA. B. ŚRODOWISKO. C. TRANSPORT. D. ZDROWIE. E. POZOSTAŁE (inne usługi oraz wytwarzanie materiałów, urządzeń i energii). Do poszczególnych technologii w ramach kierunków (grup) technologicznych przyporządkowano kategorie usług publicznych wg klasyfikacji zawartej w Programie Rozwoju Instytucjonalnego. U1. Ochrona zdrowia. U2. Oświata i wychowanie oraz edukacja. U3. Kultura. U4. Kultura fizyczna i rekreacja. U5. Pomoc i opieka społeczna. U6. Mieszkalnictwo. U7. Bezpieczeństwo publiczne. U8. Transport - usługi i infrastruktura. U9. Gospodarka wodna - zaopatrzenie w wodę i kanalizacja. U10. Gospodarka odpadami oraz utrzymanie porządku i czystości. U11. Cmentarnictwo. U12. Zaopatrzenie w energię (elektroenergetyka, gazownictwo, ciepłownictwo). U13. Zieleń publiczna. 16

17 4.1. Obszar technologiczny Biotechnologia W sformułowaniach dotyczących map drogowych uwzględniono hipotezę, Ŝe ewentualne oddziaływania protagonistyczne lub antagonistyczne między poszczególnymi podobszarami badawczymi lub sferami aplikacji (w tym bezpośrednie interakcje na poziomie poszczególnych technologii) nie będą na tyle silne, aby mogły wzajemnie warunkować tempo badań lub terminy wdroŝeń komercyjnych. Przedmiotem szczegółowej analizy były następujące kluczowe technologie: 1. Produkcja biosensorów. 2. Kompostowanie odpadów zielonych. 3. Fermentacja beztlenowa odpadów zielonych, biologicznie rozkładalnych. 4. Systemy ciągłego nadzoru pracy oczyszczalni na podstawie o pomiar aktywności drobnoustrojów. 5. Biopreparaty, środki ochrony roślin i GMO rośliny odporne na szkodniki. 6. Monitoring i bioremediacja gruntów. 7. Usuwanie azotu ze ścieków z wykorzystaniem bakterii Anammox. 8. Technologie łączące procesy biologicznego oczyszczania ścieków z technikami membranowymi i/lub z zaawansowanymi procesami chemicznego utleniania w celu usuwania mikrozanieczyszczeń pochodzenia antropogenicznego. 9. Bioaugmentacja, biosporpcja, bioługowanie. 10. Bioremediacja gruntów z wykorzystaniem zmikoryzowanych roślin. Rozwój wdroŝeń poszczególnych technologii przedstawiono na poniŝszym rysunku jako zdarzenia niezaleŝne (bez połączeń wertykalnych). TECHNOLOGIE Produkcja biosensorów Kompostowanie odpadów zielonych Fermentacja beztlenow a odpadów zielonych, biologicznie rozkładalnych Systemy ciągłego nadzoru pracy oczyszczalni na podstawie o pomiar aktyw ności drobnoustrojów Biopreparaty, środki ochrony roślin i G MO rośliny odporne na szkodniki Monitoring i bioremediacja gruntów Usuwanie azotu ze ścieków z wykorzystaniem bakterii Anammox Technologie łączące procesy biologicznego oczyszczania ścieków z technikami membranowymi i/lub z zaawansowanymi procesami chemicznego utleniania w celu usuwania mikrozanieczyszczeń pochodzenia antropogenicznego 9 10 Bioaugmentacja, biosporpcja, bioługowanie Biorem ediacja gruntów z w ykorzystaniem zmikoryzow anych roślin po 2030 Ukończenie badań w kluczowych obszarach Początek wdraŝania w skali komercyjnej Etap realizacji badań WdroŜenia Rysunek 1. Mapa drogowa rozwoju obszaru Biotechnologia (scenariusz 2 realistyczny) Na podstawie wyników projektu Priorytetowe Technologie dla ZrównowaŜonego Rozwoju Województwa Śląskiego zestawiono obszary technologiczne i kluczowe kierunki badań oraz potencjalne moŝliwości wykorzystania technologii w obszarze Biotechnologia dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych. W świetle dorobku RFT, rozwój technologiczny w obszarze Biotechnologia (BIO-2.1, BIO- 2.2 i BIO-2.3), powinien mieć bezpośrednie aplikacje i przyczynić się do rozwoju infrastruktury komunalnej. 17

18 Tabela 6. MoŜliwości wykorzystania technologii w obszarze Biotechnologia dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych. Lp. Obszar technologiczny 1 Biotechnologia BIO Kod Kluczowe kierunki technologiczne Technologie BIO-1 BIO-2 BIO-2.1 BIO-2.2 BIO-2.3 BIO-3 Źródło: opracowanie własne wg RFT. Biotechnologie medyczne i farmaceutyczne, w tym biomateriały Biotechnologia w ochronie środowiska Biotechnologia unieszkodliwiania odpadów Biotechnologia unieszkodliwiania ścieków Bioremediacja terenów zdegradowanych Biotechnologiczne wytwarzanie materiałów i preparatów 5. Biopreparaty, środki ochrony roślin i GMO rośliny odporne na szkodniki Biotechnologie środowiskowe (2,3,4,6,7,8,10) 2. Kompostowanie odpadów zielonych 3. Fermentacja beztlenowa odpadów zielonych, biologicznie rozkładalnych 4. Systemy ciągłego nadzoru pracy oczyszczalni na podstawie o pomiar aktywności drobnoustrojów 7. Usuwanie azotu ze ścieków z wykorzystaniem bakterii Anammox 8. Technologie łączące procesy biologicznego oczyszczania ścieków z technikami membranowymi i/lub z zaawansowanymi procesami chemicznego utleniania w celu usuwania mikrozanieczyszczeń pochodzenia antropogenicznego 6. Monitoring i bioremediacja gruntów 10. Bioremediacja gruntów z wykorzystaniem zmikoryzowanych roślin 1. Produkcja biosensorów 9. Bioaugmentacja, biosporpcja, bioługowanie MoŜliwości zastosowania D, E - B U.9, U.10 B U.10 B U.9 B U.6, U.8, U.13 E - 18

19 4.2. Obszar technologiczny Technologie dla energetyki Podczas sporządzania map drogowych uwzględniono hipotezę, Ŝe ewentualne oddziaływania protagonistyczne lub antagonistyczne między poszczególnymi sferami aplikacji (w tym bezpośrednie interakcje na poziomie poszczególnych technologii) nie będą na tyle silne, by mogły wzajemnie warunkować tempo wdroŝeń komercyjnych. Przedmiotem szczegółowej analizy były następujące kluczowe technologie, ujęte w scenariuszu umiarkowanego rozwoju: 1. Bloki kondensacyjne węglowe pyłowe na parametry nadkrytyczne (25 30 MPa, 600 C/610 C) tzw. Elektrownie Bloki kondensacyjne na parametry nadkrytyczne z kotłami CFB. 3. Układy wielopaliwowe (węgiel gaz biomasa) wykorzystujące zaawansowane technologie energetyczne (parametry nadkrytyczne, sekwestracja CO2). 4. Technologia fluidalna CFB w blokach ciepłowniczych. 5. Akumulacja ciepła w elektrociepłowniach (zasobniki). 6. Ciepłownie gazowe z wykorzystaniem gazu z odmetanowania kopalń. 7. Wytwarzanie ciepła na bazie energii odnawialnych lub bezpiecznego spalania i współspalania odpadów. 8. Głębokie wzbogacanie węgli energetycznych. 9. Terytorialne układy odzyskiwania energii odpadowej. 10. Produkcja paliw z odpadów. Rozwój wdroŝeń poszczególnych technologii przedstawiono na poniŝszych rysunkach jako zdarzenia niezaleŝne (bez połączeń wertykalnych). TECHNOLOGIA Nazwa przed Bloki kondensacyjne węglowe pyłowe na parametry ultranadkrytyczne (36 MPa, 700 C/720 C/720 C). 2 Bloki kondensacyjne węglowe pyłowe na parametry nadkrytyczne i ultranadkrytyczne z instalacją wychwytywania CO 2 3 Technologia pyłowa ze spalaniem w atmosferze modyfikowanej tlenem 4 Bloki kondensacyjne na parametry nadkrytyczne z ciśnieniowymi paleniskami fluidalnymi 5 Bloki fluidalne ciśnieniowe na parametry nadkrytyczne z zewnętrznymi instalacjami DeSO x DeNO x oraz z instalacją wychwytywania CO 2. Technologia fluidalna ze spalaniem w atmosferze modyfikowanej tlenem Układy wielopaliwowe (węgiel gaz biomasa) wykorzystujące 6 zaawansowane technologie energetyczne (parametry nadkrytyczne, sekwestracja CO 2) 7 IGCC z instalacją wychwytywania CO 2 Reaktory jądrowe wysokotemperaturowe połączone ze zgazowaniem 8 węgla 9 Technologia fluidalna CFB w blokach ciepłowniczych 10 Akumulacja ciepła w elektrociepłowniach (zasobniki). Poligeneracja układy zgazowania i upłynniania węgla połączone z 11 produkcją elektryczności i ciepła oraz produktów chemicznych lub metalurgicznych 12 Ogniwa paliwowe połączone z mikroturbinami 13 Układy BCHP (Building Cooling Heating and Power) 14 Głębokie wzbogacanie węgli energetycznych 15 Podziemne zgazowanie węgla etap wdroŝenia technologii w skali komercyjnej Rysunek 2. Mapa drogowa rozwoju obszaru Technologia dla energetyki (scenariusz proinnowacyjny) po

20 TECHNOLOGIA Nazwa Bloki kondensacyjne węglowe pyłowe na parametry nadkrytyczne ( MPa, 600 C/610 C) tzw. Elektrownie Bloki kondensacyjne na parametry nadkrytyczne z kotłami CFB przed Układy wielopaliwowe (węgiel gaz biomasa) wykorzystujące 3 zaawansowane technologie energetyczne (parametry nadkrytyczne, sekwestracja CO 2) 4 Technologia fluidalna CFB w blokach ciepłowniczych 5 Akumulacja ciepła w elektrociepłowniach (zasobniki) 6 Ciepłownie gazowe z wykorzystaniem gazu z odmetanowania kopalń Wytwarzanie ciepła na bazie energii odnawialnych lub bezpiecznego 7 spalania i współspalania odpadów 8 Głębokie wzbogacanie węgli energetycznych 9 Terytorialne układy odzyskiwania energii odnawialnej 10 Produkcja paliw z odpadów etap wdroŝenia technologii w skali komercyjnej Rysunek 3. Mapa drogowa rozwoju obszaru Technologia dla energetyki (scenariusz umiarkowanego rozwoju) Na podstawie wyników projektu Priorytetowe Technologie dla ZrównowaŜonego Rozwoju Województwa Śląskiego zestawiono obszary technologiczne i kluczowe kierunki badań oraz potencjalne moŝliwości wykorzystania technologii w obszarze Technologia dla energetyki dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych. W świetle dorobku RFT, rozwój technologiczny w obszarze Technologia dla energetyki (ENE-4.1 i ENE-4.2), powinien mieć bezpośrednie aplikacje i przyczynić się do rozwoju infrastruktury komunalnej. Tabela 7. MoŜliwości wykorzystania technologii w obszarze Technologia dla energetyki dla potrzeb rozwoju usług metropolitalnych. Obszar Lp. Kod Kluczowe kierunki technologiczne Technologie technologiczny 2 Technologie dla energetyki ENE ENE-1 ENE-2 ENE-3 ENE-4 ENE-4.1 ENE-4.2 Źródło: opracowanie własne wg RFT. Technologie pyłowe Technologie fluidalne Technologie zgazowania węgla Pozostałe technologie energetyczne Terytorialne układy odzyskiwania energii odnawialnej Pozyskiwanie energii z odpadów 1. Bloki kondensacyjne węglowe pyłowe na parametry nadkrytyczne (25-30 MPa, 600 C/610 C) - tzw. Elektrownie 600. po Technologia fluidalna CFB w blokach ciepłowniczych. 2. Bloki kondensacyjne na parametry nadkrytyczne z kotłami CFB. 3. Układy wielopaliwowe (węgiel - gaz - biomasa) wykorzystujące zaawansowane techno-logie energetyczne (parametry nadkrytyczne, sekwestracja CO2), 5. Akumulacja ciepła w elektrociepłowniach (zasobniki), 6. Ciepłownie gazowe z wykorzystaniem gazu z odmetanowania kopalń, 8. Głębokie wzbogacanie węgli energetycznych. 9. Terytorialne układy odzyskiwania energii odpadowej. 7. Wytwarzanie ciepła na bazie energii odnawialnych lub bezpiecznego spalania i współspalania odpadów., 10. Produkcja paliw z odpadów. MoŜliwości zastosowania E - E - E - E - B U.12 B U.12 20

Czym jest foresight?

Czym jest foresight? Foresight technologiczny rozwoju sektora usług ug publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Czym jest foresight? Konferencja Otwierająca Politechnika Śląska, Zabrze 17.06.20009 Foresight: Badanie

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2013-2020

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2013-2020 Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2013-2020 RIS komunikuje politykę innowacyjną regionu 1. Promuje podejście procesowe i celowe, by nie powielać instrumentów i instytucji polityki

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje strategiczne

Rekomendacje strategiczne Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja zamykająca Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r. Rekomendacje strategiczne prof.

Bardziej szczegółowo

Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Śląskiego. Warszawa, 2 marca 2012r.

Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Śląskiego. Warszawa, 2 marca 2012r. Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego Warszawa, 2 marca 2012r. 1. Inteligentna specjalizacja kraj czy region? 2. Inteligenta specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego

Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego Katowice, 25 kwietnia 2012r. Projekt - charakterystyka Wdrażanie Regionalnej

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004 KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA POLITYKI ENERGETYCZNEJ NA POZIOMIE WOJEWÓDZTWA STAN OBECNY, PRIORYTETY NA PRZYSZŁOŚĆ W KONTEKŚCIE PROWADZONEJ AKTUALIZACJI STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA. Wydział Programowania

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA ODPADAMI. Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa

GOSPODARKA ODPADAMI. Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa GOSPODARKA ODPADAMI Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa WFOŚiGW we Wrocławiu Zasady gospodarowania odpadami Projektowane zmiany prawne w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Badanie poziomu

Bardziej szczegółowo

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III Katowice, 28.03.2011r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r.

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Eko-innowacje oraz technologie środowiskowe. Konferencja Inaugurująca projekt POWER w Małopolsce Kraków, 4 marca 2009 r.

Eko-innowacje oraz technologie środowiskowe. Konferencja Inaugurująca projekt POWER w Małopolsce Kraków, 4 marca 2009 r. Eko-innowacje oraz technologie środowiskowe Cel projektu Promocja rozwoju oraz wyboru technologii, które w małym zakresie obciąŝająśrodowisko naturalne w regionach partnerskich Technologie środowiskowe

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Opinia do koncepcji innowacyjnego Planu Rozwoju Gminy Sosnowica; program rozwoju, warunki i kierunki wiodące

Opinia do koncepcji innowacyjnego Planu Rozwoju Gminy Sosnowica; program rozwoju, warunki i kierunki wiodące KONCEPCJA INNOWACYJNEGO PLANU ROZWOJU GMINY SOSNOWICA Opinia do koncepcji innowacyjnego Planu Rozwoju Gminy Sosnowica; program rozwoju, warunki i kierunki wiodące 1. Cele i przedmiot opracowania Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Konferencja zamykająca

Konferencja zamykająca Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja zamykająca Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r. Panel PT1 TRANSPORT Prof. Marek

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III Katowice, 28.03.2011r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w

Bardziej szczegółowo

Inteligentne specjalizacje Województwa Śląskiego. projekt aktualizacji Regionalnej Strategii Innowacji

Inteligentne specjalizacje Województwa Śląskiego. projekt aktualizacji Regionalnej Strategii Innowacji Inteligentne specjalizacje Województwa Śląskiego projekt aktualizacji Regionalnej Strategii Innowacji Regionalna Strategia Innowacji Promuje podejście procesowe i celowe, by nie powielać instrumentów i

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Cele i założenia Projektu Narodowy Program Foresight

Cele i założenia Projektu Narodowy Program Foresight Cele i założenia Projektu Narodowy Program Foresight wdrożenie wyników Prof. dr hab. inż. Krystyna CZAPLICKA-KOLARZ Warszawa, 18 listopada 2011 r. Narodowy Program Foresight POLSKA 2020 Zakres realizacji

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Dz. U. Nr 115, poz. 1229; 3. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA WYKONANIE EKSPERTYZY: Wpływ wdroŝenia Inicjatywy JEREMIE na terenie województwa kujawsko-pomorskiego na sytuację gospodarczą regionu ze szczególnym uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Podstawowa dokumentacja konkursowa Podstawowa dokumentacja konkursowa Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013 Szczegółowy opis priorytetów RPO WZ Przewodnik do

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 IDENTYFIKACJA POTENCJAŁU I ZASOBÓW DOLNEGO ŚLĄSKA W OBSZARZE NAUKA I TECHNOLOGIE NA RZECZ POPRAWY JAKOŚCI ŻYCL4 (QUALITY OF LIFE) ORAZ WYTYCZENIE PRZYSZŁYCH

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych. Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań

Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych. Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań DZIAŁALNOŚĆ INSTYTUTU Misja: Rozwijamy, promujemy i wdraŝamy w gospodarce innowacyjne rozwiązania w zakresie logistyki

Bardziej szczegółowo

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r.

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Spotkanie Partnerów projektu Zintegrowana Miejsce i data prezentacji Strategia Rozwoju Metropolii Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Dlaczego potrzebna jest strategia? Dostosowanie do wymogów UE w nowej perspektywie

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

Perspektywa finansowa 2014-2020

Perspektywa finansowa 2014-2020 Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Perspektywa finansowa 2014-2020 UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Europa 2020 1. Inteligentny rozwój budowanie gospodarki opartej

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ LIDER WYKONAWCY PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ Foster Wheeler Energia Polska Sp. z o.o. Technologia spalania węgla w tlenie zintegrowana

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Marek Orszewski Dyrektor Wydziału Rozwoju Regionalnego UMWZ Europa 2020 Unia Europejska wyznaczyła wizję społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim. Spotkanie okrągłego stołu. Gliwice, 26 marca 2007r.

Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim. Spotkanie okrągłego stołu. Gliwice, 26 marca 2007r. Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim Spotkanie okrągłego stołu Gliwice, 26 marca 2007r. Główne punkty prezentacji 1. Rola inkubatorów i parków technologicznych 2. Partnerzy 3. Usługi

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 Źródła wsparcia dla firm na lata 2014 2020 Zagadnienia krajowych i regionalnych inteligentnych specjalizacji Opracował:

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Robocze wyniki analizy SWOT w ramach procesu przygotowania Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Opiekun naukowy procesu przygotowania SRWO: prof. dr hab. Krystian Heffner Analiza SWOT nasze podejście

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Transfer technologii z uczelni do przemysłu

Transfer technologii z uczelni do przemysłu Transfer technologii z uczelni do przemysłu Olaf Gajl Podsekretarz Stanu w MNiSW Krzysztof J. Kurzydłowski Podsekretarz Stanu w MNiSW Innowacyjna pozycja Polski (European Innovation Scoreboard 2006) 2005

Bardziej szczegółowo

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM Kraków, 15 maja 2008 r. 2 Programy operacyjne Realizacja wspieranego projektu Poprawa efektywności

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Poprawa jakości i dostępności usług publicznych w świetle przeprowadzonych badań i nowej perspektywy finansowej UE na lata 2014-2020

Poprawa jakości i dostępności usług publicznych w świetle przeprowadzonych badań i nowej perspektywy finansowej UE na lata 2014-2020 Poprawa jakości i dostępności usług publicznych w świetle przeprowadzonych badań i nowej perspektywy finansowej UE na lata 2014-2020 EuroCompass Sp. z o.o., ul. Vetterów 1, 20-277 Lublin KRS: 0000425862

Bardziej szczegółowo

Obserwatorium Specjalistyczne w obszarze Technologie dla Ochrony Środowiska. 14 marca 2014 r.

Obserwatorium Specjalistyczne w obszarze Technologie dla Ochrony Środowiska. 14 marca 2014 r. Obserwatorium Specjalistyczne w obszarze Technologie dla Ochrony Środowiska 14 marca 2014 r. dr inż. Jan Bondaruk mgr Anna Skalny Główny Instytut Górnictwa Sieć regionalnych obserwatoriów specjalistycznych

Bardziej szczegółowo

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 1 Autor: Aneta Para Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 PO Innowacyjna Gospodarka jest to główny z programów operacyjnych skierowany do przedsiębiorców.

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych regionu Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Struktura opracowania 1. Źródła informacji, metoda oceny

Bardziej szczegółowo

Posiedzenie Konwentu Burmistrzów i Wójtów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów w dniu 4 października 2013 roku

Posiedzenie Konwentu Burmistrzów i Wójtów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów w dniu 4 października 2013 roku Wsparcie przedsięwzięć z zakresu gospodarki wodno-kanalizacyjnej oraz gospodarki odpadami w Projekcie Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 Posiedzenie Konwentu Burmistrzów

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

"Usługi publiczne jako istotny czynnik rozwoju lokalnego w gminach Aglomeracji Wałbrzyskiej PLAN SZKOLENIA

Usługi publiczne jako istotny czynnik rozwoju lokalnego w gminach Aglomeracji Wałbrzyskiej PLAN SZKOLENIA "Usługi publiczne jako istotny czynnik rozwoju lokalnego w gminach Aglomeracji Wałbrzyskiej PLAN SZKOLENIA skierowanego do pracowników Jednostek Samorządu Terytorialnego w ramach projektu pt. "Usługi publiczne

Bardziej szczegółowo

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców 1 Autor: Aneta Para PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców Informacje ogólne o PO KL 29 listopada br. Rada Ministrów przyjęła projekt Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL), który jest

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu Poznań, 28 maja 2013 r. Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW 1 Marek Zieliński Zastępca Prezesa Zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE Możliwości finansowania inwestycji w biomasę DZIAŁALNOŚĆ WFOŚIGW PRZYCHODY Przychody statutowe WF - ogółem Przychody z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska WYDATKI

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014 r. Cele PO IR Wspieranie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Wstępny projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 2020. Lublin, 26.06.2013 r.

Wstępny projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 2020. Lublin, 26.06.2013 r. Wstępny projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 2020 Lublin, 26.06.2013 r. Logika procesu programowania RPO WL na lata 2014-2020 Główne założenia wydatkowania środków

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego dr Stanisław Sorys Wicemarszałek Województwa Małopolskiego 1_GOSPODARKA WIEDZY 2_CYFROWA MAŁOPOLSKA 3_PRZEDSIĘBIORCZA

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej -budowanie przewagi kooperacyjnej - od konkurencji do kooperacji

Bardziej szczegółowo

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Konferencja pt. Innowacyjność i e-rozwój Województwa Mazowieckiego jako kluczowe czynniki wdrażania polityki strukturalnej w latach 2007-2013 26

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek

Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Integracja terytorialna Obszar funkcjonalny Poznania Integracja instytucjonalna Samorządy 3 szczebli, instytucje, organizacje działające na obszarze Metropolii Koncepcja

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020

BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020 BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020 Zespół nr III Gospodarka Komunalna i Ochrona Środowiska Grzegorz Boroń -Z-ca Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony

Bardziej szczegółowo

Propozycje sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego

Propozycje sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Propozycje sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU maj-czerwiec, 2013 ul. Hoża 20 \ ul. Wspólna 1/3 \ 00-529 Warszawa \ tel. +48 (22) 529 27 18 \ fax +48 (22) 628 09 22 ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 1 Wymiary optymalizacji w układzie trójkąta energetycznego perspektywa makro Minimalizacja kosztów dostarczanej

Bardziej szczegółowo

www.sse.krakow.pl Perspektywa Technologiczna Kraków-Małopolska 2020

www.sse.krakow.pl Perspektywa Technologiczna Kraków-Małopolska 2020 www.sse.krakow.pl Perspektywa Technologiczna Kraków-Małopolska 2020 Kraków, 3.11.2009 Podstawowe informacje Projekt naukowo-badawczy realizowany metodą foresight finansowany z PO I G Działanie 1.1.1 Budżet

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY FINANSOWE WSPIERAJĄCE EKO-INNOWACJE W MAŁOPOLSCE

INSTRUMENTY FINANSOWE WSPIERAJĄCE EKO-INNOWACJE W MAŁOPOLSCE INSTRUMENTY FINANSOWE WSPIERAJĄCE EKO-INNOWACJE W MAŁOPOLSCE 1 z 12 SPIS TREŚCI 1 Wprowadzenie...3 2 Instrumenty finansowe...3 2.1 Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka...4 2.2 Program Operacyjny Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

Plan badań, analiz i ekspertyz na 2016 rok w zakresie rozwoju regionalnego województwa opolskiego

Plan badań, analiz i ekspertyz na 2016 rok w zakresie rozwoju regionalnego województwa opolskiego III Spotkanie Grupy Sterującej Ewaluacją I Monitoringiem Plan badań, analiz i ekspertyz na 2016 rok w zakresie rozwoju regionalnego województwa opolskiego Jagoda Sokołowska Kierownik Referatu Badań i Ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Stan zaawansowania realizacji Regionalnej Strategii Innowacji Województwa (RSI Silesia) na lata 2003-2013

Stan zaawansowania realizacji Regionalnej Strategii Innowacji Województwa (RSI Silesia) na lata 2003-2013 Stan zaawansowania realizacji Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego (RSI Silesia) na lata 2003-2013 2013 Seminarium Miasta wiedzy Gliwice, 12 maja 2009r. Programy Wykonawcze dla RSI Regionalna

Bardziej szczegółowo

Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Cieszyn, 7 maj 2015 r.

Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Cieszyn, 7 maj 2015 r. Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cieszyn, 7 maj 2015 r. Plan prezentacji Obserwatorium medyczne -zakres i struktura działania. Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą KONFERENCJA w ramach projektu WYPRZEDZIĆ ZMIANĘ - PARTNERSTWO LOKALNE DLA ROZWOJU GOSPODARCZEGO POWIATU CHOJNICKIEGO Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą Alicja Zajączkowska 6

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Warszawa, 27 maja 2009 r.

Działalność badawcza Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Warszawa, 27 maja 2009 r. 2009 Działalność badawcza Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Warszawa, 27 maja 2009 r. Warszawa, 27 maja 2009 r. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości PARP jest rządową agencją podległą Ministrowi

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o.

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. EKOS Poznań jako nazwa handlowa funkcjonuje na rynku od 1987. Głównymi obszarami działalności

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wsparcie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Tomasz Napiórkowski Departamentu Społeczeństwa Informacyjnego

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia Załącznik nr 5 Analiza zgodności endogenicznych dokumentów strategicznych ze Strategią Marki Rzeszów. Wizja Cele strategiczne Rdzeń i Submarki Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

W RAMACH KRAJOWYCH PROGRAMÓW OPERACYJNYCH

W RAMACH KRAJOWYCH PROGRAMÓW OPERACYJNYCH EKSPERT FUNDUSZY UNIJNYCH POZYSKAJ Z NAMI DOTACJE UNII EUROPEJSKIEJ 0 EUROPROJEKTY Consulting Sp. z o.o. Ekspert Funduszy Unii Europejskiej Andersia Business Centre Plac Andersa 7 61-894 Poznań tel. 61

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa funduszy unijnych na lata 2014-2020. Słubice, 23 listopada 2012 r.

Nowa perspektywa finansowa funduszy unijnych na lata 2014-2020. Słubice, 23 listopada 2012 r. Nowa perspektywa finansowa funduszy unijnych na lata 2014-2020 Słubice, 23 listopada 2012 r. Plan prezentacji dotychczasowa wiedza nt. programowania funduszy 2014-2020 w Polsce, 12 postulatów organizacji

Bardziej szczegółowo