CHEMICZNE NAMIASTKI SZCZĘŚCIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CHEMICZNE NAMIASTKI SZCZĘŚCIA"

Transkrypt

1 CHEMIA A SPOŁECZEŃSTWO CHEMICZNE NAMIASTKI SZCZĘŚCIA Marek Kwiatkowski Zakład Dydaktyki Chemii Wydział Chemii UG ul. Sobieskiego 18, Gdańsk tel. (058)

2 Etanol Działanie etanolu na organizm ludzki: mg/ml > 0,5 Pobudzenie, OŜywienie, euforia, gadatliwość, odpręŝenie 1,0 ObniŜenie sprawności centralnego układu nerwowego: zaburzenie funkcji sensomotorycznych (odczuwania i ruchu), utrata kontroli nad emocjami > 1,4 Upośledzony dopływ krwi do mózgu 3,0 Zamroczenie, utrata świadomości 4,0 MoŜliwa śmierć > 5,5 Śmierć bardzo prawdopodobna

3 Etanol a prowadzenie samochodu mg/ml 0,0 Czechy, Słowacja, Węgry, Rumunia, Estonia... 0,2 Polska, Szwecja, Norwegia 0,5 Niemcy, Włochy, Francja, Hiszpania, Australia... 0,8 Wielka Brytania, Irlandia, USA (1,0), Kanada, Nowa Zelandia, Luksemburg, Szwajcaria alkomat: ogniwo paliwowe CH 3 CH 2 OH + H 2 O CH 3 COOH + 4 H e - 4 H e - + O 2 2 H 2 O spektrometr IR

4 Metabolizm etanolu Dehydrogenaza alkoholowa: utlenienie do CH 3 CHO Dehydrogenaza acetaldehydu: utlenienie do CH 3 COOH Dalsze utlenienie do CO 2 Aldehyd octowy jest toksyczny Detoksyfikacja: glutation (i inne białka z -SH) Paracetamol, chloroalkany obniŝają poziom glutationu we krwi Kac jest skutkiem odwodnienia i zatrucia aldehydem octowym

5 Dlaczego metanol jest bardziej toksyczny Metanol podobnie utlenia się do formaldehydu i kwasu mrówkowego Aldehyd i kwas mrówkowy niszczą nerw wzrokowy Kwas mrówkowy nie jest utleniany do CO 2, gromadzi się we krwi powodując kwasicę, co z kolei wywołuje zaburzenia oddychania i śmierć.

6 Historia 9000 pne: pierwsze produkty fermentacji czasy biblijne: wino powszechnie znane 780: pierwsza destylacja przez Jabir Ibn Hayyan (Gebera) 1793: etanol bezwodny, Tobias Lowitz 1808: wzór sumaryczny etanolu, N.T. de Saussure 1858: wzór strukturalny, A.S. Couper 1828: synteza, uwodnienie etenu, M. Faraday

7 Piwo: historia StaroŜytność: znane w Egipcie faraonów Średniowiecze: wyrób domowy w miastach, alternatywa wody pitnej Stopniowe przekształcenie w kunszt piwowarski

8 Piwo typowa zawartość etanolu 6%

9 Piwo: surowce jęczmień chmiel droŝdŝe woda

10 Produkcja piwa: Kiełkowanie jęczmienia zwilŝenie wodą, pozostawienie na 5 dni w 15,5 o C produkt: zielony słód Suszenie słodu substancje smakowe, zapachowe, kolor Zacieranie łamanie ziarna wymieszanie z wodą ogrzewanie w starannie kontrolowanych warunkach (αamylazy o C, β-amylazy o C) oddzielenie płynu produkt: słodki, lepki roztwór

11 Produkcja piwa, cd.: Warzenie dodanie chmielu, gotowanie 90 min. dodanie drugiej porcji chmielu na 15 min przed końcem warzenia oddzielenie płynu (hydrocyklon) Fermentacja chłodzenie droŝdŝe fermentacji wysokiej (ale, altbier, porter): 2 tygodnie w 20 o C droŝdŝe fermentacji niskiej (pilsner, lager): 6 tygodni w 9 o C nasycenie CO 2 Obróbka końcowa oddzielenie droŝdŝy filtrowanie dogazowanie rozlewanie (beczki, butelki, puszki)

12 Gatunki piwa typ ale: altbier, kölsch, pale ale, piwo czerwone bursztynowe, aromatyczne (posmak owocowy) typ stout: guiness, porter ciemne, słodkawe typ lager: pilzner, corona i inne piwa jasne jasny kolor, wytrawny smak typ lambic: geuze, kriek, faro kwaskowate inne typy: weizen, weissbier, rauchbier

13 Napój alkoholowy powstały w wyniku fermentacji cukrów zawartych w owocach, głównie winogron. Wino

14 pozostałości kwasu winowego w naczyniach z neolitu pne. w Zagros (obecnie Iran) udomowienie winorośli w basenie Morza Śródziemnego 3200 pne. pierwsze procedury, produkcja na większą skalę w staroŝytnym Egipcie popularyzacja w Europie przez Greków rozwój i doskonalenie (takŝe fałszowanie) w czasach Imperium Rzymskiego Wino: historia

15 Winorośl Vitis vinifera gleba ciemna (ciepła) podłoŝe skalne dobra perkolacja skład chemiczny gleby nie za duŝo azotu i próchnicy (nadmierny wzrost liści, zacienienie) odpowiednia zawartość potasu (odporność na suszę i choroby, zawartość cukru) topografia nasłonecznienie, nachylenie (spływ wody) klimat ciepło, brak mrozów

16 shiraz merlot cabernet-sauvignon chardonnay sauvignon blanc riesling

17 Produkcja wina: zbiór winogron zgniatanie, oddzielenie od łodyg, produkt moszcz oddzielenie skórek (białe)

18 Produkcja wina, cd. Fermentacja - kadzie fermentacyjne - temperatura starannie kontrolowana (4-25 o C) - droŝdŝe naturalne lub z wyhodowanych szczepów - czas trwania 2-4 tygodnie - ph 3,2-3,6 (kwasowe) - 20% cukru w moszczu - 12% alkoholu w winie Obróbka po fermentacji - oddzielenie od osadu martwych droŝdŝy - zatrzymanie resztkowej fermentacji: dwutlenek siarki SO 2 (najstarsza metoda) pirosiarczyn (metadisiarczan(iv)) sodu Na 2 S 2 O 5 kwas askorbinowy 'flash pasteurisation' (30 s w 80 o C)

19 lignina Produkcja wina, cd. Dojrzewanie w beczkach dębowych - ekstrakcja róŝnych substancji z drewna garbniki (np. kwas taninowy) laktony drzewne (np. quassina) kwas taninowy quassina

20 Produkcja wina, cd. OH OH Dojrzewanie w beczkach dębowych - ekstrakcja róŝnych substancji z drewna, c.d. garbniki (np. kwas taninowy) laktony drzewne (np. quassina) proste związki organiczne - fermentacja jabłkowo-mlekowa - mikroutlenianie - parowanie ("angel's share") OCH 3 CHO wanilina p-winylofenol NHCH 3 COOC 2 H 5 N-metyloantranilan etylu OH H 3 C CHO aldehyd octowy O OH OH N HO C C OH H 3 C C OH N OCH 3 O kwas jabłkowy O kwas mlekowy p-etylofenol 2-metoksy- -3-izobutylopirazyna

21 Rezultat - wino ZłoŜona mieszanina woda alkohol etylowy inne alkohole (np. oktanol, linalol) gliceryna (Bortrytis cinerea) kwasy organiczne (np. winowy, mlekowy) garbniki barwniki (antocyjaniny, flawonoidy) substancje aromatyzujące

22 Wino czerwone cyjanidyna HO OH fermentacja miazgi, łącznie ze skórkami i fragmentami łodyg (do 30 dni), w stosunkowo wysokiej temperaturze (15-25 o C) wysoka zawartość garbników i czerwonych barwników antocyjaninowych zawartych w skórce barwniki i garbniki reagują ze sobą, w rezultacie właściwości wina się zmieniają: utworzenie osadu polepszenie smaku stopniowa zmiana barwy z czerwonej na brązową HO O + OH

23 Wino białe fermentacja czystego soku, prowadzona w niskiej temperaturze (4-15 o C) warunki fermentacji ograniczają wzrost droŝdŝy i sprzyjają powstawaniu estrów etylowych: wina słabsze, ale bardziej aromatyczne dojrzewanie powoduje utlenianie Ŝółtej kwercetyny z utworzeniem brunatnych produktów (chinony) - stopniowe brązowienie wina kwercetyna

24 Szampan Wina musujące znano od ok roku Ojciec szampana: Dom Perignon udoskonalenie metody produkcji wprowadzenie korka z agrafą wprowadzenie grubościennych butli o charakterystycznym kształcie Produkowany w Szampanii (Francja) Gdzie indziej: wino musujące.

25 Méthode Champenoise Fermentacja soku z winogron chardonnay, pinot noir lub pinot meunier (niezbyt dojrzałych): białe wino Dodanie nieco cukru (liqueur de tirage) i droŝdŝy (Saccharomyces cerevisiae, Saccharomyces bayanus) Pozostawienie do fermentacji w zamkniętych butelkach na 1,5-3 lata (pozycja pozioma, 6 atm) remuage degorgement korkowanie i etykietowanie

26 Wino lodowe (eiswein) Powstaje z soku zamroŝonych owoców (wysoka zawartość cukru i kwasów)

27 Tokaj Tokaj Furmint z odparowanego soku Tokaj Szamorodni z częściowo botrytyzowanych winogron Tokaj Aszú z botrytyzowanych i przejrzałych winogron

28 Sake i kumys Sake: napój powstały ze słodu ryŝowego, zawiera ok. 18% alkoholu Kumys: napój powstały w wyniku fermentacji mleka kobylego (wielbłądziego, oślego, owczego), zawiera ok. 3% alkoholu Produkt destylacji kumysu: wódka archi

29 Alkohole wysokoprocentowe Maksymalne stęŝenie alkoholu osiągane wskutek fermentacji: 16-18% denaturacja białek droŝdŝy dezaktywacja enzymów Metody wzbogacenia płynu w alkohol: destylacja wymraŝanie Produkt destylacji T w = 78.2 o C 95,6% vol. 94,5% mas uł.mol

30 Alkohol absolutny Destylacja z dodatkiem benzenu (cykloheksanu) azeotrop benzen/etanol/woda T w = 64.9 o C Tlenek wapnia CaO Skrobia Sita molekularne (zeolity) Magnez metaliczny, kat. jod Mg(s) + 2 C 2 H 5 OH(l) Mg(C 2 H 5 O) 2 (sol) + H 2 (g) Mg(C 2 H 5 O) 2 (sol) + H 2 O(sol) MgO(s) + 2 C 2 H 5 OH(l) Bezwodny etanol jest higroskopijny

31 Przedgon: Inne substancje powstające w wyniku fermentacji alkoholowej metanol produkt fermentacji celulozy, do 1 ppm przy uŝyciu Turbo Yeast octan etylu, mleczan etylu substancje aromatyzujące Pogon (fuzle) 1- i 2- propanol, butanole, pentanole furfural O CHO

32 Wódka czysta Mieszanina alkoholu z wodą: Europa: min. 37.5% vol. USA: min. 40% vol Bardzo staranne oczyszczanie: zgodnie z obowiązującymi przepisami wódka czysta nie moŝe posiadać swoistego zapachu, charakteru, smaku i koloru destylacja frakcyjna (rektyfikacja) filtrowanie przez adsorbenty (węgiel aktywny)

33 Historia wódki ElŜbieta (Czartoryska) Lubomirska 1784 Alfred Wojciech Potocki 1823 Historia wódki wiąŝe się przede wszystkim z Polską (w mniejszym stopniu z Rosją) VIII w.: wymraŝanie wina 1405, Sandomierz, pierwsza wzmianka pisemna 1534, S. Falimierz, opis jako płyn 'wzmacniający płodność i budzący cielesne Ŝądze' XVII w: szlachta otrzymuje wyłączność na produkcję i sprzedaŝ wódki we swoich włościach XIX w: produkcja przemysłowa na wielką skalę Pierwsze metody produkcji wódki prymitywne: niska zawartość alkoholu w brzeczce duŝa zawartość zanieczyszczeń wielokrotna destylacja: brantówka, szumówka, okowita (aqua vitae, 70-80%) rozcieńczanie do 30-35% wodą

34 Wódki smakowe Powstają przez dodatek róŝnych substancji smakowo zapachowych: Ŝubrówka, krupnik, starka, Ŝołądkowa gorzka Polska specyfika: nalewki, ekstrakty z owoców, ziół, itp., słodzone. Tylko w Polsce sprzedaje się spirytus rektyfikowany w sklepach monopolowych

35 Whisky kiełkowanie jęczmienia: słód, podstawa suszenie słodu (dodatek torfu) dodatek innego ziarna (jęczmień, Ŝyto, pszenica, kukurydza) i mielenie: grist warzenie, konwersja skrobi w cukier: mash fermentacja: wash (5-7% alkoholu) destylacja (60-75% alkoholu) w retortach (dwukrotna) destylacja ciągła starzenie w beczkach dębowych mieszanie (vatting, blending), rozcieńczanie, kolorowanie (40-46% alkoholu) filtrowanie na zimno butelkowanie

36 Whisky - destylacja okresowa Destylacja dwukrotna: 1. Wash still: low wine: ok. 20% alkoholu 2. Spirit still: trzy frakcje (cuts) foreshot (trująca, zawracana) new make (właściwy produkt poddawany starzeniu, 60-75% alkoholu) feints (niska zawartość alkoholu, zawracana) Obowiązkowa do destylacji 'pure malt'

37 Whisky - destylacja ciągła Ogrzewanie parą wodną Zasada przeciwprądu Ciągłe zasilanie 'wash' Ciągły odbiór 'new make' Stosowana głównie do destylacji 'grain whisky' Coffey still

38 Rodzaje whisky single malt single grain vatted (blended) malt blended Szkocja: Scotch whisky fermentowana w Szkocji z uŝyciem słodu jęczmiennego new make max. 94.8% alkoholu dojrzewanie min. 3 lata w beczkach dębowych w Szkocji dodatki tylko woda i karmel do butelkowania min. 40% alkoholu

39 Rodzaje whisky USA: whiskey, bourbon udział kukurydzy, Ŝyta, pszenicy, jęczmienia starzenie w nowych beczkach z białego dębu (white oak, Quercus alba)

40 Brandy Destylat z: wina sfermentowanego soku owocowego sfermentowanych owoców

41 Brandy: koniak, armaniak Produkt destylacji wina (białe, lekkie, dość kwaśne) owoce z regionu Cognac, Armagnac dwukrotna destylacja w miedzianych retortach (usuwanie kwasów, związków siarki, katalizowanie reakcji organicznych): eau-de-vie 70% alkoholu dojrzewanie w beczkach dębowych mariage butelkowanie

42 Brandy: inne typy Brandy z win z innych regionów Grappa: destylat ze sfermentowanych wytłoków winogron Calvados: destylat ze sfermentowanego soku jabłkowego Barackpalinka: destylat ze sfermentowanych moreli Śliwowica: destylat ze sfermentowanych śliwek

43 OH H 3 CO OCH 3 Dojrzewanie alkoholi H 3 CO OH H 3 CO OH HC C H kwas synapowy COOH Mokre (świeŝe) drewno zawiera gorzką eskulinę. COOH kwas wanilinowy HC C H COOH kwas ferulowy Stopniowa degradacja ligniny uwalnia związki zapachowe (fenolo-kwasy) eskulina

44 Gin CH 3 CH 3 H 3 C CH 3 CH 3 CH 3 H 3 C H 3 C CH 2 H 3 C CH 3 H 3 C OH CH 3 dodanie jagód jałowca do destylatu bogatego w alkohol powtórna destylacja znad jagód, rozcieńczenie do odpowiedniego stęŝenia inne substancje aromatyzujące: gorzka pomarańcza, limonka, itp.

45 Rum otrzymywany w strefie tropikalnej surowiec do fermentacji: melasa i sok z trzciny cukrowej droŝdŝe namnoŝone w poprzedniej fermentacji stosuje się w następnej (dunder) destylacja (dwukrotna lub kolumnowa), spory udział przedgonu i pogonu dojrzewanie w beczkach po burbonie (angel's share do 10%!) filtrowanie, dobarwianie (karmel)

46 Tequila Odmiana mescal, czyli destylat ze sfermentowanej agawy niebieskiej Agave tequilana produkowany w okolicach Tequila (Meksyk). ręczny zbiór agawy obcięcie liści (ananasik) pieczenie ananasików miaŝdŝenie dodatek cukru lub kukurydzy fermentacja dwukrotna destylacja dojrzewanie (b. szybkie)

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

Produkcja piwa. Napój produkowany z wody, słodu jęczmiennego, szyszek chmielowych i drożdży z rodzaju Saccharomyces

Produkcja piwa. Napój produkowany z wody, słodu jęczmiennego, szyszek chmielowych i drożdży z rodzaju Saccharomyces Produkcja piwa Napój produkowany z wody, słodu jęczmiennego, szyszek chmielowych i drożdży z rodzaju Saccharomyces Surowce słód, woda, drożdże, chmiel, składniki podstawowe preparaty enzymatyczne i stabilizujące,

Bardziej szczegółowo

Opracował: mgr inż. Artur Szcześniak

Opracował: mgr inż. Artur Szcześniak Opracował: mgr inż. Artur Szcześniak Wino - napój bogów Któż z nas nie zna Bachusa - bożka, który wino porównał do kobiety, śpiewu i rozpustnej zabawy!!! Sophia Szczepy winorośli NAJWAŻNIEJSZE SZCZEPY

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 25 lipca 2001 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich oraz obrocie tymi wyrobami. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 25 lipca 2001 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich oraz obrocie tymi wyrobami. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/18 USTAWA z dnia 25 lipca 2001 r. Opracowano na podstawie Dz.U. z 2001 r. Nr 128, poz. 1401 o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich oraz obrocie tymi wyrobami Rozdział 1 Przepisy

Bardziej szczegółowo

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Projekt - Ostatni zapis 09/02/2015 13:04 by nglodmag I. SPECYFIKACJA TECHNICZNA 1.Nazwa i rodzaj a. Nazwa(-y) przeznaczona(-e) do

Bardziej szczegółowo

Alkohole w dobrej cenie. Oferta ważna od 16.04 do 06.05.2014 na wybranych stacjach BP

Alkohole w dobrej cenie. Oferta ważna od 16.04 do 06.05.2014 na wybranych stacjach BP Alkohole w dobrej cenie Oferta ważna od 16.04 do 06.05.2014 na wybranych stacjach BP Oferta dotyczy wybranych stacji BP, lista stacji jest dostępna na www.bp.pl. Oferta ważna od 16.04.2014 r. do 06.05.2014

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji z towaroznawstwa

Konspekt lekcji z towaroznawstwa Konspekt lekcji z towaroznawstwa Zasadnicza Szkoła zawodowa Sprzedawca towaroznawstwo KLASA III PRZEDMIOT: towaroznawstwo TEMAT: Napoje alkoholowe - gra powtórzeniowa CELE LEKCJI: utrwalenie i uporządkowanie

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH SZCZEPÓW DROŻDŻY I PLEŚNI WYIZOLOWANYCH Z SADU ŚLIWOWEGO

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH SZCZEPÓW DROŻDŻY I PLEŚNI WYIZOLOWANYCH Z SADU ŚLIWOWEGO OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH SZCZEPÓW DROŻDŻY I PLEŚNI WYIZOLOWANYCH Z SADU ŚLIWOWEGO Paweł Satora, Tadeusz Tuszyński Katedra Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Technicznej Akademia Rolnicza,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

LIST NR 1. List Wspólnoty Europejskiej

LIST NR 1. List Wspólnoty Europejskiej 6.2.2009 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 37/9 POROZUMIENIE W FORMIE WYMIANY LISTÓW między Wspólnotą Europejską i Republiką Chile dotyczące zmian w dodatku V do Umowy w sprawie handlu winem załączonej

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

PIWA SPECJALNE KIERUNKI BADAŃ I ROZWOJU

PIWA SPECJALNE KIERUNKI BADAŃ I ROZWOJU PIWA SPECJALNE KIERUNKI BADAŃ I ROZWOJU PIWA SPECJALNE Brak prostej definicji piw specjalnych Nowe awngardowe piwa Piwa rzemieślnicze Niespotykane dodatki smakowe Niekonwencjonalny sposób fermentacji PIWA

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Spotkania informacyjne o winorośli z dystrybucją sadzonek

Spotkania informacyjne o winorośli z dystrybucją sadzonek Spotkania informacyjne o winorośli z dystrybucją sadzonek WINNICA jej układ, obszar i system prowadzenia winorośli oraz dobór odmian jest uzależniony od TERROIR. TERROIR- jest zbiorem czynników klimatycznych,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA RODZAJE ALKOHOLU alkohol metylowy (znany także pod nazwami spirytus drzewny i karbinol najprostszy, trujący dla człowieka związek organiczny z grupy alkoholi) ; alkohol etylowy (napój alkoholowy); gliceryna

Bardziej szczegółowo

ZESTAW 2 ZESTAW 1 ZESTAW 4 ZESTAW 3

ZESTAW 2 ZESTAW 1 ZESTAW 4 ZESTAW 3 1 ZESTAW 2 ZESTAW 1 Elegancki Bourbon pachnący kwiatami, wanilią z odrobiną przypraw. W ustach wyczujemy aromaty palonego cukru, cynamonu, orzechów i owoców cytrusowych ze słodkim rodzynkowym finiszem.

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria 5. STECHIOMETRIA 25 5. Stechiometria 5.1. Ile gramów magnezu wzięło udział w reakcji z tlenem, jeśli otrzymano 6,0 g tlenku magnezu? Odp. 3,60 g 5.2. Do 50 cm 3 roztworu kwasu siarkowego (VI) o stężeniu

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania produkcją - MES

Systemy zarządzania produkcją - MES Systemy zarządzania produkcją - MES Laboratorium 2: Podstawowe parametry procesu produkcyjnego w środowisku Qcadoo MES Politechnika Rzeszowska 2014 Proces produkcyjny Na początku należy zdefiniować proces

Bardziej szczegółowo

Zawsze tam gdzie liczy się jakość i zaangażowanie, a współpraca to przyjemność.

Zawsze tam gdzie liczy się jakość i zaangażowanie, a współpraca to przyjemność. Zawsze tam gdzie liczy się jakość i zaangażowanie, a współpraca to przyjemność. Oferujemy nową jakość na rynku MAXX TURBO marki Johnnie Cotton. Drożdże MAXX TURBO marki Johnnie Cotton dla osób ceniących

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

Fermentacja etanolowa i produkcja alkoholi

Fermentacja etanolowa i produkcja alkoholi Fermentacja etanolowa i produkcja alkoholi Pojęcie fermentacja ma z biotechnologii dwa niezależne znaczenia: fermentacja sensu stricte rozumiana jako proces biochemicznego oddychania beztlenowego (w zasadzie

Bardziej szczegółowo

KARTA WIN WINE LIST/ WEINKARTE

KARTA WIN WINE LIST/ WEINKARTE KARTA WIN WINE LIST/ WEINKARTE Wina białe White wine/ Weißwein KAZAYAK CHARDONNAY Półsłodkie Kraj: Mołdawia Szczep: Chardonnay Wino o świetlistosłomkowym kolorze, harmonijnym smaku, z lekką migdałową goryczką.

Bardziej szczegółowo

Chemia związków węgla

Chemia związków węgla strona 1/7 hemia związków węgla Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Węgiel i jego związki. Proste węglowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe,

Bardziej szczegółowo

WŁASNE NAPOJE ALKOHOLOWE W SPRZEDAŻY OKAZJONALNEJ

WŁASNE NAPOJE ALKOHOLOWE W SPRZEDAŻY OKAZJONALNEJ WŁASNE NAPOJE ALKOHOLOWE Przysiek 2012 Podstawowe przepisy regulujące zagadnienia produkcji, opodatkowania akcyzą, obrotu i zasad sprzedaży napojów alkoholowych 1. Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku

Bardziej szczegółowo

Czy produkcja żywności to procesy fizyczne i reakcje chemiczne?

Czy produkcja żywności to procesy fizyczne i reakcje chemiczne? Czy produkcja żywności to procesy fizyczne i reakcje chemiczne? Co to jest przemiana fizyczna? Podaj przykład przemiany fizycznej? Co to jest przemiana chemiczna? Podaj przykład przemiany chemicznej? Doświadczenie

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

ALBA CHIARA MALVASIA BIANCA SALENTO IGP. SZCZEP 100% Malvasia Biała. OBSZAR UPRAWY Francavilla Fontana (Br) SYSTEM UPRAWY Guyot

ALBA CHIARA MALVASIA BIANCA SALENTO IGP. SZCZEP 100% Malvasia Biała. OBSZAR UPRAWY Francavilla Fontana (Br) SYSTEM UPRAWY Guyot HISTORIA Projekt SCHIENA VINI powstał w roku 1991, kiedy to Giuseppe Schiena, urodzony i wychowany w rodzinie winiarzy, najpierw dzierżawił, a następnie w 1993 roku zakupił około 30 hektarów winnic w okolicy

Bardziej szczegółowo

KLUCZ ODPOWIEDZI KONKURS PRZEDMIOTOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Przedmiot: CHEMIA C A C C B A B B D B C D A A

KLUCZ ODPOWIEDZI KONKURS PRZEDMIOTOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Przedmiot: CHEMIA C A C C B A B B D B C D A A KLUCZ ODPOWIEDZI KONKURS PRZEDMIOTOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Przedmiot: CHEMIA /etap wojewódzki/ Możliwa do uzyskania liczba punktów: 74 pkt Zadania zamknięte: 1 2 3

Bardziej szczegółowo

Wybór alkoholu na Wesele nie jest sprawą łatwą. Priorytetem jest stosunek jakości do ceny.

Wybór alkoholu na Wesele nie jest sprawą łatwą. Priorytetem jest stosunek jakości do ceny. aperifit NA WESELE Wybór alkoholu na Wesele nie jest sprawą łatwą. Priorytetem jest stosunek jakości do ceny. Zanim goście zasiądą do stołu częstujemy ich aperitifem. Powinien być on lekki, więc nie nadają

Bardziej szczegółowo

2. Procenty i stężenia procentowe

2. Procenty i stężenia procentowe 2. PROCENTY I STĘŻENIA PROCENTOWE 11 2. Procenty i stężenia procentowe 2.1. Oblicz 15 % od liczb: a. 360, b. 2,8 10 5, c. 0.024, d. 1,8 10 6, e. 10 Odp. a. 54, b. 4,2 10 4, c. 3,6 10 3, d. 2,7 10 7, e.

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny

Wymagania programowe na poszczególne oceny Przedmiot: chemia Klasa: IIIa, IIIb Nauczyciel: Agata SROKA Wymagania programowe na poszczególne oceny VII. Węgiel i jego związki z wodorem podaje kryteria podziału chemii na organiczną i nieorganiczną

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli................... XIII 1. Wprowadzenie............................... 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw....................... 1 1.2. Definicja biomasy............................

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap wojewódzki rok szkolny 2011/2012 wylosowany numer uczestnika konkursu Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu

Bardziej szczegółowo

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych Dział 9. Węglowodory rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne, zna nazwy czterech początkowych węglowodorów

Bardziej szczegółowo

Chłodzenie brzeczki. Fermentowania

Chłodzenie brzeczki. Fermentowania CHARAKTERYSTYKA I ZALETY MINIBROWARU Minibrowar w restauracji, łącząc w sobie część produkcyjną z częścią restauracyjną, potrafi utworzyć placówkę gastronomiczną o bardzo dobrych wskaźnikach gospodarczych,

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

Szanowni Goście W oczekiwaniu na państwa danie, Hotel*** i Restauracja Złoty Róg pragnie umilić Państwa czas przy lampce wyselekcjonowanego przez nas

Szanowni Goście W oczekiwaniu na państwa danie, Hotel*** i Restauracja Złoty Róg pragnie umilić Państwa czas przy lampce wyselekcjonowanego przez nas Szanowni Goście W oczekiwaniu na państwa danie, Hotel*** i Restauracja Złoty Róg pragnie umilić Państwa czas przy lampce wyselekcjonowanego przez nas wina. Nasza karta win w połączeniu z daniami proponowanymi

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WPIS OZNACZENIA GEOGRAFICZNEGO NAPOJU SPIRYTUSOWEGO NA KRAJOWĄ LISTĘ CHRONIONYCH OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH NAPOJÓW SPIRYTUSOWYCH

WNIOSEK O WPIS OZNACZENIA GEOGRAFICZNEGO NAPOJU SPIRYTUSOWEGO NA KRAJOWĄ LISTĘ CHRONIONYCH OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH NAPOJÓW SPIRYTUSOWYCH WNIOSEK O WPIS OZNACZENIA GEOGRAFICZNEGO NAPOJU SPIRYTUSOWEGO NA KRAJOWĄ LISTĘ CHRONIONYCH OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH NAPOJÓW SPIRYTUSOWYCH I. Dane wnioskodawcy 1) 1. Nazwa lub imię i nazwisko: Wytwórnia

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo zbożowe 1.1. Asortyment przetwórstwa zbożowego 1.2. Surowce

Bardziej szczegółowo

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Projekt

Bardziej szczegółowo

Wina Włoskie. Wina Czerwone: Wina Białe: Proseco DOC Extra Dry Spumente. Pinot-Grigio Venezie IGT. Chardonnay Veneto IGT. Muller Thurgau Venezie IGT

Wina Włoskie. Wina Czerwone: Wina Białe: Proseco DOC Extra Dry Spumente. Pinot-Grigio Venezie IGT. Chardonnay Veneto IGT. Muller Thurgau Venezie IGT Wina Włoskie Wina Białe: Proseco DOC Extra Dry Spumente Pinot-Grigio Venezie IGT Chardonnay Veneto IGT Muller Thurgau Venezie IGT Soave Venezie IGT Soave DOC Wina Czerwone: Bardolino DOC Primitivo Puglia

Bardziej szczegółowo

PROCES PRODUKCJI PIWA. Jakość

PROCES PRODUKCJI PIWA. Jakość 81 PROCES PRODUKCJI PIWA Autor: Adam Dąbek Kierownik Warzelni Browaru Leżajsk S.A., Grupa Żywiec S.A. Piwo jest to napój otrzymywany w wyniku fermentacji brzeczki piwnej, roztworu przygotowanego z wody

Bardziej szczegółowo

Stawki akcyzy na Ukrainie (według stanu na dzień 1 czerwca 2016 roku)

Stawki akcyzy na Ukrainie (według stanu na dzień 1 czerwca 2016 roku) Stawki akcyzy na Ukrainie (według stanu na dzień 1 czerwca 2016 roku) Wyroby ropopochodne Kod towaru Nazwa towaru Stawka akcyzy 2710 12 11 10 Lekkie destylaty dla specyficznych procesów obróbki 2710 12

Bardziej szczegółowo

Przemiany substancji

Przemiany substancji Przemiany substancji Poniżej przedstawiono graf pokazujący rodzaje przemian jaki ulegają substancje chemiczne. Przemiany substancji Przemiany chemiczne Przemiany fizyczne Objawy: - zmiania barwy, - efekty

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia.

Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia. Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia. Cele dydaktyczno- wychowawcze: Wyjaśnienie mechanizmu reakcji estryfikacji Poznanie

Bardziej szczegółowo

o skondensowanych pierścieniach.

o skondensowanych pierścieniach. Tabela F Wykaz złożonych ropopochodnych znajdujących się w wykazie substancji niebezpiecznych wraz z ich opisem, uporządkowany wg wzrastających mumerów indeksowych nr indeksowy: 649-001-00-3 nr WE: 265-102-1

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA FERMENTACJI ROZTWORÓW MODELOWYCH Z UŻYCIEM MONOKULTUR DROŻDŻY DZIKICH I SZLACHETNYCH

CHARAKTERYSTYKA FERMENTACJI ROZTWORÓW MODELOWYCH Z UŻYCIEM MONOKULTUR DROŻDŻY DZIKICH I SZLACHETNYCH CHARAKTERYSTYKA FERMENTACJI ROZTWORÓW MODELOWYCH Z UŻYCIEM MONOKULTUR DROŻDŻY DZIKICH I SZLACHETNYCH Paweł Satora, Tadeusz Tuszyński Katedra Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Technicznej Akademia

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich

Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich przeznaczenie -opisuje właściwości substancji używanych na co dzień

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

Biogazownie Rolnicze w Polsce

Biogazownie Rolnicze w Polsce 1 Biogazownie Rolnicze w Polsce Biogazownia co to jest? Dyrektywa 2003/30/UE definiuje biogaz: paliwo gazowe produkowane z biomasy i/lub ulegającej biodegradacji części odpadów, które może być oczyszczone

Bardziej szczegółowo

Co to jest FERMENTACJA?

Co to jest FERMENTACJA? Co to jest FERMENTACJA? FERMENTACJA - rozkład niektórych monosacharydów, np. glukozy, pod wpływem enzymów wydzielanych przez drożdże lub bakterie. czyli tzw. biokatalizatorów. Enzymy (biokatalizatory)

Bardziej szczegółowo

Od źródła do butelki. Od źródła do butelki

Od źródła do butelki. Od źródła do butelki Firma AWW została założona w 1991 roku i jest firmą rodzinną. Właściciel, pan Wiesław Wawrzyniak, posiada cztery gorzelnie i dwa zakłady rektyfikacji. Na początku 2013 roku zaczęła działać nowa gorzelnia

Bardziej szczegółowo

Wybrane procesy oparte na gazie syntezowym

Wybrane procesy oparte na gazie syntezowym Wybrane procesy oparte na gazie syntezowym Produkcja gazu syntezowego z gazu ziemnego i lekkich węglowodorów Dr hab. inŝ. Anna Skwierawska Przygotowanie surowca metan Usunięcie zanieczyszczeń stałych Metody

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Klasyczna Analiza Jakościowa Organiczna, Ćw. 4 - Identyfikacja wybranych cukrów Ćwiczenie 4 Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Zagadnienia teoretyczne: 1. Budowa

Bardziej szczegółowo

Koncepcje nowych produktów piwnych

Koncepcje nowych produktów piwnych Koncepcje nowych produktów piwnych Edyta Kordialik-Bogacka Instytut Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Politechnika Łódzka Gianluca Donadini, Maria Daria Fumi, Luana Maggi, Paolo Sckokai, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego 1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A I) w odpowiednie kratki. 3 p. A. hydraty D. wapno palone G. próchnica B. zaprawa wapienna

Bardziej szczegółowo

Tematy prac kontrolnych z chemii dla słuchaczy Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w CKZiU w Pionkach semestr II w roku szkolnym 2013/2014

Tematy prac kontrolnych z chemii dla słuchaczy Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w CKZiU w Pionkach semestr II w roku szkolnym 2013/2014 Tematy prac kontrolnych z chemii dla słuchaczy Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w CKZiU w Pionkach semestr II w roku szkolnym 2013/2014 Słuchacz przygotowuje jeden z podanych sześciu tematów jako

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o napojach spirytusowych

USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o napojach spirytusowych Kancelaria Sejmu s. 1/16 USTAWA z dnia 13 września 2002 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2002 r. Nr 166, poz. 1362. o napojach spirytusowych Art. 1. Ustawa określa: 1) kategorie i zasady wyrobu napojów

Bardziej szczegółowo

Węgiel aktywny - Elbar Katowice - Oddział Carbon. Węgle aktywne ziarniste produkowane są z węgla drzewnego w procesie aktywacji parą wodną.

Węgiel aktywny - Elbar Katowice - Oddział Carbon. Węgle aktywne ziarniste produkowane są z węgla drzewnego w procesie aktywacji parą wodną. Węgle aktywne - Węgle aktywne do uzdatniania wody i oczyszczania ściekãłw: - {jgbox linktext:=[węgiel aktywny ziarnisty 1-4,4-8 mm ]} Węgiel aktywny ziarnisty 1-4,4-8 mm Węgle aktywne ziarniste produkowane

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum. Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który:

Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum. Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który: Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum Dział 1. WĘGLOWODORY rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne,

Bardziej szczegółowo

Uprawa roślin na świecie. Zboża. Pszenica 2016-01-27. Rodzaje roślin uprawnych ze względu na przeznaczenie:

Uprawa roślin na świecie. Zboża. Pszenica 2016-01-27. Rodzaje roślin uprawnych ze względu na przeznaczenie: Uprawa roślin na świecie Rodzaje roślin uprawnych ze względu na przeznaczenie: Żywieniowe (alimentacyjne) Paszowe (pastewne) Przemysłowe Używki Zboża Kolejność malejąca głównych zbóż według powierzchni

Bardziej szczegółowo

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym:

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: 23 zadania z chemii Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: Estrem jest związek o wzorze: Zadanie 2 (0-1) Elementy kolejki

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

Château Ricardelle Blason La Clape AOC Langwedocja FRANCJA

Château Ricardelle Blason La Clape AOC Langwedocja FRANCJA Château Ricardelle Blason La Clape AOC Syrah 60%, Grenache 20%, Carignan 20% AOC Languedoc La Clare Wiek winnic: 45 lat Średnia wydajność: 30 hl/ha - kwasowość: 5,10 g/l - cukier resztkowy 2,00 g/l - alkohol:

Bardziej szczegółowo

Odporność chemiczna - PVC

Odporność chemiczna - PVC dporność chemiczna - PVC dporność chemiczna nieplastyfikowanego PVC niepodlegającego naprężeniu mechanicznemu na płyny przy 20 C i 60 C L.p Chemikalia lub produkty Stężenie Temperatura 20 C 60 C 1. Aceton

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Jedyna destylarnia na wyspie Arran Destylarnia została otwarta w 1995 roku Jeden z niewielu niezależnych producentów whisky w Szkoc

Jedyna destylarnia na wyspie Arran Destylarnia została otwarta w 1995 roku Jeden z niewielu niezależnych producentów whisky w Szkoc Wyspa Arran Wyspa jest położona na południowo-zachodnim wybrzeżu Szkocji. Destylarnia znajduje się w miasteczku Lochranza, na południu wyspy. Wyspa Arran jest często nazywana Szkocją w miniaturze. Jedyna

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Zasady znakowania piwa na podstawie przepisów rozporządzenia 1169/2011

Zasady znakowania piwa na podstawie przepisów rozporządzenia 1169/2011 Zasady znakowania piwa na podstawie przepisów rozporządzenia 1169/2011? Dorota Balińska-Hajduk Biuro Kontroli Jakości Handlowej Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (0 1) W tabeli podano rodzaje mieszanin oraz wybrane sposoby ich rozdzielania. Rodzaj mieszaniny Metoda rozdzielania mieszaniny

Zadanie 2. (0 1) W tabeli podano rodzaje mieszanin oraz wybrane sposoby ich rozdzielania. Rodzaj mieszaniny Metoda rozdzielania mieszaniny Zadanie 1. (0 1) Uczniowie obserwowali przebieg doświadczenia, w którym do kolby z wrzącą wodą wprowadzono płonący magnez nad powierzchnię cieczy. Doświadczenie zilustrowali rysunkiem. W czasie doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 4 lutego 2013 r. Poz. 166 OBWIESZCZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 6 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 4 lutego 2013 r. Poz. 166 OBWIESZCZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 6 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 4 lutego 2013 r. Poz. 166 OBWIESZCZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 6 grudnia 2012 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość

Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość 1991R1601 PL 01.07.2013 008.001 1 Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość B ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 1601/91 z dnia

Bardziej szczegółowo

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk WODA I OGIEŃ Prezentacja Mileny Oziemczuk Ogień Ogień - suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących na ogół fizykochemicznemu procesowi spalania,, a przede wszystkim: emisja promieniowania widzialnego -światła

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

Bezemisyjna energetyka węglowa

Bezemisyjna energetyka węglowa Bezemisyjna energetyka węglowa Szansa dla Polski? Jan A. Kozubowski Wydział Inżynierii Materiałowej PW Człowiek i energia Jak ludzie zużywali energię w ciągu minionych 150 lat? Energetyczne surowce kopalne:

Bardziej szczegółowo

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu.

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu. Chemia Zestaw I 1. Na lekcjach chemii badano właściwości: żelaza, węgla, cukru, miedzi i magnezu. Który z zestawów badanych substancji zawiera tylko niemetale? A Węgiel, siarka, tlen. B Węgiel, magnez,

Bardziej szczegółowo

Wykaz niezgodnych substancji chemicznych

Wykaz niezgodnych substancji chemicznych Wykaz niezgodnych substancji chemicznych 1 Wykaz niezgodnych substancji chemicznych Substancje chemiczne zebrane w kolumnie I s niezgodne (niekompatybilne) z substancjami wymienionymi w kolumnie II i powinny

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ZMIANY

WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ZMIANY C 134/54 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 14.5.2013 Publikacja wniosku w sprawie zmian zgodnie z art. 50 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 w sprawie systemów

Bardziej szczegółowo

PO CO NAM TA SPALARNIA?

PO CO NAM TA SPALARNIA? PO CO NAM TA SPALARNIA? 1 Obowiązek termicznego zagospodarowania frakcji palnej zawartej w odpadach komunalnych 2 Blok Spalarnia odpadów komunalnych energetyczny opalany paliwem alternatywnym 3 Zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY Zadanie 1216 (2 pkt) Przeczytaj poniższy tekst i zapisz poniżej nazwy cukrów X i Y, o których mowa. Kwasy nukleinowe są długimi łańcuchami poliestrowymi, zbudowanymi z połączonych

Bardziej szczegółowo

Odczyn roztworu Skala ph. Piotr Zawadzki i Aleksandra Jarocka

Odczyn roztworu Skala ph. Piotr Zawadzki i Aleksandra Jarocka Odczyn roztworu Skala ph Piotr Zawadzki i Aleksandra Jarocka Wskaźniki a odczyn Ph Wskaźniki, to związki, które w zależności od odczynu roztworu zmieniają barwę. Najczęściej spotykanymi w naszym otoczeniu

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA ORGANICZNE ZWIĄZKI ZAWIERAJĄCE AZOT

PRZYKŁADOWE ZADANIA ORGANICZNE ZWIĄZKI ZAWIERAJĄCE AZOT PRZYKŁADOWE ZADANIA ORGANICZNE ZWIĄZKI ZAWIERAJĄCE AZOT Zadanie 1127 (1 pkt) Uszereguj podane związki według rosnącego ph w roztworze wodnym. Właściwy porządek podaj zapisując go wzorami półstrukturalnymi.

Bardziej szczegółowo

Reakcje chemiczne. Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn. Kompendium wiedzy. 1. Reakcje chemiczne i ich symboliczny zapis

Reakcje chemiczne. Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn. Kompendium wiedzy. 1. Reakcje chemiczne i ich symboliczny zapis strona 1/6 Reakcje chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Reakcje chemiczne i równania reakcji chemicznych. Zagadnienia do powtórki 1. 2. 3. Reakcje chemiczne

Bardziej szczegółowo

smaczne i zdrowe Wina domowe

smaczne i zdrowe Wina domowe smaczne i zdrowe Wina domowe SPIS TREŚCI ŁYK PASJI 4 ZAPACH PRZYGOTOWAŃ 5 SMAK TWORZENIA 14 PIĘKNO WYGLĄDU 24 Przepisy na wina domowe 26 WINO ANANASOWE 26 WINO BANANA SPLIT 27 WINO CZEREMCHOWE 28 WINO

Bardziej szczegółowo

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Janusz Wojtczak Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Biogazownie w Niemczech Rok 1999 2001 2003 2006 2007 2008 Liczba 850 1.360 1.760 3.500 3.711 4.100 instalacji Moc (MW) 49 111 190 949 1.270

Bardziej szczegółowo

Towaroznawstwo. Dżemy

Towaroznawstwo. Dżemy Towaroznawstwo Dżemy SUROWCE Podstawą produkcji wysokiej jakości dżemów jest zastosowanie doskonałych surowców. Stosuje się owoce w różnej postaci, np.: Świeże owoce Owoce głęboko mrożone Owoce zakonserwowane

Bardziej szczegółowo

do zadań na konkurs z chemii etapu wojewódzkiego w roku szkolnym 2014/2015

do zadań na konkurs z chemii etapu wojewódzkiego w roku szkolnym 2014/2015 1 M O D E L O D P O W I E D Z I do zadań na konkurs z chemii etapu wojewódzkiego w roku szkolnym 2014/2015 Zadanie 1. [0-6 pkt.] Zaprojektuj doświadczenie chemiczne, w którym otrzymasz etylen oraz wykażesz

Bardziej szczegółowo

WINO DOMU. Dionyssos Red Dry 75 cl 50,00 zł. Imiglikos Dionyssos - Red Semi Sweet 75 cl 50,00 zł. Dionyssos White Dry 75 cl 50,00 zł

WINO DOMU. Dionyssos Red Dry 75 cl 50,00 zł. Imiglikos Dionyssos - Red Semi Sweet 75 cl 50,00 zł. Dionyssos White Dry 75 cl 50,00 zł WINO DOMU Dionyssos Red Dry 75 cl 50,00 zł 10 cl 7,00 zł Głęboka, błyszcząca rubinowa czerwień. Łagodny aromat czerwonych owoców. Małe ilości taniny powodują delikatny, elegancki i dojrzały posmak owocowy.

Bardziej szczegółowo

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol OTRZYMYWANIE BIOETANOLU ETAP II (filtracja) i III (destylacja) CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie procesu filtracji brzeczki fermentacyjnej oraz uzyskanie produktu końcowego (bioetanolu)

Bardziej szczegółowo

Cele projektu badawczego. Etapy projektu. Zespół pracujący nad projektem

Cele projektu badawczego. Etapy projektu. Zespół pracujący nad projektem INNOWACYJNE ŹRÓDŁO WĘGLA DLA WSPOMAGANIA DENITRYFIKACJI W KOMUNALNYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z chemii klasa III WĘGLOWODORY

Wymagania edukacyjne z chemii klasa III WĘGLOWODORY Wymagania edukacyjne z chemii klasa III WĘGLOWODORY Wymagania na ocenę dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą wymienia odmiany pierwiastkowe wyjaśnia pochodzenie węgli węgla; kopalnych; wyjaśnia,

Bardziej szczegółowo

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy?

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy? Dwutlenek węgla pożyteczny czy szkodliwy? I. Sposoby otrzymywania i metody wykrywania dwutlenku Wykrywanie obecności dwutlenku węgla za pomocą wody wapiennej OBSERWACJE: Bezbarwna woda wapienna ulega zmętnieniu.

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY POMOCNICZE W BIAŁEJ KRAINIE OSTROŻNIE Z SOLĄ I CUKREM

MATERIAŁY POMOCNICZE W BIAŁEJ KRAINIE OSTROŻNIE Z SOLĄ I CUKREM MATERIAŁY POMOCNICZE W BIAŁEJ KRAINIE OSTROŻNIE Z SOLĄ I CUKREM 1. Cukrowa Wróżka (do wycięcia) 1 2. Zagadki Wydobywa się ją z ziemi, lecz kupuje w sklepie. Gdy jej dodasz do potrawy, to smakuje lepiej.

Bardziej szczegółowo

Włochy. Hiszpania. Francja. Więcej informacji na: www.bhp.alati/upominki-dla-klientow/ Kontakt: info@alati.pl.

Włochy. Hiszpania. Francja. Więcej informacji na: www.bhp.alati/upominki-dla-klientow/ Kontakt: info@alati.pl. Hiszpania Francja Włochy RPA Cechy wina: hiszpańskie, wysokojakościowe ze słynnego regionu Rioja, ekologiczne, czerwone, o wiśniowej barwie, aromatyczne (wyczuwalne nutki przypraw: goździki, wanilia),

Bardziej szczegółowo

POLECAMY WINO PROSTO Z BECZKI

POLECAMY WINO PROSTO Z BECZKI POLECAMY WINO PROSTO Z BECZKI 5 zł za lampkę czerwone wytrawne hiszpańskie (125ml) 1 Wina francuskie Białe wytrawne Białe półwytrawne Białe półsłodkie Bordeaux Moelleux 8,50 zł Bordeaux Baron de Lestac

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia. Poziom rozszerzony. Listopad 2014

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia. Poziom rozszerzony. Listopad 2014 Vademecum Chemia KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM nowa vademecum MATURA 205 CHEMIA zakres rozszerzony Chemia Poziom rozszerzony KOD WEWNĄTRZ Zacznij przygotowania do matury już dziś

Bardziej szczegółowo