Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 2/ ISSN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 2/2009 2010 ISSN 1641-5825"

Transkrypt

1 Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 2/ ISSN Praca konkursowa Weroniki Urbańskiej

2

3 Od redakcji R efleksja to nieodłączny element pracy każdego nauczyciela. Bez spojrzenia w przeszłość na własne dokonania, nie sposób wyznaczać kierunki dalszego rozwoju. Czy taka refleksja towarzyszy nam również w codziennej pracy? Jakie miejsce zajmuje w realizacji zajęć dydaktycznych, zarówno w ich przygotowywaniu, jak i ocenie? Nowe rozporządzenie MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego wzmacnia działania związane z systematyczną oceną pracy szkoły. Rozwój procesu dydaktycznego to najważniejszy cel zmian programowych, nad realizacją którego ma być sprawowany wielostronny nadzór. Doskonaleniu pracy poszczególnych szkół i placówek służyć ma między innymi wprowadzenie ewaluacji wewnętrznej oraz skonkretyzowanie wymagań związanych z funkcjonowaniem szkół. Pojęcie ewaluacji obecne jest w oświacie od prawie 20 lat, ale nigdy nie zabrzmiało tak zdecydowanie. Po raz pierwszy sprecyzowano i ujednolicono zasady sprawowania nadzoru pedagogicznego. Opisanie poszczególnych poziomów wymagań ma szansę przyczynić się do rzeczywistego doskonalenia jakości pracy szkoły. Prowadzona przez Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli ewaluacja ogólnopolskiego projektu Wdrażanie podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół pokazuje potrzebę wartościowania podejmowanych działań i wyciągania wniosków do dalszego postępowania. Mam nadzieję że nowe rozporządzenie stanie się dobrym narzędziem w Państwa pracy. Tego sobie i Państwu życzę. Ewa Su per czyń ska re dak tor na czel ny Uczyć le piej Koleżance Małgorzacie Narożnej-Szmani szczere wyrazy współczucia z powodu śmierci Ojca składają współpracownicy. Szczęście na nieba rąbku Biel opłatka jak pusta kartka pełna treści. gdy serce mówi Łzy jemioły na Twoim stole Święta Gwiazda Dzieciątko Matka Ojciec Aniołowie na drzewku odkurzają pamięć Zanim pochylą się Królowie Szopka łaskiś pełna Szczęście na nieba rąbku z tomu Cisza na palcach Stanisława Łowińska Czytelnikom i Autorom radości spotkań z najbliższymi przy świątecznym stole, awnowym 2010 Roku wszelkiej pomyślności i realizacji powziętych zamierzeń życzy Dyrektor Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu wraz z Pracownikami Globalnie i lokalnie Europejskie mechanizmy wspierania edukacji... 4 Uczymy się przez całe życie... 5 Dydaktyka Technologia informacyjna w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych... 6 E-learning moda czy rewolucja w nauczaniu... 7 Zanim dziecko zacznie czytać... 8 Inspiracje Czytanie dzieła sztuki... 9 Komunikacja społeczna Manipulacja językowa w prasie Strategia informowania o ocenie Spis treści Wychowanie Doświadczenie śmierci w wychowaniu dzieci Zarządzanie szkołą Oswajanie nadzoru Nauczyciel z pasją Optymizm przede wszystkim Rekomendacje Klucz francuski do lektury Talent i szansa Optymizm przede wszystkim Ad res re dak cji OśrodekDoskonaleniaNauczycieli ul.kanclerska31,60-327poznań tel ,fax Kon to KBS.A.IIIO/Poznan Re dak cja Redaktornaczelny:EwaSuperczyńska Sekretarzredakcji:JoannaMarchewka Zespółredakcyjny:StanisławaŁowińska, TadeuszNowik Re kla my i ogło sze nia różnewariantyreklam(kolor okładka; odcienieszarości wewnątrznumeru); konkurencyjneceny(od150do1200zł); szerokikrągodbiorcówzwiązanychz oświatą Kon takt StanisławaŁowińska(tel ) lubjoannamarchewka(tel ) Ko rek ta KrystynaKlimontowicz Autorzy tekstów RomanDwulit JustynaDeręgowska TomaszJuńczyk KrystynaKrzak-Marcinkowska AgnieszkaKula StanisławaŁowińska JoannaMarchewka MałgorzataRutkowska SabinaSandecka PiotrSzaradowski JózefinaTurło BarbaraZatorska Opra co wa nie gra ficz ne PawełGołębiewski Au to rzy gra fi ki PatrycjaKowal,MariaMileńko(uczniowie iabsolwenciliceumplastycznegowpoznaniu) WeronikaUrbańska(LOSióstrUrszulanekU.Rz.) IwonaWrzosowiska filmoznawca, studentkaaspwpoznaniu Druk ZakładPoligraficznyA.Frąckowiak ul.uniilubelskiej3,61-249poznań Redakcjazastrzegasobieprawoadiustacji i skracaniatekstóworazzmianytytułów. Materiałówniezamówionychniezwracamy. Zatreśćpłatnychogłoszeńnieodpowiadamy. Uczyć lepiej 2/2009 3

4 Globalnie i lokalnie Europejskie mechanizmy wspierania edukacji Wielkopolska ma możliwość pozyskania ze środków unijnych ponad 145 mln euro na edukację. Czy będziemy potrafili dobrze zainwestować w intelektualny rozwój regionu? W ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, który jest obecnie jednym z największych źródeł finansowania projektów o charakterze szkoleniowym, wyodrębniono komponent: Rozwój kompetencji i wykształcenia w regionach. Stanowi on Priorytet IX, skierowany na finansowanie działań w sektorze edukacji. W województwie wielkopolskim na realizację zadań w tym zakresie przeznaczono ponad 145 milionów euro. Dla rozwoju edukacji jest to ogromna szansa, która w przyszłości może się nie powtórzyć. Trzeba mieć świadomość, że pozyskanie dotacji unijnych stwarza realne możliwości podniesienia jakości kształcenia dzięki środkom na: organizowanie szkoleń i kursów doskonalących warsztat pracy nauczycieli; wyposażenie placówek w nowoczesny sprzęt edukacyjny, zapewniający atrakcyjność i efektywność kształcenia; motywowanie nauczycieli do podejmowania działań innowacyjnych poprzez odpowiedni poziom gratyfikacji. W perspektywie długoterminowej wykorzystanie tych szans wpłynąć może pozytywnie na kompleksowy wizerunek szkolnictwa w Polsce. Obecnie bowiem, gdy mowa o polskiej szkole, nadal zbyt często pojawiają się opinie o przestarzałym wyposażeniu, nisko opłacanych nauczycielach, zajęciach nieodpowiednio przygotowujących do wejścia na rynek pracy etc. Skorzystanie z możliwości, jakie dają fundusze europejskie, może taki stan zmienić. W tym kontekście warto także wspomnieć o procesie urynkowienia sektora edukacji. Biorąc pod uwagę, iż teraz już rodzice mogą decydować, do jakiej szkoły wysłać dziecko oraz fakt, że coraz popularniejsze staje się szkolnictwo niepubliczne, istnienie wielu placówek oświatowych jest zagrożone. Jak wiadomo, konkurencyjność z reguły pozytywnie wpływa na jakość. W tej sytuacji pozyskiwanie funduszy unijnych, które pozwalają na stworzenie nowej, atrakcyjnej oferty, staje się wręcz koniecznością. Dzięki wsparciu finansowemu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki mamy historyczną szansę rozwiązania licznych problemów w sektorze edukacji (m.in. niski wskaźnik uprzedszkolnienia, brak nowoczesnego systemu e-learning, zbyt duże zróżnicowanie jakości kształcenia, pogłębiające nierówności społeczne). Konstrukcja programu umożliwia dofinansowanie na każdym szczeblu edukacji: przedszkolnej, podstawowej, gimnazjalnej, ponadgimnazjalnej, w tym zawodowej, edukacji dla dorosłych. Wyodrębniono także środki finansowe na kształcenie nauczycieli oraz szkoły działające na obszarach wiejskich. Innowacje w edukacji W roku 2009 pojawiła się możliwość realizowania w ramach Priorytetu IX projektów edukacyjnych o charakterze innowacyjnym. Mogą one mieć na celu przetestowanie skuteczności nowych rozwiązań edukacyjnych bądź upowszechnienie rozwiązań mało znanych, wypracowanych w ramach innych działań placówki. Różnica między tymi typami projektów dotyczy ich zakresów. Projekt testujący zakłada bowiem stworzenie nowego programu, nowej metodyki nauczania, innego niż dotychczas systemu pracy oraz sprawdzenie skuteczności i efektywności takiego innowacyjnego rozwiązania. Z kolei projekt upowszechniający przyjmuje, że rozwiązanie już istnieje i jest sprawdzone, wymaga natomiast wypromowania i wdrożenia go jako elementu działań w danym obszarze. W przypadku sektora edukacji przykładem projektu innowacyjnego może być wprowadzenie nowej metody pracy z dziećmi dyslektycznymi. Uczniowie będą pośrednią grupą docelową, ponieważ to głównie nauczyciele pracujący z nimi skorzystają z efektów projektu, tj. wdrożenia metodyki nauczania. Upowszechnienie projektu innowacyjnego ma swoje uzasadnienie w sytuacjach, kiedy: dotychczas podejmowane działania wobec danej grup docelowej okazały się niewystarczająco skuteczne; skuteczność jest umiarkowana, ale działania są zbyt kosztowne, co czyni je mało efektywnymi; dana grupa docelowa była dotychczas pomijana w działaniach, stąd potrzeba poszukiwania rozwiązań przydatnych właśnie dla niej; dany problem dotychczas był pomijany albo pojawił się zupełnie nowy, wymagający wypracowania nowych narzędzi. Warto pamiętać, że projekty innowacyjne przede wszystkim dają możliwość realizowania działań ryzykownych pod względem rezultatów. Stanowią tym samym doskonałą okazję do wypróbowania najnowocześniejszych rozwiązań edukacyjnych. W przypadku powodzenia projektu testującego stanie się on istotnym czynnikiem rozwojowym dla danej placówki. {Kwestię projektów innowacyjnych dokładnie precyzują Wytyczne Ministra Rozwoju Regionalnego w zakresie wdrażania projektów innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki.} Edukacja w podróży W ramach Priorytetu IX, z wyłączeniem działania 9.5 możliwe będzie realizowanie projektów ponadnarodowych oraz z komponentem ponadnarodowym. Pozwoli to na organizowanie różnych form działań, szczególnie: międzynarodowych konferencji, seminariów, warsztatów i spotkań, badań i analiz, publikacji, opracowań i raportów, adaptowania rozwiązań wypracowanych w innych krajach, doradztwa, wymiany pracowników, staży, wizyt studyjnych, wspólną realizację projektów, wypracowywanie nowych rozwiązań. Oczywiście, wszystkie elementy ponadnarodowe muszą zostać uzasadnione jako niezbędne do osiągnięcia założonych celów. Współpraca partnerów projektu powinna koncentrować się na realizacji celów szczegółowych, w przypadku których wymiana doświadczeń ponadnarodowych wniesie znaczną wartość dodaną. Zadaniem projektodawcy będzie wykazanie konieczności tego typu partnerstwa, które musi w sposób proporcjonalny angażować zasoby wszystkich stron umowy. Możliwa jest także realizacja projektów z partnerami niebędącymi członkami Unii Europejskiej. Warto także zwrócić uwagę, że współpraca ponadnarodowa może obejmować cały projekt lub stanowić uzupełnienie działań w ramach projektu standardowego bądź innowacyjnego. Projekt z komponentem ponadnarodowym może zostać zaplanowany do realizacji na etapie opracowania 4 Uczyć lepiej 2/2009

5 Globalnie i lokalnie wniosku o dofinansowanie lub zgłoszony jako zmiana do wniosku o dofinansowanie projektu. Skuteczność form działania w projektach ponadnarodowych jest oczywista, gwarantuje przede wszystkim: bezpośrednią wymianę doświadczeń i pomysłów; obserwację skutków wdrożenia konkretnych rozwiązań u zagranicznego partnera; bezpośrednią konfrontację z odbiorcami rozwiązań edukacyjnych, przede wszystkim z uczniami. Niezwykle istotne są także efekty długoterminowe w postaci integracji przedstawicieli różnych środowisk oraz stworzenie fundamentów do dalszej współpracy. Program Operacyjny Kapitał Ludzki daje wiele możliwości finansowania działań w sektorze edukacji. To, czy rezultaty wdrażania POKL będą dla kształcenia dzieci i młodzieży wartościowe, zależy od odpowiedzi na kilka podstawowych pytań: Czy osoby decyzyjne w organach prowadzących i samych szkołach stworzą właściwy klimat, zachęcający do aplikowania o środki unijne? Jaka będzie jakość zgłaszanych projektów? Zaspokoją rzeczywiste, dobrze zdiagnozowane potrzeby uczniów i nauczycieli czy też staną się jedynie próbą zagospodarowania dostępnych funduszy w sposób najłatwiejszy, nieprzynoszący faktycznych, długoterminowych korzyści? Czy w konstruowaniu projektów wezmą udział nauczyciele, którzy na co dzień borykają się z problemami sektora edukacji i najlepiej wiedzą, jakiego wsparcia wymagają uczniowie, czy też projekt zostanie placówkom narzucony przez organy prowadzące? Na ile w realizację projektów zaangażują się specjaliści i eksperci o najwyższych kwalifikacjach? Okres programowania może okazać się dla sektora edukacji w Polsce przełomowy. Pod warunkiem jednak, iż wszystkie strony procesu będą do tego dążyły: urzędnicy oceniający projekty, którzy powinni przede wszystkim doceniać wysoką jakość merytoryczną projektów; osoby decyzyjne w sektorze edukacji, tworząc przyjazną atmosferę wokół pozyskiwania funduszy unijnych oraz sami nauczyciele, tworząc projekty nowatorskie, efektywne i niosące realne zmiany w ich szkołach. Tomasz Juńczyk kierownik Regionalnego Ośrodka Europejskiego Funduszu Społecznego w Poznaniu Uczymy się przez całe życie W ramach grantów Wielkopolskiego Kuratora Oświaty Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu zorganizował konferencję poświęconą rozwijaniu kompetencji edukacyjnych we współpracy międzynarodowej oraz pozyskiwaniu funduszy unijnych. Jednym z zaproszonych gości był dr Paweł Poszytek, dyrektor Programu Uczenie się przez całe życie. W swojej prezentacji zaakcentował znaczenie europejskich wartości i standardów edukacyjnych. Uczestnicy mieli okazję dowiedzieć się także m.in. o pochodzeniu nazwy programu, jego celach i strukturze. Dlaczego nazwa Lifelong Learning Programme (Uczenie się przez całe życie)? Koncepcja LLP nie jest nowa, wywodzi się z lat 70. ubiegłego wieku. Dopiero w ostatnich latach została precyzyjnie zdefiniowana: lifelong dotyczy całego życia uczących się, lifewide występuje we wszystkich aspektach życia i obejmuje różne formy kształcenia (formalne, pozaformalne i nieformalne). Pojęcie uczenia się kładzie nacisk na podmiotowość uczącego się. Koncepcja ta uznawana jest za niezwykle istotną dla teorii i praktyki edukacyjnej. Cel i adresataci programu Program Uczenie się przez całe życie zakłada rozszerzanie współpracy europejskiej w dziedzinie edukacji. Jej różne formy, realizowane od przedszkola po uniwersytet trzeciego wieku, obejmują dzieci, młodzież i dorosłych. W ramach tej koncepcji wyróżnia się następujące podprogramy: Comenius edukacja przedszkolna i szkolna, Erasmus szkolnictwo wyższe, Leonardo da Vinci kształcenie i szkolenie zawodowe, Grundtvig edukacja dorosłych, Wizyty studyjne wyjazdy dla kadr eksperckich i kierowniczych w obszarze edukacji i szkoleń, doradztwa zawodowego oraz akredytacji, Wizyty przygotowawcze LLP służące pozyskiwaniu dofinansowania przyszłych projektów. Program LLP jest skierowany do: uczniów, studentów, praktykantów i uczniów dorosłych; nauczycieli, instruktorów zawodu i personelu, biorącego udział w dowolnym aspekcie uczenia się przez całe życie; osób i podmiotów odpowiedzialnych za systemy i strategię w zakresie dowolnego uczenia się na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym; podmiotów świadczących usługi doradztwa zawodowego i poradnictwa; organizacji non-profit, organizacji ochotniczych i organizacji pozarządowych. oprac. na podstawie materiałów z konferencji Krystyna Krzak-Marcinkowska gł. specjalista do spraw pozyskiwania funduszy na rzecz edukacji ODN w Poznaniu Uczyć lepiej 2/2009 5

6 Dydaktyka Technologia informacyjna w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych Każdy nauczyciel powinien odpowiedzieć sobie na pytania: po co? kiedy? jak? w praktyce szkolnej wykorzystywać nowoczesną technologię informacyjną. W prowadzenie mikrokomputerów będzie znacznie bardziej rewolucyjne, niż każdy z nas się spodziewa tak w latach 80. ubiegłego wieku pisał R.A. Sparkes, autor pionierskiej pozycji literaturowej Edukacyjne zastosowania mikrokomputera ZX SPECTRUM w edukacji. I miał rację media i multimedia nie tylko zawładnęły czasem wolnym człowieka, ale stały się także narzędziem jego pracy intelektualnej. Społeczeństwo końca XX i początku XXI wieku określa się najczęściej mianem społeczeństwa informacyjnego. Budowanie formacji informacyjno-komunikacyjnej we współczesnej Europie łączy się z wykorzystaniem technologii informacyjnych (TI) w komunikacji społecznej i ponadnarodowej integracji. W ostatnich latach zauważa się rosnący wpływ Technologii Informacyjnej i Komunikacyjnej (Information and Communication Technology ICT) na proces kształcenia w szkołach i innych placówkach oświatowych. Większość programów nauczania zakłada wykształcenie następujących umiejętności informatycznych ucznia: gromadzenie, przekazywanie i przetwarzanie informacji, kontrolę eksperymentów, symulacje i modelowanie komputerowe oraz świadome używanie środków technologii informacyjnej. Każdy nauczyciel powinien odpowiedzieć sobie na pytania: po co? kiedy? jak? w swej praktyce szkolnej wykorzystywać środki multimedialne, aby w nauczaniu danego przedmiotu osiągnąć zakładany cel, a kiedy jednak ich zastosowanie będzie mniej skuteczne lub wręcz niewłaściwe. Technologia informacyjna w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych jest szczególnie uzasadniona ze względu na konieczność spełnienia podstawowego postulatu współczesnej dydaktyki upodobnienia procesu nauczania do procesu badania. Przyrodnik, badając otaczającą rzeczywistość, obserwuje ją, dokonuje pomiarów, rejestruje i opracowuje wyniki, modeluje badane sytuacje i sprawdza poprawność tych modeli, a opisane wyniki prac rozpowszechnia. We wszystkich tych czynnościach pomocny może być komputer. Wprowadzenie nowoczesnych technologii informacyjnych na zajęciach szkolnych nie może jednak być celem samym w sobie. Nabiera wartości dydaktycznej, gdy służy nie tylko urozmaiceniu metod nauczania, ale tym samym: zwiększa efektywność pracy zespołowej w laboratorium przyrodniczym; zapewnia aktywną pracę uczniów, pozwalając na samodzielne odkrywanie i konstruowanie własnej wiedzy; zachęca do odpowiadania na pytania: co będzie, jeśli?, zamiast wykonywania zadań wg instrukcji, jak z książki kucharskiej; ułatwia zapamiętanie i rozumienie wiedzy, dzięki możliwości sprzężenia zwrotnego; zapewnia integrację metod technologii informacyjnej z treściami nauczania przedmiotów przyrodniczych; pozwala na symulacje, modelowanie i badanie układów w czasie rzeczywistym. Zdobycie podstawowych kompetencji w zakresie posługiwania się technologią informacyjną wpisane zostało w zakres wymagań ujętych w nowej podstawie programowej. Oczywistym jest, że nauczanie przedmiotów przyrodniczych może być wspomagane poprzez użycie wielu różnorodnych, aktualnie dostępnych narzędzi i metod technologii informacyjno-komunikacyjnej, np. takich jak: edytory tekstu i grafiki (w tym 3-wymiarowej), prezentacje ppt, komputerowe bazy danych (CD, DVD), arkusze kalkulacyjne (EXCEL, CALC), symulacje i animacje, wszechobecny Internet (przeglądarki, wyszukiwarki, witryny eksperckie, portale www, e-nauczanie, w tym na odległość), a także metoda modelowania interaktywnego wideo, pomiaru dydaktycznego czy gier dydaktycznych. Planując lekcje z wykorzystaniem komputera, zawsze należy jednak brać pod uwagę ich efektywność poznawczą w porównaniu do stosowanych dotychczas, tradycyjnych metod nauczania. Do takiego wniosku doszli m.in. również Partnerzy (UK, Finlandia, Hiszpania, Słowacja i Polska) europejskiego projektu edukacyjnego CO- MENIUS nt: Effective use of ICT in Science Education, zakończonego w 2009 r. Nikt już dziś nie kwestionuje, że najwłaściwszym i najbardziej efektywnym sposobem wykorzystania komputera w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych są pomiary w środowisku naturalnym lub w laboratorium (za pomocą rożnego typu detektorów i czujników), zapis (rejestracja danych w pamięci komputera, ang. datalogging) oraz dynamiczna prezentacja wyników i ich opracowanie w trakcie badań (pomiar on-line) lub bezpośrednio po przeprowadzonych badaniach (pomiar off-line). Podczas tego typu działań komputer wykorzystywany jest w charakterze uniwersalnego i wygodnego przyrządu do pomiarów w czasie rzeczywistym różnych wielkości używanych w fizyce, chemii, biologii czy geografii, jak np. położenie (prędkość, przyspieszenie, pęd, energia), czas (siła, częstotliwość drgań, przesunięcie fazowe, współrzędne geograficzne położenia obserwatora), napięcie elektryczne (natężenie prądu elektrycznego, natężenie światła, natężenie dźwięku i pola magnetycznego, oporność, pojemność, temperatura, ciśnienie, EKG, ph, zawartość tlenu czy dwutlenku węgla w powietrzu i wodzie i in.), a także intensywność promieniowania ultrafioletowego czy podczerwonego oraz ilość impulsów będących następstwem promieniowania jonizującego. Tak więc ze wszech miar polecane jest stworzenie w szkołach chociażby minilaboratoriów przyrodniczych wspomaganych komputerowo, wyposażonych nie tylko w komputery, ale również interfejsy, komputerowe autonomiczne rejestratory danych i czujniki pomiarowe. Dysponując takimi urządzeniami, przy podłączeniu do nich odpowiednich czujników do pomiaru wartości różnorodnych wielkości fizycznych, można zaplanować wiele interesujących lekcji z zakresu biologii, chemii, fizyki i geografii w szkole średniej, a także przyrody w szkole podstawowej i gimnazjalnej i zajęć o charakterze interdyscyplinarnym. Oto kilka przykładów: 1. Poznanie zasady działania i sposobów wykorzystania systemu satelitarnego GPS (Global Positioning System). 2. Pomiar poziomu hałasu w środowisku (np. w środowisku szkolnym). 3. Pomiar wilgotności powietrza oraz badanie zjawisk cieplnych (spalanie, parowanie, przekazywanie energii na sposób ciepła, nagrzewanie się ciał i chłodzenie (stygnięcie), zamarzanie, topnienie). 6 Uczyć lepiej 2/2009

7 Dydaktyka 4. Badanie natężenia oświetlenia, natężenia promieniowania ultrafioletowego po przejściu przez materiały pochłaniające (w tym kremy z filtrami do opalania) i natężenia promieniowania podczerwonego. 5. Badanie promieniowania jonizującego w środowisku. 6. Badanie parametrów atmosfery decydujących o warunkach pogodowych (temperatura, wilgotność, ciśnienie, zachmurzenie). 7. Wpływ różnych czynników na szybkość reakcji chemicznych. 8. Badanie procesu fermentacji mleka. 9. Badanie wpływu niektórych leków na ph soku żołądkowego. 10. Monitorowanie fotosyntezy i oddychania roślin. 11. Monitorowanie procesu kiełkowania roślin. 12. Badanie jakości wody; kwaśne deszcze. 13. Jak konik polny oddycha? Na zakończenie warto przytoczyć słowa Thomasa S. Eliota, angielskiego poety, dramaturga, eseisty, krytyka i filozofa, a także laureata nagrody Nobla z 1948 roku: Gdzie się podziała nasza mądrość, którą zastąpiła wiedza? Gdzie się podziała nasza wiedza, którą zastąpiła informacja? Wykorzystując w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych technologię informacyjną, nie zapominajmy więc o aspekcie pedagogicznym naszych oddziaływań na uczniów. Nowoczesna technologia powinna być przede wszystkim czynnikiem stymulującym rozwój młodego człowieka, pomagać mu w rozwiązywaniu problemów badawczych, służyć samokształceniu, rozwijaniu samodzielnego myślenia. Wyposażając uczniów w umiejętności niezbędne do funkcjonowania we współczesnym społeczeństwie informacyjnym, sprawimy, że szkoła stanie się nie tylko nowoczesna i przyjazna, ale również skuteczna. Naukowcy, zajmujący się ekonomicznym rozwojem świata, przewidują bowiem, iż obecni uczniowie będą w swym życiu zawodowym zmuszeni średnio 6 8 razy zmieniać pracę, a ponadto podjąć ją w 3 zawodach, które jeszcze nie istnieją. dr Józefina Turło Pracownia Dydaktyki Fizyki Instytut Fizyki Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu Kształcenie na odległość Moda czy rewolucja w nauczaniu? Jest wielkim przesądem przypuszczać, że wiedza może być zdobywana jedynie przez chodzenie do szkół i uczelni. Nie ma nic bardziej nobilitującego i trwałego niż samokształcenie Mahatma Gandi G lobalna sieć komputerowa stała się faktem. Wyniki badan GUS 1 potwierdzają systematyczny wzrost liczby gospodarstw domowych posiadających komputery włączone do Internetu. Poszerza się zakres usług i informacji uzyskiwanych przez internautów w sieci. Rosną umiejętności w wykorzystaniu technologii informacyjno-komunikacyjnej (ITC). Można stwierdzić, że komputer włączony w sieć informatyczną stał się narzędziem poznania rzeczywistości realnej w rzeczywistości wirtualnej 2. Jest również bardzo ważnym środkiem komunikacji międzyludzkiej. Zmiany te następują bardzo szybko i rodzą konsekwencje nie tylko techniczne czy też ekonomiczne, ale i społeczno-kulturowe. Wpływają również na rzeczywistość edukacyjną współczesnej szkoły, czego jednym z przejawów jest zastosowanie komputerów w procesie edukacji. Komputer, jak żadne inne narzędzie, umożliwia zobrazowanie zjawisk zachodzących w otaczającym nas świecie. Pozwala na tworzenie modeli i symulacji procesów umożliwiających rozwiązywanie różnego rodzaju problemów (zadań). Wykorzystanie technologii multimedialnej zwiększa atrakcyjność, a przede wszystkim komunikatywność przekazywanej informacji. Staje się również wygodnym narzędziem w organizacji i zarządzaniu procesem kształcenia. Połączenie komputerów w sieć teleinformatyczną pozwala uzyskać dodatkową wartość. Jest nią możliwość kształcenia na odległość, tzn. poza tradycyjną salą, w tak zwanej klasie wirtualnej. Możliwości sieci internetowej wpływają też na różne aspekty metodyki kształcenia. Do najważniejszych należy zaliczyć jednoczesną realizację procesu kształcenia indywidualnego i zespołowego, z uwzględnieniem potrzeb i wymagań ucznia oraz celów kształcenia stawianych przez nauczyciela. Nie bez znaczenia jest także stworzenie odpowiednich warunków do samokształcenia jako istotnego elementu w rozwoju indywidualnym ucznia. Bardzo komfortowa staje się komunikacja pomiędzy uczestnikami procesu kształcenia, gdyż może odbywać się nie tylko w czasie rzeczywistym (synchronicznie, on-line) ale również w dowolnym i dogodnym dla poszczególnych stron procesu (asynchronicznie, off-line). Podstawowe pojęcia związane z nauczaniem na odległość Wraz z rozwojem technologii informacyjnokomunikacyjnej następował rozwój teorii związanych z wykorzystaniem narzędzi ICT w procesie edukacji. Powstało wiele pojęć i definicji, określających poszczególne teorie i koncepcje kształcenia na odległość. Warto przytoczyć najważniejsze z nich, będące swoistymi kamieniami milowymi i jednocześnie znakami rozpoznawczymi kształcenia na odległość. I tak, kształcenie przy użyciu kompu- Uczyć lepiej 2/2009 tera jako narzędzia dydaktycznego i zarazem zarządzającego procesem nauczania nosi nazwę Computer Based Training. Wykorzystanie w procesie edukacji struktury rozległych sieci komputerowych, zwłaszcza sieci Internet nosi nazwę: Internet Based Training lub Web Based Training. Natomiast sam proces kształcenia zdalnego (na odległość), w którym wykorzystuje się narzędzia ICT i komputery połączone w sieć nazywamy e-education. Pojęciem e-learning nazywamy proces uczenia się z wykorzystaniem narzędzi ICT ze szczególnym uwzględnieniem Internetu. Funkcjonuje jeszcze jedno pojęcie, a mianowicie e-teaching, które oznacza proces nauczania w środowisku sieci internetowej z wykorzystaniem narzędzi ICT. Należy zaznaczyć, że najczęściej do określania całokształtu procesów związanych z nauczaniem na odległość potocznie używa się pojęcia e-learning. Inna grupa specjalistycznego nazewnictwa związana jest z oprogramowaniem. Systemy umożliwiające zarządzanie, administrowanie, monitorowanie procesem szkolenia noszą nazwę Learning Management System (LMS). Systemy pozwalające na projektowanie, składowanie i publikację materiałów dydaktycznych oraz m.in. kontrolę stopnia przyswojenia wiedzy noszą nazwę Learning Content Management System (LCMS). Potocznie systemy te nazywamy platformami edukacji zdalnej lub platformami e-learningowymi, gdyż służą do zarządzania wyłącznie kursami e-learningowymi. W celu zachowania kompatybilności oraz komplementarności poszczególnych narzędzi 7

8 Dydaktyka wprowadzono standardy oprogramowania do e-learningu. Najistotniejszym z nich jest specyfikacja Sharable Content Object Reference Model (SCORM), która opisuje wymagania techniczne kursu e-learningowego. Spełnienie tego standardu pozwala m.in. na przenoszenie kursów pomiędzy platformami e-learningowymi. Kontrowersje wokół e-learningu Kształcenie na odległość wzbudza różne emocje: od entuzjazmu do ostrej krytyki; od uznania go za panaceum na wszelkie problemy współczesnej oświaty do traktowania jako mody, która prowadzi na manowce. Jakie zalety i wady kształcenia na odległość wymienia się najczęściej? Otóż, zwolennicy podkreślają, że e-learning: podnosi poziom kształcenia; uatrakcyjnia zajęcia poprzez zastosowanie różnych środków przekazu; spełnia oczekiwania współczesnej młodzieży wychowanej w duchu społeczności informatycznej; wszechstronnie rozwija ucznia (samokształcenie, aktywność, poczucie sprawstwa i możliwości wyboru); indywidualizuje proces nauczania, umożliwiając dostosowanie tempa i zakresu materiału do potrzeb ucznia; pozwala na realizację nauczania w czasie i miejscu dogodnym dla prowadzącego zajęcia jak i ucznia; łamie bariery edukacyjne związane z ułomnościami czy też chorobami ucznia oraz bariery geograficzne; zmniejsza lub eliminuje stres szkolny; rys. Iwona Wrzosowska zmniejsza koszty finansowe nauki, zwłaszcza po stronie ucznia. Przeciwnicy e-learningu zauważają natomiast, że: nie jest w stanie zastąpić bezpośredniego kontaktu nauczyciela z uczniem, szczególnie na pierwszych etapach edukacji; istnieje niebezpieczeństwo, że szkoła w wyniku wdrożenia e-learningu zredukuje swoją misję jedynie do przekazywania wiedzy merytorycznej; z uwagi na dużą anonimowość nauczyciela, nauczanie przez sieć może stać się źródłem manipulacji poprzez formułowane cele i przekazywane treści; nie wszyscy uczniowie są w stanie spełnić wymogi kształcenia e-learningowego, zwłaszcza w zakresie organizacji pracy oraz samodyscypliny i motywacji; samokształcenie bez odpowiedniego kierownictwa może skutkować niespójnością i niekompletnością wiedzy; e-learning z powodu samodzielnej nauki w niektórych przypadkach jest znacznie bardziej czasochłonny niż forma tradycyjna; istnieje niebezpieczeństwo wyalienowania ucznia z właściwego mu kręgu kulturowego. Aktualnie nie ma naukowych opracowań, pozwalających na potwierdzenie lub odrzucenie wszystkich zalet oraz niebezpieczeństw, jakie niesie ze sobą e-learning. Pewne próby zostały podjęte przez polskie uczelnie 3 oraz Amerykański Departament Edukacji 4. Część z wymienionych wyżej wad i zalet znajduje jednak swoje uzasadnienie w dotychczasowej praktyce. Należy stwierdzić, że tylko poznanie zasad i metod oraz właściwych rozwiązań organizacyjnych pozwoli uniknąć niebezpieczeństw, jakie niesie ze sobą wykorzystanie całego potencjału tej metody kształcenia. Natomiast szkoła jest zobowiązana do ustawicznego rozwoju i doskonalenia swoich środków dydaktycznych. Wdrożenie e-learningu jest jedną z możliwości realizacji tego postulatu. Roman Dwulit nauczyciel konsultant ds. technologii informacyjnej ODN w Poznaniu 1 Według badań z 2007 r. wyposażenie gospodarstw w komputery 54%, Internet 41% (szerokopasmowy 30%). 2 M. Tanaś, Teoretyczno-metodyczne uwarunkowania kształcenia na odległość, Warszawa 2007, s Wyniki badań UMK w Toruniu, UMCS w Lublinie i Uniwersytetu Gdańskiego z lat Zanim dziecko zacznie czytać O etapach kształcenia gotowości sześciolatka do nauki, diagnozowaniu jego umiejętności i potrzebie indywidualizacji zajęć. P odstawa programowa wychowania przedszkolnego wymienia zespół umiejętności, które dziecko, kończące edukację przedszkolną i rozpoczynające naukę w szkole podstawowej, powinno opanować. W tej części dokumentu nie mówi się o znajomości liter czy elementarnej umiejętności czytania. Zwraca się natomiast uwagę, że dziecko na tym etapie rozwoju zaczyna interesować się czytaniem i pisaniem, przejawia gotowość do nauki tych umiejętności. Co zatem powinien robić nauczyciel w zakresie przygotowania dziecka do nauki czytania? Celem pierwszego etapu zabiegów wychowawczo dydaktycznych jest ogólny rozwój dziecka. Należy przez to rozumieć przekazywanie podopiecznym wiadomości o otaczającym ich świecie, pracę nad wzbogacaniem ich słownictwa, ćwiczenie spostrzegawczości, kształcenie umiejętności rozróżniania kształtów, barw, trening koncentracji uwagi, rozwój pamięci słuchowej i wzrokowej. W praktyce działania nauczyciela powinny więc skupiać się na czytaniu dzieciom książek o treściach związanych z ich przeżyciami, na wspólnym oglądaniu i omawianiu ilustracji, organizowaniu biblioteki z literaturą dla dzieci i wdrażaniu do korzystania z niej, oglądaniu filmów dziecięcych, opowiadaniu ich treści. Dzieci mogą także tworzyć własne książeczki, rysując obrazki tematycznie powiązane, a następnie łączyć je w pewną całość. Dużym zainteresowaniem cieszą się także wśród przedszkolaków krótkie zagadki, których odgadywanie wiąże się z przeżywaniem radości sukcesu. Kolejny etap pracy z dzieckiem polega na rozwijaniu wrażliwości słuchowej. Początkowo uwrażliwiamy je na dźwięki i szmery występujące w otoczeniu, np. odgłosy zwierząt, dźwięki wydawane przez instrumenty muzyczne itd. Stopniowo należy przejść do kształtowania wrażliwości na dźwięki 8 Uczyć lepiej 2/2009

9 Dydaktyka i szmery mowy ludzkiej. Rozwój świadomości językowej zaczyna się od ćwiczenia zdolności dzielenia zdań na porcje znaczeniowe, frazy, a później na słowa. Następnie dzieci dzielą słowa początkowo na sylaby, potem elementy śródsylabowe i wreszcie, zazwyczaj po odpowiednim treningu, dokonują segmentacji fonemowej. Ćwiczenia słuchu fonematycznego polegają na słuchowym wyróżnianiu głoski, najpierw na początku, następnie na końcu, a wreszcie w środku wyrazu. Kiedy dzieci potrafią już wyodrębnić poszczególne głoski, należy przystąpić do analizy słuchowej całych wyrazów, a następnie ich syntezy pod względem dźwiękowym. Według nowej podstawy programowej praca z dzieckiem w okresie przedszkolnym w zakresie przygotowania do nauki czytania powinna się na tym etapie zakończyć. Cóż więc zrobić, kiedy dzieci przeszły omówione etapy i wykazują zainteresowanie nauką czytania? Pani profesor Edyta Gruszczyk-Kolczyńska w komentarzu do podstawy programowej pisze: Należy jeszcze raz podkreślić, że na poziomie wychowania przedszkolnego można uczyć dzieci czytania, ponieważ programy autorskie mają rozszerzać to, co jest zalecane w podstawie programowej. Nie może się to jednak odbywać kosztem wykształcenia gotowości dzieci do nauki czytania w połączeniu z nauką pisania. W kontekście tak postawionych priorytetów edukacyjnych w wychowaniu przedszkolnym na nauczycielu spoczywa bardzo duża odpowiedzialność za przeprowadzenie trafnej diagnozy sprawności i umiejętności dziecka. Jest to jedno z najtrudniejszych zadań nauczyciela. Diagnozowanie osiągnięć dzieci opiera się na humanistycznej koncepcji rozwoju człowieka, która zakłada odrębność i indywidualność każdej jednostki. Postępy i zmiany w rozwoju mają więc prawo przebiegać w tempie właściwym dla każdego dziecka. W związku z tym zaleca się w przedszkolu nauczanie zindywidualizowane, które wymaga precyzyjnej, przemyślanej pracy nauczyciela, dopasowania i zróżnicowania zadań tak, by odpowiadały każdemu dziecku z osobna, zgodnie z rozpoznaniem. Na czym więc polega indywidualizacja podczas zajęć edukacyjnych? Nauczyciel, przygotowując scenariusz zajęć, powinien: precyzyjnie zaplanować cele do realizacji, przeanalizować możliwości poszczególnych dzieci w osiągnięciu konkretnych celów, wybrać moment, w którym dokona zróżnicowania stopnia trudności zadania edukacyjnego, określić metody, formy i środki odpowiednie do realizacji zamierzeń, zaprojektować przebieg zajęć, zrealizować zajęcia, przeprowadzić ewaluację pod kątem osiągnięcia celów zarówno przez grupę, jak i poszczególne dzieci. W indywidualizacji zajęć najważniejsze jest danie szansy na sukces każdemu dziecku, dlatego myśląc o celach edukacyjnych, uwzględniajmy różny poziom trudności zadań. I tak na przykład, gdy planujemy jako jeden z celów: dziecko układa historyjkę obrazkową z czterech obrazków to pamiętajmy, że nie wszystkie dzieci w grupie poradzą sobie z tym zadaniem, ale będą też takie, które potrafią dużo więcej. Można więc zaproponować zadania na trzech poziomach trudności, np. pierwszy poziom wybór pierwszego i ostatniego obrazka (dwa środkowe są już przyklejone do kartki), drugi poziom układanie obrazków wg kolejności zdarzeń, trzeci poziom układanie obrazków wg kolejności zdarzeń, dorysowywanie brakującego obrazka, odczytywanie zdań i układanie pod obrazkami. To tylko przykładowe propozycje zajęć. W codziennej pracy z dziećmi najważniejszy jest wybór takiej metody, która będzie odpowiadała potrzebom i możliwościom danej grupy. Warto pamiętać, że podstawowym zadaniem w pracy wychowawczo-dydaktycznej z dziećmi w wieku przedszkolnym jest dbałość o ich harmonijny rozwój, a nie opanowanie do perfekcji określonych wiadomości i umiejętności, które będą w przyszłości przedmiotem edukacji w szkole podstawowej. Małgorzata Rutkowska doradca metodyczny ds. wychowania przedszkolnego ODN w Poznaniu Inspiracje Czytanie dzieła sztuki Interpretacja obrazu Zjawa Barbary Radziwiłłówny jest propozycją pracy z tekstem kultury. Łączy treści z różnych dziedzin wiedzy, pokazuje też, jak przenikają się wpływy wielu dyscyplin sztuki. Zajęcia można zrealizować w przestrzeni Muzeum Narodowego w Poznaniu, w którego zbiorach owo płótno się znajduje. Uczyć lepiej 2/2009 O braz Wojciecha Gersona ( ) Zjawa Barbary Radziwiłłówny 1866 r. [Olej na płótnie, 281 x 189 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu] z racji wyraźnych nawiązań historycznych, sposobu ujęcia tematu oraz różnych źródeł inspiracji artystycznych uznać można za materiał dobrze służący ćwiczeniom interpretacyjnym. Od opisu do interpretacji Wprowadzając uczniów w zasady świadomego odbioru dzieła sztuki malarskiej, skoncentrujmy się najpierw na wyodrębnieniu najistotniejszych elementów sprecyzowaniu tematu, zwróceniu uwagi na jego związek z tytułem, rozpoznaniu przedstawionej sytuacji, dostrzeżeniu postaci i określeniu relacji między nimi. W analizie powinniśmy się starać przechodzić od ogółu do szczegółu (np. kompozycja, plany, kolorystyka, źródło i sposób wykorzystania światła). W przypadku obrazu Wojciecha Gersona Zjawa Barbary Radziwiłłówny tytuł w zasadzie bezpośrednio wskazuje bohaterów i historię, jaką przedstawia. Wiedza historyczna pozwala z łatwością zidentyfikować na płótnie postać Barbary Radziwiłłówny i jej męża Zygmunta Augusta. Sięgnięcie do źródeł historycznych i zapoznanie się z możliwie wieloma aspektami dziejów romansu i drugiego małżeństwa ostatniego z Jagiellonów ułatwi zrozumienie dramatyzmu przedstawionej sytuacji. Koncepcja obrazu sprawia, że jego odbiorca staje się od razu świadkiem kulminacyjnego punktu seansu spirytystycznego. Udział w nim bierze król, z którego inicjatywy zapewne odbywa się ta scena, a towarzyszy mu sprawca pojawienia się ducha Barbary Jan 9

10 Inspiracje Twardowski (warto przy okazji dodać, że istnienie tej na wpół legendarnej postaci potwierdza Lustro Twardowskiego, przechowywane w zakrystii kościoła parafialnego w Węgrowie). Widzimy także paziów, mimowolnych świadków całego zajścia. W opisie analizowanego dzieła szczególną uwagę należałoby zwrócić na sposób przedstawienia dwóch współwystępujących przestrzeni: metafizycznej i materialnej. Nad postaciami realnymi góruje duch czy też zjawa Barbary Radziwiłłówny. Artysta znakomicie podkreślił jej przynależność do innego świata. Nie dość, że unosi się w powietrzu i wyłania niejako z dymiącego kociołka, usytuowanego tuż przy Twardowskim, to jeszcze miejsce, w którym się pojawia, oddzielone zostało zieloną kotarą. Efekt ten podkreśla też zróżnicowana kolorystyka jasna paleta barw w przedstawieniu rzeczywistości nadprzyrodzonej zderzona jest z nasyconymi kolorami realnego wymiaru świata. Dodatkowo wprowadzenie kotary kurtyny podkreśla umowność, teatralność sceny, niemal jak występu na scenie. Możemy zinterpretować to jako sugestię autora, jakoby wywołana zjawa była sztuczką, przedstawieniem autorstwa Twardowskiego. Dokładne przyjrzenie się przedstawionej sytuacji uświadamia też, że król jest jedyną osobą, która zjawę widzi. Mag bowiem zwrócony jest ku królowi, zaś paziowie zdają się bardziej skupiać na osobie króla wydają się przerażeni, załamani postawą monarchy, który, zobaczywszy zmarłą żonę, zerwał się z fotela ku niej. Jego gest wyrażać może tęsknotę, ale i adorację, uwielbienie. Te uczucia nie znajdują jednak spełnienia. Zjawa Radziwiłłówny zwraca jedynie głowę w kierunku króla, lecz jej gesty są nieme. Ponadto przeszkadzać w tym może sam wywołujący, który stara się trzymać Zygmunta Augusta jak najdalej od niej. Być może dlatego, by jego ewentualne oszustwo nie wyszło na jaw. A duch może przecież za chwilę rozpłynąć się, ulecieć. To wszystko rodzi swego rodzaju napięcie. Konteksty interpretacyjne Kolejnym krokiem w odczytywaniu dzieła malarskiego może być próba rozpoznania cech charakterystycznych dla określonego nurtu artystycznego, wskazanie źródeł inspiracji, przywołanie odpowiednich odwołań kulturowych. Warto spróbować uświadomić uczniom, że istotą pogłębienia interpretacyjnego jest przejście od analizy tego, co i jak dzieło przedstawia do treści i sensów, które konotuje. Obraz Wojciecha Gersona, mimo że namalowany został w 1886 roku, to jednak wpisuje się, podobnie jak i wiele innych jego płócien, jeszcze w nurt romantyzmu. Świadczy o tym chociażby wybór tematu ukazanie niemożliwej, niespełnionej miłości. Zwróćmy także uwagę, że król ukazany jest bez żadnych atrybutów, ponieważ w sposobie ujęcia tematu dominować miał ludzki, a nie monarszy dramat. Niosło to ze sobą oczywiście sporą dozę sentymentalizmu. Charakterystyczne dla tego nurtu jest też wprowadzenie zjawy, ducha, a co za tym idzie nastroju tajemniczości. Obecność Twardowskiego, postaci na wpół legendarnej, także dodaje aury niezwykłości. Autor nie rozstrzyga też ostatecznie, czy faktycznie udało się wywołać ducha zmarłej, czy być może to tylko efekt oszustwa zręcznego maga. Dodatkowe wątki do interpretacji obrazu wprowadzają jego związki z literaturą (co dodatkowo potwierdza nawiązania do romantyzmu). Jako pierwsze narzuca się skojarzenie z Mistrzem Twardowskim, powieścią Józefa Ignacego Kraszewskiego, wydaną w 1840 roku. Gerson jednak najprawdopodobniej wykorzystał jeszcze jeden motyw. Otóż Barbara Radziwiłłówna była bohaterką bardzo głośnego i znanego w tamtym czasie utworu Alojzego Felińskiego, wydanego w 1817 roku. Autor dramatu przedstawia tytułową postać jako patriotkę. Jej gorące uczucie do mężczyzny króla nakłada się z miłością do ojczyzny. Radziwiłłówna została wyidealizowana, przedstawiona jako szlachetna, dobra królowa prześladowana przez złą, okrutną cudzoziemkę Bonę. Kiedy wszystko zmierza ku zgodzie narodowej, główna bohaterka zostaje otruta, ale umiera jako Polski matka. Znajomość tego dramatu przez Gersona uwidacznia się w sakralizacji Radziwiłłówny, wykreowanej zgodnie z wyznacznikami kultu maryjnego. Skojarzenie to dodatkowo uruchamia usytuowanie bohaterki pomiędzy dwiema ciemnozielonymi zasłonami, jej unoszenie się w powietrzu, górowanie nad pozostałymi postaciami, co odwołuje nas do Madonny Sykstyńskiej Rafaela Santi. W tej sytuacji gest rąk Zygmunta Augusta możemy zobaczyć w innym świetle jako proszenie o pomoc, o łaskę, wstawiennictwo. Biorąc pod uwagę fakt, że obraz był malowany z myślą o dziewiętnastowiecznym widzu, nie możemy wykluczyć, że w czasach carskiej cenzury artysta właśnie w taki sposób chciał dać wyraz swoim patriotycznym uczuciom i pokrzepić serca rodaków. Interpretacja porównawcza Trafne wskazanie zasady zestawienia tekstów kultury, dostrzeżenie punktów stycznych między nimi, selekcja i hierarchizacja rozpoznań wynikających ze szczegółowych analiz oto umiejętności decydujące o dobrze przeprowadzonej interpretacji porównawczej. Przećwiczyć je możemy, umieszczając obraz Wojciecha Gersona w różnych kontekstach porównawczych. Proponuję zatem: 1. Zestawienie Zjawy Barbary Radziwiłłówny z innymi XIX wiecznymi obrazami, prezentującymi tych samych bohaterów (np. płótnami Władysława Łuszczkiewicza, Artura Grottgera, Jana Matejki czy Józefa Simmlera). Przedmiotem tak ukierunkowanej interpretacji może być rozpoznawanie cech charakterystycznych dla nurtu romantycznego lub wskazanie wyznaczników malarstwa historycznego. 2. Porównanie możliwości wykorzystania źródeł historycznych w malarstwie i w kinie lub analiza porównawcza sposobów kreacji postaci historycznych w ikonografii i filmie (Barbara Radziwiłłówna reż. Józef Lejtes 1936 r., Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny reż. Janusz Majewski 1982 r.). 3. Porównanie mitotwórczej roli kultury (malarstwa, literatury, filmu) z demaskatorstwem stereotypów, mitów narodowych i kodów patriotyczno-religijnych we współczesnej prozie na przykładzie Barbary Radziwiłłówny z Jaworzna-Szczakowej. Fragmenty prozy Michała Witkowskiego właściwie dobrane pozwolą na odwołania do kontekstów, o których była już mowa. Przy okazji tej kontrowersyjnej powieści warto podyskutować o granicach artystycznej prowokacji. Praca z tekstami kultury stwarza bardzo duże możliwości wykorzystania różnych form zajęć, które mogą okazać się atrakcyjne dla uczniów. Ważne jednak, aby materiał dobrać stosownie do możliwości i zainteresowań odbiorców. Bardziej wyrobionym kulturowo warto zaproponować różnorodne konteksty, inspirujące do dyskusji i samodzielnych refleksji. Piotr Szaradowski historyk sztuki, pracownik merytoryczny Działu Edukacji Muzeum Narodowego w Poznaniu; doktorant w Instytucie Sztuki PAN 10 Uczyć lepiej 2/2009

11 Komunikacja społeczna Manipulacja językowa w prasie Świadomość zabiegów językowych wykorzystywanych przez dziennikarzy decyduje o krytycznym odbiorze tekstów użytkowych. Czytanie ze zrozumieniem to m.in. umiejętność dostrzegania przejawów językowej manipulacji. M ożna uznać za pewnik, że informacja jest czymś, czego przede wszystkim w prasie codziennej poszukuje odbiorca. Potrzeba bycia na bieżąco, zdobywanie wiedzy na temat wydarzeń w kraju i za granicą, w świecie gospodarki, kultury, nauki to podstawowe powody, dla których kupujemy dzienniki. Z innych powodów sięgamy po teksty, których podstawowym celem nie jest informowanie: felietony np. Pilcha i Passenta zachwycają nas wirtuozerią języka, rozbawiają trafnym spostrzeżeniem lub doskonałą, ironiczną puentą. Mamy jednak świadomość, że autorzy przedstawiają osobisty, prywatny, czasem ironiczny, innym razem żartobliwy obraz świata. Uczenie świadomego odbioru nie tylko dzieł literackich, lecz także tekstów użytkowych należy przecież do zadań szkolnej edukacji polonistycznej. Wszak sprawdzana na maturze umiejętność czytania ze zrozumieniem tekstów nieliterackich wynika z wymagań określonych w podstawie programowej jako rozpoznawanie różnych funkcji tekstów użytkowych, odróżnianie informacji od opinii, odczytywanie w tekstach zarówno informacji jawnych, jak i ukrytych, dostrzeganie przejawów manipulacji i prowokacji. Kształtowanie podstawowych kompetencji czytelniczych zmierza do tego, aby odbiorca informacyjnych tekstów prasowych miał świadomość modelowej sytuacji komunikacyjnej, zwanej paktem faktograficznym, opartym na swoistej umowie między nadawcą (np. ogólnopolskie medium prasowe) a odbiorcą. Odbiorca musi mieć świadomość, że dziennikarska informacja powinna odpowiadać na kilka podstawowych pytań: kto?, co?, gdzie?, kiedy?, jak?, dlaczego?, z jakim skutkiem? Istotne jest również to, aby potrafił dostrzec przejawy i konsekwencje łamania tej umowy, gdy nadawca, zamiast informować, wykorzystuje swoją przewagę i proponuje odbiorcy treści nieweryfikowalne, perswazyjne, wreszcie manipulacyjne. Świadomość odbiorcza stanowi pojęcie kluczowe dla charakterystyki perswazji i manipulacji. Funkcja perswazyjna wypowiedzi polega na usiłowaniu uzyskania realnego wpływu na sposób myślenia lub postępowania odbiorcy, jednakże nie drogą bezpośredniego rozkazu, lecz metodą utajoną i pośrednią, tak iż w wypowiedzi dominuje z pozoru inna (np. estetyczna, poznawcza, emotywna) funkcja językowa 1. Manipulację określa się jako takie działanie perswazyjne, w które wpisana jest nieetyczność nadawcy gdy cele, korzyści, które nadawca chce osiągnąć, dzienniki GAZETA WYBORCZA RZECZPOSPOLITA POLSKA THE TIMES DZIENNIK porządek informacji z danego dnia (tu z 5 sierpnia 2009 r.) 1. Przechodzenie na emeryturę w służbach mundurowych. 2. Adam Rotfeld w radzie, przygotowującej koncepcję strategiczną NATO. 3. Amerykański pomył na złomowanie starych aut. 4. Wynegocjowanie przez B. Clintona zwolnienia amerykańskich dziennikarek schwytanych na granicy chińsko-koreańskiej. 1. Instytucja świadka koronnego i skorumpowani urzędnicy. 2. Dotacje unijne dla firm z najbogatszych regionów Polski. 3. Uwolnienie amerykańskich dziennikarek. 1. Polskę ominęła recesja; umacnia się złoty. 2. Rozprzestrzenianie się wirusa świńskiej grypy. 3. Ujawnienie nowych faktów w sprawie zamordowania K. Olewnika. 1. SB w maju 1989 roku rozpracowywała A. Kwaśniewskiego. 2. Zapowiedzi rządu nie będzie więcej prywatyzacji spółek Skarbu Państwa. 3. Uwolnienie amerykańskich dziennikarek. 4. Umorzenie tzw. śledztwa podsłuchowego. są obce odbiorcy, niezgodne z jego potrzebami, szkodliwe dla niego. Aby młody odbiorca mógł się uchronić przed wpływem manipulacji, musi stać się czytelnikiem świadomym mechanizmów językowych, wykorzystywanych przez dziennikarzy. Analiza wybranego materiału prasowego będzie okazją do ich rozpoznania. 1. Gatekeeping, czyli selekcjonowanie i porządkowanie zdarzeń w informacji Przyjrzyjmy się pierwszym stronom dzienników z wybranego dnia. Wpisanie do tabeli tematów dnia ze wskazaniem miejsca, które zajmują na łamach, pozwoli zilustrować hierarchię ważności materiałów informacyjnych dla różnych zespołów redakcyjnych. Pierwszy przykład wykonajmy wspólnie z uczniami, pozostałą część tabeli dotyczącą innych dzienników (np. Rzeczpospolita, Dziennik, Polska The Times ) powinni uzupełnić samodzielnie. miejsce na 1. stronie 1. Artykuł w punkcie centralnym (dwie trzecie strony); wielkie litery w tytule; rysunek satyryczny. 2. Cztery krótkie akapity w lewej kolumnie 3. Dwa akapity w lewej kolumnie, u dołu. 4. Jeden akapit, prawy dolny róg. 1. Artykuł w punkcie centralnym (trzy czwarte strony), rysunek metafora. 2. Dwa akapity, prawa kolumna u góry. 3. Trzy akapity, prawa kolumna u dołu. 1. Artykuł w punkcie centralnym (ponad pół strony); infografika (wykres kursu euro). 2. Cztery akapity, u dołu strony z lewej. 3. Trzy akapity, u dołu strony po prawej. 1. Artykuł w punkcie centralnym (trzy czwarte strony); wielkie litery w tytule; archiwalne fotografie. 2. Krótka notka w lewej kolumnie, u góry. 3. Krótka notka w lewej kolumnie, w środkowej części. 4. Krótka notka w lewej kolumnie, u dołu. Na podstawie przeprowadzonych obserwacji można sformułować kilka wniosków. Warto uświadomić sobie, że selekcja, hierarchia, pomijanie niektórych faktów i eksponowanie innych to metody działania sprzyjające manipulacji. Okazuje się, że to, o czym myślimy jako o sprawie najważniejszej, w dużej mierze zależy od zainteresowań, preferencji i doświad- Uczyć lepiej 2/

12 Komunikacja społeczna rys. Patrycja Kowal czeń gatekeeperów (selekcjonerów) w danej redakcji. Zdarza się, rzecz jasna, że wszystkie redakcje decydują się na ten sam temat, dotyczy to jednak wydarzeń o charakterze dramatycznym, sensacyjnym, również poruszających kwestie mające wymiar globalny czy też istotnych dla większości społeczeństwa. 2. Ważnym narzędziem manipulacji są niektóre nagłówki (tytuły, pod- i nadtytuły) i lidy Badania prasoznawcze wskazują wyraźnie, że większość (około 75%) czytelników gazet czyta jedynie tytuły i lidy, do tekstu głównego artykułu sięgając tylko wtedy, gdy zostanie zachęcona. Tytuł i lid pełnią więc nie tylko funkcję informacyjną, ale również funkcję reklamową, impresywną. Oczywiście, żeby stwierdzić, czy mamy do czynienia z manipulacją językową, musimy powiązać tytuł z artykułem: nagłówek nie jest przecież tekstem samoistnym. Przeanalizujmy wspólnie z uczniami wybrane przykłady, rozpoznając zastosowane zabiegi językowe i ich funkcje. Następnie poprośmy, aby uczniowie samodzielnie poszukali w prasie nagłówków, wykorzystujących podobne mechanizmy. Tytuł Haki na Kwaśniewskiego ( Dziennik z ) nawiązuje do wyrażenia mieć haka na kogoś, który pochodzi z potocznego rejestru polszczyzny i oznacza wiedzieć o kimś coś lub dowiedzieć się o kimś czegoś, co może być wykorzystane przeciwko niemu 2. Upotocznienie zastosowane zostało w celu zyskania na wyrazistości, obrazowości, a także emocjonalności przekazu. Jednocześnie warto zauważyć, że tytuł może sugerować, iż sprawa dotyczy współczesności, a nie czasu sprzed 20 lat. Efekt sensacji często wykorzystywany jest przez dziennikarzy w celu przyciągnięcia uwagi jak największej liczby czytelników, a także odebrania ich konkurencji. Tytuł Emeryci w armii ( Gazeta Wyborcza z ) wyzyskuje wieloznaczność skojarzeń. Pierwsze skojarzenia, które wyzwala, odnoszą się do innych zakresów tematycznych niż poruszane w artykule. Pojawia się sugestia, iż w armii służą osoby starsze, słabsze, schorowane, ze względu na wiek nieumiejące skutecznie wypełniać powierzonych im zadań. Dopiero po zapoznaniu się z lidem jesteśmy w stanie odczytać drugie znaczenie, odkrywające mechanizm gry z czytelnikiem. Forma pytania zastosowana w tytule Świadkowie koronni: jak kupić ludzi władzy ( Rzeczpospolita z ) służy zaintrygowaniu czytelnika, ale również wciągnięciu go w rodzaj dialogu z autorem. Tytuł odwołuje się dodatkowo do formuł, które zwykle są wykorzystywane w tekstach poradnikowych, instruktażowych (odpowiedź na pytanie jak coś zrobić ). W zestawieniu z sensacyjnym, budzącym emocje zakresem tematycznym, którego pytanie dotyczy, cel piszącego (przyciągnięcie uwagi odbiorcy) zostaje osiągnięty. Sensacyjność jest także podkreślana w lidzie: BA- DANIA SKRUSZONYCH GANGSTERÓW / 85 procent twierdzi, że ich gang miał na usługach policjanta. Co trzeci, że spotkał skorumpowanych wyższych urzędników. Oczywiście sposobów przyciągania uwagi odbiorcy poprzez nagłówki czy lidy jest o wiele więcej. Warto też zwrócić uwagę na wyzyskiwanie rymów, emocjonalizmów, gry znaczeń czy brzmień, homonimii, powtórzeń etc. 3. Znamiona manipulacji może mieć komentarz pośredni, czyli powoływanie się przy informowaniu o czymś na cudze słowa. Cytowanie opinii stron ma służyć bezstronności i zwykle jest dla odbiorcy sygnałem rzetelności dziennikarskiej, niejednokrotnie jednak dobór osób lub wniosków, które formułują, jednoznacznie wprowadza element perswazyjny. To od indywidualnego wyboru autora zależy, czyje opinie zacytuje, a czyje pominie wszystko zależy od tego, jaki efekt ma zostać osiągnięty. Bez trudu znajdziemy przykłady cytowania zdań wyrwanych z kontekstu, które stawiają polityka czy specjalistę w złym świetle. Niezwykle często wyzyskuje się także anonimowość osób udzielających wypowiedzi, by przedstawić odbiorcy własne zdanie, lecz przerzucić odpowiedzialność na kogoś innego (sztandarowym przykładem takich działań jest powoływanie się na opinie przypadkowych przechodniów lub przeciętnego Kowalskiego ). Ponadto wypowiedź bezpośrednia nie tylko ożywia tekst, ale jeszcze wprowadza zróżnicowanie stylistyczne. Funkcja emotywna wyraźnie uwidoczniona zostaje na przykład w wypowiedzi osoby publicznej, zacytowanej w Dzienniku : Jestem zaskoczony, oburzony i wstrząśnięty. Po prostu szlag mnie trafia mówi Dziennikowi gen. Wojciech Jaruzelski. Nie tylko mamy do czynienia ze szczegółowym opisem stanu emocjonalnego, ale do tekstu wprowadzona zostaje potoczność, ekspresywność. Warto zauważyć, że wypowiedź jest tautologiczna: drugie zdanie wypowiedzi Jaruzelskiego powtarza to, co zostało powiedziane w pierwszym. Wykorzystywanie strategii autorytetu jest znanym sposobem na uwiarygodnienie przekazywanych treści, ponadto wprowadza również wrażenie większej obiektywności. Oto interesujący przykład z Gazety Wyborczej : To patologia, że podatnicy płacą mundurowym i emerytury, i pensje twierdzą eksperci. Po pierwsze mamy do czynienia z nadawcą kategorialnym ( eksperci ), po drugie ta opinia jest wyraźnie zbieżna z założeniami piszących. Włożenie takiej, a nie innej wypowiedzi w usta ekspertów to doskonały zabieg, jednak jedynie pozornie pozwalający zobiektywizować tekst. Kolejnym problemem, który należałoby poruszyć w związku z zagadnieniem manipulacji, jest odwoływanie się do emocji odbiorczych. Rozbudzenie tych emocji może nastąpić w wyniku wielu różnych zabiegów, między innymi poprzez odwołanie się do podstawowych potrzeb człowieka (np. potrzeby bezpieczeństwa), wywołanie poczucia zagrożenia (tego typu mechanizmy częściej stosowane są w dziennikach zaangażowanych ideologicznie lub w tabloidach). Używanie hiperboli czy budowanie relacji SWÓJ OBCY to tylko jedne z najczęstszych sposobów manipulowania odbiorcą. Nierzetelność dziennikarska polega w tym przypadku nie tylko na pokazaniu jednostronnych ocen, ale również na wykorzystaniu strachu czytelnika przed opisywanymi zjawiskami. Jak zauważa Jerzy Bralczyk, manipulację trudno zdemaskować jako kłamstwo: Manipulacja jest bardziej przewrotna: temu, kto manipuluje, nigdy nie można ostatecznie zarzucić manipulacji zawsze może utrzymywać, że to, co robi, robi w dobrej wierze 3. Pozostaje mieć nadzieję, że im większa liczba odbiorców będzie poznawała mechanizmy manipulacyjne, tym trudniej będzie nadawcy wygrać z odbiorcą, co być może wpłynie na poprawę jakości publicznego komunikowania. Wskazanie uczniom nawet kilku podstawowych mechanizmów manipulacji może się przyczynić do uważniejszego i krytycznego śledzenia przez nich komunikatów, choćby wszechobecnych reklam czy wypowiedzi polityków. dr Agnieszka Kula adiunkt w Zakładzie Retoryki, Pragmalingwistyki i Dziennikarstwa Instytutu Filologii Polskiej UAM 1 S. Barańczak, Słowo perswazja kultura masowa, Twórczość 1975, nr 7, s ; za: D. Galasiński, Chwalenie się jako perswazyjny akt mowy, Kraków 1992, s Wielki słownik frazeologiczny z przysłowiami, red. A. Kłosińska, E. Sobol, A. Stankiewicz, Warszawa 2005, s J. Bralczyk, Manipulacja językowa, [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Z. Bauer, E. Chudziński, Kraków 2000, s Uczyć lepiej 2/2009

13 Komunikacja społeczna Strategia informowania o ocenie Szkolne ocenianie bywa źródłem frustracji i konfliktów. Jedną z przyczyn jest brak umiejętności formułowania konstruktywnej informacji zwrotnej. W rzeczywistości szkolnej nieodłącznym elementem nauczania jest ocenianie. Jego funkcje wykraczają daleko poza weryfikowanie wiedzy ucznia. Obecność czynnika psychospołecznego w procesie oceniania często jest źródłem frustracji zarówno dla ocenianego, jak i oceniającego, a nierzadko też powodem konfliktu między nimi. Ogrom emocji towarzyszących komunikowaniu oceny dobrze ilustrują przykłady z literatury dla młodzieży: Brak mi już cierpliwości, Filipiakówna. Masz katastrofalne oceny i ani śladu dobrej woli. (M. Musierowicz: Szósta klepka ) Pan Phillips powiedział, że moja ortografia jest potworna, I podniósł tabliczkę wysoko, aby wszyscy mogli ją widzieć. Błędy były grubo podkreślone. Wstydziłam się bardzo. Marylo, ale czy to grzecznie postąpić w ten sposób z uczennicą, która przyszła po raz pierwszy? (L. M. Montgomery: Ania z Zielonego Wzgórza ) Jeśli ocena, poza diagnozą umiejętności ucznia, ma pełnić funkcję motywującą do nauki, powinna być konstruktywną informacją zwrotną. Termin ten (z ang. feedback) wywodzi się z teorii komunikacji interpersonalnej i praktyki treningów grupowych. Na gruncie edukacji szkolnej informacja zwrotna rozumiana jest jako wyrażenie przez nauczyciela spostrzeżeń na temat jakości zadania wykonanego przez ucznia lub jego zachowania. Umiejętny przekaz tego typu informacji to jedno z cenniejszych narzędzi w procesie edukacji, o tym jednak, jak trudne, świadczyć mogą różne typy uchybień w zakresie efektywnej komunikacji. Najczęstsze błędy w konstruowaniu informacji zwrotnej Warto uzmysłowić sobie mechanizm błędów w konstruowaniu wypowiedzi o charakterze oceniającym. Wystrzeganie się ich jest szansą na dobrą komunikację i udane relacje osobowe. Poniżej lista najczęstszych błędów. Uogólnienie polega na używaniu niedookreślonych rzeczowników, które mogą oznaczać co innego dla przekazującego i odbierającego informację zwrotną (np. Nie podoba mi się twój styl mówienia. Nie powiedziałeś o najważniejszej rzeczy.). Generalizowanie to wyrażanie tzw. prawd absolutnych za pomocą takich słów jak: zawsze, nigdy, oczywiście. Przyczynia się do etykietowania, a w efekcie nawet do piętnowania uczniów. Bądźmy rys. Iwona Wrzosowska zatem ostrożni, nawet jeśli generalizacja dotyczyć miałaby informacji zwrotnej pozytywnej. (np. Nigdy nie słuchasz tego, co do Ciebie mówię. Zawsze przykładałeś się do matematyki.). Usunięcie z informacji zwrotnej jakiejś istotnej części zdania otwiera pole do interpretacji, a najczęściej nadinterpretacji tego, co przekazał nauczyciel. (Jestem oburzona! {kim? czym?}. Jesteś najgorsza {w czym? według jakich kryteriów?}). Czytanie w myślach to sytuacja, w której nauczyciel nie obserwuje ani nie słucha wystarczająco uważnie ucznia, lecz sugeruje mu reakcje, odczucia. (np. Na pewno myślisz sobie, że niesprawiedliwie cię oceniam. Proszę, nie bądź na mnie zły, nie mogę zaliczyć ci tego zadania.). Błędne związki przyczynowo-skutkowe. Zjawisko to przejawia się najczęściej poprzez obwinianie ucznia za nasz indywidualny stan emocjonalny. (np. Przez ciebie Uczyć lepiej 2/2009 wątpię w moje umiejętności pedagogiczne. Twoje wypowiedzi mnie zdenerwowały.) (na podstawie: M. McKay, M. Davis, P. Fanning: Sztuka skutecznego porozumiewania się ) Proces oceniania i zasady przekazywania informacji zwrotnej uczniom Ustna informacja zwrotna stawia nauczyciela w bezpośredniej relacji z uczniem. Dlatego tak ważne jest, aby komunikacja przebiegała w sposób niebudzący nieporozumień. Zanim jednak wyrazimy ocenę, przygotujmy jasne kryteria oceniania i poinformujmy o nich uczniów; wyjaśnijmy też wagę poszczególnych aspektów oceny. Istnieją dowody, że im więcej uczniowie wiedzą o tym, na jakiej podstawie będą oceniani, tym łatwiej odnajdują się w procesie oceniania i tym wyższe zyskują noty. Jeśli to możliwe, zaangażujmy uczniów do wzajemnej oceny według wskazanych kryteriów lub pozwólmy im współtworzyć kryteria oceniania. Warunkiem dobrej komunikacji jest dobrze przemyślana wypowiedź. Konstruktywna informacja zwrotna powinna uwzględniać następujące elementy: 1. Przedstawienie pozytywnych aspektów pracy ucznia. Zacznijmy i kończmy przekazywanie informacji, mówiąc o tym, co było wartościowe w wykonaniu zadania przez ucznia. Nie pozwólmy, by negatywna informacja zwrotna zdominowała przekaz. 2. Uwagi na temat tego, co wymaga korekty lub dodatkowej pracy ze strony ucznia. Skupiajmy się na tych aspektach wykonania zadania, na jakie uczeń ma wpływ; zwróćmy uwagę na umiejętności, które powinien doskonalić. Sformułujmy wskazówki dotyczące sposobu poprawienia pracy, zadania. 3. Propozycje wsparcia ucznia z naszej strony. Pamiętajmy, że poza wsparciem merytorycznym (dodatkowe wyjaśnienia dotyczące zagadnień lub rozumienia wymagań) uczeń może potrzebować wsparcia emocjonalnego. Naturalny lęk przed oceną udaje się oswoić, wyjaśniając, jaką korzyść ma informacja zwrotna w samodoskonaleniu. Jeśli mimo to uczeń reaguje emocjonalnie, możemy użyć techniki odzwierciedlania (np. Rozumiem, że jesteś wzburzony. Widzę, że wywołuje to w Tobie wiele emocji). W sytuacji szczególnie 13

14 Komunikacja społeczna trudnej, pamiętajmy o największym darze, jaki swoim uczniom może ofiarować nauczyciel o darze cierpliwości. 4. Funkcjonalność struktury wypowiedzi W trakcie komunikacji ustnej uwaga ucznia może łatwo ulec rozproszeniu, wówczas przekaz, nawet doskonale przygotowany, nie zostanie usłyszany lub zapamiętany. Warto zatem zadbać o koncentrację uwagi ucznia, pamiętając, aby: przekazywać jednorazowo nie więcej niż 3 5 informacji; stosować ustne drogowskazy, prowadzące tokiem naszego rozumowania (np. Innym przykładem na to, że jest, Z drugiej strony ; podtrzymywać uwagę według zasady 3P : Powiedz to, o czym zamierzasz powiedzieć. Powiedz to. Powiedz, o czym mówiłeś. Dbałość o konstruktywny przekaz informacji zwrotnej z pewnością przysłuży się budowaniu dobrych kontaktów z uczniami. Dobra komunikacja czyni bowiem relację nauczyciel uczeń przewidywalną, a tym samym bezpieczną i opartą na zaufaniu. Pozwala to na kształtowanie nie tylko sfery intelektualnej ucznia, lecz wspiera także jego rozwój emocjonalny. Pamiętajmy, że przyjmowanie oceny jest również procesem, w którym uczeń obserwuje nauczyciela, nabywając nawyków przekazywania informacji zwrotnych innym. Wierzę, że czas zainwestowany w poszukiwanie skutecznych strategii informowania o ocenie pozwoli na rozwój obu stron zarówno ocenianej, jak i oceniającej. Powodzenia! Polecane lektury: R. Bolton, Bariery na drodze komunikacji. [W:] Mosty zamiast murów. Podręcznik komunikacji interpersonalnej. Warszawa 2008, s M. McKay, M. Davis, P. Fanong, Sztuka skutecznego porozumiewania się, Gdańsk N. Pacard, P. Race, 200 tips for teachers, London A. Sztejnberg, Podstawy komunikacji społecznej w edukacji. Wrocław Sabina Sadecka psycholog, wykładowca i doktorantka w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, trener umiejętności psychospołecznych Wychowanie Doświadczenie śmierci w wychowaniu dzieci Kochany borze, dlaczego zamiast pozwalać ludziom umieraci nie zostawiasz tych co masz teras? Przeciesz musisz ciągle dorabiaci nowych. Listy dzieci do Boga P rzemiany cywilizacyjne wpłynęły na stosunek współczesnego człowieka do śmierci, a wraz z rozwojem konsumpcyjnego stylu życia pojawiła się kulturowa tanatofobia. Jest oczywiste, że lęku tanatycznego do końca nie da się wyeliminować z życia, ponieważ wiąże się on z reakcją na zagrożenie elementarnej potrzeby biologicznej potrzeby bezpieczeństwa. Nowoczesność próbuje całkowicie usunąć umieranie i śmierć z pola widzenia oraz z myśli społecznej, ale warto zauważyć, że dotyczy to tylko śmierci naturalnej. Środki masowego przekazu przeładowane są bowiem obrazami śmierci gwałtownych i brutalnych, na które reakcje są swobodniejsze niż na zwyczajną śmierć w realnym świecie. Charakterystyczny dla współczesnej kultury stosunek do śmierci jest przekazywany dzieciom. Często dorośli stwarzają przed dziećmi takie wrażenie, jakby śmierć nie istniała, uważając, że mówienie o niej wyrządzi dzieciom krzywdę. Ochrania się je przed zrozumieniem i zaakceptowaniem nieuchronności odchodzenia człowieka tak długo, jak tylko to możliwe. Czy taka postawa jest jednak właściwa i czy sprzyja ona prawidłowemu rozwojowi? Obserwuje się przecież, że zdrowe i normalnie rozwijające się dzieci często myślą o śmierci, nawet jeżeli niewiele o niej wiedzą. Oczywiście zdolność rozumienia jej jako pojęcia jest związana ze stopniem rozwoju psychicznego i wymaga odpowiedniego poziomu sprawności funkcji poznawczych. Dla dzieci w wieku 4 7 lat śmierć jest pojęciem niejasnym, natomiast w wieku 7-8 lat zaczyna budzić lęk jako zjawisko nieodwracalne, a około 9. roku życia pojęcie śmierci staje się możliwe do zrozumienia już w sposób dojrzały. Nie można tłumić w dzieciach zainteresowania śmiercią. Często to one, w przeciwieństwie do dorosłych, potrafią mówić o tym doświadczeniu w sposób bezpośredni, odczuwając ją głównie jako rozstanie wiążące się ze smutkiem i samotnością. Warto też zwrócić uwagę, że dziecięce wyobrażenia dotyczące śmierci mogą przybierać różną postać i formy. Śmierć może być pojmowana przez dziecko jako kara za niegrzeczność lub krzywda wyrządzona przez wroga, może być gwałtowna tak, jak w filmach lub odwracalna, jak w grach komputerowych. Trzeba zdać sobie sprawę, że bez nas dorosłych, dzieci niewiele rozumieją, a nasza postawa wycofania wraz z dziecięcym światem fantazji może rodzić w nich wiele obaw. Odczucia dziecka związane ze śmiercią mogą być bardziej skomplikowane i nieuporządkowane niż się przypuszcza, co nie będzie na pewno sprzyjać ich prawidłowemu funkcjonowaniu w przyszłości. Naturalną potrzebą dziecka jest chęć poznawania kwestii dotyczących życia i śmierci, zaś źródłem wiedzy powinni być rodzice i nauczyciele. To do nich należy umożliwienie dzieciom zrozumienia faktu przemijania i tego, że śmierć istnieje tak, jak istnieje życie. Śmierć ma nie tylko aspekt medyczny, fizyczny czy biologiczny, ale także aspekt wszechobecnych tego konsekwencji. Właśnie dlatego potrzebna jest gotowość dorosłych do rozmowy z dzieckiem na tematy przemijania w sposób dostosowany do jego możliwości percepcyjnych oraz odwaga w odpowiadaniu na pytania przez nie stawiane. Najważniejszym obszarem wprowadzającym dziecko w istotę życia i śmierci powinien być dom rodzinny. Drugim zaś, niepodważalnie bardzo istotnym szkoła, a przede wszystkim przygotowani do tego nauczyciele, którzy potrafią zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa w sytuacji rozważań nad istotą przemijania. Bardzo ważna jest intuicja pozwalająca dostrzec u dzieci potrzebę rozmowy oraz wyczucie stosownego momentu do podjęcia refleksji czy też zainicjowania dyskusji na temat śmierci, umierania. Bodźcem dla nauczycieli do podejmowania tak trudnego tematu mogą być na przykład wzniosłe nastroje towarzyszące takim świętom, jak: Święto Zmarłych, Boże Narodzenie czy Święta Wielkanocne, kiedy wspomina się bliskich, którzy odeszli. Wtedy też można zwrócić się nie tylko w kierunku refleksji dotyczącej istoty samego życia i śmierci wpisanej w naturę bytu ludzkiego, ale też w kierunku eschatologii chrześcijańskiej, która umiejscawia śmierć w przestrzeni nadziei i nadaje istnieniu wymiar transcedentalny. 14 Uczyć lepiej 2/2009

15 Wychowanie Inspiracją do podejmowania refleksji dotyczących śmierci może być bezpośrednie spotkanie ucznia ze śmiercią osoby bliskiej bądź zagrożenie śmiercią czy też sytuacja, gdy media informują o śmierci osoby znanej. Pomocą mogą okazać się w tej kwestii również wszelkiego rodzaju dzieła literackie programowe pozycje literaturowe, w których występuje wątek śmierci. Do takich można zaliczyć choćby: O psie, który jeździł koleją R. Pisarskiego (nauczanie początkowe), Bracia Lwie Serce A. Lindgren (szkoła podstawowa), Treny J. Kochanowskiego, Krzyżacy H. Sienkiewicza czy Chłopcy z Placu Broni F. Molnara (klasy gimnazjalne). Na uwagę zasługują też inne teksty kultury, choćby filmy (np. Król Lew W. Disney a), malarstwo czy muzyka. W oswajaniu starszych uczniów z problemem umierania, doświadczania utraty cenną pozycją literaturową jest stosunkowo nowa publikacja pod red. J. Binnebesela: Jak rozmawiać z uczniami o końcu praca Marii Mileńko życia i wolontariacie hospicyjnym. W książce tej (polecanej również przez MEN) zawarto wiele praktycznych wskazówek, a także ciekawe scenariusze lekcji na tematy związane z odchodzeniem człowieka. Nie ulega wątpliwości, że poruszanie tematu przemijania i śmierci wymaga od rodziców i nauczycieli wielkiej mądrości i szczególnej wrażliwości, dzięki którym możliwe będzie spełnienie niezwykle istotnej potrzeby wychowanków zrozumienia niezaprzeczalnych praw natury. Rodzina i szkoła powinny współpracować ze sobą w kreowaniu takich postaw młodych ludzi wobec śmierci, które pozwalałyby traktować ją w sposób naturalny i wyrażać poszanowanie istoty człowieczeństwa. Powyższe refleksje dotyczą tematów trudnych, ale koniecznych, bo przecież przemijanie i śmierć to nic innego, jak naturalne koleje życia. Każdy z nas przecież musi doświadczyć odchodzenia bliskich i własnego przemijania. dr Justyna Deręgowska pedagog, wykładowca w Wyższej Szkole Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu Zarządzanie szkołą Oswajanie nadzoru Niedługo wejdzie w życie nowe rozporządzenie w sprawie nadzoru pedagogicznego. Tym razem to akt prawny, o którym się mówi rewolucyjny. Dlaczego? N adzór pedagogiczny pojęcie nielubiane i często nieakceptowane przez środowiska szkolne istniał od czasu formalnego zorganizowania kształcenia i wychowania w logiczną strukturę. Pierwszy uporządkowany sposób oglądu i kontroli szkół, przez siebie założonych, stworzyli w XVI w. jezuici. Nowoczesny nadzór pedagogiczny od początku lat 90. XX wieku po okresie zniewolenia komunistycznego, stawał się powoli instrumentem służącym demokracji, wolności praw człowieka, a przede wszystkim elementem wspierania systemu oświaty w Polsce. Na początku oświatowej drogi w suwerennej i wolnej Polsce ukazała się we wrześniu 1991 roku ustawa o systemie oświaty. 1 Jest to podstawowy dokument, który stanowi o ustroju szkolnym, porządkuje i reguluje wszystkie kwestie związane z polskim systemem edukacji. Prawdziwą rewolucję przyniosła jednakże w sprawowaniu nadzoru pedagogicznego reforma edukacji z 1999 roku, bowiem do aktu prawnego wprowadzono pojęcie jakości w edukacji. Już od połowy lat dziewięćdziesiątych zaczęto mówić głośno o badaniu opinii rodziców i uczniów jako odbiorców usług Uczyć lepiej 2/2009 edukacyjnych, o tym, że jakość nauczycielskiej pracy i jej efekty powinny być mierzone i oceniane. Najnowszy akt prawny dotyczący nadzoru z 7 października 2009 r. jest szóstym z kolei. Dotychczasowe wyniki nadzoru nie były w żaden sposób porównywalne; bowiem autonomia szesnastu kuratoriów oświaty pozwoliła na praktykowanie różnych sposobów pozyskiwania wiedzy na temat pracy szkół i placówek. Nie dawało to jednak obrazu jakości edukacji w całym kraju, pomimo opracowania w 2004 roku na poziomie ministerialnym standardów i wskaźników jakości pracy szkoły. Można rozważać, czy jesteśmy w stanie opracować takie kryteria oceny jakości pracy szkoły, które będą pozwalały na wzór egzaminów zewnętrznych w sposób zobiektywizowany opisać poziom kształcenia, wychowania i opieki w konkretnej szkole i placówce. Najistotniejsza zmiana w nowej koncepcji nadzoru wynika z niezadowalających dotychczasowych efektów, bowiem nie przekładały się one na poprawę jakości kształcenia ani wyrównywania szans edukacyjnych; nie dostarczały także istotnych informacji w sytuacji szybkich przemian edukacyjnych i zmieniającego się otoczenia społecznego. Ewaluacja to działanie, które zastąpi dotychczasową wizytację i wcześniejsze mierzenie jakości. W nowym akcie prawnym została ona dokładnie opisana (załącznik do rozporządzenia); zawiera nie tylko wymagania w istotnych obszarach, ale także procedury jej przeprowadzania. Ewaluacja to forma nadzoru prowadzona zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie. Ta druga forma to zadanie dyrektora szkoły. Nie miejsce tu, aby szczegółowo analizować i interpretować poszczególne zapisy rozporządzenia. Ważne jest przede wszystkim rozdzielenie ról i zadań w organach nadzoru, jakimi są kuratoria oświaty. Wszystkie trzy główne formy nadzoru: ewaluacja, kontrola i wspomaganie będą realizowane przez niezależne zespoły wizytatorów. W doświadczeniu dyrektora i wizytatora to zupełnie nowa jakość. Dotychczas każdy dyrektor miał swojego wizytatora, a wizytator miał swoje szkoły, łącząc w swej pracy wspomniane wyżej trzy formy nadzoru. W tak zorganizowanej strukturze istniała duża dowolność w pracy wizytatora z poszczególnymi szkołami/placówkami 15

16 Zarządzanie szkołą w danym rejonie. Odejście od tzw. rejonizacji (choć nigdy prawnie niezadekretowanej) jest w istocie rewolucyjną zmianą w podejściu do państwowego nadzoru pedagogicznego. Osobnym działaniem nadzoru jest w myśl rozporządzenia kontrola potraktowana bardzo formalnie, obudowana procedurą i dość sztywnymi zasadami. Dzięki jednak tak uporządkowanym czynnościom zarówno kontrolowany, jak i kontrolujący dokładnie wie wykorzystując wystandaryzowane ogólnopolskie narzędzia jak owa kontrola będzie przebiegała, a jej wyniki pozwolą określić, w jakim stopniu jest przestrzegane prawo. Podobne zadanie spoczywa także na dyrektorze szkoły, który, sprawując nadzór pedagogiczny, kontroluje przestrzeganie przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek. Ponadto dyrektor szkoły lub placówki we współpracy z innymi nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze: przeprowadza ewaluację wewnętrzną, wspomaga nauczycieli w realizacji ich zadań poprzez: organizowanie szkoleń i narad, motywowanie do doskonalenia i rozwoju zawodowego, przedstawianie wniosków ze sprawowanego przez dyrektora szkoły nadzoru. 2 Dyrektor, korzystając z autonomii, jaką daje mu prawo, samodzielnie planuje zakres merytoryczny, czynności i wszelkie wewnętrzne procedury związane z nadzorem. Rozporządzenie mówi także, że na każdy rok szkolny dyrektor opracowuje plan nadzoru pedagogicznego, który przedstawia radzie pedagogicznej. Większość dyrektorów, korzystając z minionych doświadczeń, wspólnie z zespołem nauczycieli lub wicedyrektorami wypracowuje dokument dotyczący planowania nadzoru pedagogicznego, ale przede wszystkim dokumentowania różnych czynności nadzoru. Można razem z zespołem przedyskutować sposoby obserwacji zajęć lekcyjnych (w tym tzw. hospitację diagnozującą, służącą obserwacji umiejętności uczniów), wykorzystanie wyników egzaminów zewnętrznych w planowaniu pracy nauczyciela lub pozyskiwanie informacji poprzez analizę dokumentacji, w tym elektronicznej. W ten sposób daje się zespołowi nauczycieli poczucie sprawstwa, identyfikując ludzi ze szkołą i wzmacniając poczucie odpowiedzialności za jakość pracy. Plan nadzoru musi spełniać zadania opisane w rozporządzeniu, ale jego forma graficzna, obszerność i szczegółowe sposoby realizacji zależą w ostateczności do suwerennej decyzji dyrektora, są to bowiem jego kompetencje, a nade wszystko jego odpowiedzialność. Zbudowanie dobrego klimatu wokół szeroko rozumianego nadzoru pedagogicznego jest niezmiernie ważne dla dobrej i efektywnej pracy szkoły. W kontaktach międzyludzkich zawsze procentuje uczciwość, życzliwość, zaufanie, szacunek dla drugiego człowieka. To cechy, które są warunkiem zbudowania dobrego zespołu pracowników, cechy, bez których nie sposób mądrze i efektywnie zarządzać szkołą, również poprzez skuteczny nadzór pedagogiczny. Barbara Zatorska dyrektor Wydziału Strategii Nadzoru Pedagogicznego Kuratorium Oświaty w Poznaniu 1 Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz z późn. zm.). 2 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 października 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz.U. Nr 168, poz. 1324). Nauczyciel z pasją Optymizm przede wszystkim Mariola Dudzik dyplomowany nauczyciel języka polskiego i historii w Szkole Podstawowej nr 60 w Poznaniu. Ma za sobą z 28-letni staż pracy w zawodzie. W bieżącym roku szkolnym, za całokształt pracy, otrzymała Nagrodę Prezydenta Miasta. S tanisława Łowińska: Koleżanki i Koledzy postrzegają Panią jako nauczyciela z pasją. Komu lub czemu zawdzięcza Pani swoje zaangażowanie w pracy? Mariola Dudzik: Od dziecka uwielbiałam szkołę. Uczenie się sprawiało mi wielką przyjemność. Miałam szczęście, że podczas całej edukacji trafiałam na świetnych nauczycieli. Byli oni dla mnie autorytetami i koniecznie chciałam ich naśladować. Także mój tato złotnik, tytan pracy, nauczył mnie, że jeśli coś robię, to muszę w to włożyć całe swoje serce. Staram się tak postępować w swojej działalności zawodowej. Żyję szkołą, lubię, kiedy coś mnie gna do przodu. Przypływ adrenaliny wywołuje we mnie coraz to nowe pomysły. Co sprawiło, że związała Pani ze szkołą swoje życie zawodowe? Już w szkole podstawowej zafascynował mnie język rosyjski. W liceum mój ukochany profesor zauważył tę pasję. Po ukończeniu studiów podjęłam pracę w szkole jako rusycystka. Później przyszedł czas na studia podyplomowe z języka polskiego i historii. Lubię uczestniczyć w kursach, warsztatach, konferencjach. Bardzo sobie cenię studia podyplomowe na kierunku: Edukacja poprzez język. Jeśli się nie uczę, to mam wrażenie, że stoję w miejscu. Jestem również egzaminatorem sprawdzianu po klasie szóstej i prowadzę kursy dla nauczycieli na egzaminatora. Proszę o kilka zdań na temat Pani zainteresowań? Moją pasją jest teatr i pisanie krótkich etiud literackich. Prowadzę kółko teatralne i łowię talenty pisarskie. Udało mi się wydać już dwa szkolne tomiki poezji Pegazik 60-ki. Moi uczniowie zdobywają laury w konkursach na wiersze tematyczne. Wystawienie Zemsty Fredry z okazji 175-lecia istnienia szkoły przeszło moje najśmielsze oczekiwania. Scenariusze do przedstawień staram się pisać sama. Za sukces poczytuję sobie to, że w jednym ze spektakli wystąpili rodzice moich uczniów wraz ze mną w roli gajowego. Myślę, że moje wielopłaszczyznowe działania spotykają się z aprobatą grona i są doceniane. Bardzo pomagają mi w pracy rodzice uczniów. Chętnie uczestniczą w występach podczas przeglądu teatrzyków organizowanych przez zaprzyjaźnioną szkołę z Dębca. Wspólna zabawa bardzo zbliża i zacieśnia więzi. Ponoć także lubi Pani zabawy słowem. Bardzo. Rozwiązywanie Jolek rozszerza moje horyzonty, wyszukiwanie homonimów, scrabble, kalambury to elementy wzbogacania mojego świata językowego. Tego bakcyla złapali uczniowie. Pod moim kierunkiem wzięli udział w konkursie W mojej szkole nie pali się papierosów. Ich wiersze, listy, wywiady spodobały się jurorom. Zajęliśmy 3. miejsce, co przyniosło nam 5000 zł. Dzięki tym pieniądzom w szkole pojawiły się pierwsze komputery. Nie są to jedyne nagrody za Pani pracę i osiągnięcia dydaktyczne. Mam laureatów w Konkursie Humanistycznym, organizowanym przez Kuratorium Oświaty, w Międzyszkolnym Konkursie Orto- 16 Uczyć lepiej 2/2009

17 Nauczyciel z pasją graficznym, a w roku 2009 dwoje moich uczniów zostało laureatami Złotej Żabki w zakresie języka polskiego. Co w nauczycielach ceni Pani najbardziej? Najbardziej cenię profesjonalizm, otwarty umysł i zaangażowanie. Akurat mam to szczęście, że pracuję właśnie z takim gronem pedagogicznym. Doceniam również stymulujący wpływ dyrektora placówki na wszelkie działania podejmowane w szkole. Takie wsparcie jest niezbędne dla każdego nauczyciela, niezależnie od jego stażu pracy. Mam wspaniałe koleżanki, które są motorem napędowym wielu przedsięwzięć. Bez nich nie udałoby mi się zrealizować wielu zadań. Czego jeszcze nie udało się Pani zrealizować, osiągnąć? Jako liderowi zespołu zadaniowego marzy mi się zdobycie przez uczniów mojej szkoły 40 punktów na sprawdzianie po szóstej klasie. Myślę, że w tym roku szkolnym ten wynik jest w zasięgu ręki. Jeśli wdrożymy do pracy wnioski z poprzedniego sprawdzianu, to jest to wykonalne. Tym bardziej, że klasy są ambitne i pracowite. Trzeba tylko wykorzystać ten potencjał. Pani plany, marzenia? Pracować jak najdłużej, bo wtedy wiem, że żyję. rozmawiała Stanisława Łowińska nauczyciel konsultant ODN W Poznaniu Rekomendacje Klucz francuski do lektury B adania statystyczne od kilku lat bezlitośnie obnażają katastrofalny stan czytelnictwa w kraju. Ignorancję lekturową młodzieży znamy z autopsji. Przyznajmy, że osobiście też coraz trudniej nam być au courant z najnowszą literaturą. Proponuję w tej sytuacji sięgnąć po klucz francuski do lektury. Polecam dwa eseje, których autorzy pozwalają zrewidować poglądy na ekstazę i udrękę czytania: Jak powieść Daniela Pennaca nauczyciela francuskiego w paryskim liceum oraz Jak rozmawiać o książkach, których się nie czytało? Pierre a Bayarda wykładowcy paryskiego uniwersytetu. Rozpoczynanie od J a k to wypróbowany chwyt marketingowy. Książka francuskiego literaturoznawcy rozczaruje jednak tych, którzy nazbyt pochopnie zasugerowali się tytułem, licząc na prosty instruktaż. Otóż esej Bayarda, napisany ze swadą i dużą dozą prowokacji, jest w istocie wykładem na temat teorii odbioru dzieła literackiego. Księgarze, ustawiając Jak rozmawiać o książkach, których się nie czytało w dziale PORADNIKI, wykazali się więc ignorancją identyczną, jak wówczas, gdy pierwsze polskie oficjalne wydanie Folwarku zwierzęcego G. Orwella umieścili w dziale ROLNICTWO. Bayard demaskuje kulturę jako system krępujących nas przymusów czytelniczych. W konsekwencji zakłamanie narosłe wokół czytania książek jest, jego zdaniem, podobne do braku wiarygodności w sprawach seksu i pieniędzy. Stwierdza, że nawet najbardziej wykształcony humanista nie jest w stanie przeczytać tych wszystkich książek, które powinien znać z racji profilu wykształcenia. Profesor przeprowadza też prowokacyjną autodemaskację. Każdorazowo przy wymienianym przez siebie tytule dzieła literackiego umieszcza za pomocą symboli informację o stopniu znajomości tekstu prawie zawsze dalekim od ideału pełnej lektury. Uroda tego eseju polega na jego przewrotności. Nad tekstem Bayarda unosi się bowiem duch erudycji. Nie mamy wątpliwości, że w istocie trzeba najpierw sporo przeczytać, aby sensownie dywagować o tych książkach, których akurat nie znamy z bezpośredniej lektury. Klasycznym dowodem na to może być polemika Baskervilla z Jorgem o komizmie. Jak pamiętamy z Imienia róży, gdyby ten pierwszy przeczytał odnośną część Poetyki Arystotelesa, leżałby martwy przed fanatycznym strażnikiem ortodoksji. Autor, głosząc pochwałę nie-czytania, nie ma bynajmniej na myśli totalnej abstynencji czytelniczej ( nieczytania ). Neguje natomiast uświęcanie tej czynności i nadawanie sakralnego charakteru tekstom należącym do kanonu. Udowadnia, za O. Wildem i P. Valery m, że dystans czytelniczy i fragmentaryczna lektura często wyzwalają więcej trafnych skojarzeń i konotacji interpretacyjnych niż solenna, a przez to obciążająca, znajomość całości. Francuski literaturoznawca podważa też wartość uniwersalnych kulturowo interpretacji. Bardzo pouczająca jest w tym kontekście konfrontacja utrwalonych kulturowo odczytań Hamleta z rozumieniem perypetii Szekspirowskich bohaterów przez członków afrykańskiego plemienia Tiw. Zasługą Bayarda jest skłonienie czytelnika do zweryfikowania dotychczasowych mniemań o obcowaniu z dziełami literackimi. Istotą czytania nie jest według niego dokładna znajomość dzieła, lecz to, co wytwarza się między tekstem a czytelnikiem. Każda lektura przefiltrowana zostaje przez naszą indywidualną wrażliwość istnieją zatem tylko książki wewnętrzne, książki ekrany, a dzięki naszej kulturze czytelniczej wewnętrzne biblioteki. Mówienie o książkach sprowadza się zatem do poszukiwania sposobu mówienia o sobie. Czytanie to poszukiwanie budulca do naszej tożsamości; Uczyć lepiej 2/2009 skoro jednak nieustannie towarzyszy mu zapominanie, w lekturze w równym stopniu doświadczamy tworzenia, jak i utraty siebie. Esej dostarcza bogatego materiału do przemyśleń na temat tego, jak i po co czytać. Francuski literaturoznawca, uwalniając czytelnika od opresyjnej funkcji kultury, stwierdza prowokacyjnie, że to idealna i nierealna wizja kultury przekazywana nam przez szkołę nie pozwala nam żyć i myśleć. Pierre Bayard może pozwolić sobie na formułowanie podobnych sądów z wyżyn uniwersyteckiej katedry. Czy równie radykalne poglądy można mieć, stojąc pod szkolną tablicą (choćby interaktywną)? Daniel Pennac, z pozycji rodzica dorastających nastolatków i nauczyciela liceum, szuka przyczyn stopniowego zaniku przyjemności czytania, która w dzieciństwie była w każdym z nas żywa. Obok cywilizacyjnych uwarunkowań tego zjawiska (postępująca konsumpcja, inwazja elektroniczna), wskazuje również na zgubny wpływ szkoły. Instytucji tej w równym stopniu zawdzięczamy umiejętność czytania, co utratę jego umiłowania. Dlaczego? Po pierwsze, szkolny przymus czytania stoi w sprzeczności z bezinteresowną przyjemnością lektury. Jak mówi Pennac: Czasownik czytać, nie znosi trybu rozkazującego. Po wtóre, presja czasu, która towarzyszy szkolnemu odbiorowi dzieła literackiego rodzi wręcz fobię czasochłonności i odbiera apetyt na smakowanie tekstu. Po trzecie, wymóg wypowiadania się o lekturze, poddawanie jej wspólnej interpretacji unieważnia doświadczenie intymnego spotkania czytelnika ze słowem pisanym (Prawdziwa rozkosz czytelnika to milczenie po lekturze.). 17

18 Rekomendacje Książka D. Pennaca ukazała się na polskim rynku wydawniczym po 15 latach od wydania francuskiego. Spostrzeżenia paryskiego nauczyciela na długo przed nim, bo już w latach 70. formułował warszawski literaturoznawca Janusz Sławiński. Pisał on w artykule: Literatura w szkole: dziś i jutro o podwójnej praktyce czytelniczej młodego odbiorcy literatury. Profesor wskazywał na dychotomię czytanie na użytek szkolny (w imieniu szkoły) oraz czytanie pozainstytucjonalne, dla własnej przyjemności (we własnym imieniu). I ostrzegał, że lekceważenie przez szkołę prywatnych motywacji i wyborów lekturowych uczniów jest prostą drogą do wyhodowania postawy obojętności na literaturę. I zalecał, by bardziej koncentrować się na rozbudzaniu i utrwalaniu potrzeby czytania niż wyposażaniu absolwentów w usystematyzowaną wiedzę literaturoznawczą. Po przeczytaniu eseju francuskiego autora wiemy bezspornie jedno szkoła, niezależnie od położenia geograficznego, przemienia ekstazę czytelniczą w udrękę. D. Pennac wierzy jednak, że i w tej strukturze można być emisariuszem czytania. Osobom pretendującym do tego tytułu daje różne wskazówki. Najcenniejsze wydały mi się następujące: Nie sakralizujmy książek, bo to odrzuci młodego odbiorcę od czytania. Pokażmy uczniom, jak sami czytamy nasze ulubione dzieła. Uczmy czytania będącego aktem twórczym. Negocjujmy sensy czytanych tekstów zamiast je narzucać. Gdybym miała osobiście doradzać strategię pracy z opornymi adeptami czytelnictwa, postawiłabym na atrakcyjność działań wywrotowych. Zamiast spisu lektur obowiązkowych, wręczyłabym uczniom wykaz skutków zainfekowania literaturą: bowaryzm, donkichoteria, gorączka werteryczna, porażenie książkami zbójeckimi i inne przypadłości. Najlepiej działa zachęta przez zniechęcenie. Pierre Bayard: Jak rozmawiać o książkach, których się nie czytało, Warszawa 2008 Daniel Pennac: Jak powieść, Warszawa 2007 Joanna Marchewka nauczyciel konsultant ODN w Poznaniu Talent i szansa Zrobić coś dla innych Daniel Rucki absolwent Gimnazjum Dwujęzycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. W roku szkolnym 2008/2009 został laureatem 5 wojewódzkich konkursów przedmiotowych. Od września br. jest uczniem II LO w Poznaniu. S. Łowińska: Jesteś laureatem pięciu wojewódzkich konkursów przedmiotowych. Przybliż zakres swoich zainteresowań. Daniel Rucki: Interesuje mnie cały świat, dlatego poszukuję dodatkowych wiadomości z różnych dziedzin. Poza tym lubię konkursy i rywalizację chciałem wypróbować samego siebie. Często z powodzeniem brałem udział już wcześniej w Kangurze i Lwiątku, w konkursach Muzeum Archeologicznego i Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej, a także w konkursach gminnych. Jeśli chodzi o sukcesy, to głównym ich źródłem jest, jak myślę, zamiłowanie do wiedzy, a także dobra pamięć i umiejętność szybkiego kojarzenia faktów. To okazuje się przydatne właśnie na konkursach. A co pasjonuje Cię najbardziej? Najbardziej? Komunikacja miejska. To jest moja główna pasja. Wyrosło z niej także zamiłowanie do podróży i zainteresowanie komunikacją międzymiastową i międzynarodową (koleje, autostrady). Jej owocem jest moja kolekcja map i planów miast, licząca obecnie ponad 650 sztuk. Natomiast spośród przedmiotów w szkole zdecydowanie moim ulubionym jest historia. Komunikacja miejska, historia od jak dawna Cię interesują? Zainteresowanie komunikacją miejską pojawiło się, kiedy w Poznaniu otwarto trasę szybkiego tramwaju. Wtedy przeczytałem nowy rozkład jazdy MPK wydrukowany jako dodatek do gazety. Później stał się on zalążkiem mojej kolekcji map. Historią natomiast zainteresowałem się dzięki opowiadaniom moich rodziców, potem do tego przedmiotu w sposób szczególny przekonały mnie lekcje w gimnazjum, prowadzone przez panią Leśniewską w taki sposób, że porywały całą klasę. Jak się układają Twoje relacje z rówieśnikami? Mam bardzo dobre kontakty z rówieśnikami i bynajmniej nie czuję się lepszy od innych tylko dlatego, że wygrywam więcej konkursów. Inni też przecież odnoszą sukcesy, każdy jest w czymś dobry i każdemu coś może się nie udać. Prawdą jest również to, że nie chcę być taki jak wszyscy, a poza tym każdy przecież jest inny. Zresztą, moim zdaniem, tym, co mnie wyróżnia, nie są wcale moje wyniki w nauce, ale cechy charakteru, zainteresowania itp. A czy, Twoim zdaniem, warto się starać, by być lepszym? Raczej nie warto. I tak w końcu trafi się na kogoś lepszego w tym czy w tamtym. Wcale nie chciałem być najlepszym uczniem w klasie, chociaż starałem się przygotowywać do każdej lekcji. Myślę natomiast, że warto bić własne rekordy. Kto jest dla Ciebie autorytetem, wzorem do naśladowania? Myślę, że najbardziej rodzice, którzy poświęcają mnie i bratu mnóstwo czasu, dzieląc się z nami swoim doświadczeniem, przemyśleniami, pomysłami. Natomiast w różnych dziedzinach autorytetami są dla mnie osoby, które się po prostu na tym znają. Wśród autorytetów są też nauczyciele z mojej wspaniałej szkoły, gimnazjum w Marcinku. Jestem osobą wierzącą, autorytetem jest więc dla mnie Jezus z Nazaretu. Jak sobie wyobrażasz swoją przyszłość? Nie planuję zbyt odległej przyszłości, ponieważ i tak wszystko jeszcze może się zmienić. Kiedy ktoś pyta mnie, co chcę robić w życiu, odpowiadam: podróżować. Ale przede wszystkim chciałbym zrobić coś dla innych. Dostrzegam we współczesnym świecie wiele problemów, na które chciałbym znaleźć rozwiązania. Czy masz jakieś życiowe credo, motto? Tak, jest to zdanie, które usłyszałem na uroczystości wręczenia nagród dla laureatów konkursów przedmiotowych: Kto chce, szuka sposobów, a kto nie chce, szuka powodów. To opinia niezwykle trafna i potwierdza się niemal na każdym kroku. rozmawiała Stanisława Łowińska nauczyciel konsultant ODN w Poznaniu 18 Uczyć lepiej 2/2009

19 No wo ści wy daw ni cze w Bi blio te ce Pe da go gicz nej w Po zna niu Nowe idee w psychologii: psychologia XXI wieku / red. nauk. Józef Kozielecki. Gdańsk: Gdańskie Wydaw. Psychologiczne, s. ISBN Zbiór tekstów czołowych polskich psychologów, którzy podjęli się zadania przedstawienia twórczej koncepcji psychologicznej. Teksty zostały pogrupowane w cztery części. Pierwsza z nich poświęcona jest poznaniu i emocjom, druga omawia badanie osobowości, trzecia dotyczy psychologii społecznej, a w czwartej odnajdziemy generalia psychologiczne. Autorzy podejmują m.in. takie tematy, jak: inteligencja jako proces, intuicja twórcza, emocje moralne w podejmowaniu decyzji ekonomicznych, racje serca i rozumu, ksenofobia, psychotransgresjonizm. Nowe idee w psychologii polecamy psychologom oraz wszystkim poszukującym odpowiedzi na pytanie: Dokąd zmierza psychologia XXI wieku? MIKOŚ Elżbieta Lekcje empatii: czytanie poezji dwudziestowiecznej w liceum: literatura psychologia dydaktyka. Kraków: Wydaw. Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, , [2] s. ISBN ( ) ja dzięki tobie staję się sobą i ty dzięki mnie stajesz się sobą (J. Tischner) to filozoficzne motto jest wprowadzeniem do książki, która stanowi doskonałą pomoc dla nauczycieli polonistów w ramach ich warsztatu metodycznego. Celem publikacji jest wskazanie metod kierowania lekturą bliską osobowości i odczuwaniu ucznia. Projekt czytania empatycznego to nowatorska propozycja nauczania odbioru literatury pięknej. Autorka podaje eksplikacje terminu empatia. Dokonuje analizy triady: uczeń tekst literacki nauczyciel. Opisuje spotkania z konkretnym tekstem poetyckim (m.in. utwory ks. J. Twardowskiego, A. Zagajewskiego, H. Poświatowskiej, W. Szymborskiej, A. Kamieńskiej, E. Lipskiej), które uzupełnia autorskimi projektami dydaktycznymi. PRZEMOC i agresja w szkole: od rozpoznania przyczyn do sposobów przeciwdziałania / red. nauk. Paweł Łuczeczko. Łódź: Wydaw. Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej, s. ISBN W tekstach teoretycznych i opartych na badaniach przedstawiono: przyczyny, percepcję, typy i formy oraz sposoby przeciwdziałania agresji i przemocy w szkole, a także szkolną przemoc i agresję w perspektywie kodeksu karnego. Omówiono np. zjawiska: fali, agresji dziewcząt w wieku gimnazjalnym, dyskryminacji wobec dzieci cudzoziemców, homofobii, agresji wśród studentów. Ukazano m.in.: prewencję zachowań dewiacyjnych w szkole, kreowanie relacji między wychowawcą a wychowankiem, edukację emocjonalną uczniów. KARASOWSKA, Aleksandra Jak budować porozumienie i współpracę w szkole / Aleksandra Karasowska. Warszawa: Wydaw. Edukacyjne Parpamedia, s. Profilaktyka na co dzień. ISBN Autorka w sposób praktyczny ukazuje proces komunikacji pomiędzy nauczycielem a uczniem. Koncentruje się na wydarzeniach z życia szkolnego, pokazuje przykłady sytuacji trudnych, braku szacunku i wrogości. Prezentuje zaburzenia zachowania ucznia oraz jego relację z otoczeniem z dorosłymi i rówieśnikami. Pokazuje, jak rozwiązywać trudne sytuacje wychowawcze, aby uczyć dzieci norm społecznych i kształtować postawę odpowiedzialności. Wypracowane metody pracy autorka proponuje stosować wspólnie przez zespół wychowawców przy współpracy z pedagogiem, psychologiem oraz z rodzicami. SYREK, Ewa Edukacja zdrowotna / Ewa Syrek, Katarzyna Borzucka Sitkiewicz. Warszawa, Wydaw. Akademickie i Profesjonalne, s. Pedagogika wobec Współczesności. ISBN Autorki przedstawiają zarys obszarów badawczych pedagogiki zdrowia, wielorakość definicji zdrowia i jej środowiskowe uwarunkowania. Charakteryzują promocję zdrowia, ukazując polski model szkoły promującej zdrowie. Omówione w publikacji zagadnienia edukacji zdrowotnej koncentrują się na: edukacji żywieniowej, seksualnej, ochronie i promocji zdrowia psychicznego oraz na zagrożeniach bezpieczeństwa dzieci i młodzieży. Podręcznik przeznaczony jest dla studentów pedagogiki wszystkich specjalności, nauczycieli, wychowawców oraz pedagogów. Biblioteki chronią przeszłość i tworzą przyszłość Michael Gorman Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu w tym roku obchodzi Jubileusz 80-lecia swojej działalności. Wszystkim Pracownikom składamy gratulacje za dotychczasowe dokonania, a także najserdeczniejsze życzenia owocnej pracy na rzecz środowiska oświatowego, jak również dynamicznego rozwoju na miarę oczekiwań czytelników. Dyrekcja i Pracownicy Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu Bi blio te ka Pe da go gicz na w Po zna niu ul. Buł gar ska 19, tel , znan.pl

20

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI dotyczących realizacji działania: Budowanie kompetencji w zakresie matematyki, informatyki i nauk przyrodniczych jako podstawy do uczenia się przez cale życie (w tym wspieranie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa w Żórawinie

Szkoła Podstawowa w Żórawinie Szkoła Podstawowa w Żórawinie SORE Sabina Żuchelkowska Rok szkolny 2013/2014 Temat I RPW Jak pomóc uczniowi osiągnąć sukces edukacyjny? Potrzeby nauczycieli Podczas spotkania z Panią Dyrektor SP w Żórawinie,

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły W obecnej dobie podejmowane są szeroko zakrojone działania, których najważniejszym celem jest zmodernizowanie polskiego systemu oświaty. Reforma programowa,

Bardziej szczegółowo

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Opracowanie: Eleonora Żmijowska-Wnęk Wrocław 2014 SPIS TREŚCI: 1. WSTĘP... 3 2. CELE OGÓLNE SZKOLENIA... 4 3. METODY PRACY... 4 4. TREŚCI I PRZEWIDYWANE

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY (ustalone w oparciu o obszary i wymagania opisane w załączniku do rozporządzenia MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego z 2009r. ) SZKOŁA PODSTAWOWA im. JANA PAWŁA

Bardziej szczegółowo

WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016

WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016 WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016 Przyjęty 27 sierpnia na posiedzeniu Rady Pedagogicznej wdrożony do realizacji w roku szkolnym 2015/2016 Poznań 2015 Wewnątrzszkolne Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

Wirtualna wizyta w klasie

Wirtualna wizyta w klasie Wirtualna wizyta w klasie Ironią jest, że istotą istnienia szkół jest nauczanie i uczenie się, a jednak szkoły wciąż nie potrafią uczyć się jedne od drugich. Jeżeli kiedykolwiek odkryją jak to robić, będą

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM opracowała: mgr Celina Czerwonka nauczyciel informatyki - Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Tarnawatce Spis treści Wstęp...3 Zadania szkoły...

Bardziej szczegółowo

kształcenie umiejętności w zakresie poszukiwania, kształcenie umiejętności twórczych; otwartość na nowe kontakty,

kształcenie umiejętności w zakresie poszukiwania, kształcenie umiejętności twórczych; otwartość na nowe kontakty, MULTIMEDIA W EDUKACJI HUMANISTYCZNEJ opracowała Elżbieta Anioła Szkoła w społeczeństwie informacyjnym. kształcenie umiejętności w zakresie poszukiwania, przetwarzania i tworzenia informacji; kształcenie

Bardziej szczegółowo

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół Wnioski z pilotażowego wdrażania projektu przez Miasto Łódź Małgorzata Zwolińska Lidia Dyndor 1 Z perspektywy dyrektora

Bardziej szczegółowo

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli.

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli. Powiatowe Centrum Poradnictwa Psychologiczno Pedagogicznego i Doskonalenia Nauczycieli w Głogowie od dnia 01.08.2013 r. realizuje projekt pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu

Bardziej szczegółowo

Z Tobą pójdę dalej program wsparcia dla dzieci z powiatu siedleckiego POKL.09.01.02-14-138/12-00

Z Tobą pójdę dalej program wsparcia dla dzieci z powiatu siedleckiego POKL.09.01.02-14-138/12-00 Załącznik nr 6 do procedur zarządzania projektem ZASADY INFORMACJI I PROMOCJI W PROJEKCIE Z Tobą pójdę dalej program wsparcia dla dzieci z powiatu siedleckiego POKL.09.01.02-14-138/12-00 PRIORYTET IX DZIAŁANIE

Bardziej szczegółowo

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1)

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) Wymaganie Charakterystyka wymagania na poziomie D Charakterystyka wymagania na poziomie B 1. Przedszkole realizuje koncepcję pracy ukierunkowaną na rozwój dzieci Przedszkole

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W NATOLINIE NA ROK SZKOLNY 2010 / 2011. Założenia główne: Dydaktyka

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W NATOLINIE NA ROK SZKOLNY 2010 / 2011. Założenia główne: Dydaktyka KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W NATOLINIE NA ROK SZKOLNY 2010 / 2011 Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE TEMATY PRAC DYPLOMOWYCH

PRZYKŁADOWE TEMATY PRAC DYPLOMOWYCH PRZYKŁADOWE TEMATY PRAC DYPLOMOWYCH dr Anna Andrzejewska Dotyczą one głównie nowych wyzwań edukacyjnych i zagrożeń głównie uczniów (dzieci, młodzieży) treściami mediów cyfrowych oraz interaktywnych technologii

Bardziej szczegółowo

P R O J E K T. pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu Głogowskiego. okres realizacji 01.08.2013r 31.07.

P R O J E K T. pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu Głogowskiego. okres realizacji 01.08.2013r 31.07. P R O J E K T pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu Głogowskiego okres realizacji 01.08.2013r 31.07.2015r nr WND POKL.03.05.00-00-181/12 współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE DO NAUCZANIA JĘZYKA NIEMIECKIEGO Niniejszy program studiów podyplomowych przygotowano zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Edukacji i Sportu z dnia 7 września 2004 r.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy szkoły

Koncepcja pracy szkoły szkoły Gimnazjum w Koźmicach Wielkich opracowana i zatwierdzona przez Radę Pedagogiczną dnia 17 maja 2010 roku. U nas znajdziesz dobre wychowanie, nowe umiejętności, przyjazną atmosferę 2 Dążymy, aby nasze

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018 Świat bez dzieci byłby jak niebo bez gwiazd Św. J. Vianney Strategia rozwoju placówki Zapewnienie ciągłego rozwoju i doskonalenia jakości

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ w LĘDZINACH. Projekty współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ZESPÓŁ SZKÓŁ w LĘDZINACH. Projekty współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZESPÓŁ SZKÓŁ w LĘDZINACH y współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROJEKTY UNIJNE W ZESPOLE SZKÓŁ W LĘDZINACH Pracownie komputerowe dla szkół Czas realizacji:

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 1 I. Informacja o szkole: a. Nazwa szkoły: Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego w Słupsku. b. Adres szkoły: ul. Profesora Lotha 3, 76

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o projekcie Czytam, liczę rozwijam swoje

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o projekcie Czytam, liczę rozwijam swoje Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o projekcie Czytam, liczę rozwijam swoje zainteresowania dobry start w edukację indywidualizacja

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

PLAN DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 IM. ADAMA MICKIEWICZA W SZAMOTUŁACH na lata 2011-2016

PLAN DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 IM. ADAMA MICKIEWICZA W SZAMOTUŁACH na lata 2011-2016 PLAN DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 IM. ADAMA MICKIEWICZA W SZAMOTUŁACH na lata 2011-2016 Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 07.09.1991 r. o systemie oświaty ( Dz.U. Nr 256,

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Kliknij, żeby dodać tytuł

Kliknij, żeby dodać tytuł Departament Funduszy Strukturalnych Kliknij, żeby dodać tytuł Edukacja w perspektywie finansowej 2014-2020 Plan prezentacji 1. Środki przewidziane na edukację w latach 2014-2020 w ramach EFS 2. Edukacja

Bardziej szczegółowo

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r.

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r. G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J W PIASKU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2013/2014 Piasek, czerwiec 2014 r. Przedmiot ewaluacji: Uczniowie nabywają wiadomości określone w podstawie programowej.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego w Brynku. na lata 2011-2016

Koncepcja pracy. Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego w Brynku. na lata 2011-2016 Koncepcja pracy Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego w Brynku na lata 2011-2016 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU Każde dziecko ma prawo do pełnego dostępu do edukacji bez względu na to, jaki prezentuje potencjał rozwojowy. Przedszkole daje szansę rozwoju dzieciom uczy tolerancji,

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie. Specjalność: Pedagogika pracy z zarządzaniem i marketingiem,

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie. Specjalność: Pedagogika pracy z zarządzaniem i marketingiem, Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie Katedra Pedagogiki Pracy dr hab. Henryk Bednarczyk Technologia kształcenia zawodowego Plan nauczania Specjalność: Pedagogika pracy z zarządzaniem i marketingiem,

Bardziej szczegółowo

4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY

4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY 4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY Cele zajęć UCZESTNICY: a. ustalają cele, obszary i adresata ewaluacji b. formułują pytania badawcze i problemy kluczowe c. ustalają kryteria ewaluacji

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju:

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju: Efekty różnorodnych działań przygotowujących uczniów do sprawdzianu zewnętrznego analiza oferty zajęć wspierających oraz materiałów przygotowywanych przez nauczycieli Dzięki zaangażowaniu nauczycieli,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA

SZKOLNY PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA SZKOLNY PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA W ZSZ NR 1 IM. WŁADYSŁAWA KORŻYKA W RYKACH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Wstęp Po dokonaniu analizy wyników egzaminu maturalnego z polskiego,matematyki,języka

Bardziej szczegółowo

I. Realizacja Szkolnego Programu Profilaktyki i Szkolnego Programu Wychowawczego

I. Realizacja Szkolnego Programu Profilaktyki i Szkolnego Programu Wychowawczego NONCEPCJA PRACY SPOŁECZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 12 W WARSZAWIE-WESOŁEJ W LATACH 2010-2015 Wstęp Misja Szkoły Wizja szkoły Priorytety do pracy w latach 2010-2015 W obszarze kształcenia: I. Podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/ Jak przygotować i realizować projekt, pozyskiwanie środków, partnerów, wątpliwości, pytania, wymiana doświadczeń - fora, przykłady dobrych praktyk, narzędzia pomocne w realizacji Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KÓŁKA DZIENNIKARSKIEGO ROK SZKOLNY 2013/2014

PROGRAM KÓŁKA DZIENNIKARSKIEGO ROK SZKOLNY 2013/2014 PROGRAM KÓŁKA DZIENNIKARSKIEGO ROK SZKOLNY 2013/2014 OGÓLNE ZAŁOZENIA KÓŁKA DZIENNIKARSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014: Cele ogólne: Aktywizacja uczniów poprzez wykorzystanie różnorodnych metod. Zachęcenie

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU ZAWODOWEGO. mgr Katarzyny Rzeźniczak

PLAN ROZWOJU ZAWODOWEGO. mgr Katarzyny Rzeźniczak Wrocław, 19. 09. 2003 r. PLAN ROZWOJU ZAWODOWEGO mgr Katarzyny Rzeźniczak nauczyciela mianowanego Gimnazjum nr 29 we Wrocławiu ubiegającej się o stopień zawodowy nauczyciela dyplomowanego okres stażu 01.09.2003r.

Bardziej szczegółowo

Wirtualna Fizyka Wiedza Prawdziwa. Europejski Fundusz Społeczny. Program Operacyjny Kapitał Ludzki

Wirtualna Fizyka Wiedza Prawdziwa. Europejski Fundusz Społeczny. Program Operacyjny Kapitał Ludzki Projekt edukacyjny "Wirtualna Fizyka - Wiedza Prawdziwa" Metryka projektu Tytuł projektu Źródło finansowania Program Priorytet, działanie Numer wniosku Numer konkursu Data podpisania umowy Okres realizacji

Bardziej szczegółowo

Przedszkole Niepubliczne Złote Krople

Przedszkole Niepubliczne Złote Krople Przedszkole Niepubliczne Złote Krople SORE Agnieszka Hulewicz Rok szkolny 2013/2014 Temat I RPW Potrzeby nauczycieli Cel ogólny Cele szczegółowe Oferta edukacyjna drogą do właściwej realizacji podstawy

Bardziej szczegółowo

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego CELE Rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych rozwiązań i praktyk w obszarze edukacji pozaformalnej młodzieży i osób pracujących

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WOBEC SZKÓŁ I PLACÓWEK

WYMAGANIA WOBEC SZKÓŁ I PLACÓWEK 3 Załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia.. r. (poz..) WYMAGANIA WOBEC SZKÓŁ I PLACÓWEK I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) Wymaganie Charakterystyka wymagania na poziomie podstawowym

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM NR 10 IM.JERZEGO KUKUCZKI W KATOWICACH

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM NR 10 IM.JERZEGO KUKUCZKI W KATOWICACH KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM NR 10 IM.JERZEGO KUKUCZKI W KATOWICACH 1 Cel nadrzędny: Wszechstronny i harmonijny rozwój ucznia oraz wyposażenie go w niezbędną wiedzę i umiejętności potrzebną do dalszego etapu

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 32 IM. KAROLA WOJTYŁY W ŁODZI

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 32 IM. KAROLA WOJTYŁY W ŁODZI KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 32 IM. KAROLA WOJTYŁY W ŁODZI CEL OGÓLNY Wszechstronny rozwój intelektualny i osobowościowy oraz ukształtowanie właściwych postaw w celu zapewnienia sukcesu

Bardziej szczegółowo

Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego

Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego dr Izabella Kust 1 Regulacje prawne systemu doradztwa w Polsce 2 Podstawowym dokumentem w tym zakresie jest

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ INFORMACJI DLA DYREKTORA SZKOŁY DO OCENY PRACY NAUCZYCIELA STANDARDY OSIĄGNIĘĆ, WSKAŹNIKI I DOWODY

ARKUSZ INFORMACJI DLA DYREKTORA SZKOŁY DO OCENY PRACY NAUCZYCIELA STANDARDY OSIĄGNIĘĆ, WSKAŹNIKI I DOWODY ARKUSZ INFORMACJI DLA DYREKTORA SZKOŁY DO OCENY PRACY NAUCZYCIELA STANDARDY OSIĄGNIĘĆ, WSKAŹNIKI I DOWODY LP. I STANDARDY WYMAGAŃ Poprawność metodyczna i merytoryczna prowadzonych zajęć dydaktycznych,

Bardziej szczegółowo

Początki e-learningu

Początki e-learningu E-learning Początki e-learningu Początków nauczania na odległość można doszukiwać się w Stanach Zjednoczonych w latach 80. Technikę tą początkowo wykorzystywało tylko kilka uczelni wyższych. Widząc zainteresowanie

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA Studia podyplomowe w zakresie: Edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej Nabór: Imię i nazwisko słuchacza:. Nr albumu:. Rok akademicki:... Poznań, dnia... Szanowny/a Pan/i...

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

Zmiany w zakresie wspomagania szkół/placówek. Podstawowe założenia i organizacja nowego systemu doskonalenia nauczycieli

Zmiany w zakresie wspomagania szkół/placówek. Podstawowe założenia i organizacja nowego systemu doskonalenia nauczycieli Zmiany w zakresie wspomagania szkół/placówek Podstawowe założenia i organizacja nowego systemu doskonalenia nauczycieli Rok szkolny 2012/2013 - pierwszy etap tworzenia nowoczesnego systemu wspomagania

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne

Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne Program Erasmus+ Kształcenie i szkolenia zawodowe Program wspiera działania instytucji partnerskich, które

Bardziej szczegółowo

TUTORING i COACHING. w stronę nowoczesnej pracy dydaktycznej. Departament Edukacji i Sportu Wydział Projektów Edukacyjnych i Stypendiów

TUTORING i COACHING. w stronę nowoczesnej pracy dydaktycznej. Departament Edukacji i Sportu Wydział Projektów Edukacyjnych i Stypendiów TUTORING i COACHING w stronę nowoczesnej pracy dydaktycznej Departament Edukacji i Sportu Wydział Projektów Edukacyjnych i Stypendiów Cel projektu: Głównym celem projektu jest wzrost skuteczności kształcenia

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Arkusz diagnozy potrzeb edukacyjnych nauczycieli województwa świętokrzyskiego w roku szkolnym 2011/2012

Arkusz diagnozy potrzeb edukacyjnych nauczycieli województwa świętokrzyskiego w roku szkolnym 2011/2012 Arkusz diagnozy potrzeb edukacyjnych nauczycieli województwa świętokrzyskiego w roku szkolnym 2011/2012 Szanowni Państwo Nauczyciele, Dyrektorzy szkół i placówek oraz Przedstawiciele Organów Prowadzących

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 WIZJA I MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH WIZJA I MISJA SZKOŁY Tworzymy szkołę, która: Troszczy się o wszechstronny

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO. czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności?

PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO. czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności? PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności? CO TO TAKIEGO PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO? Najprościej rzecz ujmując, to przestrzeń współpracy uczestników programu Lokalne

Bardziej szczegółowo

PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO

PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO na rok szkolny 2015-2016 PRZEDSZKOLE SIÓSTR NAZARETANEK IM.DZ.JEZUS W OSTRZESZOWIE Plan nadzoru pedagogicznego zawiera tematykę zadań i zakres działań dyrektora przedszkola

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak. Plan doskonalenia zawodowego

Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak. Plan doskonalenia zawodowego Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak Plan doskonalenia zawodowego na lata 2013-2018 Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 07.09.1991 r. o systemie oświaty ( Dz.U. Nr 256, poz. 2572 z 2004

Bardziej szczegółowo

Metody i techniki efektywnego nauczania

Metody i techniki efektywnego nauczania Alternatywne metody nauczania matematyki Dla: nauczycieli matematyki Cel: doskonalenie umiejętności wykorzystania dostępnych narzędzi technologii informacyjnej na lekcjach matematyki ocenianie kształtujące

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA DYPLOMOWANEGO

PLAN ROZWOJU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA DYPLOMOWANEGO PLAN ROZWOJU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA DYPLOMOWANEGO Nauczyciel mianowany: Magdalena Anna Płatonow Zajmowane stanowisko: nauczyciel bibliotekarz Miejsce pracy: Wojewódzki Ośrodek Metodyczny Biblioteka

Bardziej szczegółowo

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Czym jest PBL? mgr Alina Stryjak Nauczanie problemowe (Problem Based Learning, PBL) To nauczanie

Bardziej szczegółowo

Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne w nauczaniu przedmiotów humanistycznych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2014

Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne w nauczaniu przedmiotów humanistycznych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2014 Numer i nazwa obszaru: 8 Przygotowanie metodyczne nauczycieli w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu i uczeniu się Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne

Bardziej szczegółowo

Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise

Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise www.adeptus.com.pl Pilotażowy Projekt,,Gotowi na przyszłość Projekt

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA: Wykorzystanie Edukacyjnej Wartości Dodanej w ewaluacji pracy szkoły

KONFERENCJA: Wykorzystanie Edukacyjnej Wartości Dodanej w ewaluacji pracy szkoły KONFERENCJA: Wykorzystanie Edukacyjnej Wartości Dodanej w ewaluacji pracy szkoły TEMAT: Czynniki warunkujące osiągnięcia szkolne uczniów Opracowanie: Lidia Kłoczko, nauczyciel konsultant Centrum Edukacji

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA ZEWNĘTRZNA

EWALUACJA ZEWNĘTRZNA Zespół Szkół Zawodowych Nr 1 im. Władysława Korżyka w Rykach Wnioski do pracy Rok szkolny 2015/2016 EWALUACJA ZEWNĘTRZNA Zasadnicza Szkoła Zawodowa Wnioski z ewaluacji zewnętrznej/ problemowej/ dotyczące

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM IM.ORŁA BIAŁEGO W MIĘKINI NA LATA 2011-2015

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM IM.ORŁA BIAŁEGO W MIĘKINI NA LATA 2011-2015 KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM IM.ORŁA BIAŁEGO W MIĘKINI NA LATA 2011-2015 Uchwalona przez Radę Pedagogiczną w dniu 3.10.2011 I Wstęp Koncepcja pracy Gimnazjum im. Orła Białego w Miękini na lata 2011-2015 została

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE Projekt realizowany przez Powiat Gryfiński pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim współfinansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

Standardy. Mariola Kiełboń- St. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie

Standardy. Mariola Kiełboń- St. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie Standardy Mariola Kiełboń- St. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie 1 września 2009 r. rozpoczął się proces wdrażania w przedszkolach i szkołach nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r.

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r. PSP.4013/12 (projekt) Uchwała Nr./12 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 12 r. w sprawie uchwalenia programu kształcenia dla studiów podyplomowych Nauczyciel przyrody

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

22 marca 2013r. Specyfika projektów współpracy ponadnarodowej w ramach konkursu 1/POKL/9.1.2/PN/2013

22 marca 2013r. Specyfika projektów współpracy ponadnarodowej w ramach konkursu 1/POKL/9.1.2/PN/2013 22 marca 2013r. Specyfika projektów współpracy ponadnarodowej w ramach konkursu 1/POKL/9.1.2/PN/2013 Typy wsparcia Programy rozwojowe szkół i placówek 1 prowadzących kształcenie ogólne ukierunkowane na

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja dla innowacji

Ewaluacja dla innowacji Program WARS i SAWA jako kluczowy element Warszawskiego Systemu Wspierania Uzdolnionych 7 kwietnia 2016 Ewaluacja dla innowacji Zespół w składzie: Agnieszka Fijałkowska Sylwia Jaskuła Cezary Kocon Leszek

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO PRZEDSZKOLNYM W NOWEJ WSI EŁCKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO PRZEDSZKOLNYM W NOWEJ WSI EŁCKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO PRZEDSZKOLNYM W NOWEJ WSI EŁCKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 Obszar: 1. EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O NABORZE NA STANOWISKA W PROJEKCIE

OGŁOSZENIE O NABORZE NA STANOWISKA W PROJEKCIE OGŁOSZENIE O NABORZE NA STANOWISKA W PROJEKCIE Dyrektor Przedszkola Samorządowego nr 31 w Białymstoku, w związku z realizacją projektu Przedszkole równych szans - PRZEDSZKOLANDIA współfinansowanego przez

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

3. Krótki opis nowatorskich rozwiązań organizacyjnych oraz metodycznych:

3. Krótki opis nowatorskich rozwiązań organizacyjnych oraz metodycznych: Opis innowacji Zostać przedsiębiorczym program z program edukacyjny z multimedialnym pakietem dydaktycznym 1. Tytuł innowacji: Projekt Zostać przedsiębiorczym program edukacyjny z multimedialnym pakietem

Bardziej szczegółowo

Realizacja modelu nauczania hybrydowego. jasinski.ukw.edu.pl

Realizacja modelu nauczania hybrydowego. jasinski.ukw.edu.pl Realizacja modelu nauczania hybrydowego na przykładzie platformy b-learningowej dla studentów filologii germańskiej Arkadiusz Jasinski jasinski.ukw.edu.pl Na początku był e-learning czyli model nauczania

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ

ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ PUBLICZNA SZKOŁA PODSTAWOWA NR 3 IM. JANA PAWŁA II W PACZKOWIE RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ ROK SZKOLNY 2013 / 2014 1 PROBLEM BADAWCZY: Organizacja

Bardziej szczegółowo

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy.

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. PROCES PLANOWANIA ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH MOŻE BYĆ ROZDZIELONY NA TRZY ETAPY:

Bardziej szczegółowo

Plan nadzoru pedagogicznego Przedszkola nr 2 Bytowie w roku szkolnym 2014/2015

Plan nadzoru pedagogicznego Przedszkola nr 2 Bytowie w roku szkolnym 2014/2015 Plan nadzoru pedagogicznego Przedszkola nr 2 Bytowie w roku szkolnym 2014/2015 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.), Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny program nauczania matematyki dla liceów

Innowacyjny program nauczania matematyki dla liceów Justyna Biernacka Konsultant ds. matematyki WODN w Skierniewicach Innowacyjny program nauczania matematyki dla liceów We wrześniu 2015 roku odbyła się VI Ogólnopolska Konferencja GeoGebry. Konferencja

Bardziej szczegółowo

RAPORT PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ. Wstęp

RAPORT PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ. Wstęp RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ Wstęp Prezentowany raport jest rezultatem ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w przedszkolu przez

Bardziej szczegółowo

Raport z przeprowadzonej ewaluacji w obszarze współpracy szkoły z rodzicami

Raport z przeprowadzonej ewaluacji w obszarze współpracy szkoły z rodzicami Raport z przeprowadzonej ewaluacji w obszarze współpracy szkoły z rodzicami Zespół ewaluacyjny w składzie: A. Czajkowski, D. Stokłosa, K. Zawarska przygotował i przeprowadził ewaluację dotyczącą współpracy

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie. Pomorskiego Kuratora Oświaty

Sprawozdanie. Pomorskiego Kuratora Oświaty Sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez Pomorskiego Kuratora Oświaty w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 31 maja 2014 r. 1 Spis treści 1. Wstęp 5 Ewaluacja 6 Część A (okres od 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez Pomorskiego Kuratora Oświaty w okresie od 1 czerwca 2014 r. do 31 maja 2015 r.

Sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez Pomorskiego Kuratora Oświaty w okresie od 1 czerwca 2014 r. do 31 maja 2015 r. Sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez Pomorskiego Kuratora Oświaty w okresie od 1 czerwca 2014 r. do 31 maja 2015 r. 1 Spis treści 1. Wstęp.... 4 2. Ewaluacja.....6 Część A (okres od

Bardziej szczegółowo

Start zawodowy nauczycieli oferta dla nauczycieli kontraktowych,

Start zawodowy nauczycieli oferta dla nauczycieli kontraktowych, Start zawodowy nauczycieli oferta dla nauczycieli kontraktowych, mianowanych opr. A. Sternicka Projekt dotyczy wspierania rozwoju zawodowego nauczycieli wszystkich przedmiotów rozpoczynających pracę w

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Program nauczania przedmiotu uzupełniającego Praktyczne zastosowania informatyki

Program nauczania przedmiotu uzupełniającego Praktyczne zastosowania informatyki II Liceum ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej Curie w Piotrkowie Trybunalskim Praktyczne zastosowanie informatyki program nauczania Agnieszka Pluczak, Paweł Bąkiewicz 205/206 Program nauczania przedmiotu

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Kowalach Oleckich opracował zespół w składzie: Jadwiga Lizanowicz Mirosław Mularczyk Teresa Truchan Urszula Kołodzińska Kluczem

Bardziej szczegółowo

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe programy stażowe z zakresu nowoczesnych form poradnictwa zawodowego

Międzynarodowe programy stażowe z zakresu nowoczesnych form poradnictwa zawodowego Międzynarodowe programy stażowe z zakresu nowoczesnych form poradnictwa zawodowego Opracowanie: Katarzyna Podobińska Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Gdańsku Gdańsk, 30 września 2014 r. Jednym z zadań

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Przedszkole Miejskie nr 12 ul. Sportowa 2 66-400 Gorzów Wlkp. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Data obowiązywania: od 01.09.2013r. Zatwierdzono przez Radę

Bardziej szczegółowo