CHEMICZNE NAMIASTKI SZCZĘŚCIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CHEMICZNE NAMIASTKI SZCZĘŚCIA"

Transkrypt

1 CHEMIA A SPOŁECZEŃSTWO CHEMICZNE NAMIASTKI SZCZĘŚCIA Marek Kwiatkowski Zakład Dydaktyki Chemii Wydział Chemii UG ul. Sobieskiego 18, Gdańsk tel. (058)

2 Etanol Działanie etanolu na organizm ludzki: mg/ml > 0,5 Pobudzenie, OŜywienie, euforia, gadatliwość, odpręŝenie 1,0 ObniŜenie sprawności centralnego układu nerwowego: zaburzenie funkcji sensomotorycznych (odczuwania i ruchu), utrata kontroli nad emocjami > 1,4 Upośledzony dopływ krwi do mózgu 3,0 Zamroczenie, utrata świadomości 4,0 MoŜliwa śmierć > 5,5 Śmierć bardzo prawdopodobna

3 Etanol a prowadzenie samochodu mg/ml 0,0 Czechy, Słowacja, Węgry, Rumunia, Estonia... 0,2 Polska, Szwecja, Norwegia 0,5 Niemcy, Włochy, Francja, Hiszpania, Australia... 0,8 Wielka Brytania, Irlandia, USA (1,0), Kanada, Nowa Zelandia, Luksemburg, Szwajcaria alkomat: ogniwo paliwowe CH 3 CH 2 OH + H 2 O CH 3 COOH + 4 H e - 4 H e - + O 2 2 H 2 O spektrometr IR

4 Metabolizm etanolu Dehydrogenaza alkoholowa: utlenienie do CH 3 CHO Dehydrogenaza acetaldehydu: utlenienie do CH 3 COOH Dalsze utlenienie do CO 2 Aldehyd octowy jest toksyczny Detoksyfikacja: glutation (i inne białka z -SH) Paracetamol, chloroalkany obniŝają poziom glutationu we krwi Kac jest skutkiem odwodnienia i zatrucia aldehydem octowym

5 Dlaczego metanol jest bardziej toksyczny Metanol podobnie utlenia się do formaldehydu i kwasu mrówkowego Aldehyd i kwas mrówkowy niszczą nerw wzrokowy Kwas mrówkowy nie jest utleniany do CO 2, gromadzi się we krwi powodując kwasicę, co z kolei wywołuje zaburzenia oddychania i śmierć.

6 Historia 9000 pne: pierwsze produkty fermentacji czasy biblijne: wino powszechnie znane 780: pierwsza destylacja przez Jabir Ibn Hayyan (Gebera) 1793: etanol bezwodny, Tobias Lowitz 1808: wzór sumaryczny etanolu, N.T. de Saussure 1858: wzór strukturalny, A.S. Couper 1828: synteza, uwodnienie etenu, M. Faraday

7 Piwo: historia StaroŜytność: znane w Egipcie faraonów Średniowiecze: wyrób domowy w miastach, alternatywa wody pitnej Stopniowe przekształcenie w kunszt piwowarski

8 Piwo typowa zawartość etanolu 6%

9 Piwo: surowce jęczmień chmiel droŝdŝe woda

10 Produkcja piwa: Kiełkowanie jęczmienia zwilŝenie wodą, pozostawienie na 5 dni w 15,5 o C produkt: zielony słód Suszenie słodu substancje smakowe, zapachowe, kolor Zacieranie łamanie ziarna wymieszanie z wodą ogrzewanie w starannie kontrolowanych warunkach (αamylazy o C, β-amylazy o C) oddzielenie płynu produkt: słodki, lepki roztwór

11 Produkcja piwa, cd.: Warzenie dodanie chmielu, gotowanie 90 min. dodanie drugiej porcji chmielu na 15 min przed końcem warzenia oddzielenie płynu (hydrocyklon) Fermentacja chłodzenie droŝdŝe fermentacji wysokiej (ale, altbier, porter): 2 tygodnie w 20 o C droŝdŝe fermentacji niskiej (pilsner, lager): 6 tygodni w 9 o C nasycenie CO 2 Obróbka końcowa oddzielenie droŝdŝy filtrowanie dogazowanie rozlewanie (beczki, butelki, puszki)

12 Gatunki piwa typ ale: altbier, kölsch, pale ale, piwo czerwone bursztynowe, aromatyczne (posmak owocowy) typ stout: guiness, porter ciemne, słodkawe typ lager: pilzner, corona i inne piwa jasne jasny kolor, wytrawny smak typ lambic: geuze, kriek, faro kwaskowate inne typy: weizen, weissbier, rauchbier

13 Napój alkoholowy powstały w wyniku fermentacji cukrów zawartych w owocach, głównie winogron. Wino

14 pozostałości kwasu winowego w naczyniach z neolitu pne. w Zagros (obecnie Iran) udomowienie winorośli w basenie Morza Śródziemnego 3200 pne. pierwsze procedury, produkcja na większą skalę w staroŝytnym Egipcie popularyzacja w Europie przez Greków rozwój i doskonalenie (takŝe fałszowanie) w czasach Imperium Rzymskiego Wino: historia

15 Winorośl Vitis vinifera gleba ciemna (ciepła) podłoŝe skalne dobra perkolacja skład chemiczny gleby nie za duŝo azotu i próchnicy (nadmierny wzrost liści, zacienienie) odpowiednia zawartość potasu (odporność na suszę i choroby, zawartość cukru) topografia nasłonecznienie, nachylenie (spływ wody) klimat ciepło, brak mrozów

16 shiraz merlot cabernet-sauvignon chardonnay sauvignon blanc riesling

17 Produkcja wina: zbiór winogron zgniatanie, oddzielenie od łodyg, produkt moszcz oddzielenie skórek (białe)

18 Produkcja wina, cd. Fermentacja - kadzie fermentacyjne - temperatura starannie kontrolowana (4-25 o C) - droŝdŝe naturalne lub z wyhodowanych szczepów - czas trwania 2-4 tygodnie - ph 3,2-3,6 (kwasowe) - 20% cukru w moszczu - 12% alkoholu w winie Obróbka po fermentacji - oddzielenie od osadu martwych droŝdŝy - zatrzymanie resztkowej fermentacji: dwutlenek siarki SO 2 (najstarsza metoda) pirosiarczyn (metadisiarczan(iv)) sodu Na 2 S 2 O 5 kwas askorbinowy 'flash pasteurisation' (30 s w 80 o C)

19 lignina Produkcja wina, cd. Dojrzewanie w beczkach dębowych - ekstrakcja róŝnych substancji z drewna garbniki (np. kwas taninowy) laktony drzewne (np. quassina) kwas taninowy quassina

20 Produkcja wina, cd. OH OH Dojrzewanie w beczkach dębowych - ekstrakcja róŝnych substancji z drewna, c.d. garbniki (np. kwas taninowy) laktony drzewne (np. quassina) proste związki organiczne - fermentacja jabłkowo-mlekowa - mikroutlenianie - parowanie ("angel's share") OCH 3 CHO wanilina p-winylofenol NHCH 3 COOC 2 H 5 N-metyloantranilan etylu OH H 3 C CHO aldehyd octowy O OH OH N HO C C OH H 3 C C OH N OCH 3 O kwas jabłkowy O kwas mlekowy p-etylofenol 2-metoksy- -3-izobutylopirazyna

21 Rezultat - wino ZłoŜona mieszanina woda alkohol etylowy inne alkohole (np. oktanol, linalol) gliceryna (Bortrytis cinerea) kwasy organiczne (np. winowy, mlekowy) garbniki barwniki (antocyjaniny, flawonoidy) substancje aromatyzujące

22 Wino czerwone cyjanidyna HO OH fermentacja miazgi, łącznie ze skórkami i fragmentami łodyg (do 30 dni), w stosunkowo wysokiej temperaturze (15-25 o C) wysoka zawartość garbników i czerwonych barwników antocyjaninowych zawartych w skórce barwniki i garbniki reagują ze sobą, w rezultacie właściwości wina się zmieniają: utworzenie osadu polepszenie smaku stopniowa zmiana barwy z czerwonej na brązową HO O + OH

23 Wino białe fermentacja czystego soku, prowadzona w niskiej temperaturze (4-15 o C) warunki fermentacji ograniczają wzrost droŝdŝy i sprzyjają powstawaniu estrów etylowych: wina słabsze, ale bardziej aromatyczne dojrzewanie powoduje utlenianie Ŝółtej kwercetyny z utworzeniem brunatnych produktów (chinony) - stopniowe brązowienie wina kwercetyna

24 Szampan Wina musujące znano od ok roku Ojciec szampana: Dom Perignon udoskonalenie metody produkcji wprowadzenie korka z agrafą wprowadzenie grubościennych butli o charakterystycznym kształcie Produkowany w Szampanii (Francja) Gdzie indziej: wino musujące.

25 Méthode Champenoise Fermentacja soku z winogron chardonnay, pinot noir lub pinot meunier (niezbyt dojrzałych): białe wino Dodanie nieco cukru (liqueur de tirage) i droŝdŝy (Saccharomyces cerevisiae, Saccharomyces bayanus) Pozostawienie do fermentacji w zamkniętych butelkach na 1,5-3 lata (pozycja pozioma, 6 atm) remuage degorgement korkowanie i etykietowanie

26 Wino lodowe (eiswein) Powstaje z soku zamroŝonych owoców (wysoka zawartość cukru i kwasów)

27 Tokaj Tokaj Furmint z odparowanego soku Tokaj Szamorodni z częściowo botrytyzowanych winogron Tokaj Aszú z botrytyzowanych i przejrzałych winogron

28 Sake i kumys Sake: napój powstały ze słodu ryŝowego, zawiera ok. 18% alkoholu Kumys: napój powstały w wyniku fermentacji mleka kobylego (wielbłądziego, oślego, owczego), zawiera ok. 3% alkoholu Produkt destylacji kumysu: wódka archi

29 Alkohole wysokoprocentowe Maksymalne stęŝenie alkoholu osiągane wskutek fermentacji: 16-18% denaturacja białek droŝdŝy dezaktywacja enzymów Metody wzbogacenia płynu w alkohol: destylacja wymraŝanie Produkt destylacji T w = 78.2 o C 95,6% vol. 94,5% mas uł.mol

30 Alkohol absolutny Destylacja z dodatkiem benzenu (cykloheksanu) azeotrop benzen/etanol/woda T w = 64.9 o C Tlenek wapnia CaO Skrobia Sita molekularne (zeolity) Magnez metaliczny, kat. jod Mg(s) + 2 C 2 H 5 OH(l) Mg(C 2 H 5 O) 2 (sol) + H 2 (g) Mg(C 2 H 5 O) 2 (sol) + H 2 O(sol) MgO(s) + 2 C 2 H 5 OH(l) Bezwodny etanol jest higroskopijny

31 Przedgon: Inne substancje powstające w wyniku fermentacji alkoholowej metanol produkt fermentacji celulozy, do 1 ppm przy uŝyciu Turbo Yeast octan etylu, mleczan etylu substancje aromatyzujące Pogon (fuzle) 1- i 2- propanol, butanole, pentanole furfural O CHO

32 Wódka czysta Mieszanina alkoholu z wodą: Europa: min. 37.5% vol. USA: min. 40% vol Bardzo staranne oczyszczanie: zgodnie z obowiązującymi przepisami wódka czysta nie moŝe posiadać swoistego zapachu, charakteru, smaku i koloru destylacja frakcyjna (rektyfikacja) filtrowanie przez adsorbenty (węgiel aktywny)

33 Historia wódki ElŜbieta (Czartoryska) Lubomirska 1784 Alfred Wojciech Potocki 1823 Historia wódki wiąŝe się przede wszystkim z Polską (w mniejszym stopniu z Rosją) VIII w.: wymraŝanie wina 1405, Sandomierz, pierwsza wzmianka pisemna 1534, S. Falimierz, opis jako płyn 'wzmacniający płodność i budzący cielesne Ŝądze' XVII w: szlachta otrzymuje wyłączność na produkcję i sprzedaŝ wódki we swoich włościach XIX w: produkcja przemysłowa na wielką skalę Pierwsze metody produkcji wódki prymitywne: niska zawartość alkoholu w brzeczce duŝa zawartość zanieczyszczeń wielokrotna destylacja: brantówka, szumówka, okowita (aqua vitae, 70-80%) rozcieńczanie do 30-35% wodą

34 Wódki smakowe Powstają przez dodatek róŝnych substancji smakowo zapachowych: Ŝubrówka, krupnik, starka, Ŝołądkowa gorzka Polska specyfika: nalewki, ekstrakty z owoców, ziół, itp., słodzone. Tylko w Polsce sprzedaje się spirytus rektyfikowany w sklepach monopolowych

35 Whisky kiełkowanie jęczmienia: słód, podstawa suszenie słodu (dodatek torfu) dodatek innego ziarna (jęczmień, Ŝyto, pszenica, kukurydza) i mielenie: grist warzenie, konwersja skrobi w cukier: mash fermentacja: wash (5-7% alkoholu) destylacja (60-75% alkoholu) w retortach (dwukrotna) destylacja ciągła starzenie w beczkach dębowych mieszanie (vatting, blending), rozcieńczanie, kolorowanie (40-46% alkoholu) filtrowanie na zimno butelkowanie

36 Whisky - destylacja okresowa Destylacja dwukrotna: 1. Wash still: low wine: ok. 20% alkoholu 2. Spirit still: trzy frakcje (cuts) foreshot (trująca, zawracana) new make (właściwy produkt poddawany starzeniu, 60-75% alkoholu) feints (niska zawartość alkoholu, zawracana) Obowiązkowa do destylacji 'pure malt'

37 Whisky - destylacja ciągła Ogrzewanie parą wodną Zasada przeciwprądu Ciągłe zasilanie 'wash' Ciągły odbiór 'new make' Stosowana głównie do destylacji 'grain whisky' Coffey still

38 Rodzaje whisky single malt single grain vatted (blended) malt blended Szkocja: Scotch whisky fermentowana w Szkocji z uŝyciem słodu jęczmiennego new make max. 94.8% alkoholu dojrzewanie min. 3 lata w beczkach dębowych w Szkocji dodatki tylko woda i karmel do butelkowania min. 40% alkoholu

39 Rodzaje whisky USA: whiskey, bourbon udział kukurydzy, Ŝyta, pszenicy, jęczmienia starzenie w nowych beczkach z białego dębu (white oak, Quercus alba)

40 Brandy Destylat z: wina sfermentowanego soku owocowego sfermentowanych owoców

41 Brandy: koniak, armaniak Produkt destylacji wina (białe, lekkie, dość kwaśne) owoce z regionu Cognac, Armagnac dwukrotna destylacja w miedzianych retortach (usuwanie kwasów, związków siarki, katalizowanie reakcji organicznych): eau-de-vie 70% alkoholu dojrzewanie w beczkach dębowych mariage butelkowanie

42 Brandy: inne typy Brandy z win z innych regionów Grappa: destylat ze sfermentowanych wytłoków winogron Calvados: destylat ze sfermentowanego soku jabłkowego Barackpalinka: destylat ze sfermentowanych moreli Śliwowica: destylat ze sfermentowanych śliwek

43 OH H 3 CO OCH 3 Dojrzewanie alkoholi H 3 CO OH H 3 CO OH HC C H kwas synapowy COOH Mokre (świeŝe) drewno zawiera gorzką eskulinę. COOH kwas wanilinowy HC C H COOH kwas ferulowy Stopniowa degradacja ligniny uwalnia związki zapachowe (fenolo-kwasy) eskulina

44 Gin CH 3 CH 3 H 3 C CH 3 CH 3 CH 3 H 3 C H 3 C CH 2 H 3 C CH 3 H 3 C OH CH 3 dodanie jagód jałowca do destylatu bogatego w alkohol powtórna destylacja znad jagód, rozcieńczenie do odpowiedniego stęŝenia inne substancje aromatyzujące: gorzka pomarańcza, limonka, itp.

45 Rum otrzymywany w strefie tropikalnej surowiec do fermentacji: melasa i sok z trzciny cukrowej droŝdŝe namnoŝone w poprzedniej fermentacji stosuje się w następnej (dunder) destylacja (dwukrotna lub kolumnowa), spory udział przedgonu i pogonu dojrzewanie w beczkach po burbonie (angel's share do 10%!) filtrowanie, dobarwianie (karmel)

46 Tequila Odmiana mescal, czyli destylat ze sfermentowanej agawy niebieskiej Agave tequilana produkowany w okolicach Tequila (Meksyk). ręczny zbiór agawy obcięcie liści (ananasik) pieczenie ananasików miaŝdŝenie dodatek cukru lub kukurydzy fermentacja dwukrotna destylacja dojrzewanie (b. szybkie)

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

Wpływ metod destylacji na zmiany profili zapachowych wina ryżowego

Wpływ metod destylacji na zmiany profili zapachowych wina ryżowego Wpływ metod destylacji na zmiany profili zapachowych wina ryżowego Piotr Fąfara, Bartosz Kruszewski, Michalina Czepe, Natalia Kurek, Marianna Raczyk Opiekun Pracy: dr inż. Rafał Wołosiak Opiekun Koła:

Bardziej szczegółowo

Opracował: mgr inż. Artur Szcześniak

Opracował: mgr inż. Artur Szcześniak Opracował: mgr inż. Artur Szcześniak Wino - napój bogów Któż z nas nie zna Bachusa - bożka, który wino porównał do kobiety, śpiewu i rozpustnej zabawy!!! Sophia Szczepy winorośli NAJWAŻNIEJSZE SZCZEPY

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 5 ANALIZA NMR PRODUKTÓW FERMENTACJI ALKOHOLOWEJ

ĆWICZENIE NR 5 ANALIZA NMR PRODUKTÓW FERMENTACJI ALKOHOLOWEJ ĆWICZENIE NR 5 ANALIZA NMR PRODUKTÓW FERMENTACJI ALKOHOLOWEJ Uwaga: Ze względu na laboratoryjny charakter zajęć oraz kontakt z materiałem biologicznym, studenci zobowiązani są uŝywać fartuchów i rękawiczek

Bardziej szczegółowo

Produkcja piwa. Napój produkowany z wody, słodu jęczmiennego, szyszek chmielowych i drożdży z rodzaju Saccharomyces

Produkcja piwa. Napój produkowany z wody, słodu jęczmiennego, szyszek chmielowych i drożdży z rodzaju Saccharomyces Produkcja piwa Napój produkowany z wody, słodu jęczmiennego, szyszek chmielowych i drożdży z rodzaju Saccharomyces Surowce słód, woda, drożdże, chmiel, składniki podstawowe preparaty enzymatyczne i stabilizujące,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 25 lipca 2001 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich oraz obrocie tymi wyrobami. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 25 lipca 2001 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich oraz obrocie tymi wyrobami. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/18 USTAWA z dnia 25 lipca 2001 r. Opracowano na podstawie Dz.U. z 2001 r. Nr 128, poz. 1401 o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich oraz obrocie tymi wyrobami Rozdział 1 Przepisy

Bardziej szczegółowo

FESTIWAL NAUKI PYTANIA Z CHEMII ORGANICZNEJ

FESTIWAL NAUKI PYTANIA Z CHEMII ORGANICZNEJ FESTIWAL NAUKI PYTANIA Z CHEMII ORGANICZNEJ Agata Ołownia-Sarna 1. Chemia organiczna to chemia związków: a) Węgla, b) Tlenu, c) Azotu. 2. Do związków organicznych zaliczamy: a) Metan, b) Kwas węglowy,

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw z 2005 roku Nr 88 poz 748

Dziennik Ustaw z 2005 roku Nr 88 poz 748 Dziennik Ustaw z 2005 roku Nr 88 poz 748 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 2 maja 2005 r. w sprawie szczegółowego sposobu wyrobu fermentowanych napojów winiarskich oraz metod analiz

Bardziej szczegółowo

Beata Mendak fakultety z chemii II tura PYTANIA Z KLASY PIERWSZEJ

Beata Mendak fakultety z chemii II tura PYTANIA Z KLASY PIERWSZEJ Beata Mendak fakultety z chemii II tura Test rozwiązywany na zajęciach wymaga powtórzenia stężenia procentowego i rozpuszczalności. Podaję również pytania do naszej zaplanowanej wcześniej MEGA POWTÓRKI

Bardziej szczegółowo

Alkohole i fenole. Opracowanie: Bartłomiej SIEPSIAK klasa 3d Opiekun: p. Teresa Gębicka

Alkohole i fenole. Opracowanie: Bartłomiej SIEPSIAK klasa 3d Opiekun: p. Teresa Gębicka Alkohole i fenole Opracowanie: Bartłomiej SIEPSIAK klasa d Opiekun: p. Teresa Gębicka Budowa alkoholi i fenoli Szereg homologiczny alkoholi Nazewnictwo Podział alkoholi Otrzymywanie alkoholi Właściwości

Bardziej szczegółowo

l. at C Wzór sumaryczny pół strukturalny Nazwa systematyczna Nazwa zwyczajowa 1 HCOOH

l. at C Wzór sumaryczny pół strukturalny Nazwa systematyczna Nazwa zwyczajowa 1 HCOOH KWASY KARBOKSYLOWE Temat: Szereg homologiczny kwasów karboksylowych 1) Występowanie kwasów karboksylowych 2) Podział kwasów karboksylowych 3) Wzory i nazwy kwasów karboksylowych Ad.1 - kwas octowy - kwas

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji z towaroznawstwa

Konspekt lekcji z towaroznawstwa Konspekt lekcji z towaroznawstwa Zasadnicza Szkoła zawodowa Sprzedawca towaroznawstwo KLASA III PRZEDMIOT: towaroznawstwo TEMAT: Napoje alkoholowe - gra powtórzeniowa CELE LEKCJI: utrwalenie i uporządkowanie

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 3 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 3 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 3 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Węgiel i jego związki. określa, czym zajmuje się chemia organiczna definiuje

Bardziej szczegółowo

FERMENTACJA ALKOHOLOWA I DESTYLACJA PROSTA

FERMENTACJA ALKOHOLOWA I DESTYLACJA PROSTA a) Fermentacja alkoholowa tygodniu w celu przygotowania surowca dla destylacji prostej tj a b) b) Destylacja prosta - e substancji wszystkich grup) : 1 ie dostarcza takich jak ych cukry w etanol Saccharomyces

Bardziej szczegółowo

Alkohole w dobrej cenie. Oferta ważna od 16.04 do 06.05.2014 na wybranych stacjach BP

Alkohole w dobrej cenie. Oferta ważna od 16.04 do 06.05.2014 na wybranych stacjach BP Alkohole w dobrej cenie Oferta ważna od 16.04 do 06.05.2014 na wybranych stacjach BP Oferta dotyczy wybranych stacji BP, lista stacji jest dostępna na www.bp.pl. Oferta ważna od 16.04.2014 r. do 06.05.2014

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH SZCZEPÓW DROŻDŻY I PLEŚNI WYIZOLOWANYCH Z SADU ŚLIWOWEGO

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH SZCZEPÓW DROŻDŻY I PLEŚNI WYIZOLOWANYCH Z SADU ŚLIWOWEGO OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH SZCZEPÓW DROŻDŻY I PLEŚNI WYIZOLOWANYCH Z SADU ŚLIWOWEGO Paweł Satora, Tadeusz Tuszyński Katedra Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Technicznej Akademia Rolnicza,

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5. Badanie właściwości chemicznych aldehydów, ketonów i kwasów karboksylowych. Synteza kwasu sulfanilowego.

Ćwiczenie 5. Badanie właściwości chemicznych aldehydów, ketonów i kwasów karboksylowych. Synteza kwasu sulfanilowego. Ćwiczenie 5. Badanie właściwości chemicznych aldehydów, ketonów i kwasów karboksylowych. Synteza kwasu sulfanilowego. Wprowadzenie teoretyczne Cel ćwiczeń: Zapoznanie studentów z właściwościami chemicznymi

Bardziej szczegółowo

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Projekt - Ostatni zapis 09/02/2015 13:04 by nglodmag I. SPECYFIKACJA TECHNICZNA 1.Nazwa i rodzaj a. Nazwa(-y) przeznaczona(-e) do

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (0 1) Uzupełnij schemat reakcji estryfikacji. Wybierz spośród podanych wzór kwasu karboksylowego A albo B oraz wzór alkoholu 1 albo 2.

Zadanie 2. (0 1) Uzupełnij schemat reakcji estryfikacji. Wybierz spośród podanych wzór kwasu karboksylowego A albo B oraz wzór alkoholu 1 albo 2. Zadanie 1. (0 1) W celu odróżnienia kwasu oleinowego od stopionego kwasu palmitynowego wykonano doświadczenie, którego przebieg przedstawiono na schemacie. W probówce I wybrany odczynnik zmienił zabarwienie.

Bardziej szczegółowo

Analiza GC alkoholi C 1 C 5. Ćwiczenie polega na oznaczeniu składu mieszaniny ciekłych związków, w skład

Analiza GC alkoholi C 1 C 5. Ćwiczenie polega na oznaczeniu składu mieszaniny ciekłych związków, w skład Analiza GC alkoholi C 1 C 5 Ćwiczenie polega na oznaczeniu składu mieszaniny ciekłych związków, w skład której mogą wchodzić, następujące alkohole (w nawiasie podano nazwy zwyczajowe): Metanol - CH 3 OH,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

LIST NR 1. List Wspólnoty Europejskiej

LIST NR 1. List Wspólnoty Europejskiej 6.2.2009 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 37/9 POROZUMIENIE W FORMIE WYMIANY LISTÓW między Wspólnotą Europejską i Republiką Chile dotyczące zmian w dodatku V do Umowy w sprawie handlu winem załączonej

Bardziej szczegółowo

PIWA SPECJALNE KIERUNKI BADAŃ I ROZWOJU

PIWA SPECJALNE KIERUNKI BADAŃ I ROZWOJU PIWA SPECJALNE KIERUNKI BADAŃ I ROZWOJU PIWA SPECJALNE Brak prostej definicji piw specjalnych Nowe awngardowe piwa Piwa rzemieślnicze Niespotykane dodatki smakowe Niekonwencjonalny sposób fermentacji PIWA

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych CHEMIA klasa III Oceny śródroczne:

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych CHEMIA klasa III Oceny śródroczne: Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych CHEMIA klasa III Oceny śródroczne: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: -określa, co to są

Bardziej szczegółowo

Moskiewska Kompania Browarowa weszła na rynek rosyjski w 2008 roku. Kompania posiada nowoczesną fabrykę w Rosji umiejscowione w ekologicznie czystej

Moskiewska Kompania Browarowa weszła na rynek rosyjski w 2008 roku. Kompania posiada nowoczesną fabrykę w Rosji umiejscowione w ekologicznie czystej Moskiewska Kompania Browarowa weszła na rynek rosyjski w 2008 roku. Kompania posiada nowoczesną fabrykę w Rosji umiejscowione w ekologicznie czystej miejscowości. Moscow Brewing Company jest jedną z wiodących

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Test kompetencji z chemii do liceum. Grupa A.

Test kompetencji z chemii do liceum. Grupa A. Test kompetencji z chemii do liceum. Grupa A. 1. Atomy to: A- niepodzielne cząstki pierwiastka B- ujemne cząstki materii C- dodatnie cząstki materii D- najmniejsze cząstki pierwiastka, zachowujące jego

Bardziej szczegółowo

Pochodne węglowodorów

Pochodne węglowodorów Literka.pl Pochodne węglowodorów Data dodania: 2010-01-12 15:53:16 Autor: Janina Tofel-Bykowa Sprawdzian wiadomości i umiejętności z chemii organicznej w kl. III gimnazjum. I Dokończ zdanie: 1. Nazwa grupy

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Pierwiastki, nazewnictwo i symbole. Budowa atomu, izotopy. Przemiany promieniotwórcze, okres półtrwania. Układ okresowy. Właściwości pierwiastków a ich położenie w

Bardziej szczegółowo

Cha-re XIII BIAŁE WINO WYTRAWNE. Winnice Jaworek Miękinia

Cha-re XIII BIAŁE WINO WYTRAWNE. Winnice Jaworek Miękinia WINNICE JAWOREK W położonej na Dolnym Śląsku Miękini, sąsiadującej z Wrocławiem i Środą Śląską miejscem historycznych upraw winorośli, w roku 2001 zostały założone przez Ewę i Lecha Jaworków Winnice Jaworek.

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

Zadanie: 1 (1 pkt) Czy piorąc w wodzie miękkiej i twardej zużywa się jednakowe ilości mydła?

Zadanie: 1 (1 pkt) Czy piorąc w wodzie miękkiej i twardej zużywa się jednakowe ilości mydła? Zadanie: 1 (1 pkt) Czy piorąc w wodzie miękkiej i twardej zużywa się jednakowe ilości mydła? Zadanie: 2 (1 pkt) Woda twarda powoduje tworzenie się kamienia kotłowego. Uzasadnij, pisząc odpowiednie równania

Bardziej szczegółowo

Spotkania informacyjne o winorośli z dystrybucją sadzonek

Spotkania informacyjne o winorośli z dystrybucją sadzonek Spotkania informacyjne o winorośli z dystrybucją sadzonek WINNICA jej układ, obszar i system prowadzenia winorośli oraz dobór odmian jest uzależniony od TERROIR. TERROIR- jest zbiorem czynników klimatycznych,

Bardziej szczegółowo

Niestandardowe wykorzystanie buraków cukrowych

Niestandardowe wykorzystanie buraków cukrowych Niestandardowe wykorzystanie buraków cukrowych Stanisław Wawro, Radosław Gruska, Agnieszka Papiewska, Maciej Stanisz Instytut Chemicznej Technologii Żywności Skład chemiczny korzeni dojrzałych buraków

Bardziej szczegółowo

Zawsze tam gdzie liczy się jakość i zaangażowanie, a współpraca to przyjemność.

Zawsze tam gdzie liczy się jakość i zaangażowanie, a współpraca to przyjemność. Zawsze tam gdzie liczy się jakość i zaangażowanie, a współpraca to przyjemność. Oferujemy nową jakość na rynku MAXX TURBO marki Johnnie Cotton. Drożdże MAXX TURBO marki Johnnie Cotton dla osób ceniących

Bardziej szczegółowo

Karta Alkoholi. 74,89 butelka. 5,99 butelka. gratis * 79,99 zł. Oferta handlowa ważna od 1.08 do r., SIERPIEŃ 2016 Szlakiem dobrego smaku

Karta Alkoholi. 74,89 butelka. 5,99 butelka. gratis * 79,99 zł. Oferta handlowa ważna od 1.08 do r., SIERPIEŃ 2016 Szlakiem dobrego smaku Karta Alkoholi SIERPIEŃ 2016 Szlakiem dobrego smaku Special Reserve 1,5 l cena jedn. 49,93 zł/l Kupując dowolną whisky o pojemności min., jim beam 50 ml otrzymasz gratis * 79,99 zł 74,89 Bourbon Jim Beam

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA RODZAJE ALKOHOLU alkohol metylowy (znany także pod nazwami spirytus drzewny i karbinol najprostszy, trujący dla człowieka związek organiczny z grupy alkoholi) ; alkohol etylowy (napój alkoholowy); gliceryna

Bardziej szczegółowo

ZESTAW 2 ZESTAW 1 ZESTAW 4 ZESTAW 3

ZESTAW 2 ZESTAW 1 ZESTAW 4 ZESTAW 3 1 ZESTAW 2 ZESTAW 1 Elegancki Bourbon pachnący kwiatami, wanilią z odrobiną przypraw. W ustach wyczujemy aromaty palonego cukru, cynamonu, orzechów i owoców cytrusowych ze słodkim rodzynkowym finiszem.

Bardziej szczegółowo

Studium Praktycznego Winiarstwa program zajęć pierwsze półrocze 2016

Studium Praktycznego Winiarstwa program zajęć pierwsze półrocze 2016 Studium Praktycznego Winiarstwa program zajęć pierwsze półrocze Studium Praktycznego Winiarstwa semestr I zjazd 01 30/31-01- 30-01- Uroczysta inauguracja Studium 1 Wykład inauguracyjny 1 Ewa Wawro Spotkanie

Bardziej szczegółowo

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria 5. STECHIOMETRIA 25 5. Stechiometria 5.1. Ile gramów magnezu wzięło udział w reakcji z tlenem, jeśli otrzymano 6,0 g tlenku magnezu? Odp. 3,60 g 5.2. Do 50 cm 3 roztworu kwasu siarkowego (VI) o stężeniu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE z chemii dla klasy trzeciej

WYMAGANIA EDUKACYJNE z chemii dla klasy trzeciej Lucyna Krupa Rok szkolny 2016/2017 Anna Mikrut WYMAGANIA EDUKACYJNE z chemii dla klasy trzeciej Wyróżnia się wymagania na: ocenę dopuszczającą ocenę dostateczną (obejmują wymagania na ocenę dopuszczającą)

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Lublinie

Kuratorium Oświaty w Lublinie Kuratorium Oświaty w Lublinie KOD UCZNIA ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2015/2016 ETAP WOJEWÓDZKI Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 12 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania produkcją - MES

Systemy zarządzania produkcją - MES Systemy zarządzania produkcją - MES Laboratorium 2: Podstawowe parametry procesu produkcyjnego w środowisku Qcadoo MES Politechnika Rzeszowska 2014 Proces produkcyjny Na początku należy zdefiniować proces

Bardziej szczegółowo

KARTA WIN WINE LIST/ WEINKARTE

KARTA WIN WINE LIST/ WEINKARTE KARTA WIN WINE LIST/ WEINKARTE Wina białe White wine/ Weißwein KAZAYAK CHARDONNAY Półsłodkie Kraj: Mołdawia Szczep: Chardonnay Wino o świetlistosłomkowym kolorze, harmonijnym smaku, z lekką migdałową goryczką.

Bardziej szczegółowo

WŁASNE NAPOJE ALKOHOLOWE W SPRZEDAŻY OKAZJONALNEJ

WŁASNE NAPOJE ALKOHOLOWE W SPRZEDAŻY OKAZJONALNEJ WŁASNE NAPOJE ALKOHOLOWE Przysiek 2012 Podstawowe przepisy regulujące zagadnienia produkcji, opodatkowania akcyzą, obrotu i zasad sprzedaży napojów alkoholowych 1. Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku

Bardziej szczegółowo

Chemia związków węgla

Chemia związków węgla strona 1/7 hemia związków węgla Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Węgiel i jego związki. Proste węglowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe,

Bardziej szczegółowo

Fermentacja etanolowa i produkcja alkoholi

Fermentacja etanolowa i produkcja alkoholi Fermentacja etanolowa i produkcja alkoholi Pojęcie fermentacja ma z biotechnologii dwa niezależne znaczenia: fermentacja sensu stricte rozumiana jako proces biochemicznego oddychania beztlenowego (w zasadzie

Bardziej szczegółowo

Zidentyfikuj związki A i B. w tym celu podaj ich wzory półstrukturalne Podaj nazwy grup związków organicznych, do których one należą.

Zidentyfikuj związki A i B. w tym celu podaj ich wzory półstrukturalne Podaj nazwy grup związków organicznych, do których one należą. Zadanie 1. (2 pkt) Poniżej przedstawiono schemat syntezy pewnego związku. Zidentyfikuj związki A i B. w tym celu podaj ich wzory półstrukturalne Podaj nazwy grup związków organicznych, do których one należą.

Bardziej szczegółowo

Czy produkcja żywności to procesy fizyczne i reakcje chemiczne?

Czy produkcja żywności to procesy fizyczne i reakcje chemiczne? Czy produkcja żywności to procesy fizyczne i reakcje chemiczne? Co to jest przemiana fizyczna? Podaj przykład przemiany fizycznej? Co to jest przemiana chemiczna? Podaj przykład przemiany chemicznej? Doświadczenie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 6. Gorzelnictwo i wyroby spirytusowe część teoretyczna

ĆWICZENIE NR 6. Gorzelnictwo i wyroby spirytusowe część teoretyczna ĆWICZENIE NR 6 Gorzelnictwo i wyroby spirytusowe część teoretyczna GORZELNICTWO Przemysł fermentacyjny dostarcza na rynek duże ilości wyrobów takich jak: wino, piwo i spirytus (z którego otrzymuje się

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny

Wymagania programowe na poszczególne oceny Przedmiot: chemia Klasa: IIIa, IIIb Nauczyciel: Agata SROKA Wymagania programowe na poszczególne oceny VII. Węgiel i jego związki z wodorem podaje kryteria podziału chemii na organiczną i nieorganiczną

Bardziej szczegółowo

KONTAKT TROODOS. ul. Wita Stwosza Wrocław. tel.: STRONA 01

KONTAKT TROODOS. ul. Wita Stwosza Wrocław. tel.: STRONA 01 KATALOG PRODUKTOWY KONTAKT TROODOS ul. Wita Stwosza 16 50-148 Wrocław tel.: + 48 505 569 668 www.troodos.pl kontakt@troodos.pl STRONA 01 O NAS Nasza firma powstała z pasji do wina - cypryjskiego wina.

Bardziej szczegółowo

ALBA CHIARA MALVASIA BIANCA SALENTO IGP. SZCZEP 100% Malvasia Biała. OBSZAR UPRAWY Francavilla Fontana (Br) SYSTEM UPRAWY Guyot

ALBA CHIARA MALVASIA BIANCA SALENTO IGP. SZCZEP 100% Malvasia Biała. OBSZAR UPRAWY Francavilla Fontana (Br) SYSTEM UPRAWY Guyot HISTORIA Projekt SCHIENA VINI powstał w roku 1991, kiedy to Giuseppe Schiena, urodzony i wychowany w rodzinie winiarzy, najpierw dzierżawił, a następnie w 1993 roku zakupił około 30 hektarów winnic w okolicy

Bardziej szczegółowo

I styl: lekkie, delikatne wytrawne wino południowe z nutą cytrusów

I styl: lekkie, delikatne wytrawne wino południowe z nutą cytrusów Banany to wspaniałe owoce na wino domowe, nie tylko w porze zimowej. Da się z nich zrobić nie tylko egzotyczne wino bananowe, ale również poprawić budowę i smak innych win. Kontynuując tematykę stylów

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap wojewódzki rok szkolny 2011/2012 wylosowany numer uczestnika konkursu Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu

Bardziej szczegółowo

Różowe wino półwytrawne 2013 Jaworek Rose Winnice Jaworek Miękinia

Różowe wino półwytrawne 2013 Jaworek Rose Winnice Jaworek Miękinia WINNICE JAWOREK W położonej na Dolnym Śląsku Miękini, sąsiadującej z Wrocławiem i Środą Śląską miejscem historycznych upraw winorośli, w roku 2001 zostały założone przez Ewę i Lecha Jaworków Winnice Jaworek.

Bardziej szczegółowo

KLUCZ ODPOWIEDZI KONKURS PRZEDMIOTOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Przedmiot: CHEMIA C A C C B A B B D B C D A A

KLUCZ ODPOWIEDZI KONKURS PRZEDMIOTOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Przedmiot: CHEMIA C A C C B A B B D B C D A A KLUCZ ODPOWIEDZI KONKURS PRZEDMIOTOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Przedmiot: CHEMIA /etap wojewódzki/ Możliwa do uzyskania liczba punktów: 74 pkt Zadania zamknięte: 1 2 3

Bardziej szczegółowo

2. Procenty i stężenia procentowe

2. Procenty i stężenia procentowe 2. PROCENTY I STĘŻENIA PROCENTOWE 11 2. Procenty i stężenia procentowe 2.1. Oblicz 15 % od liczb: a. 360, b. 2,8 10 5, c. 0.024, d. 1,8 10 6, e. 10 Odp. a. 54, b. 4,2 10 4, c. 3,6 10 3, d. 2,7 10 7, e.

Bardziej szczegółowo

Whisky Johnnie Walker Blenders Batch Red Rye Finish 700 ml cena jedn. 92,84 zł/l. 74,99 zł. 64,99 butelka

Whisky Johnnie Walker Blenders Batch Red Rye Finish 700 ml cena jedn. 92,84 zł/l. 74,99 zł. 64,99 butelka STYCZEŃ 2017 Karta drinków i alkoholi Whisky Johnnie Walker Blenders Batch Red Rye Finish cena jedn. 92,84 zł/l 74,99 zł 64,99 Przepisy na karnawałowe drinki Kupując dowolną whisky o pojemności min., JIM

Bardziej szczegółowo

BIAŁE WINO WYTRAWNE. Winnice Jaworek Miękinia

BIAŁE WINO WYTRAWNE. Winnice Jaworek Miękinia WINNICE JAWOREK W położonej na Dolnym Śląsku Miękini, sąsiadującej z Wrocławiem i Środą Śląską miejscem historycznych upraw winorośli, w roku 2001 zostały założone przez Ewę i Lecha Jaworków Winnice Jaworek.

Bardziej szczegółowo

Współczesne metody chromatograficzne: Chromatografia cienkowarstwowa

Współczesne metody chromatograficzne: Chromatografia cienkowarstwowa Ćwiczenie 2: Chromatografia dwuwymiarowa (TLC 2D) 1. Celem ćwiczenia jest zaobserwowanie rozdziału mieszaniny aminokwasów w dwóch układach rozwijających. Aminokwasy: Asp, Cys, His, Leu, Ala, Val (1% roztwory

Bardziej szczegółowo

Nowe surowce konsekwencje technologiczne Edyta Kordialik-Bogacka

Nowe surowce konsekwencje technologiczne Edyta Kordialik-Bogacka Nowe surowce konsekwencje technologiczne Edyta Kordialik-Bogacka Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Instytut Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Piwo Jęczmień browarny Duża

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli................... XIII 1. Wprowadzenie............................... 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw....................... 1 1.2. Definicja biomasy............................

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych Dział 9. Węglowodory rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne, zna nazwy czterech początkowych węglowodorów

Bardziej szczegółowo

drinki alkoholowe13 Ajerkoniak Drink arbuzowy drinki alkoholowe

drinki alkoholowe13 Ajerkoniak Drink arbuzowy drinki alkoholowe 200 g cukru 200 ml mleka zagęszczonego 50 ml mleka 3,2 % 250 ml czystego alkoholu Ajerkoniak Do naczynia miksującego włożyć żółtka, cukier, cukier waniliowy, mleko i mleko zagęszczone, zaprogramować czas

Bardziej szczegółowo

Biopaliwo do silników z zapłonem samoczynnym i sposób otrzymywania biopaliwa do silników z zapłonem samoczynnym. (74) Pełnomocnik:

Biopaliwo do silników z zapłonem samoczynnym i sposób otrzymywania biopaliwa do silników z zapłonem samoczynnym. (74) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 197375 (21) Numer zgłoszenia: 356573 (22) Data zgłoszenia: 10.10.2002 (13) B1 (51) Int.Cl. C10L 1/14 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Wybór alkoholu na Wesele nie jest sprawą łatwą. Priorytetem jest stosunek jakości do ceny.

Wybór alkoholu na Wesele nie jest sprawą łatwą. Priorytetem jest stosunek jakości do ceny. aperifit NA WESELE Wybór alkoholu na Wesele nie jest sprawą łatwą. Priorytetem jest stosunek jakości do ceny. Zanim goście zasiądą do stołu częstujemy ich aperitifem. Powinien być on lekki, więc nie nadają

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

Szanowni Goście W oczekiwaniu na państwa danie, Hotel*** i Restauracja Złoty Róg pragnie umilić Państwa czas przy lampce wyselekcjonowanego przez nas

Szanowni Goście W oczekiwaniu na państwa danie, Hotel*** i Restauracja Złoty Róg pragnie umilić Państwa czas przy lampce wyselekcjonowanego przez nas Szanowni Goście W oczekiwaniu na państwa danie, Hotel*** i Restauracja Złoty Róg pragnie umilić Państwa czas przy lampce wyselekcjonowanego przez nas wina. Nasza karta win w połączeniu z daniami proponowanymi

Bardziej szczegółowo

Biogazownie Rolnicze w Polsce

Biogazownie Rolnicze w Polsce 1 Biogazownie Rolnicze w Polsce Biogazownia co to jest? Dyrektywa 2003/30/UE definiuje biogaz: paliwo gazowe produkowane z biomasy i/lub ulegającej biodegradacji części odpadów, które może być oczyszczone

Bardziej szczegółowo

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który:

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który: Kryteria oceniania z chemii dla klasy 3A i 3B Gimnazjum w Borui Kościelnej Rok szkolny: 2015/2016 Semestr: pierwszy Opracowała: mgr Krystyna Milkowska, mgr inż. Malwina Beyga Ocenę niedostateczną otrzymuje

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli XIII 1. Wprowadzenie 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw 1 1.2. Definicja biomasy 3 1.3. Metody konwersji biomasy w biopaliwa 3 1.4. Biopaliwa 1. i 2. generacji

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA FERMENTACJI ROZTWORÓW MODELOWYCH Z UŻYCIEM MONOKULTUR DROŻDŻY DZIKICH I SZLACHETNYCH

CHARAKTERYSTYKA FERMENTACJI ROZTWORÓW MODELOWYCH Z UŻYCIEM MONOKULTUR DROŻDŻY DZIKICH I SZLACHETNYCH CHARAKTERYSTYKA FERMENTACJI ROZTWORÓW MODELOWYCH Z UŻYCIEM MONOKULTUR DROŻDŻY DZIKICH I SZLACHETNYCH Paweł Satora, Tadeusz Tuszyński Katedra Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Technicznej Akademia

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo zbożowe 1.1. Asortyment przetwórstwa zbożowego 1.2. Surowce

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia - Formularz cenowy (DBA-2/240-11/2016)

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia - Formularz cenowy (DBA-2/240-11/2016) Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia - Formularz cenowy (DBA-2/240-11/2016) Załącznik Nr 1 do SIWZ * Uwaga. W przypadku zaoferowania produktu równoważnego w stosunku do pozycji wyspecyfikowanej przez

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE III. Reakcje charakterystyczne na węglowodory (alifatyczne, aromatyczne), alkohole, aldehydy i ketony

ĆWICZENIE III. Reakcje charakterystyczne na węglowodory (alifatyczne, aromatyczne), alkohole, aldehydy i ketony ĆWIZENIE III eakcje charakterystyczne na węglowodory (alifatyczne, aromatyczne), alkohole, aldehydy i ketony I. eakcje charakterystyczne odróżniające węglowodory alifatyczne nasycone od nienasyconych 1.

Bardziej szczegółowo

Podkarpacka Akademia Wina w Jaśle. Studium Praktycznego Winiarstwa program zajęć w roku 2017

Podkarpacka Akademia Wina w Jaśle. Studium Praktycznego Winiarstwa program zajęć w roku 2017 Podkarpacka Akademia Wina w Jaśle Studium Praktycznego Winiarstwa program zajęć w roku 017 * Na czerwono zaznaczono zjazdy dostępne dla osób niebędących słuchaczami SPW 017. Koszt 1 dzień 150 zł, dni 50

Bardziej szczegółowo

Przemiany substancji

Przemiany substancji Przemiany substancji Poniżej przedstawiono graf pokazujący rodzaje przemian jaki ulegają substancje chemiczne. Przemiany substancji Przemiany chemiczne Przemiany fizyczne Objawy: - zmiania barwy, - efekty

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

o skondensowanych pierścieniach.

o skondensowanych pierścieniach. Tabela F Wykaz złożonych ropopochodnych znajdujących się w wykazie substancji niebezpiecznych wraz z ich opisem, uporządkowany wg wzrastających mumerów indeksowych nr indeksowy: 649-001-00-3 nr WE: 265-102-1

Bardziej szczegółowo

Chłodzenie brzeczki. Fermentowania

Chłodzenie brzeczki. Fermentowania CHARAKTERYSTYKA I ZALETY MINIBROWARU Minibrowar w restauracji, łącząc w sobie część produkcyjną z częścią restauracyjną, potrafi utworzyć placówkę gastronomiczną o bardzo dobrych wskaźnikach gospodarczych,

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania po pierwszym półroczu klasy III:

Szczegółowe kryteria oceniania po pierwszym półroczu klasy III: Chemia Szczegółowe kryteria oceniania po pierwszym półroczu klasy III: Dopuszczający: Ocenę otrzymuje uczeń/ uczennica, który: rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia.

Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia. Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia. Cele dydaktyczno- wychowawcze: Wyjaśnienie mechanizmu reakcji estryfikacji Poznanie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne. Z CHEMII W KLASIE III gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne. Z CHEMII W KLASIE III gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z CHEMII W KLASIE III gimnazjum Program nauczania chemii w gimnazjum autorzy: Teresa Kulawik, Maria Litwin Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4. Stawki akcyzy na Ukrainie

Załącznik nr 4. Stawki akcyzy na Ukrainie Załącznik nr 4. Stawki akcyzy na Ukrainie Wyroby ropopochodne Kod towaru Nazwa towaru Stawka akcyzy 2710 12 11 10 Lekkie destylaty dla specyficznych procesów obróbki 2710 12 11 20 2710 12 11 90 2710 12

Bardziej szczegółowo

Przed sprawdzianem z pochodnych węglowodorów karta powtórzeniowa.

Przed sprawdzianem z pochodnych węglowodorów karta powtórzeniowa. Przed sprawdzianem z pochodnych węglowodorów karta powtórzeniowa. Grupa związków Grupa funkcyjna wzór nazwa Wzór i nazwa przedstawiciela 1. Znajomość pojęć takich jak: fermentacja alkoholowa i octowa,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych. CHEMIA klasa II.

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych. CHEMIA klasa II. Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych CHEMIA klasa II Oceny śródroczne: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: -wymienia zasady bhp

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WPIS OZNACZENIA GEOGRAFICZNEGO NAPOJU SPIRYTUSOWEGO NA KRAJOWĄ LISTĘ CHRONIONYCH OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH NAPOJÓW SPIRYTUSOWYCH

WNIOSEK O WPIS OZNACZENIA GEOGRAFICZNEGO NAPOJU SPIRYTUSOWEGO NA KRAJOWĄ LISTĘ CHRONIONYCH OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH NAPOJÓW SPIRYTUSOWYCH WNIOSEK O WPIS OZNACZENIA GEOGRAFICZNEGO NAPOJU SPIRYTUSOWEGO NA KRAJOWĄ LISTĘ CHRONIONYCH OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH NAPOJÓW SPIRYTUSOWYCH I. Dane wnioskodawcy 1) 1. Nazwa lub imię i nazwisko: Wytwórnia

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA GIMNAZJALISTÓW w roku szkolnym 2011 / Etap wojewódzki

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA GIMNAZJALISTÓW w roku szkolnym 2011 / Etap wojewódzki KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA GIMNAZJALISTÓW w roku szkolnym 2011 / 2012 Etap wojewódzki INSTRUKCJA DLA UCZNIA Czas pracy 120 minut Liczba punktów do uzyskania: 100pkt 1. Sprawdź, czy zestaw konkursowy

Bardziej szczegółowo

Koncepcje nowych produktów piwnych

Koncepcje nowych produktów piwnych Koncepcje nowych produktów piwnych Edyta Kordialik-Bogacka Instytut Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Politechnika Łódzka Gianluca Donadini, Maria Daria Fumi, Luana Maggi, Paolo Sckokai, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

WYKRYWANIE OŁOWIU W WINIE

WYKRYWANIE OŁOWIU W WINIE WYKRYWANIE OŁOWIU W WINIE WYKONANIE DOŚWIADCZENIA Do 5 kieliszków zawierających białe wino zanurzono papierki nasączone roztworem siarczku sodu. OBSERWACJE Po zanurzeniu w winie znajdującym się w 2 kieliszkach

Bardziej szczegółowo

Wina Włoskie. Wina Czerwone: Wina Białe: Proseco DOC Extra Dry Spumente. Pinot-Grigio Venezie IGT. Chardonnay Veneto IGT. Muller Thurgau Venezie IGT

Wina Włoskie. Wina Czerwone: Wina Białe: Proseco DOC Extra Dry Spumente. Pinot-Grigio Venezie IGT. Chardonnay Veneto IGT. Muller Thurgau Venezie IGT Wina Włoskie Wina Białe: Proseco DOC Extra Dry Spumente Pinot-Grigio Venezie IGT Chardonnay Veneto IGT Muller Thurgau Venezie IGT Soave Venezie IGT Soave DOC Wina Czerwone: Bardolino DOC Primitivo Puglia

Bardziej szczegółowo

Stawki akcyzy na Ukrainie (według stanu na dzień 1 czerwca 2016 roku)

Stawki akcyzy na Ukrainie (według stanu na dzień 1 czerwca 2016 roku) Stawki akcyzy na Ukrainie (według stanu na dzień 1 czerwca 2016 roku) Wyroby ropopochodne Kod towaru Nazwa towaru Stawka akcyzy 2710 12 11 10 Lekkie destylaty dla specyficznych procesów obróbki 2710 12

Bardziej szczegółowo

Znakomita nowość prosto z Mołdawii

Znakomita nowość prosto z Mołdawii Doskonały smak, doskonały aromat, doskonała jakość!!! Znakomita nowość prosto z Mołdawii MOSCATO CAPOLAVERO zastępuje znane i lubiane Moscato Capolavoro Mołdawia. Winnym szlakiem Mołdawia jest niewielkim,

Bardziej szczegółowo

Co to jest FERMENTACJA?

Co to jest FERMENTACJA? Co to jest FERMENTACJA? FERMENTACJA - rozkład niektórych monosacharydów, np. glukozy, pod wpływem enzymów wydzielanych przez drożdże lub bakterie. czyli tzw. biokatalizatorów. Enzymy (biokatalizatory)

Bardziej szczegółowo