Zeszyty naukowe nr 9

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zeszyty naukowe nr 9"

Transkrypt

1 Zeszyty naukowe nr 9 Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Bochni 2011 Halina Soczówka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Standaryzacja podstawą rozwoju audytu wewnętrznego Streszczenie Nowoczesny audyt wewnętrzny, wspierający kierownictwa jednostek w skutecznym zarządzaniu, powstał w przedsiębiorstwach przemysłowych, ale zapotrzebowanie na ten element działalności występuje we wszystkich typach podmiotów, zarówno sektora prywatnego, jak i publicznego. Upowszechnianie się audytu wewnętrznego stało się przesłanką standaryzacji. Przy opracowywaniu standardów audytu wewnętrznego wykorzystano regulacje dotyczące kontroli wewnętrznej w przedsiębiorstwie, ponieważ pojęcia te (kontrola wewnętrzna i audyt wewnętrzny) wzajemnie się uzupełniają, choć ich rola w jednostce organizacyjnej jest zupełnie inna. W artykule scharakteryzowano standardy audytu wewnętrznego opracowywane i publikowane przez działający w USA Instytut Audytorów Wewnętrznych. Standardy te zostały formalnie uznane na świecie za standardy międzynarodowe, również w Polsce stosuje się je w przedsiębiorstwach oraz w jednostkach sektora finansów publicznych. Abstract Standardisation as the base for an internal audit development Modern internal auditing, which supports the units management in effective governance, was primarily formed in industry enterprises, but the demand for this kind of service occurs in all kinds of economic subjects, both in private and public sectors. Dissemination of internal audit was the prerequisite for standaridisation. In working out the standards of internal audit regulations regarding the internal control in the enterprise were used, because those terms (internal control and inter-

2 84 nal audit) are complementary to each other, but their role in an organizational unit is completely different. In this article, the standards of internal audit, previously worked out and published by the USA based Institute of Internal Auditors (IIA) were described. Those standards have been formally recognised as international standards and also in Poland they find their application in the enterprises and in the units of public sector finance. 1. Wprowadzenie Audyt wewnętrzny pojawił się w Polsce dopiero kilka lat temu, chociaż na świecie ma już wielowiekową tradycję, a jego historia sięga czasów starożytnych. Nowoczesny audyt wewnętrzny powstał w przedsiębiorstwach przemysłowych, ale zapotrzebowanie na ten element działalności istnieje we wszystkich typach jednostek organizacyjnych zarówno sektora prywatnego jak i publicznego. Obecnie audyt wewnętrzny staje się ważnym ogniwem struktur organizacyjnych jednostek, realizując zadania przypisywane wcześniej controllingowi, kontroli wewnętrznej bądź głównemu księgowemu. W odróżnieniu od klasycznej kontroli wewnętrznej audyt wewnętrzny ukierunkowany jest na zapobieganie różnego rodzaju ryzykom występującym w działalności jednostek. Obiektywny, niezależny i profesjonalny audyt wewnętrzny jest dla zarządzających istotnym źródłem informacji o podległej jednostce. Wspiera kierownictwo jednostki w zarządzaniu działalnością, dzięki systematycznym przeglądom, obiektywnej i niezależnej ocenie funkcjonowania jednostki. Na bieżąco przekazuje spostrzeżenia i wnioski oraz rekomenduje kierownictwu doskonalenie systemów i procedur. 2. Geneza standardów audytu wewnętrznego Audyt wewnętrzny przeprowadza się w różnym otoczeniu prawnym i kulturowym, w jednostkach różniących się między sobą pod względem realizacji celów, wielkości i struktury. Przeprowadzają go pracownicy jednostki, a także osoby pochodzące z zewnątrz. Powyższe różnice mogą wpływać na praktykę audytu wewnętrznego. 1 Aby zachować jednolitość podejścia i wysoką jakość oraz wykorzystywać najlepsze wzorce, praktyka audytu wewnętrznego kształtowana jest przez powszechnie uznawane wytyczne nazywane standardami. 2 Audyt wewnętrzny jest często błędnie utożsamiany z kontrolą wewnętrzną. Choć pojęcia te wzajemnie się uzupełniają, ich rola w jednostce organizacyjnej jest zupełnie inna. Zgodnie z Wytycznymi w sprawie standardów kontroli wewnętrznej Międzynarodowej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli (The International

3 Organization of Supreme Audit Institutions INTOSAI) kontrola wewnętrzna jest narzędziem zarządzania wykorzystywanym do uzyskania racjonalnej pewności, że cele zarządzania zostały osiągnięte. Odpowiedzialność za przydatność i skuteczność struktur kontroli wewnętrznej spoczywa na kierownictwie jednostki. 3 Jednym z najistotniejszych zadań kontroli wewnętrznej jest zapewnienie skutecznego i wydajnego, a także zgodnego z przepisami prawa, działania jednostki. Wszystkie obszary funkcjonowania jednostki w mniejszym lub większym stopniu wiążą się z obszarem finansów, stąd wewnętrzna kontrola finansowa jest niezwykle ważna. Szczególnego znaczenia kontrola ta nabiera w przypadku wykorzystywania środków publicznych przez jednostki sektora finansów publicznych. 4 Kontrola wewnętrzna wyróżnia się, w porównaniu do audytu wewnętrznego, następującymi elementami: 1) metodami działania, 2) zakresem niezależności, 3) pełnionymi zadaniami, 4) usytuowaniem organizacyjnym, 5) formami działania, 6) stosowanymi kryteriami oceny, 7) efektami pracy. 5 Kontrola wewnętrzna polega na badaniu stanu rzeczywistego i porównaniu go ze stanem pożądanym. Oznacza to, że kontrola wewnętrzna jest zorientowana na przeszłość, ujawnia błędy, szuka winnych i występuje o ich ukaranie, natomiast audyt wewnętrzny nakierowany jest na przyszłość, doradza i koordynuje proponując rozwiązania bądź środki zaradcze. Kontrola wewnętrzna jest immanentną częścią procesu zarządzania. Jednostka będzie funkcjonowała bez audytu wewnętrznego, ale brak kontroli wewnętrznej może doprowadzić nawet do jej upadku. Tempo zmian zachodzących w otoczeniu jednostki wyznacza szczególną rolę kontroli wewnętrznej, która pomaga przystosować się do zmiennych warunków funkcjonowania, ogranicza możliwość wystąpienia błędów czy oszustw, pozwala minimalizować koszty. System kontroli wewnętrznej, jako ważne narzędzie zarządzania jednostką, pozwala realizować wyznaczone zadania i stanowi podstawę bezpiecznej i stabilnej działalności. Standardy Kontroli Wewnętrznej, będące podstawą racjonalnie zorganizowanego systemu kontroli wewnętrznej jednostki, są opracowywane przez różne instytucje. Najczęściej w literaturze wymienia się: 6 - Komitet Organizacji Sponsorujących Komisję Treadwaya, - Międzynarodową Organizację Najwyższych Organów Kontroli, - Kanadyjski Instytut Biegłych Rewidentów, 85

4 86 - Międzynarodową Federację Księgowych, - Komitet Kontaktowy Prezesów Najwyższych Organów Kontroli Unii Europejskiej. Za najbardziej znaną instytucję zajmującą się problematyką kontroli wewnętrznej uznaje się Komitet Organizacji Sponsorujących Komisję Treadwaya (COSO). Model COSO, opracowany przez tę organizację, był pierwszym, ogólnym modelem kontroli wewnętrznej, który został zaakceptowany przez szerokie grono profesjonalistów z całego świata. Omawiana organizacja opracowała Raport Kontrola wewnętrzna zintegrowana koncepcja ramowa, który może być stosowany zarówno w spółkach handlowych, jak i jednostkach sektora rządowego i samorządowego oraz organizacjach pozarządowych. Kontrola wewnętrzna w koncepcji COSO składa się z pięciu powiązanych ze sobą elementów: 7 środowisko kontroli, które kształtują takie czynniki jak: uczciwość i wartości etyczne, zachęty i pokusy, ustalanie i egzekwowanie zasad etycznych i inne; szacowanie ryzyka, czyli sposób, w jaki jednostka identyfikuje i analizuje ryzyko oraz nim zarządza; czynności kontrolne to zasady i procedury przyjęte przez kierownictwo, które umożliwiają realizację przyjętych celów; informacja i komunikacja, czyli sposób gromadzenia i przepływu informacji niezbędnych do zarządzania jednostką; monitoring, oznacza obserwację całego procesu kontroli wewnętrznej, reagowanie na zmieniające się warunki funkcjonowania jednostki, wprowadzanie odpowiednich zmian. W podejściu COSO pierwszym, niezbędnym krokiem poprzedzającym kontrolę wewnętrzną jest ustalenie celów jednostki, natomiast kontrola ma dostarczyć zapewnienie, że założone cele są realizowane. Drugim krokiem jest analiza ryzyka, a na samym końcu powinny być ustalone wymagania kontrolne, których celem jest złagodzenie zidentyfikowanego ryzyka. Graficznie koncepcję Raportu COSO przedstawia poniższy rysunek. Podstawowa filozofia Raportu COSO Rysunek 1 Źródło: D. McNamee, Oszacowanie ryzyka w audycie wewnętrznym i zarządzaniu, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 2004, s.38, cyt. za: K. Winiarska, Audyt wewnętrzny w 2007 roku, op. cit., s. 121

5 Model COSO jest istotnym krokiem w celu zrozumienia istoty kontroli wewnętrznej. Został on szeroko rozpropagowany i uznano go za ogólny model budowy standardów audytu wewnętrznego. Wadą powyższego modelu, podobnie zresztą jak wielu innych modeli kontroli, jest fakt iż przedstawia on kontrolę operacji gospodarczych w aspekcie finansowym, zamiast z ogólnej perspektywy działania jednostki. 8 Międzynarodowa Organizacja Najwyższych Organów Kontroli (INTOSAI) w 1992 r. wydała standardy kontroli, które obrazują bieżące trendy, problemy, wyzwania, zadania z zakresu metodyki i praktyki kontroli. Standardy INTOSAI składają się z czterech głównych części: 1. Podstawowe założenia. 2. Standardy ogólne. 3. Standardy warsztatowe. 4. Standardy sprawozdawcze. Standardy kontroli INTOSAI mają wspierać kontrolę finansów publicznych. Nie mają charakteru obligatoryjnego, ale krajowe najwyższe organy kontroli powinny dążyć do ich stosowania, ponieważ opracowanie właściwych systemów kontroli i oceny, a także sprawozdawczości ułatwia rozliczanie środków publicznych, którymi zarządzają różne instytucje. 9 Kolejną organizacją, która przyczyniła się do kreowania audytu wewnętrznego jest Kanadyjski Instytut Biegłych Rewidentów, który w 1995 r. opracował wskazówki dotyczące kontroli (Criteria of Control CoCo). Wytyczne te dostarczają informacji dotyczących projektowania i oceny systemów kontroli w przedsiębiorstwie oraz sposobu sporządzania raportów. Celem opracowania powyższych wytycznych jest: 10 - położenie większego nacisku na kontrolę metodami nieformalnymi; - konieczność kontroli interesów udziałowców; - spłaszczenie struktur organizacyjnych w jednostce, - wzrastające zapotrzebowanie na raporty publiczne, oceniające efektywność kontroli wyznaczonych celów. Należałoby także wspomnieć o Polskim Instytucie Kontroli Wewnętrznej, który powstał w 1998 r. Jest to profesjonalna organizacja zajmująca się w Polsce zagadnieniami: kontroli wewnętrznej; audytu wewnętrznego; zarządzania ryzykiem; wykrywania oszustw i nadużyć; kształcenia kontrolerów wewnętrznych i audytorów wewnętrznych zatrudnionych we wszystkich jednostkach organizacyjnych. Przy opracowywaniu standardów audytu wewnętrznego wykorzystano re- 87

6 88 gulacje dotyczące kontroli wewnętrznej. W kontroli wewnętrznej, jak i w audycie wewnętrznym, występują podobne elementy takie jak: identyfikacja ryzyka, czynności kontrolne czy sporządzanie raportów. Zasadnicza różnica polega jednak na tym, iż kontrola wewnętrzna oznacza permanentne kontrolowanie i nadzorowanie działalności jednostki, natomiast audyt wewnętrzny sprawdza jak funkcjonuje system kontroli wewnętrznej oraz wspiera kierownictwo w skutecznym zarządzaniu jednostką. 3. Podmiotowe i przedmiotowe ujęcie międzynarodowych standardów audytu wewnętrznego Upowszechnianie się audytu wewnętrznego zarówno w jednostkach sektora prywatnego, jak i sektora publicznego stało się przesłanką standaryzacji. Standaryzację audytu wewnętrznego można rozumieć jako wykorzystywanie takich samych rozwiązań przez różne jednostki w celu lepszego ich funkcjonowania. Można ją rozpatrywać z dwóch punktów widzenia: przedmiotowego i podmiotowego. Standaryzacja rozpatrywana z podmiotowego punktu widzenia odnosi się do instytucji, które opracowują regulacje o zasięgu międzynarodowym, krajowym bądź regionalnym. Z kolei standaryzacja w aspekcie przedmiotowym wiąże się z międzynarodowymi, a także krajowymi standardami audytu wewnętrznego. 11 Do międzynarodowych organizacji działających w obszarze audytu wewnętrznego zalicza się przede wszystkim: Instytut Audytorów Wewnętrznych (The Institute of Internal Auditors) II A, Komitet Organizacji Sponsorujących Komisję Tredwaya (Committee of Sponsoring Organizations of the Treadwaya Commission) COSO, Stowarzyszenie do Spraw Audytu i Kontroli Systemów Informacyjnych (Information Systems Audit and Control Association) ISACA, organizacje kontroli państwowej krajów europejskich zrzeszone w Międzynarodowej Organizacji Naczelnych Instytucji Kontroli (International Organization of Supreme Audit Institutions) INTOSAI. 12 Najstarszą organizacją na świecie działającą w celu promowania i rozwoju praktyki audytu wewnętrznego jest amerykański Instytut Audytorów Wewnętrznych działający na Florydzie. Został założony w 1941 r. jako zawodowa organizacja audytorów wewnętrznych. Obecnie jest to organizacja o zasięgu międzynarodowym, skupiająca na całym świecie ponad 100 tysięcy osób. Podstawową jednostkę organizacyjną Instytutu stanowi oddział. Oddziały są zorganizowane w 17 organizacji regionalnych, które mogą być dzielone na podregiony. Wysoki poziom wiedzy, umiejętności oraz doświadczenie członków Instytutu

7 powodują, że standardy, zasady etyczne, programy kształcenia, certyfikaty, a także rozwiązania metodyczne i techniczne wypracowane przez Instytut i pod jego opieką stanowią kanony audytu wewnętrznego. W Polsce IIA jest reprezentowany przez zarejestrowane w 2002 r. Stowarzyszenie Audytorów Wewnętrznych IIA Polska w Warszawie. Dla ujednolicenia i doskonalenia praktyki audytu wewnętrznego IIA opracował Międzynarodowe Standardy Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego (International Standards for the Professional Practice of Internal Audit). Celem tych standardów jest: Określenie podstawowych reguł praktyki audytu wewnętrznego. 2. Wyznaczenie ramowych zasad wykonywania i upowszechniania szerokiego zakresu działań audytu wewnętrznego, przysparzającego organizacji wartości dodanej. 3. Stworzenie podstaw oceny działalności audytu wewnętrznego. 4. Przyczynienie się do usprawnienia procesów i działalności operacyjnej organizacji. Zgodnie z definicją audytu wewnętrznego zawartą w standardach IIA audyt jest działalnością niezależną, obiektywnie zapewniającą i doradczą, której celem jest przysporzenie wartości i usprawnienie działalności operacyjnej organizacji. 14 Działalność zapewniająca i doradcza została w standardach określona poprzez zdefiniowanie usług zapewniających (poświadczających) oraz usług doradczych wykonywanych przez audytorów wewnętrznych. Usługi zapewniające rozumiane są jako obiektywne badanie dowodów dokonywane w celu dostarczenia niezależnej opinii oraz wniosków dotyczących danej jednostki, operacji, funkcji, procesu, systemu lub innego zagadnienia. Przykładowo usługi te mogą obejmować zadania dotyczące finansów, działalności, zgodności albo bezpieczeństwa systemów. Usługi audytu wewnętrznego, wykraczające poza ustalone przez audytora wewnętrznego usługi zapewniające, określa się mianem usług doradczych. Ich charakter i zakres są przedmiotem umowy ze zleceniodawcą, a ich celem jest przysporzenie wartości oraz usprawnienie procesów ładu organizacyjnego, zarządzania ryzykiem i kontroli. Świadczenie usług doradczych nie oznacza jednak przejmowania przez audytora wewnętrznego obowiązków i odpowiedzialności kierownictwa. Przykładami takich usług są konsultacje, doradztwo, szkolenie, czy usprawnienie działalności. 15 Podczas procesu gromadzenia danych, w celu zrozumienia i oceny ryzyka, audytorzy wewnętrzni analizują działalność operacyjną jednostki i dostrzegają możliwości usprawnień. Te cenne informacje powinny być przekazywane kierownictwu lub pracownikowi operacyjnemu jako konsultacja, porada czy inna postać produktu audytu wewnętrznego

8 90 Przegląd i rozwój Międzynarodowych Standardów Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego amerykańskiego Instytutu Audytorów Wewnętrznych Audytu Wewnętrznego jest procesem ciągłym. Rada ds. Standardów Audytu Wewnętrznego, przed wydaniem standardów, przeprowadza szerokie konsultacje, prezentuje projekt i poddaje go pod publiczną dyskusję. Projekt udostępniony jest na stronie internetowej IIA oraz przekazywany jest do wszystkich oddziałów IIA na całym świecie. Sugestie i komentarze może więc przekazywać każda zainteresowana osoba bądź organizacja. 17 Sytuacja taka miała miejsce w 2008 roku, kiedy to Rada ds. Standardów Audytu Wewnętrznego przygotowała, a następnie przyjęła w 2009 roku projekt zmian Międzynarodowych Standardów Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego. 18 Zmiany te dotyczą przede wszystkim: 19 - wprowadzenia do części standardów interpretacji wyjaśniających treść danego standardu i wskazujących jak należy go stosować, - dodania kilku nowych oraz modyfikacji niektórych już opublikowanych wcześniej standardów, przede wszystkim w zakresie współpracy audytu z radą i kierownictwem wyższego szczebla, roli audytu w kwestii oszustw oraz programu zapewnienia i poprawy jakości, - szeregu zmian redakcyjnych i porządkujących standardy, - zmian definicji w słowniku, stanowiącym uzupełnienie do Standardów. Dokonane zmiany mają przede wszystkim wyjaśnić wątpliwości w zakresie interpretacji i obligatoryjności standardów. Wprowadzenie interpretacji do niektórych standardów ma na celu doprecyzowanie treści tak, aby zastosowanie standardów przebiegało zgodnie z założeniami twórców. Dzięki przeprowadzonym zmianom, obowiązek zgodności ze standardami został rozszerzony z pojedynczej czynności audytowej do całości funkcjonowania audytu w jednostce. Międzynarodowe Standardy Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego składają się z trzech grup: 1) Standardy Atrybutów (seria 1000) 2) Standardy Działania (seria 2000) 3) Standardy Wdrożenia (xxxx.xx) Zasady numeracji Standardów Wdrożenia przedstawia poniższy rysunek. Zasady numeracji Standardów Wdrożenia Rysunek 2 gdzie: A wskazuje działania (usługi) zapewniające C wskazuje działania doradcze

9 91 gdzie: A wskazuje działania (usługi) zapewniające B wskazuje działania doradcze Źródło: Audyt wewnętrzny w jednostkach sektora finansów publicznych, op. cit., s. 41 Standardy Atrybutów określają cechy jednostek oraz osób świadczących usługi audytu wewnętrznego. Standardy te stanowią listę warunków koniecznych do wykonywania czynności audytu wewnętrznego takich jak: warunki organizacyjne audytu, osobiste cechy audytorów. Standardy te określają więc wymagania wobec audytu wewnętrznego jako jednostki organizacyjnej oraz audytora wewnętrznego jako przedstawiciela grupy zawodowej. 20 Do głównych zagadnień Standardów Atrybutów zalicza się: 1000 Cel, uprawnienia i odpowiedzialność audytu wewnętrznego (muszą być określone w Karcie audytu wewnętrznego), 1100 Niezależność i obiektywizm (audyt wewnętrzny musi być niezależny, a audytorzy obiektywni), 1200 Biegłość i należyta staranność zawodowa (zadania audytowe i muszą być wykonywane z biegłością i należytą starannością zawodową), 1300 Program zapewnienia i poprawy jakości (audytor wewnętrzny musi opracować i realizować program zapewnienia i poprawy jakości w odniesieniu do wszystkich aspektów działalności audytu wewnętrznego). Standardy Działania opisują charakter działań audytu wewnętrznego oraz określają kryteria jakościowe służące ich ocenie. Standardy te definiują więc wymagania w zakresie sposobu realizacji zadań audytu wewnętrznego. 21 Standardy Działania obejmują następujące główne problemy: 2000 Zarządzanie audytem wewnętrznym (audytor wewnętrzny musi skutecznie zarządzać ryzykiem, aby zapewnić przysporzenie jednostce wartości dodanej), 2100 Charakter pracy (poprzez systematyczne i uporządkowane podejście audyt wewnętrzny musi dokonywać oceny i przyczyniać się do usprawniania procesów ładu organizacyjnego, zarządzania ryzykiem i kontroli), 2200 Planowanie zadania (audytor wewnętrzny musi opracować i udokumentować program każdego zadania, który określa cele i zakres zadania, czas jego realizacji i niezbędne zasoby), 2300 Wykonywanie zadania (audytor wewnętrzny musi gromadzić, analizować, oceniać i dokumentować informacje niezbędne do osiągnięcia celów zadania), 2400 Informowanie o wynikach (audytor wewnętrzny musi informować o wynikach realizowanych zadań),

10 Monitorowanie postępów (audytor wewnętrzny musi opracować i zapewnić funkcjonowanie systemu monitorowania wyników audytu przekazanych kierownictwu), 2600 Decyzja w sprawie akceptacji ryzyka przez kierownictwo (audytor wewnętrzny ustosunkowuje się do poziomu ryzyka rezydualnego przyjętego przez kierownictwo wyższego szczebla). Standardy Atrybutów i Działania określają reguły dotyczące wszystkich usług audytu wewnętrznego tj. działań zapewniających i doradczych. Standardy te często są nazywane ogólnymi, ponieważ stanowią wzorce postępowania przy wykonywaniu audytu bez względu na zakres i rodzaj audytowanej jednostki. Trzecia grupa standardów Standardy Wdrożenia zostały utworzone odrębnie dla działań zapewniających (oznaczone literą A ) oraz działań doradczych (oznaczone literą C ). Standardy te odnoszą się do określonych rodzajów zadań (np.: audyt operacyjny, audyt finansowy, audyt zgodności) i przypisują im Standardy Atrybutów i Działania. Standardy Atrybutów oraz Standardy Działania występują więc w jednym zestawie, natomiast odpowiada im kilka zestawów Standardów Wdrożenia, co oznacza że Standardy Wdrożenia uszczegóławiają wymagania Standardów Atrybutów i Standardów Działania. Specyfikę struktury Międzynarodowych Standardów Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego przedstawia rysunek 3. Międzynarodowe Standardy Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego opracowywane i publikowane przez amerykański Instytut Audytorów Wewnętrznych Audytu Wewnętrznego są najbardziej uznanymi na świecie, ale nie jedynymi standardami. Warto zwrócić uwagę, iż w praktyce audytu wewnętrznego można też wykorzystywać inne międzynarodowe standardy, a mianowicie: - Standardy Międzynarodowej Organizacji Naczelnych Organów Kontroli (INTOSAI), - Standardy Audytu Informatycznego (Information Systems Audit and Control Association ISACA, Control Objectives for Information and Related Technology COBIT). 22 Od 50 lat INTOSAI opracowuje instytucjonalne ramy dla transferu wiedzy, poprawy jakości oraz rozwoju audytu i kontroli wewnętrznej. Audytor wewnętrzny może znaleźć w nich wiele przydatnych w swojej pracy informacji. Standardy INTOSAI obejmują: 1) Podstawowe zasady. 2) Ogólne standardy. 3) Standardy wykonywania zadań. 4) Standardy dotyczące raportowania. 23

11 93 Struktura Międzynarodowych Standardów Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego Rysunek 3 Źródło: opracowano na podstawie: E. Pogodzińska Mizdrak, Rola kontroli, audytu i sprawozdawczości wewnętrznej w przedsiębiorstwie [w:] Perspektywy rachunkowości w Polsce po akcesji do Unii Europejskiej, pr. zbior. pod red. B. Micherdy, Difin, Warszawa 2007, s. 143

12 94 W latach 60-tych zaczęto uświadamiać sobie zagrożenia występujące w związku z wykorzystywaniem w działalności gospodarczej narzędzi informatycznych. W 1969 r. w USA powołano do życia organizację ISACA (Information Systems Audit and Control Association). Obecnie ISACA jest największą, niezależną organizacją zajmującą się problemami audytu, kontroli i zarządzania w środowisku informatycznym. Standardy ISACA wyznaczają minimalny, akceptowalny poziom wiedzy zawodowej wymaganej od audytorów IT i obejmują: Obowiązki, uprawnienia i odpowiedzialność. 020 Niezależność. 030 Należyta staranność zawodowa. 040 Kompetencje. 050 Planowanie. 060 Wykonywanie prac audytowych 070 Raportowanie. 080 Dalszy ciąg działań. 4. Standaryzacja audytu wewnętrznego w polskim sektorze finansów publicznych W Polsce audyt wewnętrzny został wprowadzony do sektora finansów publicznych obligatoryjnie 1 stycznia 2002 r. na podstawie nowelizacji ustawy o finansach publicznych. 25 Ustawa o finansach publicznych z 30 czerwca 2005 r. wprowadziła szerszą interpretację audytu wewnętrznego, aby nie utożsamiać audytu z kontrolą wewnętrzną, w szczególności jej częścią kontrolą finansową. W definicji audytu wewnętrznego podkreślono, obok zapewniającej doradczą rolę audytu wewnętrznego, która wyraża się wnoszeniem do działalności jednostki wartości dodanej. Taka interpretacja audytu wewnętrznego jest zgodna z definicją podaną przez Instytut Audytorów Wewnętrznych w Międzynarodowych Standardach Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego. 26 Pierwsze polskie standardy przeznaczone dla jednostek sektora finansów publicznych zostały opublikowane przez Ministra Finansów w 2003 r. 27 Przy ich opracowywaniu korzystano z Międzynarodowych Standardów Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego opublikowanych przez amerykański Instytut Audytorów Wewnętrznych. Celem krajowych standardów było zapewnienie właściwej jakości audytu wewnętrznego oraz spójnego i jednolitego przeprowadzania audytu poprzez określenie podstawowych zasad organizacji audytu wewnętrznego, wymagań dotyczących wykonywania zawodu audytora wewnętrznego, zasad przeprowadzania audytu wewnętrznego oraz kry-

13 95 teriów i sposobów oceny audytu wewnętrznego. Zagadnienia te ujęte zostały w trzech grupach standardów: 1) standardy ogólne organizacja audytu wewnętrznego, 2) standardy szczegółowe wykonywanie zawodu audytora wewnętrznego, 3) standardy szczegółowe realizacja audytu wewnętrznego. W całej rozciągłości rozwiązania zawarte w Międzynarodowych Standardach Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego zostały uwzględnione w polskim sektorze finansów publicznych w 2006 r. Minister Finansów Komunikatem z 26 czerwca 2006 r. 28 ustanowił Międzynarodowe Standardy Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego standardami obowiązującymi w jednostkach sektora finansów publicznych. Aktualnie obowiązująca Ustawa o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 roku 29 wprowadziła nowe regulacje usprawniające oraz wzmacniające system audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych. Problematyce audytu wewnętrznego poświęcono cały dział VI Audyt wewnętrzny oraz koordynacja audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych. W oparciu o nową ustawę o finansach publicznych Minister Finansów określił standardy audytu wewnętrznego dla jednostek sektora finansów publicznych zgodne z powszechnie uznawanymi Międzynarodowymi Standardami Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego. Standardy te zostały opublikowane w załączniku do Komunikatu Nr 8 Ministra Finansów z 20 kwietnia 2010 r. 30 Należy także podkreślić, że Międzynarodowe Standardy Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego skierowane są do audytorów wewnętrznych zatrudnionych w polskich przedsiębiorstwach, bankach, czy też innych jednostkach organizacyjnych. Audytorzy wewnętrzni zatrudnieni zarówno w jednostkach sektora prywatnego jak i sektora finansów publicznych, stosując standardy IIA zobowiązani są także do przestrzegania reguł określonych w Kodeksie Etyki, 31 ponieważ wykonywanie tej profesji opiera się na zaufaniu do udzielonego przez audytora wewnętrznego obiektywnego zapewnienia dotyczącego zarządzania ryzykiem, systemu kontroli wewnętrznej i ładu organizacyjnego. 5. Podsumowanie Audyt wewnętrzny funkcjonuje w Polsce stosunkowo niedługo, chociaż na świecie wykorzystywany jest od dawna. Audyt wewnętrzny jest przeprowadzany przez pracowników jednostki bądź osoby z zewnątrz, w jednostkach organizacyjnych różniących się pod względem celów czy wielkości, w niejednolitym systemie prawnym i kulturowym, co pociąga za sobą występowanie różnic, które wyznaczają praktykę audytu wewnętrznego. W celu ujednolicenia prac audytorskich

14 96 jednostki wykorzystują międzynarodowe standardy audytu wewnętrznego opracowywane na bazie standardów kontroli wewnętrznej. Standardy Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego opracowywane i publikowane przez amerykański Instytut Audytorów Wewnętrznych (IIA) zostały formalnie uznane na świecie za standardy międzynarodowe i w wielu krajach traktowane są jako wzorce przy tworzeniu własnych krajowych regulacji prawnych w tym zakresie. Również w Polsce standardy IIA są stosowane w podmiotach sektora prywatnego, a od 2007r. obowiązują w jednostkach sektora finansów publicznych.

15 97 Bibliografia 1. Audyt wewnętrzny w jednostkach sektora finansów publicznych, praca zbiorowa pod red. T. Kiziukiewicz, Difin, Warszawa Czerwiński K., Grocholski H., Podstawy audytu wewnętrznego, Wyd. LINK, Szczecin Knedler K., Stasik M., Audyt wewnętrzny w praktyce Audyt operacyjny i finansowy, Wyd. Polska Akademia Rachunkowości, Łódź Komunikat Nr 2 Ministra Finansów z 30 stycznia 2003 r. w sprawie ogłoszenia standardów audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych, Dz. Urz. Ministra Finansów, Nr 3, poz Komunikat Nr 11 Ministra Finansów z 26 czerwca 2006 r. w sprawie standardów audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych, Dz. Urz. Ministra Finansów, Nr 7, poz Komunikat Nr 8 Ministra Finansów z 20 kwietnia 2010 r. w sprawie standardów audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych, Dz. Urz. Ministra Finansów, Nr 5, poz Martyniuk O., Audyt wewnętrzny a kontrola wewnętrzna [w:] Prace i materiały Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, Nr 2, Zagadnienia Ekonomiki Przemysłu, Gdańsk, Międzynarodowe Standardy Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego, IIA 2001, tłum. Stowarzyszenie Audytorów Wewnętrznych IIA Polska, Warszawa Międzynarodowe Standardy Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego IIA, tłum., Stowarzyszenie Audytorów Wewnętrznych IIA Polska, Warszawa Od auditingu do sponsoringu w rachunkowości, praca zbiorowa pod red. K. Czubakowskiej, PWE, Warszawa Pogodzińska-Mizdrak E., Rola kontroli, audytu i sprawozdawczości wewnętrznej w przedsiębiorstwie [w:] Perspektywy rachunkowości w Polsce po akcesji do Unii Europejskiej, pr. zbior. pod red. B. Micherdy, Difin, Warszawa Soczówka H., Audyt wewnętrzny w sektorze finansów publicznych w nowych uwarunkowaniach prawnych, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Marketingu w Chrzanowie, Prace Naukowe 2006, nr Szczepankiewicz E.I., Audyt wewnętrzny a kontrola wewnętrzna, Monitor Rachunkowości i Finansów, 2004, nr Szczepankiewicz E.I., Wybrane aspekty i uwarunkowania realizacji zasad etyki przez audytorów wewnętrznych, Monitor Rachunkowości i Finansów 2007, Nr 9, 15. Ustawa z 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych, Dz. U. Nr 102, poz

16 Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz. U. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm. 17. Waryszak A., Standardy kontroli finansowej w jednostkach sektora finansów publicznych, Rachunkowość budżetowa, 2007, nr Winiarska K., Audyt wewnętrzny w 2007 roku. Standardy międzynarodowe regulacje krajowe, Difin, Warszawa Winiarska K., Standardy kontroli wewnętrznej jako źródło tworzenia standardów audytu wewnętrznego (w:) Rozwój rachunkowości i kontroli w kontekście integracji europejskiej, Żytomierski Państwowy Uniwersytet Technologiczny, Żytomierz Kramatorsk Winiarska K., Teoretyczne i praktyczne aspekty audytu wewnętrznego, Difin, Warszawa strona Stowarzyszenia Audytorów Wewnętrznych IIA Polska

17 99 Przypisy 1 K. Winiarska, Audyt wewnętrzny w 2007 roku. Standardy międzynarodowe Regulacje krajowe, Difin, Warszawa 2007, s K. Knedler, M. Stasik, Audyt wewnętrzny w praktyce Audyt operacyjny i finansowy, Wyd. Polska Akademia Rachunkowości, Łódź 2007, s O. Martyniuk, Audyt wewnętrzny a kontrola wewnętrzna [w:] Prace i materiały Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, Zagadnienia Ekonomiki Przemysłu, Gdańsk, 2005, Nr 2, s A. Waryszak, Standardy kontroli finansowej w jednostkach sektora finansów publicznych, Rachunkowość budżetowa, 2007, nr Od auditingu do sponsoringu w rachunkowości, praca zbiorowa pod red. K. Czubakowskiej, PWE, Warszawa 2007, s K. Winiarska, Standardy kontroli wewnętrznej jako źródło tworzenia standardów audytu wewnętrznego [w:] Rozwój rachunkowości i kontroli w kontekście integracji europejskiej, Żytomierski Państwowy Uniwersytet Technologiczny, Żytomierz Kramatorsk 2005, s E.I. Szczepankiewicz, Audyt wewnętrzny a kontrola wewnętrzna, Monitor Rachunkowości i Finansów, 2004, nr D. McNamee, Oszacowanie ryzyka w audycie wewnętrznym i zarządzaniu, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 2004, s.36, cyt. za: K. Winiarska, Teoretyczne i praktyczne aspekty audytu wewnętrznego, Difin, Warszawa 2005, s K. Winiarska, Teoretyczne i praktyczne aspekty audytu wewnętrznego, op. cit., s Ibidem, s Audyt wewnętrzny w jednostkach sektora finansów publicznych, praca zbiorowa pod red. T. Kiziukiewicz, Difin, Warszawa 2007, s Ibidem, s Międzynarodowe Standardy Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego, IIA, tłum. Stowarzyszenie Audytorów Wewnętrznych IIA Polska, Warszawa 2001, 14 Ibidem. 15 Ibidem. 16 K. Winiarska, Teoretyczne i praktyczne aspekty..., op. cit., s Ibidem, s Zmieniono nazwę standardów na Międzynarodowe Standardy Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego. Standardy te zostały przetłumaczone na język polski w listopadzie 2009 i opublikowane w marcu 2010 roku na stronie internetowej Stowarzyszenia Audytorów Wewnętrznych IIA - Polska Międzynarodowe Standardy Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego IIA, tłum. Stowarzyszenie Audytorów Wewnętrznych IIA Polska, Warszawa 2009, 21 H. Soczówka, Audyt wewnętrzny w sektorze finansów publicznych w nowych

18 100 uwarunkowaniach prawnych, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Marketingu w Chrzanowie, Prace Naukowe 2006, nr 9, s K. Czerwiński, H. Grocholski, Podstawy audytu wewnętrznego, Wyd. LINK, Szczecin 2003, s K. Knedler, M. Stasik, Audyt wewnętrzny w praktyce, op. cit., s K. Czerwiński, H. Grocholski, op. cit., s Ustawa z 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych, Dz. U. Nr 102, poz H. Soczówka, op. cit., s Komunikat Nr 2 Ministra Finansów z 30 stycznia 2003 r. w sprawie ogłoszenia standardów audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych, Dz. Urz. Ministra Finansów, Nr 3, poz Komunikat Nr 11 Ministra Finansów z 26 czerwca 2006 r. w sprawie standardów audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych, Dz. Urz. Ministra Finansów, Nr 7, poz Dz.U. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm. 30 Dz.Urz. Ministra Finansów, Nr 5, poz E.I. Szczepankiewicz, Wybrane aspekty i uwarunkowania realizacji zasad etyki przez audytorów wewnętrznych, Monitor Rachunkowości i Finansów, 2007, nr 9.

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 29 września 2014 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

AGATA PISZKO. Kontrola zarządcza w szkołach i placówkach oświatowych

AGATA PISZKO. Kontrola zarządcza w szkołach i placówkach oświatowych AGATA PISZKO Kontrola zarządcza w szkołach i placówkach oświatowych Spis treści Kontrola zarządcza w szkołach i placówkach oświatowych 1. Geneza kontroli zarządczej... 3 2. Istota kontroli zarządczej...

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów RAPORT OCENA KONTROLI ZARZĄDCZEJ Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów raport za rok: 2015 Strona 1 z 12 I. WSTĘP: Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi

Bardziej szczegółowo

Audyt systemów informatycznych w świetle standardów ISACA

Audyt systemów informatycznych w świetle standardów ISACA Audyt systemów informatycznych w świetle standardów ISACA Radosław Kaczorek, CISSP, CISA, CIA Warszawa, 7 września 2010 r. 1 Zawartość prezentacji Wstęp Ryzyko i strategia postępowania z ryzykiem Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego

Karta audytu wewnętrznego Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 0050.149.2015 Burmistrza Miasta Lędziny z dnia 08.07.2015 Karta audytu wewnętrznego 1. Karta audytu wewnętrznego określa: cel oraz zakres audytu wewnętrznego; zakres niezależności

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 439/09 Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 8 września 2009 r. STATUT AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE MIASTO SZCZECIN

Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 439/09 Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 8 września 2009 r. STATUT AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE MIASTO SZCZECIN Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 439/09 Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 8 września 2009 r. STATUT AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE MIASTO SZCZECIN 1. 1. Audytem wewnętrznym jest ogół działań obejmujących:

Bardziej szczegółowo

Robert Meller, Nowoczesny audyt wewnętrzny

Robert Meller, Nowoczesny audyt wewnętrzny Robert Meller, Nowoczesny audyt wewnętrzny Spis treści: O autorze Przedmowa CZĘŚĆ I. PODSTAWY WSPÓŁCZESNEGO AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Rozdział 1. Podstawy audytu 1.1. Historia i początki audytu 1.2. Struktura

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie Karty audytu wewnętrznego w Ministerstwie Spraw

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A.

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. Cel i elementy systemu kontroli wewnętrznej 1. System kontroli wewnętrznej umożliwia sprawowanie nadzoru nad działalnością Banku. System kontroli wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku

ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku w sprawie wprowadzenia Karty Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Miasta w Tomaszowie Mazowieckim. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach Załącznik do zarządzenia Rektora UŚ nr 38 z dnia 28 lutego 2012 r. Uniwersytet Śląski w Katowicach Zatwierdzam: Rektor Uniwersytetu Śląskiego Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach Katowice,

Bardziej szczegółowo

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 3 Do Zarządzenia Nr 56/10 STAROSTY KOSZALIŃSKIEGO z dnia 1 października 2010 r. SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ W STAROSTWIE POWIATOWYM W KOSZALINIE Do sporządzenia samooceny wykorzystano

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu

Karta audytu wewnętrznego w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 45 Rektora UMK z dnia 29 kwietnia 2010 r. Karta audytu wewnętrznego w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu I. Postanowienia ogólne. 1 1. Karta Audytu Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego

ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o finansach

Bardziej szczegółowo

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek Kontroler powinien być profesjonalistą, w urzędach oczekuje się, że będzie to ekspert w każdej dziedzinie działania administracji, umiejący odpowiedzieć na najtrudniejsze pytania. W dzisiejszej rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Starosty Suskiego Nr 35/2010 z dnia 30 lipca 2010 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1 Karta audytu wewnętrznego reguluje funkcjonowanie audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r.

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Instrukcja dokonywania samooceny oraz sporządzania oświadczenia o stanie kontroli zarządczej w Szkole Podstawowej nr 4 im. Kawalerów

Bardziej szczegółowo

Audyt i kontrola wewnętrzna. Dr Łukasz Szydełko lukaszsz@prz.edu.pl www.lukaszsz.sd.prz.edu.pl

Audyt i kontrola wewnętrzna. Dr Łukasz Szydełko lukaszsz@prz.edu.pl www.lukaszsz.sd.prz.edu.pl Audyt i kontrola wewnętrzna Dr Łukasz Szydełko lukaszsz@prz.edu.pl www.lukaszsz.sd.prz.edu.pl Audyt i kontrola wewnętrzna Literatura: Puchacz K., Nowe standardy kontroli zarządczej w jednostkach sektora

Bardziej szczegółowo

Nowy wzór sprawozdania ograniczył liczbę umieszczanych w nim informacji.

Nowy wzór sprawozdania ograniczył liczbę umieszczanych w nim informacji. Nowy wzór sprawozdania ograniczył liczbę umieszczanych w nim informacji. W dniu 1 maja 2008 r. zaczęło obowiązywać nowe Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 2008 r. w sprawie trybu sporządzania

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO. 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1

Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO. 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1 Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1. Nazwa JSFP Urząd Miasta zwany dalej Jednostką 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1 3. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Zasady i tryb przeprowadzania audytu wewnętrznego w Politechnice Warszawskiej

Zasady i tryb przeprowadzania audytu wewnętrznego w Politechnice Warszawskiej Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 2 Rektora PW z dnia 25 stycznia 2006 r. Zasady i tryb przeprowadzania audytu wewnętrznego w Politechnice Warszawskiej Rozdział 1 Wstęp 1. Celem Zasad i trybu przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 26/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 23 grudnia 2011 roku

Zarządzenie Nr 26/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 23 grudnia 2011 roku Zarządzenie Nr 26/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 23 grudnia 2011 roku w sprawie wprowadzenia Karty Audytu Wewnętrznego w Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego oraz Programu zapewniania

Bardziej szczegółowo

Karta Audytu Wewnętrznego

Karta Audytu Wewnętrznego Załącznik do Zarządzenia nr 197/2011 Burmistrza Miasta Nowy Dwór Mazowiecki z dnia 27 grudnia 2011r. Karta Audytu Wewnętrznego Niniejsza Karta została opracowana w oparciu o wzór Karty audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 36/2012 z 14 listopada 2012 r.

Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 36/2012 z 14 listopada 2012 r. Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 36/2012 z 14 listopada 2012 r. w sprawie: wprowadzenia Regulaminu Audytu Wewnętrznego Politechniki Gdańskiej Na podstawie art. 68-71 oraz art. 272-296 ustawy

Bardziej szczegółowo

Karta Audytu Wewnętrznego Urząd Gminy i Miasta w Miechowie

Karta Audytu Wewnętrznego Urząd Gminy i Miasta w Miechowie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 21/2012 Burmistrza Gminy i Miasta Miechowa z dnia 20 stycznia 2012 r. Karta Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Gminy i Miasta w Miechowie oraz w gminnych jednostkach organizacyjnych

Bardziej szczegółowo

MAPA ZAPEWNIENIA W ORGANIZACJI

MAPA ZAPEWNIENIA W ORGANIZACJI MAPA ZAPEWNIENIA W ORGANIZACJI tel.: 22 694 30 93 fax: 22 694 33 74 e-mail: sekretariat.da@mofnet.gov.pl www.mofnet.gov.pl Ministerstwo Finansów/ Działalność/ Finanse publiczne/kontrola zarządcza i audyt

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 13/09 Burmistrza Miasta Hajnówka z dnia 30 stycznia 2009 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1. Nazwa JSFP Urząd Miasta Hajnówka zwany dalej Jednostką. 2. Adres Jednostki 17-200

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r.

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem - agenda Zarządzanie ryzykiem - definicje Ryzyko - niepewne

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami publicznymi narzędzia zarządzania finansami publicznymi oraz efektywne sposoby wydatkowania środków publicznych. Marzec 2010 r.

Zarządzanie finansami publicznymi narzędzia zarządzania finansami publicznymi oraz efektywne sposoby wydatkowania środków publicznych. Marzec 2010 r. Zarządzanie finansami publicznymi narzędzia zarządzania finansami publicznymi oraz efektywne sposoby wydatkowania środków publicznych. Marzec 2010 r. Szkolenie organizowane w ramach projektu Poprawa jakości

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne.

I. Postanowienia ogólne. PROCEDURY KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 1 do zarządzenia nr 291/11 Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 15.03.2011 r. I. Postanowienia ogólne. 1 Procedura kontroli zarządczej została opracowana na podstawie

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ROCZNEGO PLANU AUDYTU ORAZ TRYB SPORZĄDZANIA SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA PLANU AUDYTU

OPRACOWANIE ROCZNEGO PLANU AUDYTU ORAZ TRYB SPORZĄDZANIA SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA PLANU AUDYTU Załącznik nr 2 do zarządzenia nr 48/09 Głównego Inspektora Pracy z dnia 21 lipca 2009 r. OPRACOWANIE ROCZNEGO PLANU AUDYTU ORAZ TRYB SPORZĄDZANIA SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA PLANU AUDYTU PROCEDURA P1 SPIS

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA. 1. Celem przeprowadzania audytu wewnętrznego jest usprawnianie funkcjonowania NFZ.

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA. 1. Celem przeprowadzania audytu wewnętrznego jest usprawnianie funkcjonowania NFZ. Zał. do zarządzenia Prezesa NFZ Nr 6 /2006 z dnia 5 września 2006 r. REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA I. Ogólne zasady i cele audytu wewnętrznego 1. Celem przeprowadzania audytu

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 55/2008 Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2008 roku

Zarządzenie Nr 55/2008 Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2008 roku Zarządzenie Nr 55/2008 Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2008 roku w sprawie Karty Audytu Wewnętrznego Zespołu Audytu Wewnętrznego Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego

Bardziej szczegółowo

System kontroli zarządczej w praktyce polskiej administracji publicznej

System kontroli zarządczej w praktyce polskiej administracji publicznej Seminaryjne posiedzenie Kolegium Najwyższej Izby Kontroli 5 grudnia 2012 r. Elżbieta Paliga Kierownik Biura Audytu Wewnętrznego Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej System kontroli zarządczej w praktyce

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 3 z dnia 20.10.214r REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r.

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r. Dz.Urz.MF.06.9.70 KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie ogłoszenia "Kodeksu etyki audytora wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych" i "Karty audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDYTU WEWNĘTRZNEGO URZĘDU GMINY TRĄBKI WIELKIE

RAPORT Z AUDYTU WEWNĘTRZNEGO URZĘDU GMINY TRĄBKI WIELKIE RAPORT Z AUDYTU WEWNĘTRZNEGO URZĘDU GMINY TRĄBKI WIELKIE NA DZIEŃ 1.10.2012 r. 1. Nazwa jednostki. Urząd Gminy Trąbki Wielkie w myśl art. 9 oraz art. 274 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI W ROKU 2010 ZADAŃ KOMITETU AUDYTU DLA DZIAŁÓW ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ, KTÓRYMI KIERUJE MINISTER INFRASTRUKTURY

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI W ROKU 2010 ZADAŃ KOMITETU AUDYTU DLA DZIAŁÓW ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ, KTÓRYMI KIERUJE MINISTER INFRASTRUKTURY Załącznik do Uchwały Nr 1/2011 Komitetu Audytu z dnia 14 lutego 2011 r. w sprawie przyjęcia Sprawozdania z realizacji zadań Komitetu Audytu w roku 2010 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI W ROKU 2010 ZADAŃ KOMITETU

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO Z DNIA 11 MAJA 2015 r.

ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO Z DNIA 11 MAJA 2015 r. ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO Z DNIA 11 MAJA 2015 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Gminy Czernikowo. Na podstawie Standardu 2040 Międzynarodowych Standardów

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 września 2015 r. Poz. 1480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 4 września 2015 r. w sprawie audytu wewnętrznego oraz informacji o pracy i

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 349/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 11 sierpnia 2015 r.

Zarządzenie Nr 349/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 11 sierpnia 2015 r. Zarządzenie Nr 349/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 11 sierpnia 2015 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego Na podstawie art. 274 ust. 3 i art. 276 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o

Bardziej szczegółowo

1.5. ZESPÓŁ DS. SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ

1.5. ZESPÓŁ DS. SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ 1.5. ZESPÓŁ DS. SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ Po zapoznaniu się z Komunikatem Nr 23 Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2009r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych (Dz.

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

BUDOWA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH

BUDOWA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 718 FINANSE. RYNKI FINANSOWE. UBEZPIECZENIA NR 53 2012 ANNA BARTOSZEWICZ HENRYK LELUSZ Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie BUDOWA SYSTEMU KONTROLI

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr R 48/2011 Rektora Politechniki Lubelskiej z dnia 1 września 2011 r.

Zarządzenie Nr R 48/2011 Rektora Politechniki Lubelskiej z dnia 1 września 2011 r. Zarządzenie Nr R 48/2011 Rektora Politechniki Lubelskiej z dnia 1 września 2011 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu audytu wewnętrznego Politechniki Lubelskiej Na podstawie art. 66 Ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

AUDYT BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI Podstawy

AUDYT BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI Podstawy AUDYT BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI Podstawy ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji

Bardziej szczegółowo

METODY I PROCEDURY AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH

METODY I PROCEDURY AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH METODY I PROCEDURY AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH Praca zbiorowa pod redakcją Anny Kostur Wydanie drugie poprawione Katowice 2012 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 Rozdział 1 AUDYT W

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy.

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. ANKIETA / KWESTIONARIUSZ DLA JEDNOSTEK PODLEGŁYCH / NADZOROWANYCH PRZEZ MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO W ZAKRESIE STOSOWANIA STANDARDÓW KONTROLI ZARZĄDCZEJ Kontrola zarządcza stanowi ogół działań

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 12 grudnia 2013 r. Warszawa, dnia 12 grudnia 2013 r. Poz. 51 ZARZĄ DZENIE NR 49 MINISTRA FINANSÓW z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie kontroli zarządczej Na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie

Bardziej szczegółowo

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji dr inż. Bolesław Szomański Wydział Zarządzania Politechnika Warszawska b.szomański@wz.pw.edu.pl Plan Prezentacji

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

SKZ System Kontroli Zarządczej

SKZ System Kontroli Zarządczej SKZ System Kontroli Zarządczej KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Postanowienia ogólne 1 1. Kontrolę zarządczą w PUP stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Punkt widzenia audytora i kierownika jednostki Agnieszka Boboli Ministerstwo Finansów w 22.05.2013 r. 1 Agenda Rola kierownika

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI URZĄD WOJEWÓDZKI W WARSZAWIE

MAZOWIECKI URZĄD WOJEWÓDZKI W WARSZAWIE MAZOWIECKI URZĄD WOJEWÓDZKI W WARSZAWIE REGULAMIN WEWNĘTRZNY ZESPOŁU AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Zatwierdzam Halina Stachura-Olejniczak dyrektor generalny Warszawa, 20 listopada 2014 r. REGULAMIN WEWNĘTRZNY ZESPOŁU

Bardziej szczegółowo

AKSES - SYSTEM AKREDYTACJI I STANDARDÓW DZIAŁANIA INSTYTUCJI WSPARCIA EKONOMII SPOŁECZNEJ PODSUMOWANIE ETAPU TESTOWANIA

AKSES - SYSTEM AKREDYTACJI I STANDARDÓW DZIAŁANIA INSTYTUCJI WSPARCIA EKONOMII SPOŁECZNEJ PODSUMOWANIE ETAPU TESTOWANIA AKSES - SYSTEM AKREDYTACJI I STANDARDÓW DZIAŁANIA INSTYTUCJI WSPARCIA EKONOMII SPOŁECZNEJ PODSUMOWANIE ETAPU TESTOWANIA dr Maciej Frączek Małopolska Szkoła Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

BAKER TILLY POLAND CONSULTING

BAKER TILLY POLAND CONSULTING BAKER TILLY POLAND CONSULTING Wytyczne KNF dla firm ubezpieczeniowych i towarzystw reasekuracyjnych w obszarze bezpieczeństwa informatycznego An independent member of Baker Tilly International Objaśnienie

Bardziej szczegółowo

System kontroli zarządczej w jednostce sektora finansów publicznych

System kontroli zarządczej w jednostce sektora finansów publicznych System kontroli zarządczej w jednostce sektora finansów publicznych Katowice, 2010 1 Cele prezentacji Zapoznanie z definicją i celami kontroli zarządczej, Wskazanie wymagań stawianych jednostce sektora

Bardziej szczegółowo

Obszary zarządzania jednostką a regulacje wewnętrzne Lokalnej Grupy Rybackiej. Poznań, dnia 28 kwietnia 2011 r.

Obszary zarządzania jednostką a regulacje wewnętrzne Lokalnej Grupy Rybackiej. Poznań, dnia 28 kwietnia 2011 r. Obszary zarządzania jednostką a regulacje wewnętrzne Lokalnej Grupy Rybackiej Poznań, dnia 28 kwietnia 2011 r. System kontroli wewnętrznej Standardy kontroli wewnętrznej w Komisji Europejskiej opracowane

Bardziej szczegółowo

Szkolenia z zakresu obligatoryjnego doskonalenia zawodowego biegłych rewidentów zakresy tematyczne

Szkolenia z zakresu obligatoryjnego doskonalenia zawodowego biegłych rewidentów zakresy tematyczne Szkolenia z zakresu obligatoryjnego doskonalenia zawodowego biegłych rewidentów zakresy tematyczne 2015 Moduł I Podatek dochodowy w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym aktualny stan prawny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE OLECKO KWESTIONARIUSZ SAMOOCENY

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE OLECKO KWESTIONARIUSZ SAMOOCENY PROGRAM ZAPEWNIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMI OLECKO Załącznik nr 3 do Programu zapewnienia i poprawy jakości audytu wewnętrznego w Gminie Olecko KWESTIONARIUSZ SAMOOCENY I. ORGANIZACJA

Bardziej szczegółowo

Komitet Audytu kluczowe ogniwo w procesie sprawozdawczości i rewizji finansowej

Komitet Audytu kluczowe ogniwo w procesie sprawozdawczości i rewizji finansowej Komitet Audytu kluczowe ogniwo w procesie sprawozdawczości i rewizji finansowej Prof. Arnold Schilder, Przewodniczący Rady Międzynarodowych Standardów Rewizji Finansowej i Usług Atestacyjnych (IAASB) Giełda

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r.

Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r. Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r. w sprawie ustanowienia Polityki zarządzania ryzykiem w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Koninie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w Lipnie

Karta audytu wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w Lipnie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Burmistrza Nr 31/2011 z dnia 16 maja 2011 roku w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w Lipna Karta audytu wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w

Bardziej szczegółowo

Corporate governance wpływ na efektywność i minimalizację ryzyka procesów biznesowych

Corporate governance wpływ na efektywność i minimalizację ryzyka procesów biznesowych Corporate governance wpływ na efektywność i minimalizację ryzyka procesów biznesowych Seminarium Podkomisji ds. Audytu i Kontroli Wewnętrznej Polskiej Izby Ubezpieczeń 21 maja 2015 Beata Szeląg Agenda

Bardziej szczegółowo

Karta audytu dla Eurosystemu/ESBC i jednolitego mechanizmu nadzorczego

Karta audytu dla Eurosystemu/ESBC i jednolitego mechanizmu nadzorczego Karta audytu dla Eurosystemu/ESBC i jednolitego mechanizmu nadzorczego W niniejszej Karcie audytu Rada Prezesów Europejskiego Banku Centralnego (EBC) określa cel, uprawnienia i odpowiedzialność Komitetu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Poz. 5 DECYZJA NR 4 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ. z dnia 21 lutego 2013 r.

Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Poz. 5 DECYZJA NR 4 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ. z dnia 21 lutego 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Poz. 5 DECYZJA NR 4 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ z dnia 21 lutego 2013 r. w sprawie wprowadzenia

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 625 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 32 2011 AUDYT WEWNĘTRZNY WYBRANE ZAGADNIENIA

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 625 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 32 2011 AUDYT WEWNĘTRZNY WYBRANE ZAGADNIENIA ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 625 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 32 2011 PRZEMYSŁAW ŁAGODZKI Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny AUDYT WEWNĘTRZNY WYBRANE ZAGADNIENIA

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wprowadzenie Notka biograficzna Wykaz skrótów 1. Samorząd terytorialny w Polsce zagadnienia wstępne

Spis treści Wprowadzenie Notka biograficzna Wykaz skrótów 1. Samorząd terytorialny w Polsce zagadnienia wstępne Wprowadzenie... Notka biograficzna... Wykaz skrótów... 1. Samorząd terytorialny w Polsce zagadnienia wstępne... 1 1.1. Wybrane źródła prawa dotyczące gospodarki finansowej samorządu terytorialnego... 1

Bardziej szczegółowo

Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 19 /11. Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Suwałkach z dnia r.

Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 19 /11. Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Suwałkach z dnia r. Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 19 /11 Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Suwałkach z dnia 12.04.2011r. W sprawie organizacji i funkcjonowania kontroli zarządczej w Zarządzie Budynków Mieszkalnych w Suwałkach.

Bardziej szczegółowo

Wytyczne w zakresie programu zapewnienia i poprawy jakości

Wytyczne w zakresie programu zapewnienia i poprawy jakości Wytyczne w zakresie programu zapewnienia i poprawy jakości Opracowanie Departamentu Audytu Sektora Finansów Publicznych Ministerstwa Finansów na podstawie materiałów Instytutu Audytorów Wewnętrznych (IIA)

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY WDRAŻANIA STANDARDÓW KONTROLI ZARZĄDCZEJ W SEKTORZE PUBLICZNYM NA PRZYKŁADZIE JEDNOSTEK ADMINISTRACJI PODATKOWEJ

PROBLEMY WDRAŻANIA STANDARDÓW KONTROLI ZARZĄDCZEJ W SEKTORZE PUBLICZNYM NA PRZYKŁADZIE JEDNOSTEK ADMINISTRACJI PODATKOWEJ ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 669 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 42 2011 ELŻBIETA IZABELA SZCZEPANKIEWICZ KAROLINA SIMON Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu PROBLEMY WDRAŻANIA

Bardziej szczegółowo

PLAN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO NA ROK 2008

PLAN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO NA ROK 2008 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu Szczepanowskiego 15a, 6-541 Poznań (nazwa i adres jednostki sektora finansów publicznych) PLAN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO NA ROK 28 1. Informacje

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarządczej. Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1 w Bydgoszczy. za rok 2012

Oświadczenie o stanie kontroli zarządczej. Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1 w Bydgoszczy. za rok 2012 Oświadczenie o stanie kontroli zarządczej Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1 w Bydgoszczy za rok 2012 Dział I Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej, skutecznej

Bardziej szczegółowo

www.pwc.com/pl Komitety Audytu rola, oczekiwania i najlepsze praktyki 8 listopada 2011 r.

www.pwc.com/pl Komitety Audytu rola, oczekiwania i najlepsze praktyki 8 listopada 2011 r. www.pwc.com/pl Komitety Audytu rola, oczekiwania i najlepsze praktyki 8 listopada 2011 r. Agenda Rola Komitetów Audytu w świetle regulacji Oczekiwania rynku wobec Komitetów Audytu Jak działają komitety

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce

Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce WPROWADZENIE Niniejsze Dobre praktyki komitetów audytu odzwierciedlają najlepsze międzynarodowe wzory i doświadczenia w spółkach publicznych. Nie jest to zamknięta

Bardziej szczegółowo

Kontrola i audyt wewnętrzny w przedsiębiorstwach i w administracji publicznej

Kontrola i audyt wewnętrzny w przedsiębiorstwach i w administracji publicznej Nazwa: Rodzaj: Charakterystyka: Kontrola i audyt wewnętrzny w przedsiębiorstwach i w administracji publicznej Studia podyplomowe realizowane we współpracy z Polskim Instytutem Kontroli Wewnętrznej w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty wdroŝenia systemu zarządzania ryzykiem.

Praktyczne aspekty wdroŝenia systemu zarządzania ryzykiem. Praktyczne aspekty wdroŝenia systemu zarządzania ryzykiem. Szanse i zagroŝenia na przykładzie wybranej jednostki. Krzysztof Chmurkowski Audytor Wewnętrzny (CGAP) Członek SAW IIA Polska, SGI Audyt, a zarządzanie

Bardziej szczegółowo

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy Bydgoszcz, dnia czerwca 2011 r. LBY-4101-33-03/2010 P/10/132 Pan Ryszard Brejza Prezydent Miasta Inowrocławia WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 60/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 2 kwietnia 2012 r.

Zarządzenie Nr 60/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 2 kwietnia 2012 r. Zarządzenie Nr 60/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie wprowadzenia i funkcjonowania w Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego Systemu zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UKatalog Szkoleń: Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UBlok I Podejście procesowe: Zarządzanie procesowe (2 dni) Definicje procesu, zarządzanie procesami, podział i identyfikowanie

Bardziej szczegółowo

NOSEK ( Narzędzie Oceny Systemu Efektywnej Kontroli ) Sporządzili: Bożena Grabowska Bogdan Rajek Anna Tkaczyk Urząd Miasta Częstochowy

NOSEK ( Narzędzie Oceny Systemu Efektywnej Kontroli ) Sporządzili: Bożena Grabowska Bogdan Rajek Anna Tkaczyk Urząd Miasta Częstochowy NOSEK ( Narzędzie Oceny Systemu Efektywnej Kontroli ) Sporządzili: Bożena Grabowska Bogdan Rajek Anna Tkaczyk Urząd Miasta Częstochowy Dziękujemy za współpracę uczestnikom GRUPY INOWACJI SAMORZĄDOWYCH:

Bardziej szczegółowo

Komunikowanie wyników audytu

Komunikowanie wyników audytu Komunikowanie wyników audytu w świetle doświadczeń UM Lublin z uwzględnieniem wyroku TK z 9.04.2015 r. oraz projektu rozporządzenia wykonawczego MF Katowice 2 października 2015 r. Plan wypowiedzi: 1. Dokumentowanie

Bardziej szczegółowo

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego J. Krawiec, G. Ożarek Kwiecień, 2010 Plan wystąpienia Ogólny model bezpieczeństwa Jak należy przygotować organizację do wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka zatwierdzona przez Zarząd dnia 14 czerwca 2010 roku zmieniona przez Zarząd dnia 28 października 2010r. (Uchwała nr 3/X/2010) Tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Karta Audytu Wewnętrznego. w Urzędzie Miejskim w Wyszkowie. i jednostkach organizacyjnych

Karta Audytu Wewnętrznego. w Urzędzie Miejskim w Wyszkowie. i jednostkach organizacyjnych Karta Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w Wyszkowie i jednostkach organizacyjnych SPIS TREŚCI I. Przepisy ogólne... 3 II. Ogólne cele i zasady audytu wewnętrznego... 3 III. Prawa i obowiązki Audytora

Bardziej szczegółowo

AW Jawor 2016 r.

AW Jawor 2016 r. AW.1721.1.2016 KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W URZĘDZIE MIEJSKIM W JAWORZE Jawor 2016 r. SPIS TREŚCI [Wykaz użytych skrótów]... 3 [Podstawa prawna działania]... 3 [Cel audytu wewnętrznego]... 4 [Forma prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 885 ze zm.),

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 885 ze zm.), ZARZĄDZENIE NR 4 / 2014 z dnia 12 grudnia 2014 r. Dyrektora Zespołu Szkół nr 1 im. gen. Jerzego Ziętka w Katowicach w sprawie Regulaminu Kontroli Zarządczej Podstawa prawna: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo