Kierunek Polska. przewodnik

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kierunek Polska. przewodnik"

Transkrypt

1 Kierunek Polska przewodnik

2

3 Tomasz Ławecki Kazimierz Kunicki Liliana Olchowik-Adamowska Kierunek Polska przewodnik

4 I II III Miejsce w środku Europy 8 Kronika Polski, czyli spacerkiem przez wieki 20 Sławni Polacy 86 IV Bramy do Polski 138 V Miasta duże 182 VI Miasta średnie 304 VII Miasta małe i najmniejsze 366 VIII Polska na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO 434

5 IX X XI XII Nie tylko skanseny, czyli żywy folklor wsi polskiej 490 Dotknąć przyrody, czyli nie tylko w parkach narodowych 522 Sanktuaria, misteria, pielgrzymki, czyli tradycyjne życie religijne 564 Polska aktywna 604 XIII Będzie się działo 624 XIV Turystyka hobbystyczna 666 XV Informator 718 XVI Indeks miejscowości 741

6 Tekst Tomasz Ławecki Kazimierz Kunicki Liliana Olchowik-Adamowska Zdjęcia Agnieszka i Włodek Bilińscy, Krzysztof Bzowski, Piotr Bułanow, Jan Ciesielski, Marek Czasnojć, Dorota Folga-Januszewska, Wojciech Grzędziński, Piotr Hawałej, Sebastian Kamieniak, Piotr Kłosek, Waldemar Kompała, Witold Korsak, Paweł Krzan, Joanna Kulik-Paliwoda, Sławomir Lis, Paweł Mazur, Janusz Monkiewicz, Zygmunt i Ryszard Nater, Marcin Oliva Soto, Waldemar Panów, Zbigniew Panów, Bogumiła Piazza i Stanisław Składanowski, Paweł Pierściński, Renata Piżanowska, Jacek Poręba, Krystyna i Aleksander Rabij, Andrzej Raj, Łukasz Rak, Maciej Rawluk, Piotr Rawicki, Piotr Skórnicki, Jacek Stankiewicz, Marek Strzałkowski, Piotr Then, Piotr Witosławski, Jan Włodarczyk Agencja BE&W Agencja FORUM Projekt graficzny i DTP Tadeusz Nuckowski Mapy Władysław Bączek, Barbara Bączek, Meridian Koordynacja prac redakcyjnych Anna Chudzik Redakcja Tomasz Chomiszczak Anna Chudzik Indeks Kinga Zarych Fotoedycja Joanna Kułakowska-Lis Współpraca Jakub Kinel Kinga Zarych Korekta Ewa Rogucka Przygotowanie zdjęć do druku Studio Kolor Druk Colonel, Kraków Printed in Poland Copyright by BOSZ Olszanica 2011 Wydanie I Wydawca Wydawnictwo BOSZ Biuro: ul. Przemysłowa 14, Lesko tel , faks ISBN

7 BOŚNIA I ŁOTWA POLSKA na tle krajów Unii Europejskiej kraje należące do UE pozostałe kraje F I N L A N D I A R O S J A ISLANDIA NORWEGIA S Z W E C J A ESTONIA WIELKA BRYTANIA IRLANDIA HOLANDIA BELGIA NIEMCY LUKSEMBURG DANIA FRANCJA SZWAJCARIA CZECHY AUSTRIA SŁOWENIA LITWA ROSJA POLSKA CHORWACJA SŁOWACJA WĘGRY BIAŁORUŚ UKRAINA RUMUNIA W Ł O C H Y SERBIA HERCEGOWINA BUŁGARIA HISZPANIA ANDORA CZARNOGÓRA ALBANIA MACEDONIA GRECJA TUNEZJA MAROKO MALTA ALGIERIA LIBIA 7

8 Miejsce w środku Europy I Miejsce, w którym przyszło żyć kolejnym pokoleniom Polaków, miało ogromny wpływ na losy narodu. Nawet nazwa państwa ma związek z geografią. Wzięła się od miana noszonego przez plemię, które dało początek narodowi polskiemu byli to Polanie, czyli ludzie otwartych pól. Zanim jednak powstały pola, trzeba było wykarczować puszcze. A nim wyrosły lasy, szumiało tu morze. 8 9

9 Miejsce w środku Europy I Miejsce, w którym przyszło żyć kolejnym pokoleniom Polaków, miało ogromny wpływ na losy narodu. Nawet nazwa państwa ma związek z geografią. Wzięła się od miana noszonego przez plemię, które dało początek narodowi polskiemu byli to Polanie, czyli ludzie otwartych pól. Zanim jednak powstały pola, trzeba było wykarczować puszcze. A nim wyrosły lasy, szumiało tu morze. 8 9

10 II 20

11 Kronika Polski, czyli spacerkiem przez wieki Polacy od kilkunastu wieków uczestniczą w przepływie idei oraz dóbr kulturalnych i materialnych w Europie. Zrazu przyswajali sobie uniwersalne wartości chrześcijańskie i sposób sprawowania władzy. Wkrótce zaczęli hojnie wnosić własny wkład do europejskiej kultury, nauki, obyczaju. Procesu wymiany nie zahamowała utrata niepodległości. Wawel nad Wisłą świadek potęgi Królestwa Polskiego i Rzeczpospolitej Obojga Narodów 21

12 Kolebką polskiej państwowości okazała się Wielkopolska. To tam znalazł się wódz, wystarczająco ambitny i waleczny, by zjednoczyć plemiona mieszkające między Odrą a Wisłą. Nagłe pojawienie się silnego państwa na północ i wschód od świata chrześcijańskiego zdziwiło sąsiadów. Przyjmuje się, że pierwszy odnotowany przez kroniki lechicki książę Mieszko I wywodził się z plemienia Polan, ale sęk w tym, że takie plemię nie istniało. Nie wymienia go w każdym razie Geograf Bawarski, opisujący terytoria plemienne Europy Środkowej. Nazwa musiała powstać później. Identyfikuje się ją z polem wskazując na rolnicze zajęcie ludności lub z opolem słowiańską osadą. Być może wyrośli z niewielkiego plemienia Goplan, żyjących w dorzeczu Warty. Niebywała wojowniczość księcia i jego drużyny odbiegała od spokojnego usposobienia Słowian. Plemię Mieszka w błyskawicznym tempie zdominowało sąsiadów i utworzyło najbardziej rozległy z krajów słowiańskich, jak napisał kupiec Ibrahim Ibn Jakub. Mieszko najpierw rządził na terenie Wielkopolski, Kujaw, ziemi sieradzko-łęczyckiej, w oparciu o kilka ufortyfikowanych grodów nad Wartą. Oddzielnie żyli za Wisłą Mazowszanie, na północy Pomorzanie, za Odrą Połabianie. Śląsk i Małopolska (kraj Wiślan) znajdowały się w strefie wpływów czeskich, a być może nawet wchodziły w skład państwa Przemyślidów, które powstało po rozpadzie Wielkich Moraw. Księstwo Polan nie miało stałych granic, jako że Mieszko chętnie podbijał nowe ziemie, jednak nie zawsze udawało się je utrzymać. Nie miało też nazwy słowo Polska pojawiło się dopiero za rządów jego syna. Gorąca krew Krew Mieszka I płynęła w żyłach Kanuta Wielkiego, króla Anglii ( ), Danii ( ) i Norwegii ( ), znanego z bezwzględności, okrucieństwa i odwagi. Na podbój Anglii poprowadził 10 tys. swoich żołnierzy, ale także posiłki, które posłał mu wuj, Bolesław Chrobry. Matką Wikinga była siostra Bolesława, a córka Mieszka Świętosława. W Skandynawii jest znana jako Sygryda Storråda, na Wyspach Brytyjskich Gunhilda Polska. Odsłonięty w 2000 r. w Kołobrzegu Pomnik Tysiąclecia jest alegorią trudnych stosunków polskoniemieckich Znalezisko z Lednicy pamięta początki chrześcijaństwa na ziemiach polskich 26

13 Narodziny państwa Złota kaplica w archikatedrze Poznańskiej z posągami pierwszych władców Polski Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy w Lednogórze 27

14 Zwycięstwo pod Grunwaldem wyniosło Jagiellonów do rangi najważniejszych dynastii w Europie. Po zawarciu w Krewie w 1385 r. unii personalnej, Korona Polska i Księstwo Litewskie pozostawały pod berłem jednej dynastii. Siłą rzeczy polityka zagraniczna obu państw była spójna, stopniowo dokonywała się integracja gospodarcza i kulturalna. Korona Polska była silniejsza ekonomicznie i bardziej rozwinięta cywilizacyjnie, ale miała dużo mniejsze terytorium. Wielkie Księstwo Litewskie zajmowało obszar od Bałtyku po Morze Czarne, z czego rdzenne ziemie litewskie stanowiły zaledwie 10%. W większości były to tereny zasiedlone przez prawosławnych Rusinów. Dopiero w 1569 r., trzy lata przed śmiercią ostatniego z Jagiellonów, na sejmie w Lublinie zawarta została unia, stanowiąca o utworzeniu państwa federacyjnego ze wspólnym władcą (już elekcyjnym) i sejmem. Dziękczynne okrzyki senatorów złączeni jak wolni z wolnymi, równi z równymi! zakończyły owe doniosłe obrady. Powstało największe państwo Europy. Kompetencje władcy skutecznie jednak ograniczały liczne przywileje stanu szlacheckiego. Pierwszy krok zrobił Ludwik Andegaweński, król Polski i Węgier, który z braku syna, wbrew polskiemu prawu i zwyczajowi, dążył do przekazania korony Obraz Jana Matejki Unia Lubelska 42

15 Rzeczpospolita szlachecka córce Jadwidze. Aby uzyskać zgodę możnowładców, wydał w 1374 r. przywilej koszycki, zwalniający szlachtę z płacenia większości podatków. Po Jagiellonach nastał czas królów elekcyjnych, a każda elekcja otwierała pole do wymuszania ustępstw na kandydatach do tronu. W czasach, gdy inne państwa kontynentu umacniały władzę absolutystyczną, w Polsce zbudowano ekstrawagancki ustrój zwany demokracją szlachecką. Wzorem obywateli Republiki Weneckiej (Serenissima), szlachta zwała swą Rzeczpospolitą Najjaśniejszą. Wyższość jej ustroju uzasadniała wynaturzeniami silnej władzy, czego przykładów dostarczał ogarnięty paranoją car Iwan Groźny czy Habsburgowie, którzy wymordowali szlachtę czeską. Szlachta stanowiła w Polsce ok. 10% populacji (w innych państwach 1 2%). W przeważającej części (ponad połowa) nie byli to nawet ziemscy posiadacze, tym bardziej pilnowali więc zasady szlacheckiej równości. Wła- 43

16 Naród bez ziemi Z ziem polskich płynęły na zachód fale emigrantów, a na wschód zesłańców. Katorżnicy pracowali w kopalniach i przy wyrębie tajgi. Niewielu z zesłania wracało. Jako przymusowi osiedleńcy zarządzali kopalniami, prowadzili badania naukowe, wnosili wkład w rozwój społeczności Sybiraków. Jednym z pionierskich badaczy autochtonicznych syberyjskich ludów był Bronisław Piłsudski, brat przyszłego Naczelnika Polski. Największa fala emigracji polskiej napłynęła po powstaniu listopadowym do Francji. Była wśród wygnańców elita narodu: filozofowie, pisarze, artyści. Niekoronowanym królem Emigracji roku 1831, zwanej Wielką, stał się książę Adam Czartoryski. W jego paryskim pałacu (Hotel Lambert na Wyspie św. Ludwika) skupiało się życie wygnańców. Tu wadzono się o Polskę, tu znajdowano wsparcie. Zrozpaczeni emigranci pogrążali się w mistycyzmie; rolę przywódcy duchowego odegrał w Paryżu Andrzej Towiański. Uległ jego wpływom największy poeta polskiego romantyzmu, Adam Mickiewicz, wykładający na Sorbonie literaturę słowiańską. Poglądy o mesjanizmie polskiego narodu ( Polska Chrystusem Narodów ) miały wpływ na literaturę polską okresu romantyzmu. Na wygnaniu powstało wiele jej arcydzieł. Mickiewicz, pozbawiony prawa powrotu do ojczyzny, przepełniony tęsknotą i goryczą, napisał na paryskim bruku swój epicki poemat: Pan Tadeusz. Z dala od Polski tworzyli Juliusz Słowacki i Cyprian Norwid. Tęskniąc za krajem młodości, Chopin komponował przepojone żalem nokturny i inspirowane polską muzyką ludową mazurki. Pod koniec XIX i na początku XX w. zdolna młodzież opuszczała prowincjonalną Warszawę, by zgłębiać wiedzę na zachodnich uniwersytetach. Tak trafiła do Francji skromna guwernantka Maria Skłodowska, by jako pierwsza kobieta w historii zostać studentką na wydziale fizyki i chemii Sorbony. Wraz ze swym mężem Piotrem Curie odkryła pierwiastki promieniotwórcze: rad i polon, co nagrodzono Noblem. Po raz drugi uczona dostała tę nagrodę za wydzielenie czystego radu. Helena Modrzejewska opuściła teatry Galicji, by jako Modjeska podbić sceny w Anglii i USA swym talentem dramatycznym. Jej syn Helena Modrzejewska portret wybitnej aktorki autorstwa Tadeusza Ajdukiewicza 68

17 Ralph Modjeski, zdolny konstruktor, przerzucił nad wielkimi rzekami Ameryki ponad 40 mostów. Francuski poeta Guillaume Apollinaire z urodzenia był Polakiem nazywał się Apoloniusz Kostrowicki. Znany angielski pisarz Joseph Conrad to Polak Józef Korzeniowski. Z Krakowa wyruszył do Marsylii, by rozpocząć swą morską przygodę. Edmund Strzelecki zdobył najwyższy szczyt Australii i nazwał go imieniem Kościuszki. Bronisław Malinowski badał zwyczaje seksualne dzikich mieszkańców Wysp Trobriandzkich. Ernest Malinowski zbudował w Peru najwyżej Jan Styka Mickiewicz jako pielgrzym położoną linię kolejową świata. Polacy dali wówczas Europie i światu swych najlepszych synów i córki. Ojczyzna ich nie potrzebowała, bo nie mieli ojczyzny. Polska to jeden z narodów mających najliczniejszą (proporcjonalnie) emigrację na świecie. Poza granicami kraju mieszka 1/3 etnicznych Polaków. Warszawa Chopina Kilka tygodni przed wybuchem powstania, w Dzień Zaduszny 1830 r. wyjechał z Warszawy 20-letni Fryderyk Chopin, by rozwijać swój talent za granicą. Na wieść o upadku Warszawy pisał zrozpaczony ze Stuttgartu: O Boże! Jesteś Ty?! Jesteś i nie mścisz się! Czy jeszcze Ci nie dość zbrodni moskiewskich?. 60 lat później, to Moskal upomniał się o Chopina. Rosyjski pianista Milij Bałakiriew odszukał jego miejsce urodzenia. Zastał w Żelazowej Woli zdewastowany park i resztki zabudowań dworskich. Podniósł w prasie alarm. Warszawskie Towarzystwo Muzyczne ogłosiło wśród Polaków zbiórkę na wykup dworku, jednak datków starczyło tylko na obelisk. Bałakiriew szczerze ubolewał, że Polacy zebrali pieniądze między sobą, a rosyjscy wielbiciele Chopina zostali pozbawienie możliwości złożenia ofiary. Otrzymał jednak zaproszenie na uroczystość odsłonięcia obelisku w 1894 r. Przez miasto młodości kompozytora prowadzi szlak oznaczony grającymi ławeczkami Chopina, a w podziemiach pałacu Ostrogskich znajduje się multimedialne muzeum biograficzne kompozytora. Dworek w Żelazowej Woli, a w zasadzie dworska oficyna, w której urodził się Fryderyk Chopin 69

18 III 86

19 Sławni Polacy Idąc śladami Polaków o największym dorobku naukowym, artystycznym, literackim i społecznym, nie sposób nie zobaczyć mazowieckich pejzaży namalowanych nutami Chopina czy nie docenić wielkości astronoma, który poruszył Ziemię, oglądając w olsztyńskim zamku przyrządy wykonane przez Kopernika. Koniecznie trzeba zajrzeć do wadowickiego mieszkania pielgrzyma pokoju Jana Pawła II i do wilanowskich komnat Jana III Sobieskiego, zwanego w XVII-wiecznej Europie Lwem Lechistanu. Warto stanąć też oko w oko z dorobkiem Witkacego oryginalnego artysty okrzykniętego przez francuskich krytyków sztuki génie multiple de Pologne ( polskim geniuszem zwielokrotnionym ), a później zanurzyć się pod niebem Krakowa w oparach poezji wyczarowanej przez noblistów Szymborską i Miłosza. Przypominamy w tym rozdziale miejsca rodzinne kompozytorów, wirtuozów, naukowców i legendarnych twórców teatru, a także wodzów, którzy na ziemiach zwanych przedmurzem Europy zatrzymywali najeźdźców ciągnących na Zachód od ord tatarskich po sowiecką nawałę w 1920 r. Proponujemy zatem opowieść o ludziach, którzy, wpisując się w tysiącletnie dzieje społeczeństwa związanego z zachodnią Europą, tworzyli nie tylko polską historię. My Polacy zawdzięczamy mądrości wielkich rodaków ponowne wybicie się na niepodległość i ocalenie tożsamości narodowej, zagrożonej po 123 latach niewoli, okupacji naszych ziem podczas obu wojen światowych i 45 powojennych lat przebywania w strefie wpływów ZSRR. 87

20 Dworek i pomnik Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli 96

21 Chopin, talentem świata obywatel Tak napisał o Fryderyku Chopinie ( ) jeden z najwybitniejszych polskich poetów Cyprian Kamil Norwid. Obaj mieszkali w młodości w tym samym domu, w pałacu Krasińskich przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Lecz nie tylko w pałacu z Salonikiem Chopina zwiedzający poszukują klimatów znanych z jego utworów, ale też w podwarszawskiej Żelazowej Woli. Dworek położony w malowniczym parku nad rzeką Utratą, gdzie przyszedł na świat Fryderyk, stał się już w okresie międzywojennym celem wycieczek melomanów ze wszystkich stron świata. Niejeden z przybyszy i dziś przyznaje, że w tym tchnącym atmosferą romantyzmu miejscu pragnie zgłębić tajemnicę geniuszu kompozytora, znanego i kochanego dosłownie na całym świecie. 97

22 Kiedy w latach 60. XX w. w Europie zaczął święcić triumfy groteskowy teatr absurdu, okazało się, że jednym z jego prekursorów jest artysta z Polski Witkacy, czyli Stanisław Ignacy Witkiewicz ( ). Lecz dopiero powszechne odkrycie dzieł malarskich, w tym portretów Witkacego zaprezentowanych podczas wystawy w Brukseli w 1982 r., okazało się przełomowe w szerszej, europejskiej recepcji dzieł oryginalnego i płodnego artysty. Krytycy pisali na łamach prasy francuskojęzycznej, że Witkacy to génie multiple de Pologne ( polski geniusz zwielokrotniony ). Aby zmierzyć się z dziełem malarza, autora dramatów i twórcy teatru awangardowego, najlepiej pojechać do Zakopanego, miasta z tatrzańskim pejzażem w tle. Widok na Giewont i autoportret Witkacego (pośrodku) 118

23 Witkacy, geniusz zwielokrotniony Witkacy, syn twórcy architektury zakopiańskiej, malarza i krytyka sztuki Stanisława Witkiewicza, zanim osiadł w Zakopanem na stałe, wziął udział w wyprawie etnograficznej Bronisława Malinowskiego do Australii w 1914 r. Walczył też podczas I wojny światowej jako oficer doborowego pawłowskiego pułku carskiej armii. W 1918 r. powrócił do reaktywowanej po latach zaborów Polski i zamieszkał w rodzinnym mieście, w cieniu majestatycznego szczytu Giewontu. Chociaż pomieszkiwał na przemian w Zakopanem i w Warszawie, podtatrzańskie uzdrowisko stało się dla artysty miejscem stworzonym do pracy. Namalował tu setki portretów i napisał większość utworów, miał przyjaciół, bawił na licznych przyjęciach i wystawiał sztuki na scenie Teatru Formistycznego w hotelu Morskie Oko. Witkacy został reżyserem, scenografem i duszą tego teatru. Chociaż teatralna zabawa trwała zaledwie przez trzy sezony, a Witkacy zdołał wystawić w każdym z nich po kilka spektakli, widzowie przez lata wspominali wrażenia z tego okresu. Publiczność brała niekiedy zbyt dosłownie słowa wypowiadane na scenie. Już podczas premiery pierwszego spektaklu widzowie podzielili się na obozy. W książce Witkacy w teatrze międzywojennym Janusz Degler przypomniał list Witkacego skierowany do Tadeusza Boya-Żeleńskiego: Ryki autor zagłuszały ryki hańba i precz. Niektórzy niedobrze słyszeli i zamiast kuro zrozumieli inaczej. Witkacy był ciekawym ponad wszelki wyraz eksperymentatorem napisał w książce Pępek świata współtwórca Teatru Formistycznego, Rafał Malczewski. Witkacowski teatr był amatorski co się zowie. Grali w nim dentyści i malarze, państwowi przepowiadacze pogody, czyli urzędnicy PIM-u, zielonookie panny. Najważniejsi byli ci, którzy mówili z trudem po polsku, z akcentem angielskim, białoruskim lub rosyjskim. Niekwestionowaną gwiazdą została angielska malarka miss Winifred Cooper o charakterystycznych rysach Indianki. Kiedy, grając Widmo w sztuce Witkacego W małym dworku, z grobową miną wypowiadała z angielskim akcentem słowa: Umarhłam na rhaaka w wąthobie, wybuchały salwy śmiechu. Przyjechała do Zakopanego z chorym na gruźlicę narzeczonym. Narzeczony zmarł, a ona została. Kupiła willę w podzakopiańskiej Harendzie, którą odsprzedała później poecie Janowi Kasprowiczowi. Wędrując ulicami miasta, można poczuć klimat międzywojnia, kiedy Witkacy zaskakiwał odbiorców twórczością tak oryginalną, że dla wielu niezrozumiałą. W hotelu Morskie Oko przy Krupówkach, głównym zakopiańskim deptaku, urządzono teraz kawiarnię. Zachowały się domy, w których artysta mieszkał lub miał pracownie: Witkiewiczówka na łagodnym wzniesieniu zwanym Antałówką i willa Tatry przy ul. Chramcówki, gdzie otworzył Firmę Portretową. A także willa Olma przy ul. Zamoyskiego, należąca podówczas do stomatologa Tadeusza Biruli-Białynickiego, który organizował na cześć zaprzyjaźnionego artysty przyjęcia. Podczas spotkań Witkacy malował, wybierając modeli spośród gości. Wielokrotnie zasiadał też na fotelu dentystycznym doktora Biruli-Białynickiego, odpłacając mu portretami za ratunek uzębienia. Kiedy w 1925 r. Witkacy zakładał Firmę Portretową i Teatr Formistyczny, miał 40 lat. Dramaturg, powieściopisarz, filozof, malarz i teoretyk sztuki, należał do najwszechstronniejszych artystów polskiej awangardy. 119

24 IV Warszawska Starówka od strony Wisły Bramy do Polski 138

25 Port lotniczy im. F. Chopina w Warszawie Warszawa, ponadpółtoramilionowa metropolia, jest miastem historycznym i młodym zarazem. Jej położenie sprawia, że może być dobrą bazą wypadową do poznania atrakcji Mazowsza i Podlasia. Największy port lotniczy Polski znajduje się w granicach miasta. Łączy je z centrum szeroka aleja Żwirki i Wigury oraz komunikacja miejska (autobusy). 139

26 Port Lotniczy Kraków-Balice im. Jana Pawła II Dawna stolica Polski jest atrakcyjna dla turystów z różnych względów: znakomita architektura i zabytki, kultura i rozrywka na wysokim poziomie. Kraków to, było nie było, gród królewski, miasto artystycznej bohemy, ale też miejsce bliskie Janowi Pawłowi II podobnie jak niektóre miejscowości w okolicy. Dojazd z i na lotnisko znajdujące się 1 km na zachód od Krakowa autostradą A4 (odcinek bez opłat). Najszybszym (18 min) sposobem komunikacji między portem lotniczym i centrum Krakowa jest szybka kolej PLK. Z przystanku kolejowego do terminali dowożą (w 15 min) wahadłowe busy. Przy samym terminalu mają przystanek autobusy podmiejskie (dwie linie dzienne i jedna nocna), łączące port z centrum miasta. 162

27 Magia Krakowa Najlepszy rynek świata (według rankingu Project for Public Spaces) zdobią Sukiennice (oddział Muzeum Narodowego), kościół Mariacki z ołtarzem Wita Stwosza i samotna wieża po nieistniejącym już ratuszu. Każda kamienica zwraca uwagę architektonicznymi detalami. Pod pomnikiem Mickiewicza handlują krakowskie kwiaciarki, a krakowskie gołębie czekają na ziarna zboża. We wschodniej części dawnego placu targowego przezroczysta płyta przykrywa stanowiska archeologiczne. Gdy zejdziemy w dół, możemy dokładnie obejrzeć podziemny Kraków mury i trakty miasta przed lokacją w 1257 r. Z Rynku ul. Grodzką i Kanoniczą podąża się na Wawel, siedzibę polskich królów za życia i po śmierci. Do oglądania tu zatem wiele, do zwiedzania królewskie komnaty na zamku i królewskie grobowce w krypcie katedry. Z wzgórza wawelskiego można zejść do dawnej żydowskiej dzielnicy Krakowa, dziś opanowanej przez artystów. Kazimierz, pokazany przez Spielberga w Liście Schindlera, po rewitalizacji odzyskał oblicze niegdyś odrębnego, żydowskiego miasta. W synagogach mieszczą się galerie i muzea, małe sklepiki i warsztaty rzemieślnicze, kawiarenki i puby znalazły lokum w wąskich, pożydowskich kamieniczkach. Mają tu miejsce targi staroci na placu Nowym oraz ciekawe wydarzenia kulturalne. Największa impreza Festiwal Kultury Żydowskiej przypomina o dawnych mieszkańcach Kazimierza. W budynku dawnej Fabryki Naczyń Emaliowanych Oskara Schindlera Niemca, który ratował krakowskich Żydów od zagłady zorganizowano oddział Muzeum Historycznego (ul. Lipowa 4). Wystawa stała poświęcona jest latom okupacji w Krakowie. Zbudowany obok postmodernistyczny budynek (projektu Claudia Nardiego) przeznaczono na Muzeum Sztuki Współczesnej. Pięknie oświetlone Sukiennice na Rynku Głównym w Krakowie 163

28 V 182

29 Miasta duże W rozdziale tym prezentujemy stolicę kraju, a następnie w układzie alfabetycznym pozostałe miasta wojewódzkie oraz liczące powyżej 200 tys. mieszkańców. W kilku przypadkach opisane zostały miasta według dodatkowego klucza. Po pierwsze, dwa województwa mają po dwie regionalne stolice, z rozdzielonymi siedzibami władzy państwowej i samorządowej (w kujawsko-pomorskim: Bydgoszcz i Toruń, w lubuskim: Gorzów i Zielona Góra). Po drugie, dwa miasta wojewódzkie współtworzą duże zespoły miejskie, a więc Gdańsk razem z Sopotem i Gdynią stanowią Trójmiasto, a Katowice wespół z 13 sąsiadującymi miastami Górnośląski Związek Metropolitalny. W tych przypadkach traktujemy je wspólnie, bez względu na liczbę mieszkańców. 183

30 Częstochowa Położone nad rzeką Wartą na południu Polski, w północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (potocznie zwanej Jurą Krakowsko-Częstochowską), prawie ćwierćmilionowe dziś miasto należy pod względem administracyjnym do województwa śląskiego, historycznie natomiast związane jest z regionem Małopolski. Od wieków życie w Częstochowie toczyło się i nadal przebiega w cieniu sławnego w świecie klasztoru i bazyliki z cudownym obrazem Czarnej Madonny na Jasnej Górze, stanowiącego międzynarodowy ośrodek pielgrzymkowy, z 4 mln odwiedzających rocznie. Jednakże samo miasto ma równie ciekawą historię, jak i współczesność. Początki Częstochowy sięgają prawdopodobnie XI w., choć pierwsza o niej wzmianka zachowała się w dokumentach biskupów krakowskich z 1220 r., a prawa miejskie przyznano jej w 1356 r. Nieco ponad ćwierć wieku później książę Władysław Opolczyk ufundował dla zakonu paulinów zespół klasztorny na Jasnej Górze i odtąd miasto żyło i rozwijało się u jej stóp. Od połowy XIX stulecia, w związku z położeniem przy trasie kolei warszawsko-wiedeńskiej, a także ze względu na obecne w najbliższej okolicy rudy żelaza, pokłady wapienia oraz obfitującą w czystą wodę Wartę razem z jej dopływani, w Częstochowie zaczął rozwijać się przemysł: głównie metalowy, włókienniczy i papierniczy. Miasto poszerzyło swoje granice i trzykrotnie zwiększyło liczbę ludności, pod koniec stulecia stając się ośrodkiem Częstochowskiego Okręgu Przemysłowego. W okresie między I a II wojną światową dodatkowo rozwinęło się tutaj rzemiosło pamiątkarskie. W okresie powojennym władze komunistyczne, by zwiększyć udział Spojrzenie z jasnogórskiej wieży 206

31 Fragment dawnej zabudowy miasta klasy robotniczej w klerykalnym mieście, ulokowały w Częstochowie kombinat metalurgiczny (Hutę Częstochowa, obecnie sprywatyzowaną przez kapitał zagraniczny) oraz ogólnokrajowe Zjednoczenie Kopalnictwa Rud Żelaza, co zaowocowało szybką budową nowych osiedli mieszkaniowych, a w ślad za nimi linii tramwajowych, które okazały się kolejną osią kompozycyjną nowego organizmu miejskiego. Obok hutnictwa drugą gałęzią gospodarki pozostał tradycyjnie przemysł włókienniczy, skupiony w sześciu dużych fabrykach, przy czym ustrojowa i gospodarcza transformacja Polski rozpoczęta w końcu minionego stulecia zmienia obecnie strukturę przemysłową Częstochowy. Narodziny wyższych uczelni Politechniki i Wyższej Szkoły Pedagogicznej (obecnie Akademii im. J. Długosza) oraz licznych instytutów podniosły rangę miasta spełniającego rolę ośrodka akademickiego i naukowego. Jako pierwsze miasto w Europie Środkowo-Wschodniej Częstochowa otrzymała Honorową Flagę Rady Europy oraz główną nagrodę tej organizacji Prix de l Europe za działania na rzecz integracji europejskiej i rozwój współpracy z samorządami miast europejskich. Spacer po Częstochowie rozpoczyna się zazwyczaj już po wizycie na Jasnej Górze, a zatem od jej podnóża. Stąd, aż do Starego Miasta, biegnie al. Najświętszej Marii Panny, wytyczona w początkach XIX w. jako droga łącząca wzgórze klasztorne z miastem, która z czasem przekształciła się w reprezentacyjną promenadę. Najpierw rozdziela dwa parki miejskie: z lewej strony 6-hektarowy park im. Konstytucji 3 Maja, z prawej mniejszy park im. Stanisława Staszica, w którym stoi 12-boczny budynek obserwatorium astronomicznego oraz pawilon muzealny. Kiedy al. NMP wychodzi z parków do miasta, otaczają ją reprezentacyjne gmachy instytucji publicznych i klasycystyczne w większości rezydencje miejscowych fabrykantów, o zdobnych fasadach, wykuszach i balkonach. Rewitalizowana współcześnie al. NMP w pełni utrzymała swój historyczny charakter. Do najciekawszych budowli zaliczają się: XIX-wieczny klasztor Mariawitek zagospodarowany przez liceum, Dom Frankego z ozdobnymi klatkami schodowymi i zwieńczeniem w kształcie kopuły z latarnią czy dawny gmach teatru, dający siedzibę bankowi. Rozsiadłe na lewym brzegu Warty Stare Miasto zachowało owalny układ urbanistyczny z centralnie położonym Starym Rynkiem; niegdyś otaczały je mury obronne, o których 207

32 OLSZTYN centrum miasta 1:

33 Olsztyn Stolica położonego na północnym wschodzie kraju województwa warmińsko-mazurskiego jest jego największym ośrodkiem miejskim (ponad 175 tys. mieszkańców), gospodarczym, edukacyjnym i kulturowym, a także centrum turystycznym w największej na terenie Polski i wyróżniającej się w Europie krainie jezior i lasów. W granicach samego Olsztyna też znajduje się kilkanaście jezior (Ukiel o prawie 118 ha powierzchni ma na swych brzegach ośrodki wypoczynkowe i plażę miejską, przystanie żeglarskie i kajakowe), a nadto malowniczymi zakolami przepływa tędy rzeka Łyna, z dwoma pomniejszymi dopływami. Ze swej wielowiekowej przeszłości miasto zachowało wiele interesujących zabytków. W połowie XIV w. nadrzecznej osadzie wśród puszczy nadała prawa miejskie Kapituła Warmińska. Równocześnie rozpoczęła ona budowę zamku Allenstein który przechodził z czasem liczne przeobrażenia a nieco później kościoła św. Jakuba Apostoła, do dziś liczonego pośród najwybitniejszych sakralnych przykładów gotyku ceglanego w Polsce. Po dzień dzisiejszy przetrwała też na Starym Mieście wytyczona wówczas sieć uliczna, liczne tamtejsze domy wciąż stoją na średniowiecznych fundamentach, a ocalałe fragmenty fortyfikacji uzmysławiają solidność dawnych obwarowań. W 1466 r. przyłączony do Polski Olsztyn wraz z całą Warmią stanowił autonomiczny obszar biskupów warmińskich, przy czym z Polakami wielokrotnie walczyli o niego Krzyżacy, a w jednej z kolejnych wojen jako skuteczny obrońca zamku dobrze przysłużył się Koronie Mikołaj Kopernik, genialny astronom, a podówczas zarazem kanonik i administrator kapitulnych dóbr. Razem z pierwszym rozbiorem Polski 1772 r. Olsztyn znalazł się pod panowaniem Prus, by pozostawać w granicach państwa niemieckiego do zakończenia II wojny światowej. Jego rozwój nastąpił dopiero w 2. połowie XIX w., a na przełomie XX w. wzniesiono nowe gmachy publiczne i dzielni- Kawiarniane ogródki na olsztyńskim Starym Mieście 257

34 W zaułkach Ostrowa Tumskiego i zdobywały go różne armie, w ciągu wielu wieków miasto prędko zabliźniało rany, rozwijało się i bogaciło. Gigantyczne zniszczenia przyniosła mu II wojna światowa; decyzją Hitlera przekształcone w Festung Breslau podczas prawie 3-miesięcznego oblężenia stawiło zacięty opór atakom Armii Radzieckiej, lecz w rezultacie w gruzach legło blisko 70% zabudowy. Na mocy Układu Poczdamskiego Wrocław razem z ziemiami zachodnimi przypadł Polsce. Po II wojnie nastąpił proces wymiany ludności, pozostałą jeszcze ludność niemiecką wysiedlono do Niemiec, zachęcając do osiedlenia ludność polską z Kresów Wschodnich, głównie ze Lwowa i jego okolic, włączonych do Związku Radzieckiego. Mimo niemal natychmiast podjętego wysiłku odbudowy i rozbudowy miasta, dopiero w 1983 r. Wrocław osiągnął przedwojenną liczbę ponad 600 tys. mieszkańców. Czasy wczesnego średniowiecza przywołuje Ostrów Tumski najpierw siedziba pierwszych Piastów, potem przez wieki wydzielona własność kościelna. Formalnie wciąż nazywa się wyspą, choć w 1824 r. zasypano odnogę Odry biegnącą przez plac katedralny. Stanowi wymarzone miejsce do romantycznych spacerów z dala od wielkomiejskiego zgiełku. W doskonałym stanie zachował się na Ostrowie jeden z najcenniejszych w Europie zespołów architektury sakralnej. Dominuje gotycka katedra św. Jana Chrzciciela, trzecia z kolei wzniesiona w tym miejscu. Ma kształt monumentalnej, trójnawowej bazyliki z trójprzęsłowym prezbiterium i sześcioprzęsłowym korpusem oraz bocznymi nawami, czterema wieżami i licznymi kaplicami, spośród których wyróżnia się Mariacka. Obok katedry stoi pierwszy na Śląsku dwupoziomowy kościół Świętego Krzyża i św. Bartłomieja, z przełomu XIII XIV w. W kompleksie znajdują się też romańsko-gotyckie kościoły św. Idziego i św. Marcina. W Muzeum Archidiecezjalnym podziwiać można nie tylko bogate zbiory sztuki sakralnej, ale nawet egipskie mumie. Tradycję pięknych ogrodów z fontannami kontynuuje Ogród Botaniczny z dużą kaktusiarnią. Ażurowy, żelazno-kamienny most Tumski z końca XIX w. łączy Ostrów z wyspą Piasek. W halowym, gotyckim kościele Najświętszej Marii Panny na Piasku zachował się XII-wieczny tympanon fundacyjny z poprzedniej, 292

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 W drugim tygodniu października 2013 roku razem z klasą IV TE wziąłem udział w wycieczce klasowej do Wrocławia - Stolicy Kultury 2016 roku. Pierwszego dnia naszego

Bardziej szczegółowo

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego.

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego. Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. 1. Ważniejsze bitwy wojny obronnej 1939 roku. 2. Wymień formy ochrony przyrody w Polsce. 3. Literaci związani z Mazowszem.

Bardziej szczegółowo

Przeczytaj uważnie i uzupełnij:

Przeczytaj uważnie i uzupełnij: Przeczytaj uważnie i uzupełnij: 1. Lublin położony jest w krainie, która nazywa się.. 2. Lublin uzyskał prawa miejskie w...r., nadał mu je.... 3. Herb miasta przedstawia..., skaczącego na krzew..., który

Bardziej szczegółowo

Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013

Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013 Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Książ - Krzeszów - Wambierzyce Kłodzko - Bardo Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Krzeszowie Krzeszów to unikatowy

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Szczęść Boże Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Kajetan d Obyrn Prezes Zarządu Kopalni Soli Wieliczka SA Kraków, 14.06.2012 Geneza turystki pielgrzymkowej w wielickiej

Bardziej szczegółowo

Instrukcja przygotowania puzzli

Instrukcja przygotowania puzzli Instrukcja przygotowania puzzli 2 1 1. Wytnij puzzle. 2. Z wyciętych elementów ułóż mapę Polski zgodnie z zamieszczonym wzorem. Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Archiwum Wydawnictwa (s. 1, 2) oraz agencji fotograficznych:

Bardziej szczegółowo

Zestaw 1 1. Wymień i scharakteryzuj atrakcje turystyczne Chorwacji. 2. Styl romański scharakteryzuj i podaj jego przykłady w Polsce. Zestaw 2 1. Wymień i scharakteryzuj atrakcje turystyczne Małopolski.

Bardziej szczegółowo

Test z historii. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko

Test z historii. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko Małe olimpiady przedmiotowe Test z historii ORGANIZATORZY: Wydział Edukacji Urzędu Miasta Imię i nazwisko Szkoła Centrum Edukacji Nauczycieli Szkoła Podstawowa nr 17 Szkoła Podstawowa nr 18 Drogi Uczniu,

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

GINĄCY GŁOS LUDU CZYLI O POTRZEBIE OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO WSI

GINĄCY GŁOS LUDU CZYLI O POTRZEBIE OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO WSI GINĄCY GŁOS LUDU CZYLI O POTRZEBIE OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO WSI Zadaniem każdego pokolenia jest zabezpieczenie i najpełniejsze poznanie dziedzictwa kulturowego swego narodu oraz wiarygodne udostępnienie

Bardziej szczegółowo

Polski. Źr ódło: www.lodzianin.pl

Polski. Źr ódło: www.lodzianin.pl Wybieramy Polski 7 Nowych Cudów Wszyscy zachwycamy się 7 Cudami Świata, ale nie zapominajmy, że Polskie zabytki krajobrazy są równie imponujące! Wspólnie wybierzmy najpiękniejsze z nich: ódło: www.lodzianin.pl

Bardziej szczegółowo

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie PUŁTUSK Pięknekrajobrazy krajobrazy, czyste środowiskonaturalne naturalne, zabytki oraz ciekawa historia tym zachwyca i przyciąga do siebie Pułtusk, małe miasteczko na północnymmazowszu, w którym pierwsze

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA WYCIECZEK DLA SŁUCHACZY UNIWERSYTETU III WIEKU FUNDACJI EKSPERT KUJAWY PRZY WYŻSZEJ SZKOLE PEDAGOGICZNO TECHNICZNEJ W KONINIE W ROKU 2016

PROPOZYCJA WYCIECZEK DLA SŁUCHACZY UNIWERSYTETU III WIEKU FUNDACJI EKSPERT KUJAWY PRZY WYŻSZEJ SZKOLE PEDAGOGICZNO TECHNICZNEJ W KONINIE W ROKU 2016 PROPOZYCJA WYCIECZEK DLA SŁUCHACZY UNIWERSYTETU III WIEKU FUNDACJI EKSPERT KUJAWY PRZY WYŻSZEJ SZKOLE PEDAGOGICZNO TECHNICZNEJ W KONINIE W ROKU 2016 CZĘŚĆ II Inowrocław, 2.12.2015 1 Propozycja nr 1 BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IKz6g123 ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Zagadka IKz6g123 ULICA LICZY SOBIE OKOŁO 240 LAT A JEJ NAZWA O POŁOWĘ MNIEJ. JEST ULICĄ W MIARĘ DŁUGĄ. ZABUDOWA KIEDYŚ I OBECNIE BARDZO RÓŻNORODNA, OD ZWARTYCH

Bardziej szczegółowo

25 kwietnia 2015 OD MICHAŁOWA DO KAMIONKA podczas Spaceru Warszawskiego prowadziła nas przewodniczka - pani Iwona Gąsiorek

25 kwietnia 2015 OD MICHAŁOWA DO KAMIONKA podczas Spaceru Warszawskiego prowadziła nas przewodniczka - pani Iwona Gąsiorek 25 kwietnia 2015 OD MICHAŁOWA DO KAMIONKA podczas Spaceru Warszawskiego prowadziła nas przewodniczka - pani Iwona Gąsiorek Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego w Warszawie kościół parafialny na Pradze

Bardziej szczegółowo

2015 CENNIK USŁUG I BILETÓW WSTĘPU

2015 CENNIK USŁUG I BILETÓW WSTĘPU 2015 CENNIK USŁUG I BILETÓW WSTĘPU CENNIK USŁUG PRZEWODNICKICH W JĘZYKU POLSKIM: - dzienny ryczałt za zwiedzanie trwające do 4 godzin - 2200 CZK - każda kolejna godzina powyżej 4 godzin - 5 CZK - dzienny

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki to duże miasto w województwie podlaskim nad rzeką Narwią. Historia

Bardziej szczegółowo

Historia i rzeczywistość

Historia i rzeczywistość Historia i rzeczywistość LITWA Powierzchnia 65.200 km2 Ludność ok. 3.400.000 Stolica Wilno Najdłuższa rzeka - Niemen LITWA - HISTORIA 1009 pierwsza wzmianka 1253 koronacja I króla Litwy Mendoga I Chrzest

Bardziej szczegółowo

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl NASZA OFERTA 40 miejsc noclegowych w pokojach 3, 4, 5 osobowych z łazienkami

Bardziej szczegółowo

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Kandydat do nagrody i tytułu Strażnik Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentorum

Bardziej szczegółowo

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ mała wystawa o wielkiej rzeczy Od 26 listopada 2012 roku w sali wystaw Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu, prezentowana jest wystawa pt. Pałac Dzieduszyckich

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury Twój pomysł, europejskie pieniądze RPO dla Kultury 02» rpo dla kultury rpo dla kultury» 03 Lubelskie to jeden z ciekawszych przyrodniczo i kulturowo regionów Polski. Tereny Lubelszczyzny od wieków były

Bardziej szczegółowo

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego Podróżnik zaprasza Świdnica stolica księstwa świdnickiego TERMIN: 27 lutego 2016, sobota WYJAZD: godz.08:30, pl. Solidarności (duży parking przy placu Solidarności okolice pl. Jana Pawła II) Miasto, które

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Kazimierz, obecna dzielnica Krakowa, a niegdyś osobne miasto, został

Bardziej szczegółowo

2013 CENNIK USŁUG I BILETÓW WSTĘPU

2013 CENNIK USŁUG I BILETÓW WSTĘPU 2013 CENNIK USŁUG I BILETÓW WSTĘPU CENNIK USŁUG PRZEWODNICKICH W JĘZYKU POLSKIM: Dzienny ryczałt za zwiedzanie trwające do 4 godzin - 2000 CZK, każda kolejna godzina powyżej 4 godzin 500 CZK. Terminy świąteczne:

Bardziej szczegółowo

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Trzebnica Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków pod redakcją Leszka Wiatrowskiego Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Spis treści Przedmowa (Henryk Jacukowicz) 5 Wstęp (Jerzy Kos, Leszek

Bardziej szczegółowo

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru 1.Jakiego koloru szatę miał na sobie Stefan Batory w obrazie Marcina Kobera pt.,,portret Stefana Batorego? a)

Bardziej szczegółowo

Franciszek Wójcik (1903-1984)

Franciszek Wójcik (1903-1984) Franciszek Wójcik (1903-1984) wystawa: Pejzaże z Rzymu i Zakopanego 04.03.2011 18.03.2011 Connaisseur Salon Dzieł Sztuki Kraków, Rynek Główny 11 Franciszek Wójcik (1903-1984) Urodzony 2 stycznia 1903 r.

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM WYCIECZEK SZKOLNYCH ORGANIZOWANYCH W RAMACH PROJEKTU MOŻEMY WIĘCEJ

RAMOWY PROGRAM WYCIECZEK SZKOLNYCH ORGANIZOWANYCH W RAMACH PROJEKTU MOŻEMY WIĘCEJ Załącznik nr 6 do specyfikacji PCFE.272.87.2011 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA RAMOWY PROGRAM WYCIECZEK SZKOLNYCH ORGANIZOWANYCH W RAMACH PROJEKTU MOŻEMY WIĘCEJ I. Nazwa szkoły: Liceum Ogólnokształcące im.

Bardziej szczegółowo

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I Strona1 Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I......... Imię i nazwisko uczennicy/ucznia klasa nr w dzienniku Liczba uzyskanych punktów:... ocena:... Podpis

Bardziej szczegółowo

Ochrona zabytków 2007 2014

Ochrona zabytków 2007 2014 Ochrona zabytków 2007 2014 Prace ratownicze zabytkowego zespołu poklasztornego Opactwa cystersów w Lubiążu Koszt prac w latach 2007-2013: 3 016 424,53 zł Dofinansowanie MKiDN: 2 699 453,89 zł Kompleksowa

Bardziej szczegółowo

Nominacje w kategorii Zarządzanie i organizacja, w tym inwestycje muzealne :

Nominacje w kategorii Zarządzanie i organizacja, w tym inwestycje muzealne : Nominacje w kategorii Zarządzanie i organizacja, w tym inwestycje muzealne : Muzeum Narodowe w Krakowie remont i modernizacja Galerii Sztuki Polskiej XIX w. w krakowskich Sukiennicach; Państwowe Muzeum

Bardziej szczegółowo

Konkurs Historyczny dla Uczniów Szkół Podstawowych Województwa Podlaskiego

Konkurs Historyczny dla Uczniów Szkół Podstawowych Województwa Podlaskiego Konkurs Historyczny dla Uczniów Szkół Podstawowych Województwa Podlaskiego Eliminacje Rejonowe Witamy Cię w drugim etapie Konkursu Historycznego. Informacje dla Ucznia: 1. Przed Tobą test składający się

Bardziej szczegółowo

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Strona 1 / 5 Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Opis autor: Admin Pierwszym ważniejszym obiektem na śląskim odcinku rowerowego szlaku Szlaku Orlich Gniazd jest miejscowość Smoleń,

Bardziej szczegółowo

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE.

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. W dniach od 23.08.2014 roku do 28.09.2014 roku, w Bazylice Mniejszej Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu trwać będzie wystawa, pt. Spotkania,

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

1. Śladami Lalki Bolesława Prusa 3 miejsca, które można pokazać grupie

1. Śladami Lalki Bolesława Prusa 3 miejsca, które można pokazać grupie 1. Śladami Lalki Bolesława Prusa 3 miejsca, które można pokazać grupie 2. Maria Skłodowska-Curie jej ślady w Warszawie. 3. Tylman z Gameren mistrz baroku. 4. Miejsca związane ze Stanisławem Augustem Poniatowskim

Bardziej szczegółowo

A to sztuka polska właśnie

A to sztuka polska właśnie Włodzimierz Nikonowicz nauczyciel w ZSnr 3 w Jastrzębiu Zdroju A to sztuka polska właśnie Program autorski A to sztuka polska właśnie oparty jest na podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół

Bardziej szczegółowo

Jaworzniacy.pl. JAWORZNO. Obelisk na terenie byłego Więzienia Progresywnego dla młodocianych, r

Jaworzniacy.pl. JAWORZNO. Obelisk na terenie byłego Więzienia Progresywnego dla młodocianych, r Miejsca Pamięci MIEJSCA PAMIĘCI DATY ODSŁONIĘCIA FORDON. Tablica Pamiątkowa na centralnym Więzieniu dla Kobiet 10.05.1992r. JAWORZNO. Obelisk na terenie byłego Więzienia Progresywnego dla młodocianych,

Bardziej szczegółowo

Opolskie wita 2015-06-01 11:34:14

Opolskie wita 2015-06-01 11:34:14 Opolskie wita 2015-06-01 11:34:14 2 Woj. opolskie znajduje się w południowo-zachodniej części Polski, w dorzeczu górnej Odry. Bezpośrednio graniczy z Czechami, a także woj. śląskim, dolnośląskim, łódzkim

Bardziej szczegółowo

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Niemcy - Poczdam Budynek z 1685 r, początkowo jako oranżeria a następnie stajnie

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku

Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku Białystok 2011 SPIS TREŚCI OD REDAKTORA... 9 CZĘŚĆ I POLSKA SZKOŁA PLANOWANIA URBANISTYKI I ARCHITEKTURY Tadeusz Barucki Zapomniana architektura II Rzeczpospolitej...

Bardziej szczegółowo

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5.

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. Anna Korzycka Rok IV, gr.1 Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. 1. Na podstawie mapy Polska za Bolesława Chrobrego podaj miejscowości będące siedzibami arcybiskupa

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

Odkłamywacz PO - Kultura się liczy

Odkłamywacz PO - Kultura się liczy Odkłamywacz PO - Kultura się liczy PAKT DLA KULTURY Co najmniej 1% wszystkich wydatków budżetowych Uczestnictwo w kulturze i twórcza aktywność obywateli jako priorytety polityki rządu i samorządów Nowoczesne

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IK-finał ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Piękno ulicy skończyło się wraz z końcem II wojny światowej. Jaka była to wspaniała ulica, pokazują stare fotografie oraz nieliczne odbudowane kamienice.

Bardziej szczegółowo

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Rekomendacje dla odnowy wsi, jako metody rozwoju: budowanie specjalizacji, łączenie potencjałów

Bardziej szczegółowo

Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12. Narrator:

Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12. Narrator: FORSZPAN Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12 Narrator: Jaka to wioska? Co to za dziecko na tej wiejskiej ścieżce? Kim są trzej mężczyźni w

Bardziej szczegółowo

Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej

Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej WYKAZ REKORDÓW USUNIĘTYCH (18-24.02.2011) 1 010 a p 2004513750 150 a Budownictwo x czasopisma z Polska y 1918-1939 r. 2 010 a p 2004513751 150 a Budownictwo

Bardziej szczegółowo

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW LP. MIEJSCOWOŚĆ OBIEKT/ ZESPÓŁ OBIEKTÓW ADRES 1 Bogucice budynek mieszkalny Bogucice nr 41 2 Bogucice kapliczka Bogucice przy nr 8, Dz. nr 306/3 3 Bogucice

Bardziej szczegółowo

Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym

Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 Lp. Nazwa projektu

Bardziej szczegółowo

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań Badania wykonane przez Activ Group. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat nr 1.30.06(099) Aktywność turystyczna Polaków.

Bardziej szczegółowo

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Kolejnego dnia powitało nas gorące, portugalskie słońce. W tym dniu poznać mamy związki z Europą

Bardziej szczegółowo

WYSTAWY - archiwum. Kobieta w sztuce starożytnej Klub MPiK w Płocku 29.09.1977 - Kobieta w sztuce starożytnej Dom Kultury w Wyszogrodzie 09.

WYSTAWY - archiwum. Kobieta w sztuce starożytnej Klub MPiK w Płocku 29.09.1977 - Kobieta w sztuce starożytnej Dom Kultury w Wyszogrodzie 09. ORGANIZATOR TYTUŁ MIEJSCE CZAS PMA w Warszawie IHKM w Warszawie PPKZ Sezon wykopaliskowy 1975 Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w Pruszkowie Kobieta w sztuce starożytnej WYSTAWY - archiwum Państwowe

Bardziej szczegółowo

BERAT MIASTO TYSIĄCA OKIEN

BERAT MIASTO TYSIĄCA OKIEN BERAT MIASTO TYSIĄCA OKIEN BERAT (alb. Berati) -jedno zwiększych miast ok. 60 tys. mieszkańców, położone w środkowej Albanii, nad rzeką Osum. Drugie, obok Gijokastry, albańskie miasto-muzeum, zwane -ze

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

MUZEUM CO TO TAKIEGO?

MUZEUM CO TO TAKIEGO? MUZEUM CO TO TAKIEGO? Anita Broda, Alicja Mironiuk Nikolska Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna 2013, Warszawa Muzeum Nazwa muzeum pochodzi od greckiego słowa s museion czyli świątynia Muz. Jest to

Bardziej szczegółowo

WSTÊP POMORZE WARMIA I MAZURY WIELKOPOLSKA MAZOWSZE MA OPOLSKA ŒL SK STR. 5-7 STR. 8-23 STR. 24-27 STR. 28-33 STR. 34-49 STR. 50-83 STR.

WSTÊP POMORZE WARMIA I MAZURY WIELKOPOLSKA MAZOWSZE MA OPOLSKA ŒL SK STR. 5-7 STR. 8-23 STR. 24-27 STR. 28-33 STR. 34-49 STR. 50-83 STR. POLSKA WSTÊP STR. 5-7 POMORZE STR. 8-23 WARMIA I MAZURY STR. 24-27 WIELKOPOLSKA STR. 28-33 MAZOWSZE STR. 34-49 MA OPOLSKA STR. 50-83 ŒL SK STR. 84-96 POLSKA Kraj w œrodkowej Europie pomiêdzy Morzem Ba³tyckim

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1 Materiał na konferencję prasową w dniu 28 sierpnia 2009 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Notatka Informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Instytucje kultury w 2008 roku 1 TEATRY I INSTYTUCJE

Bardziej szczegółowo

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Urząd Gminy Jemielnica ul. Strzelecka 67 47-133 Jemielnica www.jemielnica.pl GMINA JEMIELNICA położenie Gmina

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

Etap szkolny POWODZENIA!

Etap szkolny POWODZENIA! ...SP...w... Krakowska Matematyka 2011/2012 Nie od razu Kraków zbudowano Etap szkolny POWODZENIA! Wzgórze Wawelskie Katedra Wawelska Na Wzgórzu Wawelskim znajdują się dwa zabytkowe zespoły budowlane: Zamek

Bardziej szczegółowo

UKRAINA - GRUZJA- ARMENIA Kaukaz dla Ambitnych

UKRAINA - GRUZJA- ARMENIA Kaukaz dla Ambitnych UKRAINA - GRUZJA- ARMENIA Kaukaz dla Ambitnych Cena 1400 zł plus 400 euro Data: 30.07-08.08.2014r. - 10 dni przejazd klimatyzowanym autokarem Toruń- Lwów- Toruń przelot Ukraina- Gruzja oraz z powrotem

Bardziej szczegółowo

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii,

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, QUIZ ROMA AETERNA Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, jeśli sądzisz, że Ci pomogą :-) Obejrzyj

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII DLA KLASY IV I PÓŁROCZE

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII DLA KLASY IV I PÓŁROCZE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII DLA KLASY IV I PÓŁROCZE Uczeń przedstawia zadania muzeum wyjaśnia związki rodzinne na przykładzie swojej rodziny wyjaśnia znaczenie pojęcia: pamiątka rodzinna pokazuje na

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o.

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. CZĘŚĆ OGÓLNA SZKOLENIA Lp. Przedmiot Zakres tematyczny przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Głubczyce. Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Głubczyce. Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Głubczyce. Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi 1. Bernacice kościół filialny pw. św. Trójcy 2. Bernacice

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ KONKURSU HISTORYCZNEGO CZYZNASZKRAKÓW?

SCENARIUSZ KONKURSU HISTORYCZNEGO CZYZNASZKRAKÓW? SCENARIUSZ KONKURSU HISTORYCZNEGO CZYZNASZKRAKÓW? 1. Konkurs jest przeznaczony zawsze dla klas pierwszych i drugich. 2. Celem konkursu jest: popularyzacja wiedzy o Krakowie zwiększenie zainteresowań młodzieży

Bardziej szczegółowo

Kraków to jedno z największych miast Polski pod względem liczby mieszkańców i jednocześnie jedno z najstarszych. W Krakowie nie można się nudzić.

Kraków to jedno z największych miast Polski pod względem liczby mieszkańców i jednocześnie jedno z najstarszych. W Krakowie nie można się nudzić. Kraków Kraków to jedno z największych miast Polski pod względem liczby mieszkańców i jednocześnie jedno z najstarszych. W Krakowie nie można się nudzić. Liczne atrakcje czekają na turystów w każdym zakątku

Bardziej szczegółowo

Dzisiejsza Praga powstała w 1784 r. z połączenia pięciu wcześniej samodzielnych, lecz powiązanych ze sobą organizmów, których początki sięgają

Dzisiejsza Praga powstała w 1784 r. z połączenia pięciu wcześniej samodzielnych, lecz powiązanych ze sobą organizmów, których początki sięgają Projekt edukacyjny Dzisiejsza Praga powstała w 1784 r. z połączenia pięciu wcześniej samodzielnych, lecz powiązanych ze sobą organizmów, których początki sięgają średniowiecza: Starego Miasta, Nowego Miasta,

Bardziej szczegółowo

Transylwania - Śladami Vlada Drakuli

Transylwania - Śladami Vlada Drakuli Transylwania - Śladami Vlada Drakuli Na wyprawę do Rumunii wystarczy nam tylko dowód osobisty Nie trzeba chyba nikogo zapewniać o atrakcyjności i wyjątkowości tego kraju. Rumunię wybierają osoby, które

Bardziej szczegółowo

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Österreich Werbung/ Popp & Hackner Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Wiedeń Mariazell Marktl - Altötting Austrian National Tourist

Bardziej szczegółowo

PRZECZYTAJ także o IX Pielgrzymce Archidiecezjalnej do Grecji w kwietniu 2012 roku - zostało jeszcze kilka miejsc wolnych.

PRZECZYTAJ także o IX Pielgrzymce Archidiecezjalnej do Grecji w kwietniu 2012 roku - zostało jeszcze kilka miejsc wolnych. Archidiecezja Poznańska z okazji Roku Wiary organizuje kolejną, X Archidiecezjalną Pielgrzymkę, tym razem do Fatimy, w dniach od 18 do 27 października 2012 roku. Zapraszamy do udziału w pielgrzymce zarówno

Bardziej szczegółowo

WIZERUNEK KRAKOWA W POLSKIM SPOŁECZEŃSTWIE

WIZERUNEK KRAKOWA W POLSKIM SPOŁECZEŃSTWIE WIZERUNEK KRAKOWA W POLSKIM SPOŁECZEŃSTWIE Sondaż dla Miasta Krakowa zrealizowany przez TNS OBOP Warszawa, lipiec Na pytanie o najbardziej atrakcyjne polskie miasto, które mogłoby stać się wizytówką naszego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYJAZDU DZIEŃ 1. 6.30 10.15 Przejazd z Poznania do Wrocławia (3h45min, 168km, droga DK5, E261)

PROGRAM WYJAZDU DZIEŃ 1. 6.30 10.15 Przejazd z Poznania do Wrocławia (3h45min, 168km, droga DK5, E261) PROGRAM WYJAZDU Nazwa wyjazdu: Z wizytą u zachodnich sąsiadów Trasa wyjazdu: Poznań- Wrocław- Walim- Wałbrzych Szklarska Poręba- Karpacz- Kowary- Adrspach- Frydlant- Zgorzelec- Drezno Zgorzelec- Zielona

Bardziej szczegółowo

ZWIEDZAMY SUWALSZCZYZNĘ

ZWIEDZAMY SUWALSZCZYZNĘ ZWIEDZAMY SUWALSZCZYZNĘ Programy wycieczek jednodniowych (7-8 godzinnych) 5:52 wyjazd z Białegostoku pociągiem REGIO 8:11 przyjazd do Suwałk wycieczka 17:28 wyjazd z Suwałk pociągiem REGIO 19:37 przyjazd

Bardziej szczegółowo

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Piękno rzeczy śmiertelnych mija, lecz nie piękno sztuki. Leonardo da Vinci 1 Tabaszowa - miejscowość w powiecie nowosądeckim (województwo

Bardziej szczegółowo

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Koperta 2 Grupa A Podczas dzisiejszego szukania śladów przeszłości w starym mieście Kostrzyn, dla waszej grupy ciekawe będą

Bardziej szczegółowo

Muzeum Romantyzmu w Opinogórze SKOROWIDZ EDUKACYJNY

Muzeum Romantyzmu w Opinogórze SKOROWIDZ EDUKACYJNY Muzeum Romantyzmu w Opinogórze SKOROWIDZ EDUKACYJNY Rok szkolny 2014/2015 Zapraszamy do zapoznania się z ofertą edukacyjną Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. Zawiera ona propozycje lekcji muzealnych, warsztatów

Bardziej szczegółowo

Powtórka przed egzaminem mapy

Powtórka przed egzaminem mapy Powtórka przed egzaminem mapy 1. Starożytność. a) Najstarsze starożytne cywilizacje. A Egipt, B Palestyna, Izrael, Jerozolima, C Mezopotamia, D Grecja b) Starożytna Grecja. A góra Olimp, B Ateny, C- Olimpia

Bardziej szczegółowo

Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej

Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej WYKAZ REKORDÓW USUNIĘTYCH (4-10.03.2011) 1 010 a p 2004436659 110 2. a Galeria Pod Rejtanem" (Kraków) 2 010 a p 2004525220 150 a Duchowieństwo katolickie

Bardziej szczegółowo

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich.

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich. Historia Szkoły bogata, ciekawa, mało znana Odcinek 17. Czy wiesz, że uznanym artystą malarzem i równocześnie nauczycielem tej szkoły był Jan Kazimierz Olpiński, który uczył w niej rysunków, a jego twórczość

Bardziej szczegółowo

SPIS OPRACOWANYCH I ZREALIZOWANYCH PROJEKTÓW ILUMINACJI OBIEKTÓW ARCHITEKTONICZNYCH Autor: prof. dr hab. Wojciech Żagan

SPIS OPRACOWANYCH I ZREALIZOWANYCH PROJEKTÓW ILUMINACJI OBIEKTÓW ARCHITEKTONICZNYCH Autor: prof. dr hab. Wojciech Żagan SPIS OPRACOWANYCH I ZREALIZOWANYCH PROJEKTÓW ILUMINACJI OBIEKTÓW ARCHITEKTONICZNYCH Autor: prof. dr hab. Wojciech Żagan Lp Nazwa obiektu Data powstania projektu Data realizacji Uwagi GMACHY REPREZENTACYJNE

Bardziej szczegółowo

1 dzień Wylot z Polski do Delhi z przesiadką w jednym z azjatyckich portów.

1 dzień Wylot z Polski do Delhi z przesiadką w jednym z azjatyckich portów. 1 dzień Wylot z Polski do Delhi z przesiadką w jednym z azjatyckich portów. 2 dzień Przylot do stolicy Indii Delhi. Ten dzień poświęcimy na aklimatyzację i zapoznanie się z indyjskimi realiami. Udamy się

Bardziej szczegółowo

ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH NIEPOCZTOWYCH WIDOKÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II.

ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH NIEPOCZTOWYCH WIDOKÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH NIEPOCZTOWYCH WIDOKÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. CZĘŚĆ IV. PODKARPACKIE. OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny. Wycieczka krajoznawczo-turystyczna. 04 07.05. 2014 r.

Projekt edukacyjny. Wycieczka krajoznawczo-turystyczna. 04 07.05. 2014 r. Projekt edukacyjny Wycieczka krajoznawczo-turystyczna 04 07.05. 2014 r. Votivkirche to inaczej Kościół Wotywny o budowli neogotyckiej. Strzeliste wieże Votivkirche mają po 99 m wysokości. Nazwa wotywny

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych

Tab. 2. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI Badania wykonano w Instytucie Turystyki Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat

Bardziej szczegółowo

Początki rządów Jagiellonów

Początki rządów Jagiellonów Początki rządów Jagiellonów 1. Andegawenowie na polskim tronie Łokietek i Kazimierz Wielki dogadywali się w sprawie sukcesji z Węgrami (Kazimierz Wielki w 1339 r. w Wyszehradzie) 1370 r. umiera Kazimierz

Bardziej szczegółowo

Przemyśl miasto na prawach powiatu w południowowschodniej

Przemyśl miasto na prawach powiatu w południowowschodniej Przemyśl miasto na prawach powiatu w południowowschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, położone nad Sanem. W latach 1975-1998 siedziba władz województwa przemyskiego. Najstarsze miasto regionu

Bardziej szczegółowo

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO ie w n a w ldo ku Zame Schronis nym m Szkol dzieżowy koło Mło mo y n a lizow orca PKP a k o l (z d dw ne o m łów 400 G e l KS. P

Bardziej szczegółowo

Lwów - perełka architektury

Lwów - perełka architektury Lwów - perełka architektury relacja z wyjazdu SKNT ESHTiP do Lwowa odbytego w dniach 7-11 listopada 2008 r. Naszą wyprawę rozpoczęliśmy w piątkowy wieczór, 7 listopada 2008 roku. Podróż, poza długim oczekiwaniem

Bardziej szczegółowo

JĘZYK HASEŁ PRZEDMIOTOWYCH BIBLIOTEKI NARODOWEJ

JĘZYK HASEŁ PRZEDMIOTOWYCH BIBLIOTEKI NARODOWEJ JĘZYK HASEŁ PRZEDMIOTOWYCH BIBLIOTEKI NARODOWEJ WYKAZ REKORDÓW USUNIĘTYCH (14-20.10.2011) 1 010 a p 2004315258 180 x zjednoczenie + data roczna 2 010 a p 2004500148 150 a Sztuka sakralna polska x zabytki

Bardziej szczegółowo

38. Otwarce wystawy Sztuka Sakralna ziemi Chełmskiej 1992 r. we wnętrzu dawnej cerkwii unickiej pw. Św. Mikołaja

38. Otwarce wystawy Sztuka Sakralna ziemi Chełmskiej 1992 r. we wnętrzu dawnej cerkwii unickiej pw. Św. Mikołaja 38. Otwarce wystawy Sztuka Sakralna ziemi Chełmskiej 1992 r. we wnętrzu dawnej cerkwii unickiej pw. Św. Mikołaja 39. Otwarcie sesji naukowej Dop piekna nadprzyrodzonego. Rozwój sztuki sakralnej od X do

Bardziej szczegółowo

WYNIKI WIELKIEGO TESTU HISTORYCZNEGO 2012 PRZEPROWADZONEGO Z OKAZJI ROCZNICY ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 45

WYNIKI WIELKIEGO TESTU HISTORYCZNEGO 2012 PRZEPROWADZONEGO Z OKAZJI ROCZNICY ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 45 WYNIKI WIELKIEGO TESTU HISTORYCZNEGO 2012 PRZEPROWADZONEGO Z OKAZJI ROCZNICY ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 45 1. Pierwszy król Polski, który pochodził z dynastii Piastów to:

Bardziej szczegółowo