Tom 2(38) 2010 LUB LI N 2010

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Tom 2(38) 2010 LUB LI N 2010"

Transkrypt

1

2

3 Tom 2(38) 2010 LUBLIN 2010

4 KOMITET REDAKCYJNY Ewa Albiñska ( SEKRETARZ), Leon Dyczewski OFMConv, Roman Dzwonkowski SAC ( REDAKTOR NACZELNY), Piotr Kryczka Adres Redakcji: Al. Rac³awickie 14, Lublin RADA NAUKOWA Franciszek Adamski, W³adys³aw Jacher, Leszek Korporowicz, Adam Rodziñski, bp Kazimierz Ryczan RECENZENCI Ewa Albiñska, L eon Dyczewski OFMConv, Roman Dzwonkowski SAC, ks. Stanis³aw Fel, Stanis³aw Kosiñski, Piotr Kryczka, Maria Libiszowska- ó³tkowska, ks. Stanis³aw Lis, ks. Janusz Mariañski, Daniel Markowski, Jan Mazur OSPPE, Gra yna Woroniecka, Stanis³aw Wójcik Opracowanie redakcyjne: Andrzej Podgórski Sk³ad i ³amanie komputerowe: Anna Kopiec Ok³adkê projektowa³: Benedykt Tofil Copyright by Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Paw³a II, 2010 TOWARZYSTWO NAUKOWE KATOLICKIEGO UNIWERSYTETU LUBELSKIEGO JANA PAW A II ul. Gliniana 21, Lublin, skr. poczt. 123, tel , tel./fax Dzia³ Marketingu i Kolporta u ISSN Nak³ad 300 egz. Drukarnia Tekst s.j., ul. Wspólna 19, Lublin

5 K S. PROF. DR HAB. F RANCISZEK JAN M AZUREK

6

7 ROCZNIKI NAUK SPOŁECZNYCH Tom 2(38) 2010 INFORMACJA OD REDAKCJI Uprzejmie informujemy czytelników, że 38 tom Roczników Nauk Społecznych po raz ostatni został przygotowany w dotychczasowym składzie Komitetu Redakcyjnego (Redaktor Naczelny zeszytu ks. prof. dr hab. Roman Dzwonkowski, ks. prof. dr hab. Leon Dyczewski, prof. dr hab. Piotr Kryczka, sekretarz dr Ewa Albińska). Dziękujemy serdecznie wszystkim Autorom i Recenzentom za dotychczasową wspaniałą współpracę. Jednocześnie zachęcamy do dalszego uczestnictwa w przygotowywaniu kolejnych tomów Roczników pod przewodnictwem dra hab. Arkadiusza Jabłońskiego. Ewa Albińska

8

9 W S P O M N I E N I E O K S I Ę D Z U PROFESORZE FRANCISZKU MAZURKU ROCZNIKI NAUK SPOŁECZNYCH Tom 2(38) 2010 JANUSZ MARIAŃSKI KSIADZ PROFESOR FRANCISZEK JAN MAZUREK OBROŃCA GODNOŚCI OSOBY LUDZKIEJ I PRAW CZŁOWIEKA ( ) Ks. prof. dr hab. Franciszek Mazurek należy do tych nauczycieli akademickich, którzy związali całą swoją karierę naukową i zawodową z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim Jana Pawła II. Po studiach teologicznych w Metropolitalnym Seminarium Duchowym w Lublinie ukończył w 1964 r. studia magisterskie na Sekcji Społecznej Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej KUL i w 1968 został zatrudniony na stanowisku asystenta. Po uzyskaniu stopnia naukowego doktora w 1969 r. został awansowany na stanowisko adiunkta. Stopień doktora habilitowanego i stanowisko docenta uzyskał w 1985 r., następnie na podstawie ustawy o szkolnictwie wyższym z 1990 został powołany na stanowisko profesora nadzwyczajnego. W 2002 r. uzyskał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych, a w 2003 został mianowany na stanowisko profesora zwyczajnego. Przeszedł więc w KUL wszystkie szczeble kariery akademickiej. W latach osiemdziesiątych wykładał dodatkowo na Uniwersytecie Warszawskim Filia w Białymstoku. Ks. Mazurek był kierownikiem Katedry Historii Katolickiej Nauki Społecznej i Etyki Gospodarczej oraz Kuratorem Katedry Katolickiej Nauki Społecznej. Od 2005 r. kierował Katedrą Katolickiej Nauki Społecznej i Etyki Gospodarczej. Pełnił wiele odpowiedzialnych funkcji w krajowych i międzynarodowych instytucjach oraz stowarzyszeniach naukowych. Przewodniczył polskiej sekcji Międzynarodowego Instytutu Jacquesa Maritaina, był wicepreze-

10 8 JANUSZ MARIAŃSKI sem Klubu Inteligencji Katolickiej w Lublinie. Należał do Międzynarodowego Komitetu Naukowego pisma La Societá (Werona). Od wielu lat wchodził w skład Komitetu Redakcyjnego Roczników Nauk Społecznych. Zasiadał w Radzie Naukowej Zeszytów Społecznych KIK i w Komitecie Redakcyjnym Kościół i Prawo. Dorobek naukowy ks. Mazurka jest powszechnie znany i uznawany w środowiskach nie tylko tych, którzy zajmują sięprofesjonalnie katolicką naukę społeczną, ale również wśród politologów, socjologów i przedstawicieli nauk prawnych. Autor ten opublikował swoje prace naukowe nie tylko w języku polskim, ale również w kilku językach obcych: niemieckim, francuskim, angielskim. Opierając się na literaturze światowej z zakresu praw człowieka, katolickiej nauki społecznej i szeroko rozumianych nauk społecznych (także socjologii), poszukiwał nowych teoretycznych koncepcji dla swojej teorii społecznej. Głównym przedmiotem badań i zainteresowań ks. Mazurka były prawa człowieka wyprowadzone z godności osoby ludzkiej. Widać tojużwyraźnie w pracy habilitacyjnej dotyczącej praw człowieka w dokumentach społecznych papieży (Prawa człowieka w nauczaniu społecznym Kościoła. Od papieża Leona XIII do papieża Jana Pawła II, Lublin 1991). Ks. Mazurek pozostaje tam pod wpływem nauczania Jana Pawła II. Jeszcze przed nominacją na profesora nadzwyczajnego, podczas międzyuniwersyteckiej konferencji zorganizowanej w 1981 r. w Salzburgu, wspólnie przez UNESCO i FIUC, Mazurek dał się poznać jako teoretyk praw osobowych człowieka. Wówczas to zapoczątkował ten temat i rozwinął w międzynarodowym środowisku naukowym. Myślą przewodnią jego badań jest godność osoby ludzkiej, która jest fundamentalną normą moralną iźródłem wszystkich praw człowieka. Do 2009 r. opublikował 10 książek, kilkaset artykułów, także wjęzykach obcych (niemieckim, francuskim, angielskim), wiele haseł encyklopedycznych i recenzji łącznie ponad 200 pozycji; wykształcił 14 doktorów. W tym obszernym dorobku naukowym i pisarskim ks. Mazurek nie zamknął się w granicach uczelni czy Lublina. W wielu krajowych (Warszawa, Poznań, Wrocław, Katowice, Kielce, Szczecin, Stalowa Wola, Zamość) oraz zagranicznych (Wiedeń, Linz, Salzburg, Konstancja, Mönchengladbach, Freiburg, Rzym) ośrodkach naukowych głosił uniwersalną prawdę o integralnych prawach człowieka, prawach wywodzących się z godności osoby ludzkiej. Prace ks. Mazurka cechuje zróżnicowanie tematyczne oraz metodologiczne. Dotyczą one, obok nauki społecznej Kościoła czy obszernego zakresu kwestii jednostkowych i społecznych, także zagadnień prawnych, politycznych, zawo-

11 KSIADZ PROFESOR FRANCISZEK MAZUREK 9 dowych i gospodarczych. Ks. Mazurek zwraca tu szczególną uwagę na dziedzinę gospodarczą, wychodząc z założenia, że w niej właśnie jest najtrudniej o realizację praw i obowiązków człowieka zgodnie z myślą chrześcijańską, biorąc pod uwagę powszechność preferowania jednostronności pogoni za interesem materialnym, za zyskiem. Z poznawczego (teoretycznego i metodologicznego) punktu widzenia bardzo wysoko ocenia się książkę Godność osoby ludzkiej podstawa praw człowieka (Lublin 2001), w której ks. Mazurek rozwija i twórczo pogłębia niektóre problemy zasygnalizowane we wcześniejszych książkach. Chodzi tu głównie o integralną koncepcję praw człowieka, którą wyprowadza on z godności ludzkiej. Godność jest wartością niezbywalną i nienaruszalną, jest stałym elementem w rozwoju koncepcji praw człowieka. Główne tezy książki o godności jako podstawie praw człowieka są ważne dla socjologii, psychologii, pedagogiki, a także nauk prawnych. Opublikowanie tej monografii było ważnym wydarzeniem naukowym i intelektualnym, zawierało ogromny ładunek problemów kluczowych dla wszystkich nauk zajmujących się prawami człowieka. Oryginalność wszystkich publikacji ks. Mazurka na temat praw człowieka zasadza się na tym, że przekonująco wykazuje, iż nie można poprzestać na tzw. pozytywnoprawnym podejściu do praw człowieka, lecz trzeba sięgać do ontologii i deontologii praw człowieka i stworzyć tym samym ponadpozytywistyczny fundament ochrony praw człowieka. W tym zakresie do dorobku ks. Mazurka nie ma żadnej analogii w nauce polskiej. Rozwijał on interdyscyplinarną metodę swych badań, rzadko stosowaną przez innych autorów. Centralną myślą jego badań była wrodzona godność osoby ludzkiej, która jest najwyższą wartością iźródłem wszystkich praw człowieka. Wyodrębniał on wyraźnie prawa człowieka od ich ochrony. Prawa są jedne, sposobów ich ochrony jest wiele prawnych i pozaprawnych. Rozwijał teorię integralną wszystkich praw człowieka wolnościowych, gospodarczych, społecznych i kulturalnych. Często podkreślał z naciskiem, że katolicka nauka społeczna nie jest konfesyjna, lecz uniwersalna. Nazywał ją nauką personalistyczną. W ostatnich latach można dostrzec wyraźnie trzy kierunki badań naukowych ks. Mazurka. Z jednej strony pozostawał on w kręgu dotychczasowych swoich fascynacji badawczych (katolicka nauka społeczna, ze szczególnym uwzględnieniem godności ludzkiej i praw człowieka), z drugiej zaś poszerzał je w kierunku filozoficznej i socjologicznej problematyki wartości. Trzeci nurt można nazwać w moim przekonaniu dawaniem społecznego świadectwa czasu. W pierwszym nurcie mieszczą siętrzy artykuły: o ochronie życia

12 10 JANUSZ MARIAŃSKI ludzkiego w doktrynie Kościoła; o prawach człowieka do zdrowego środowiska; o godności osoby ludzkiej w ujęciu kardynała Stefana Wyszyńskiego. Do drugiego nurtu można zaliczyć opracowanie na temat uzasadniania istnienia wartości obiektywnych i uniwersalnych. Poprzez wyróżnienie i analizę wrodzonej godności ludzkiej i godności osobowościowej (kulturowej) autor zbliżał się do refleksji socjologicznej i czynił bardzo ciekawy pomost między katolicką nauką społeczną a socjologią. Studia te stanowią zapowiedź większego opracowania. Natomiast świadectwo czasu dawał ks. Mazurek poprzez dwa teksty zamieszczone w pracy zbiorowej Czesław Strzeszewski (red. E. Balawajder, Lublin 2002). Jeden z nich poświęcił analizie pojęcia pracy ludzkiej w ujęciu prof. Strzeszewskiego, w drugim natomiast wspomina go jako swojego nauczyciela akademickiego i mistrza naukowego. Ks. Mazurek nie ograniczał się tylko do działalności naukowej. Rozwijał on również bogatą działalność dydaktyczną, wychowawczą, organizacyjnonaukową oraz społeczną. Zakres pracy dydaktycznej prowadzonej przez niego był bardzo szeroki, a jej poziom merytoryczny doskonały i nowatorski. Składają sięnanią wykłady w : Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II od 1968 r.; w Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku na Wydziale Prawa w latach ; w Filii Wydziału Nauk Społecznych KUL w Stalowej Woli wykłady zlecone; w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie wykłady zlecone w roku 1998/99; wykłady wwyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu. Zajęcia akademickie ks. Franciszka Mazurka cieszyły się dużym uznaniem wśród studentów. Był wysoko ceniony przez młodzież jako wykładowca oraz kierownik seminarium magisterskiego i doktorskiego. Jego zajęcia dydaktyczne, jeżeli nawet były niekiedy kontrowersyjne i wywołujące dyskusje naukowe, nigdy nie były nudne i standardowe. Cechowała go postawa dialogu i osobowej komunikacji z innymi. Często powtarzał słowa: z pełnym szacunkiem podejmujemy każdą okruszynę prawdy, niezależnie skąd pochodzi. Ks. Mazurek opublikował cenione książki: Prawa człowieka w nauczaniu społecznym Kościoła (od papieża Leona XIII do papieża Jana Pawła II), Lublin 1991 Wolność pracy, przedsiębiorczość, uczestnictwo, Lublin 1993 Alfreda Verdrossa i Jacquesa Maritaina koncepcja dynamiczna prawa naturalnego i praw człowieka, Lublin 1999 Personalistyczno-integralne ujęcie katolickiej nauki społecznej w eksplikacji Stefana Kardynała Wyszyńskiego, Lublin 1999 Godność osoby ludzkiej podstawa praw człowieka, Lublin 2001 Katolicka nauka społeczna (skrypt brmw).

13 KSIADZ PROFESOR FRANCISZEK MAZUREK 11 Kierował badaniami zespołowymi: godność osoby ludzkiej a prawa człowieka; podstawy personalistycznego porządku społecznego, gospodarczego, politycznego i kulturalnego (w różnych wymiarach). Pełnił następujące funkcje w placówkach naukowych: kierownik Sekcji Społecznej Wydziału Nauk Społecznych KUL przewodniczący Wydziału Nauk Społecznych Towarzystwa Naukowego KUL naczelny redaktor Roczników Nauk Społecznych członek komitetu Redakcji Roczników Nauk Społecznych od 1987 r. członek Komitetu Redakcji Kościół i Prawo członek Rady Naukowej ODiSS członek Rady Naukowej Zeszytów Społecznych KIK członek Międzynarodowego Komitetu Naukowego czasopisma Społeczeństwo. Studia, prace badawcze, dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła od 1991 r. przewodniczący polskiej filii Międzynarodowego Instytutu Jacquesa Maritaina w Rzymie; członek zwyczajny Międzynarodowego Instytutu Maritaina w latach członek Komisji Episkopatu Polski Iustitia et Pax. Ks. Mazurek był także organizatoremdwusympozjówozasięgu krajowym. Znaczący dorobek naukowy i dydaktyczny, szeroka współpraca naukowa wyróżnia ks. Mazurka spośród naukowców w dziedzinie socjologii. Jest wybitnym specjalistą w dziedzinie katolickiej nauki społecznej. Jego nazwisko umieszczone jest w Leksykonie personalistów międzynarodowych. Ujmowanie katolickiej nauki społecznej przez ks. Mazurka ocenił bardzo pozytywnie Jan Paweł II. Do jego koncepcji godności nawiązuje wielu pedagogów, socjologów, prawników i humanistów. Przewodniczący opozycji kubańskiej, S. E. Subiro (organizator Konferencji Ameryki Południowej w Limie), konsultował z ks. Mazurkiem kwestię reformy systemu politycznego i gospodarczego oraz przyjęcia modelu zachodniego. Pomimo nękających chorób ks. Mazurek był aktywny do końca swojego życia. Jeszcze w roku akademickim 2008/09 prowadził wykład pt. Katolicka nauka społeczna i etyka społeczno-gospodarcza dla studentów I roku socjologii, studia II stopnia oraz seminarium doktoranckie. W okresie ostatnich wakacji przygotowywał referat pt. Rozwój integralny w świetle społecznego nauczania Kościoła, który miał wygłosić 12 X 2009 r. na sympozjum poświęconym encyklice społecznej Benedykta XVI Caritas in veritate.

14 12 JANUSZ MARIAŃSKI Ks. Mazurek był znanym i cenionym uczonym w zakresie katolickiej nauki społecznej. Powszechnie postrzega się go zarówno w kraju, jak i za granicą jako kontynuatora i głównego przedstawiciela Lubelskiej Szkoły Katolickiej Nauki Społecznej, stworzonej przez prof. Czesława Strzeszewskiego. W swojej Katedrze Katolickiej Nauki Społecznej i Etyki Społeczno-Gospodarczej pozostawił najwierniejszego ucznia ks. dra hab. Stanisława Fela, Dyrektora Instytutu Socjologii, który jest gwarancją kontynuacji myśli społecznej i socjologicznej swojego mistrza i całej Lubelskiej Szkoły Katolickiej Nauki Społecznej. Ks. Mazurek zmarł 21 VIII 2009 r. w szpitalu w Lublinie.

15 ROCZNIKI NAUK SPOŁECZNYCH Tom 2(38) 2010 LEON DYCZEWSKI OFMConv HOMILIA MSZA ŚW. POGRZEBOWA KS. PROF. F. MAZURKA 26 SIERPNIA 2009 Kiedy odchodzi od nas dziecko osoba młoda rozpaczamy, bo łamią się nasze oczekiwania i nadzieje.kiedy odchodzi od nas osoba w sile wieku jesteśmy smutni i przygnębieni, bo przerywa się wszystko, co rozpoczęła, a my tak bardzo lubimy owoc naszych wysiłków. Kiedy odchodzi od nas osoba w wieku dojrzałym, emerytalnym, jest nam smutno i refleksyjnie. Wiemy, że taki jest los każdej ziemskiej istoty żywej. Prowadzimy refleksję nad naszą więziąztą osobą. Przywołujemy wspólny czas, wspólne tworzenie i zabawy. Najważniejsze osiągnięcia utrwalamy na tzw. klepsydrze, w mediach i własnych zapiskach. Dzisiaj taką refleksją ogarniamy Ciebie, ks. Franciszku. Wielu spośród nas tu obecnych zna Ciebie od wielu lat, ja od 1963 roku. Dzisiaj żegnamy Ciebie w nadziei ponownego spotkania się w odmienionej postaci. Łączy nas wspólna wiara w Boga, naszego Stworzyciela i Zbawiciela, u którego mieszkań jest wiele. Jezus zapewnia nas, abyśmy nie zamartwiali się tym, że nam miejsca w przyszłym życiu zabraknie. On nasz Zbawiciel przygotował nam je poprzez swoją mękę i swoje zmartwychwstanie. Wskazał nam też drogę do tego mieszkania. Ja jestem drogą i prawdą i życiem. Idziemy tą Jezusową drogą, ale każdy indywidualnie, swoim własnym krokiem, własnym sposobem, i każdy indywidualnie będzie przyjmowany przez Boga, od którego otrzyma zapłatę za uczynki dokonane w ciele (2 Kor 5, 10). Przez 76 lat zmierzał swoją drogą do Boga żegnany przez nas ks. Franciszek. Wyruszył z Biszczy, okolic Biłgoraja, a swoją wędrówkę zakończył tu w Lublinie, w którym najdłużej żył. Po drodze było wiele miejscowości w Polsce, Austrii, Niemczech, Francji, Belgii. Zatrzymywał się w nich, by

16 14 LEON DYCZEWSKI wzbogacać swoją osobowość w ludzką mądrość idoświadczenia innych. Ale zawsze pozostawał sobą. Ks. Franciszek miał odwagę bycia sobą. Wypracował oryginalny wgląd, sposób wypowiadania się, miał oryginalne poglądy, jego opinie o ludziach i wydarzeniach dość często były odmienne od obiegowych. Miał też odwagę je wypowiadać. To był jego sposób wspólnego poszukiwania prawdy. Miał ogromne poczucie sprawiedliwości i wrażliwość na ludzka godność. Wśrodowisku akademickim był znany nie tylko jako autor wielu prac o godności osoby ludzkiej i prawach człowieka, ale jako apostoł godności człowieka. Wielekroć miałem możliwość to stwierdzić, kiedy podczas mojego wykładu z socjologii kultury przywoływałem pojęcie godności człowieka i poglądy na temat tego pojęcia, zaraz studenci przywoływali tu ks. prof. Mazurka. Swoje poglądy wygłaszał z zaangażowaniem, bo nie było Mu obojętne, jak i za kim są one formułowane i upowszechniane. Był rzetelnym badaczem, przywołującym poglądy innych i formułującym własne stanowisko na analizowane zagadnienie. Jak wobec poszukiwania prawdy był zdecydowany, tak wobec ludzi był wyrozumiały, miał postawę życzliwą. Nie żałował słów pochwał, kiedy miał po temu podstawy. Był ciekawy czegoś nowego, poszukujący, do końca podejmował nowe tematy, i co ważne potrafił nimi się fascynować, a następnie dyskutować. Chętnie wchodził w dyskusję, często przy stole. Lubił dyskusję i przez nią prowokował do wspólnego poszukiwania prawdy. Był otwarty na różne środowiska, utrzymywał z nimi kontakt. Przez naukę pragnął udoskonalać ludzkie stosunki, i chyba to był główny motyw zajmowania się godnością osoby ludzkiej, prawami człowieka. Chciał, by ich lepsza znajomość wpływała na polepszanie się ludzkich relacji. Był wierny swojemu środowisku rodzinnemu, często je wspominał. Był patriotą lokalnym, dlatego chciał być pochowany w grobie rodzinnym. Ale nie zapominał o Ojczyźnie jako całości. Był obrońcą jej dobra wspólnego. Często wyrażał swój krytyczny stosunek do rozmiarów i sposobu przeprowadzanej prywatyzacji majątku mienia społecznego. Był krytyczny, ale też wyrozumiały i życzliwy. Jego recenzje prac doktorskich były długie, bogate w osobiste refleksje i skojarzenia, kończyły się pozytywnymi stwierdzeniami, budzącymi w doktorancie nadzieję na przyszłość. W kontaktach osobistych był delikatny i wierny, jeżeli się do kogoś przekonał. Potrafił też stanąć w obronie, kiedy dostrzegał, że ktoś jest krzywdzony, pomijany.

17 HOMILIA MSZA ŚW. POGRZEBOWA 15 Ofiarujemy Ci, drogi nam ks. Franciszku, naszą modlitwę, naszą pamięć, nasze trwanie przy tych wartościach, które dla Ciebie były drogie, którymi dzieliłeś się z nami, a które wypróbowałeś własnym życiem. Wspieraj nas teraz w tym, abyśmy byli godnymi następcami w przekazywaniu mądrości życia i wiary w Boga. Odwozimy Twoje ciało do Biszczy, skąd rozpocząłeś swoją wędrówkę do Boga, ale pozostajesz pośród nas przez swoje czyny, myśli, plany. Zostajesz pochowany w ziemi biłgorajskiej, z której wyszedłeś, którą tak bardzo kochałeś. Wierzymy, że spotkamy się ponownie, bo Bóg z którego ręki wszyscy wyszliśmy czeka na powrót do Niego każdego z nas. Ty nas tylko w tej wędrówce wyprzedziłeś. Drogi ks. Franciszku, to nie śmierć zabiera Ciebie nam, ale dobry Bóg Ciebie wzywa po nagrodę za dobre, szlachetne, mądre życie na ziemi. Jesteś u Boga naszym orędownikiem. Żegnając dzisiaj Ciebie, pozostajemy w nadziei spotkania się z Tobą w Bogu. Ks. Franciszku, żegnając dzisiejszą liturgią Ciebie kolegę, współpracownika, kapłana i nauczyciela akademickiego, dziękujemy Ci za przewodnictwo w poznawaniu życia, w poszukiwaniu prawdy, za wszelkie przejawy życzliwości, za przyjaźń. Bracie Franciszku, niech Bóg darzy Ciebie radością wieczną, bogactwem swojego życia, jak Ty darzyłeś nas bogactwem swojej osobowości!

18

19 A R T Y K U Ł Y ROCZNIKI NAUK SPOŁECZNYCH Tom 2(38) 2010 PIOTR EBERHARDT PROCESY MEGAURBANIZACYJNE W ŚWIECIE 1. UWARUNKOWANIA PROCESÓW MEGAURBANIZACYJNYCH Przyspieszenie przemian urbanizacyjnych, z czym się wiąże wzrost wielkości miast oraz tworzenie się zespołów aglomeracyjnych, stanowi jedną z najbardziej znamiennych cech współczesnej cywilizacji 1. Dynamiczny rozwój gospodarczo-społeczny doprowadził do koncentracji ludności, produkcji i usług w wybranych, największych miastach lub zespołach miejskich. Nastąpiły zasadnicze zmiany w rozmieszczeniu ludności, w zasobach kapitałowych oraz w układzie powiązań infrastrukturalnych. Rewolucyjność tych przemian wyraża się zarówno w ich tempie, jak i narastaniu ich stopnia złożoności przestrzennej i funkcjonalnej. Prof. dr hab. PIOTR EBERHARDT Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN; adres do korespondencji: 1 Zadaniem, jakie postawiliśmy sobie w niniejszym artykule, jest dokonanie rankingu wielkościowego największych ośrodków lub zespołów miejskich świata. Cel statystyczny definiuje sposób ujęcia tematu. Z tego powodu skomplikowane zagadnienia pojęciowe związane z definicją lub określeniem różnych pojęć związanych ze skalą urbanizacji nie są istotne. Pojęcia będą podane zgodnie z oryginałem (miasto, aglomeracja, metropolia) bez wnikania w ich poprawność terminologiczną. Podobnie nie sprecyzowano używanego terminu megaurbanizacja. Według autora ukształtowanie się zintegrowanych zespołów miejskich, liczących po kilkanaście milionów mieszkańców i ich wzrastająca rola w życiu gospodarczo-społecznym może być uzasadnioną przesłanką do wprowadzenia pojęcia megaurbanizacja. W wielu podręcznikach z zakresu geografii osadnictwa podstawowe kwestie teoretyczno-metodyczne są omówione i zinterpretowane. Z tego powodu nie zachodzi potrzeba ich ponownego rozpatrzenia.

20 18 PIOTR EBERHARDT Ewolucja procesów urbanizacyjnych zachodziła cyklicznie według kilku faz rozwojowych 2. We wstępnym etapie mieliśmy do czynienia ze wzrostem liczebności i wielkości miast oraz zmianami proporcji między ludnością miejską i wiejską. W następnym okresie przy utrzymaniu, a nawet potęgowaniu dynamiki ludności miejskiej obserwuje się znaczny rozwój terytorialny miast oraz przekształcanie się ich struktur przestrzennych. Doprowadziło to w rezultacie do powstania nowych form osadniczych. Na miejscu skupionego miasta powstają układy aglomeracyjne. Skupiają one coraz więcej mieszkańców, a ich układy urbanistyczne są coraz bardziej rozległe i skomplikowane. Odznaczają się one silną ekspansją terytorialną. Przeobrażanie się miast w zespoły aglomeracyjne wywołane było licznymi przyczynami natury społecznej i gospodarczej. W rezultacie wzrostu napływu ludności wywołanego tworzeniem się wielu miejsc pracy zaczęły formować się wielkie ośrodki miejskie. Ze względu na formę przestrzenną uformowały się dwa podstawowe typy. Pierwszy z nich był to monocentryczny zespół miejski, rozwijający się na bazie dawnego historycznego miasta. Drugim typem były policentryczne konurbacje, oparte przeważnie na wydobyciu surowców mineralnych. W wyniku wysokiego stopnia koncentracji życia gospodarczego w aglomeracjach stały się one podstawowymi węzłami struktury regionalnej, wpływając w zasadniczy sposób na kształtowanie się regionów ekonomicznych jako ich ośrodki centralne, skupiające przeważającą część ludności, dóbr kapitałowych, produkcji i usług. W tej fazie zaczynają się kształtować pierwsze zespoły miejskie, liczące po kilka milionów mieszkańców. Pojawiły się one w zachodniej Europie oraz w Stanach Zjednoczonych. Następnie objęły pozostałe kontynenty świata. Można to potraktować jako zaczątki procesów megaurbanizacji 3. Ta najbardziej współczesna faza urbanizacji polega na powstaniu aglomeracji lub zespołu aglomeracji liczących ponad 10 mln mieszkańców. Tę dość umowną liczbę przyjęto jako wielkość graniczną. Zakłada się, że poja- 2 Tematyce tej poświęconych jest wiele opracowań naukowych. Można tu wspomnieć np. o pracy L. van den Berga i in. (1982), w której wyróżniono cztery zasadnicze fazy urbanizacji: urbanizację, suburbanizację, dezurbanizację i reurbanizację. W polskiej literaturze przedmiotu ukazała się cenna książka D. Szymańskiej (2007), w której przedstawiono pełną charakterystykę procesów urbanizacyjnych na świecie. Zestawiono w niej bogatą bibliografię. Problematykę kształtowania się systemów miejskich omawia w swych licznych pracach P. Korcelli (2005, 2007). Ujęcie bardziej społeczne jest uwypuklone w opracowaniu G. Węcławowicza (2007). 3 W literaturze przedmiotu mówi się również o hiperurbanizacji, makrourbanizacji, gigaurbanizacji.

21 PROCESY MEGAURBANIZACYJNE W ŚWIECIE 19 wienie się wświecie tak wielkich zespołów miejskich oznacza nową jakość procesów urbanizacyjnych, zwłaszcza że tych miast było początkowo kilka, następnie kilkanaście, zaś w najbliższym czasie ma być ich kilkadziesiąt. Nie są to już miasta wyjątkowe. Stają się trwałym i powszechnym elementem świata wkraczającego w epokę globalizacji. Współczesne procesy urbanizacyjne, które określane są często mianem metropolizacji, doprowadziły do powstania nowych form przestrzennych o coraz większej złożoności urbanistycznej. Wejście w fazę rozwoju postindustrialnego wiązało się ze zmianą modelu życia społeczeństw. W związku ze wzrostem stopy życiowej następowała coraz większa dysocjacja między miejscami pracy, zamieszkania i wypoczynku. Zwłaszcza istotne konsekwencje przyniosło upowszechnienie indywidualnej motoryzacji. Przekształcenie osadnictwa miejskiego w okresie nasilającej się metropolizacji przyniosło nie tylko dalszy wzrost zaludnienia, ale również pojawienie się rozległych stref zurbanizowanych o znacznych zasięgach przestrzennych. Układy metropolitalne cechuje równoległe występowanie układów mono- i policentrycznych. W przeciwieństwie do wcześniejszych form urbanizacji układy policentryczne nie są wyłącznie związane z konurbacjami przemysłowymi. W fazie tej występują poważne zmiany w strukturze zawodowej, a mianowicie przy zmniejszeniu się zatrudnienia w sektorze przemysłowym wzrasta udział w gospodarce sektora trzeciego i czwartego. W rezultacie narastania zjawisk dekoncentracji następują zmiany w użytkowaniu terenu, które poza terenami śródmiejskimi mają charakter bardziej ekstensywny. Wiąże się to z rozwojem budownictwa jednorodzinnego oraz nową formą usług dla mieszkańców. Wielkość demograficzna i rozległość terytorialna obszarów metropolitalnych jest coraz większa. Przyjmują one postać wskazanej już megaurbanizacji, która odzwierciedla się w nowych, coraz bardziej złożonych układach przestrzennych. Nasilają się wielokierunkowe procesy integracyjne, występujące w trojakiej formie. Pierwszą z nich są procesy łączenia się ośrodków miejskich w zespoły osadnicze. Drugą formą jest narastanie współzależności i powiązań funkcjonalnych pomiędzy miastami i aglomeracjami w ramach wielkich układów o charakterze metropolitalnym. W trzeciej, najbardziej nowoczesnej fazie, największe aglomeracje i metropolie świata połączone są ze sobą siecią powiązań informatycznych. Powstają wzajemne związki i współzależności, opierające się na współpracy lub konkurencji. Tworzy się jeden wielki system światowy, w którym rolę wiodącą odgrywają największe i najbogatsze aglomeracje dysponujące funkcjami najbardziej wyspecjalizowanymi i nadrzędnymi.

22 20 PIOTR EBERHARDT Ze względu na sprawność i niezawodność sieci infrastrukturalnej, w tym również komunikacyjnej, pokonywanie odległości wymaga coraz krótszego czasu. Dotyczy to przede wszystkim powiązań między ośrodkami wielomilionowymi, które zazwyczaj dysponują wielkimi lotniskami pasażerskimi. Występujące kolejne przemiany rozwojowe mają charakter bardziej endogeniczny. Na miejsce wyraźnie wyodrębniających się ośrodków miejskich o ściśle określonych granicach kształtują sięcoraz rozleglejsze strefy zurbanizowane. Zazwyczaj mają one charakter koncentryczny, ale odległość nie jest już elementem determinującym układ przestrzenny. Badacze polscy przyjęli dla tego typu zestawów miejskich nazwę obszary metropolitalne. Powinny one liczyć od kilku do kilkunastu milionów mieszkańców 4. Aktualną, najbardziej nowoczesną formą urbanizacji są procesy megapolizacji 5.Są one ukoronowaniem procesów urbanizacji i ze względu na swoją wielkość i złożoność są dowodem na występowanie już procesów godnych miana megaurbanizacji. U podstaw ich powstania było nie tylko występowanie procesów superkoncentracji ludności w skali świata i dekoncentracji w skali pojedynczych ośrodków miejskich, lecz przede wszystkim rozwój funkcji o charakterze międzykontynentalnym. Na mapie świata pojawiły się zintegrowane zespoły miejskie, liczące po kilkadziesiąt milionów mieszkańców. Ze względu na skalę zjawisk procesy integracji przestrzennej nie są ograniczone do pojedynczych aglomeracji, zaś granice polityczne między państwami ulegają zatarciu. W wyniku rozwoju infrastruktury technicznej i powszechnej motoryzacji powstają rozległe policentryczne strefy zurbanizowane 6. Bez względu na miejsce powstania upodobniają siędo siebie, zatracając własną specyfikę narodową i regionalną. Są one najbardziej zna- 4 Według terminologii amerykańskiej obszary metropolitalne mogą być dużo mniejsze. Graniczną wielkością dla ośrodka centralnego obszaru metropolitalnego jest zaledwie 50 tys. mieszkańców. 5 Pierwszym autorem, który wprowadził pojęcie Megalopolis był J. Gottmann (1961). Określił tym terminem zespół miast połączonych w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Zespół ten o silnych wzajemnych powiązaniach funkcjonalnych, położony między Bostonem a Waszyngtonem, liczył już wówczas blisko 45 mln mieszkańców i skupiał olbrzymi potencjał gospodarczy. Inni uczeni wprowadzali pojęcia makropolizacji i gigapolizacji dla uwypuklenia wielkości i złożoności tych nowych form urbanizacji. 6 Dotyczy to wielkich zespołów miejskich w krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo. Wpaństwach Trzeciego Świata na miejsce stref podmiejskich, zabudowanych budownictwem jednorodzinnym o stosunkowo wysokim standardzie, pojawiają sięgigantyczne dzielnice slumsów, pozbawionych usług infrastrukturalnych, w których skupiają się liczni migranci z terenów wiejskich poszukujący zatrudnienia.

Parkowanie najdroższe w Londynie i Oslo. Warszawa poza pierwszą pięćdziesiątką.

Parkowanie najdroższe w Londynie i Oslo. Warszawa poza pierwszą pięćdziesiątką. Parkowanie najdroższe w Londynie i Oslo. Warszawa poza pierwszą pięćdziesiątką. Warszawa, 26 listopada 2010 Parkowanie jest wciąż najdroższe w największych metropoliach świata. Warszawa znalazła się poza

Bardziej szczegółowo

Spotkanie informacyjne pn. "Możliwości finansowania badao w zakresie nauk społeczno - ekonomicznych i humanistycznych"

Spotkanie informacyjne pn. Możliwości finansowania badao w zakresie nauk społeczno - ekonomicznych i humanistycznych Spotkanie informacyjne pn. "Możliwości finansowania badao w zakresie nauk społeczno - ekonomicznych i humanistycznych" Oferta stypendialna DAAD na rok akademicki 2012/2013 Angelika Łysiak Regionalne Centrum

Bardziej szczegółowo

PROCESY MEGAURBANIZACYJNE W ŚWIECIE

PROCESY MEGAURBANIZACYJNE W ŚWIECIE A R T Y K U Ł Y ROCZNIKI NAUK SPOŁECZNYCH Tom 2(38) 2010 PIOTR EBERHARDT PROCESY MEGAURBANIZACYJNE W ŚWIECIE 1. UWARUNKOWANIA PROCESÓW MEGAURBANIZACYJNYCH Przyspieszenie przemian urbanizacyjnych, z czym

Bardziej szczegółowo

DAAD i jej oferta stypendialna dla Polaków na rok akademicki 2012/2013. Centrum Informacji dla Naukowców Euraxess 10 maja 2011 Anna Sowińska-Szejba

DAAD i jej oferta stypendialna dla Polaków na rok akademicki 2012/2013. Centrum Informacji dla Naukowców Euraxess 10 maja 2011 Anna Sowińska-Szejba DAAD i jej oferta stypendialna dla Polaków na rok akademicki 2012/2013 Centrum Informacji dla Naukowców Euraxess 10 maja 2011 Anna Sowińska-Szejba 1. DAAD DAAD (Niemiecka Centrala Wymiany Akademickiej)

Bardziej szczegółowo

DAAD i jej oferta stypendialna dla Polaków

DAAD i jej oferta stypendialna dla Polaków DAAD i jej oferta stypendialna dla Polaków 1. DAAD DAAD (Niemiecka Centrala Wymiany Akademickiej) jest wspólną organizacją niemieckich szkół wyższych i reprezentuje niemieckie uczelnie za granicą. 2 Sieć

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 103, im. Bohaterów Warszawy 1939 1945. ul. Jeziorna 5/9 Rok szkolny 2011/ 2012

Szkoła Podstawowa Nr 103, im. Bohaterów Warszawy 1939 1945. ul. Jeziorna 5/9 Rok szkolny 2011/ 2012 Szkoła Podstawowa Nr 103, im. Bohaterów Warszawy 1939 1945 ul. Jeziorna 5/9 Rok szkolny 2011/ 2012 Global Partners Junior powstał z pomysłu burmistrza miasta Nowy York - był wielokrotnie nagradzany, a

Bardziej szczegółowo

Umowa wsparcia zabezpieczenie oraz ewidencja zobowiązań z umowy wsparcia

Umowa wsparcia zabezpieczenie oraz ewidencja zobowiązań z umowy wsparcia PPP - ewidencja zobowiązań z tytułu opłaty za dostępność maja 2013 Subtitle Umowa wsparcia zabezpieczenie oraz ewidencja zobowiązań z umowy wsparcia Rafał Grochowski radca prawny, partner 23 maja 2013

Bardziej szczegółowo

Janusz Radziejowski Wszechnica Polska, Warszawa

Janusz Radziejowski Wszechnica Polska, Warszawa Janusz Radziejowski Wszechnica Polska, Warszawa Celem niniejszej pracy jest przedstawienie tezy, że obszary metropolitalne są obecnie głównymi czynnikami rozwoju przestrzennego kraju oraz, że bez formalnego

Bardziej szczegółowo

DAAD i jej oferta stypendialna dla Polaków

DAAD i jej oferta stypendialna dla Polaków DAAD i jej oferta stypendialna dla Polaków 1. DAAD DAAD (Niemiecka Centrala Wymiany Akademickiej) jest wspólną organizacją niemieckich szkół wyższych i reprezentuje niemieckie uczelnie za granicą. 2 Sieć

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

OFERTY SPECJALNE EUROPE CITY AIR FRANCE KLM PARIS 479 PLN X AFRICA CITY AIR FRANCE KLM

OFERTY SPECJALNE EUROPE CITY AIR FRANCE KLM PARIS 479 PLN X AFRICA CITY AIR FRANCE KLM EUROPE PARIS 479 PLN X AFRICA ACCRA X 4070 PLN CAPE TOWN 3090 PLN 3090 PLN DAR ES SALAAM X 2890 PLN DAKAR 3790 PLN X ENTEBBE X 3190 PLN KINSHASA 4280 PLN X JOHANNESBURG 2770 PLN 2770 PLN KILIMANJARO X

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Katedra Handlu Zagranicznego i Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych powstała w

Katedra Handlu Zagranicznego i Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych powstała w dr hab. prof. US Halina Nakonieczna-Kisiel, dr Jarosław Narękiewicz Katedra Handlu Zagranicznego i Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych Uniwersytet Szczeciński KIERUNKI BADAŃ I DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

Informacje o badaniu CELE BADANIA

Informacje o badaniu CELE BADANIA Młodzi a rynek pracy Cytowanie bez ograniczeń pod warunkiem podania źródła: Młodzi a rynek pracy, raport Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy, wrzesień-październik 2015 W Polsce młodzi ludzie od lat

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM VI Konferencja Transgraniczna Nasze pogranicze. Między wizją a praktyką zbiór rekomendacji

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI Autor: Stanisław Kasiewicz, Waldemar Rogowski, Wstęp Po ukazaniu się książek Płaski świat Thomasa L. Friedmana i Wędrujący świat Grzegorza Kołodki

Bardziej szczegółowo

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka KUL Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II europeistyka 2 europeistyka European Studies www.kul.pl/unia Tryby studiów stacjonarne I stopnia licencjackie (limit miejsc: 60); niestacjonarne I stopnia

Bardziej szczegółowo

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU DR INŻ. ARCH. MAŁGORZATA DENIS, DR INŻ. ARCH. ANNA MAJEWSKA, MGR INŻ. AGNIESZKA KARDAŚ Politechnika

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

PRZEBIEG AUTOSTRAD W AGLOMERACJACH EUROPEJSKICH

PRZEBIEG AUTOSTRAD W AGLOMERACJACH EUROPEJSKICH Andrzej Brzeziński Stefan Sarna PRZEBIEG AUTOSTRAD W AGLOMERACJACH EUROPEJSKICH WSTĘP Program rozbudowy układu dróg szybkiego ruchu w Polsce jest realizowany w sytuacji gdy w wysoko rozwiniętych krajach

Bardziej szczegółowo

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw 8. Grażyna Korzeniak, Katarzyna Gorczyca, Policentryczność rozwoju systemu osadniczego z udziałem miast małych i średnich w kontekście procesów metropolizacji [w] Małe i średnie miasta w policentrycznym

Bardziej szczegółowo

ZASADY, KRYTERIA I TRYB DOKONYWANIA OCEN NAUCZYCIELI AKADEMICKICH W WARSZAWSKIM UNIWERSYTECIE MEDYCZNYM

ZASADY, KRYTERIA I TRYB DOKONYWANIA OCEN NAUCZYCIELI AKADEMICKICH W WARSZAWSKIM UNIWERSYTECIE MEDYCZNYM Załącznik Nr 9 ZASADY, KRYTERIA I TRYB DOKONYWANIA OCEN NAUCZYCIELI AKADEMICKICH W WARSZAWSKIM UNIWERSYTECIE MEDYCZNYM 1. 1. Okresowa ocena pracy nauczyciela akademickiego obejmuje ocenę wykonywania obowiązków

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Zespołu Pedagogiki Pracy przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2011-2015

Sprawozdanie z działalności Zespołu Pedagogiki Pracy przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2011-2015 Stefan M. Kwiatkowski Przewodniczący Zespołu Pedagogiki Pracy Sprawozdanie z działalności Zespołu Pedagogiki Pracy przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2011-2015 W latach 2011-2015 Zespół Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM Jerzy Bański Konrad Czapiewski 1 PLAN PREZENTACJI/WARSZTATÓW 1. ZAŁOŻENIA I CELE

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ROK Obowiązkowe Fakultatywne 1 RAZEM (obowiązkowe + fakultety) I praca pisemna A/ 6 2 seminarium promotorskie

Bardziej szczegółowo

IX Kongres Ekonomistów Polskich. Problemy kształcenia na studiach trzeciego stopnia (doktoranckich) z zakresu nauk ekonomicznych. 1.

IX Kongres Ekonomistów Polskich. Problemy kształcenia na studiach trzeciego stopnia (doktoranckich) z zakresu nauk ekonomicznych. 1. IX Kongres Ekonomistów Polskich Prof. dr hab. Andrzej Gospodarowicz Rektor Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Problemy kształcenia na studiach trzeciego stopnia (doktoranckich) z zakresu nauk ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski Wrocław, 13 maja 2010 Prospects in Dolnośląskie Inwestycje infrastrukturalne aglomeracji jako impuls do dalszego rozwoju gospodarczego nowe kierunki na regionalnym rynku Dariusz Ostrowski Czy inwestycje

Bardziej szczegółowo

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 SŁOWO PODSUMOWUJĄCE ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM 24 lutego 2010 Politechnika Warszawska Mała Aula, Plac Politechniki 1 Zatłoczenie miast Problemy

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Wojciech Otrębski Instytut Psychologii Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Plan wystąpienia: Skala

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRZYZNAWANIA ŚRODKÓW FINANSOWYCH

ZASADY PRZYZNAWANIA ŚRODKÓW FINANSOWYCH REGULAMIN KONKURSU na finansowanie w ramach celowej części dotacji na działalność statutową działalności polegającej na prowadzeniu badań naukowych lub prac rozwojowych oraz zadań z nimi związanych, służących

Bardziej szczegółowo

Uaktywnij menedżerów! W jaki sposób lepsze relacje między działem HR a menedżerami mogą wpłynąć na wydajność organizacji?

Uaktywnij menedżerów! W jaki sposób lepsze relacje między działem HR a menedżerami mogą wpłynąć na wydajność organizacji? Uaktywnij menedżerów! W jaki sposób lepsze relacje między działem HR a menedżerami mogą wpłynąć na wydajność organizacji? Bliższa współpraca działu HR z menedżerami liniowymi choć nie jest łatwa przynosi

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

ZASADY NALICZANIA PUNKTÓW DO WNIOSKU O STYPENDIUM DLA NAJLEPSZYCH DOKTORANTÓW I. ZASADY PRZYZNAWANIA PUNKTÓW DLA DOKTORANTÓW I ROKU

ZASADY NALICZANIA PUNKTÓW DO WNIOSKU O STYPENDIUM DLA NAJLEPSZYCH DOKTORANTÓW I. ZASADY PRZYZNAWANIA PUNKTÓW DLA DOKTORANTÓW I ROKU Załącznik nr 2 ZASADY NALICZANIA PUNKTÓW DO WNIOSKU O STYPENDIUM DLA NAJLEPSZYCH DOKTORANTÓW I. ZASADY PRZYZNAWANIA PUNKTÓW DLA DOKTORANTÓW I ROKU. Prawo do ubiegania się o stypendium dla najlepszych doktorantów

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego (moduł: bibliologia i informatologia)

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego (moduł: bibliologia i informatologia) Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego (moduł: bibliologia i informatologia) 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ Opis systemu. System akumulacji i transferu punktów ECTS przyjęty na Wydziale Ekonomiczno- Socjologicznym

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG UNIWERSYTET GDAŃSKI Wydział Nauk Społecznych Załącznik nr 1 (wymagany do wniosku do Senatu UG w sprawie zatwierdzenia programu studiów) INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA Na Studiach Doktoranckich

Bardziej szczegółowo

Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu.

Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu. Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu. MODUŁ 1 Ocena niedostateczna -uczeń nie opanował tych wiadomości i umiejętności, które są konieczne do dalszego kształcenia, -nie potrafi rozwiązać zadań

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH

DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH 1. 1. Na stanowisku profesora zwyczajnego może zostać zatrudniona osoba posiadająca: 1) tytuł naukowy

Bardziej szczegółowo

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe studia społeczne, kierunek: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Prawo 30 h Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

11 Regulamin niniejszy wchodzi w życie z dniem podpisania przez dziekana Wydziału.

11 Regulamin niniejszy wchodzi w życie z dniem podpisania przez dziekana Wydziału. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji 20-950 Lublin, Al. Racławickie 14 tel. +48 81 445 37 27; 48 81 445 37 37; fax. +48 81 445 37 26; e-mail: wppkia@kul.pl

Bardziej szczegółowo

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Recenzja dorobku naukowego, dydaktycznego i organizacyjnego dr Krzysztofa Wacha w postępowaniu habilitacyjnym w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum.

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. 1. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania (WSO) zgodnego z Rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH Milena Ratajczak-Mrozek SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W POZNANIU POZNAŃ 2010 SIECI

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej 1 Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej Seminarium naukowe Instytut Przedsiębiorstwa Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie Warszawa, 11 marca 2014r. Atrakcyjne miejsce dla 2 obecnych i przyszłych

Bardziej szczegółowo

Kształcenie nieformalne w pracy zawodowej nauczyciela akademickiego

Kształcenie nieformalne w pracy zawodowej nauczyciela akademickiego Kształcenie nieformalne w pracy zawodowej nauczyciela akademickiego 16.05.2014 TRAIN PROFESSORS TO TEACH Prof. dr hab. Jerzy BOLAŁEK Uniwersytet Gdański Wydział Oceanografii i Geografii Cechy osobowe nauczyciela

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 3. Forma studiów Studia stacjonarne 4. Tytuł uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie rekrutacji London Study Excursion 2013

Podsumowanie rekrutacji London Study Excursion 2013 Podsumowanie rekrutacji London Study Excursion 203 Rekrutacja do kolejnej edycji London Study Excursion została zakończona. Po trwającym blisko dwa miesiące procesie rekrutacji, który był także okresem

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania. przygotowujące do NOWEGO egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym WYPEŁNIA UCZEŃ. Kod ucznia

Przykładowe zadania. przygotowujące do NOWEGO egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym WYPEŁNIA UCZEŃ. Kod ucznia Przykładowe zadania z GEOGRAFII przygotowujące do NOWEGO egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym WYPEŁNIA UCZEŃ Kod ucznia Sprawdzian z GEOGRAFII na zakończenie nauki w drugiej klasie szkoły ponadgimnazjalnej.

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczny

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczny Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczny Wydział Ekonomiczny kształci studentów na dwóch kierunkach studiów: 1. Ekonomia jednolite studia magisterskie stacjonarne jednolite studia magisterskie niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO w WARSZAWIE Biuro ds. Badań Naukowych

UNIWERSYTET KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO w WARSZAWIE Biuro ds. Badań Naukowych UNIWERSYTET KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO w WARSZAWIE Biuro ds. Badań Naukowych Warszawa, dnia 24 maja 2013 r. Poniżej zamieszczone zostały informacje o konkursach na granty badawcze, w których udział

Bardziej szczegółowo

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Nr 146 / 2013 22 11 13 INSTYTUT ZACHODNI im. Zygmunta Wojciechowskiego Instytut Naukowo-Badawczy, Poznań Autor: Piotr Misztal Handel

Bardziej szczegółowo

Regulamin ustalania wysokości, przyznawania stypendium doktoranckiego

Regulamin ustalania wysokości, przyznawania stypendium doktoranckiego Załącznik do zarządzenia nr R/0210/64/13 Regulamin ustalania wysokości, przyznawania stypendium doktoranckiego Regulamin został opracowany na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DOTYCZĄCE REALIZACJI PRAC DYPLOMOWYCH W INSTYTUCIE ORGANIZACJI SYSTEMÓW PRODUKCYJNYCH NA KIERUNKU ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

WYTYCZNE DOTYCZĄCE REALIZACJI PRAC DYPLOMOWYCH W INSTYTUCIE ORGANIZACJI SYSTEMÓW PRODUKCYJNYCH NA KIERUNKU ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI Wersja z dnia 1 kwietnia 2015 r. WYTYCZNE DOTYCZĄCE REALIZACJI PRAC DYPLOMOWYCH W INSTYTUCIE ORGANIZACJI SYSTEMÓW PRODUKCYJNYCH NA KIERUNKU ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI stanowiące uzupełnienie Zasad

Bardziej szczegółowo

Akademia Dziedzictwa. Strona 1

Akademia Dziedzictwa. Strona 1 Akademia Dziedzictwa Akademia Dziedzictwa IX edycja, MCK, MSAP UEK, Kraków 2015-2016 Założenia programowo-organizacyjne studiów podyplomowych dotyczących zarządzania dziedzictwem kulturowym: Akademia Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

Karta pracy nr 15 Obliczanie stopy bezrobocia

Karta pracy nr 15 Obliczanie stopy bezrobocia Karta pracy nr 15 Obliczanie stopy bezrobocia Stopa bezrobocia to procentowy udział bezrobotnych w ogólnej liczbie osób zawodowo czynnych Aby obliczyć stopę bezrobocia należy: ustalić liczbę mieszkańców

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 28/2013 REKTORA POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ im. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA z dnia 24 czerwca 2013 r.

ZARZĄDZENIE Nr 28/2013 REKTORA POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ im. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA z dnia 24 czerwca 2013 r. ZARZĄDZENIE Nr 28/2013 REKTORA POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ im. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA SP. ADMINISTRACJA PUBLICZNA 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Lidia Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Uniwersytetu w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

1/6. Stowarzyszenie Inwestycje dla Poznania www.idp.org.pl

1/6. Stowarzyszenie Inwestycje dla Poznania www.idp.org.pl Wyniki ankiety preferencji lotniczych poznańskich pasażerów podsumowanie Czas trwania 29 maja 10 sierpnia 2009 r.; ankieta internetowa na serwisie www.ankietka.pl; 642 ankietowanych Stowarzyszenie Inwestycje

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne: I. Zasady ogólne

Podstawy prawne: I. Zasady ogólne Regulamin przewodów doktorskich na Wydziale Historii i Dziedzictwa Kulturowego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie przyjęty przez Radę Wydziału Historii i Dziedzictwa Kulturowego dnia 22

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu PEDAGOGIKA Rocznik studiów 2012/13 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

Fragmenty. Załącznik Nr 20 DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH

Fragmenty. Załącznik Nr 20 DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH Załącznik Nr 4 do Uchwały Nr 18/2015 Senatu WUM z dnia 23 lutego 2015 r. S T A T U T WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO Przyjęty uchwałą Nr 15/2012 Senatu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z dnia

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Zarządzanie OM. Mirosław Grochowski

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Zarządzanie OM. Mirosław Grochowski OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Zarządzanie OM Mirosław Grochowski 1 Plan konsultacji Prezentacja założeń diagnozy Wskazanie głównych obszarów problemowych Pytania badawcze

Bardziej szczegółowo