Symptoms of xerostomia on physical examination of patients in late period after allogenic hematopoietic cell transplantation*

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Symptoms of xerostomia on physical examination of patients in late period after allogenic hematopoietic cell transplantation*"

Transkrypt

1 J Stoma 2011, 64, 9: Polish Dental Society Symptoms of xerostomia on physical examination of patients in late period after allogenic hematopoietic cell transplantation* Objawy przedmiotowe w jamie ustnej u pacjentów w późnym okresie po allogenicznej transplantacji komórek krwiotwórczych* Agnieszka Bogusławska-Kapała, 1,3 Barbara Kochańska, 1 Agnieszka Piekarska, 2 Alicja Cackowska-Lass, 1 Julita Barwińska-Płużyńska, 1 Agata Żółtowska 1 1 Department of Conservative Dentistry, Medical University of Gdańsk, Head: Prof. B. Kochańska DDS, PhD; 2 Department and Clinic of Hematology and Transplantation, Medical University of Gdańsk, Head: Prof. A. Hellman MD, PhD; 3 Department of Conservative Dentistry, Medical University of Warsaw, Head: Prof. E. Jodkowska DDS, PhD Summary Introduction: Xerostomia has been reported to be one of the major oral complications in the early period (up to 100 days) after allogeneic hematopoietic cell transplantation (allohct). Aim of study: To evaluate the type, frequency and severity of oral pathologies which could be associated with alterations in saliva secretion with regard to the time after allohct. Material and methods: The study comprised 46 patients at between 3.5 months and 7 years after allohct. The following objective symptoms were evaluated: lip and oral dryness, including tongue dryness, and angular cheilitis. Results: The symptoms which could result from salivary gland hypofunction were found in forty patients. The most frequent findings were lip dryness and inadequate moistening of the oral mucosa. The lower the salivary secretion both resting and stimulated, the worse the moistening of oral mucosa. Conclusions: The moistening of oral mucosa significantly decreased with lowered saliva secretion but it was not related to the duration of the posttransplant period. Streszczenie Wprowadzenie: suchość jamy ustnej to jedno z najistotniejszych powikłań stomatologicznych występujących we wczesnym okresie (do setnej doby) po allogenicznym przeszczepieniu komórek krwiotwórczych (allohct). Cel pracy: określenie rodzaju, częstości występowania i nasilenia patologicznych zmian w jamie ustnej, mogących mieć związek z obniżeniem wydzielania śliny z uwzględnieniem jej wydzielania i czasu, jaki upłynął od allohct. Materiał i metody: badaniem objęto 46 osób od 3,5 miesiąca do 7 lat po allohct. W badaniu przedmiotowym oceniono: suchość czerwieni wargowej, suchość błony śluzowej jamy ustnej, w tym suchość języka oraz zapalenie kątów ust. Wyniki: objawy przedmiotowe, mogące mieć związek z obniżeniem wydzielania śliny stwierdzono u 40 pacjentów. Im mniejsza była szybkość wydzielania śliny zarówno spoczynkowej jak i stymulowanej, tym nawilżenie błony śluzowej jamy ustnej było gorsze. Podsumowanie: nawilżenie błony śluzowej jamy ustnej pogarszało się istotnie wraz ze spadkiem wydzielania śliny, natomiast nie zależało ono od czasu, jaki upłynął od transplantacji. KEYWORDS: allogeneic hematopoietic cell transplantation, saliva secretion, xerostomia, objective symptoms HASŁA INDEKSOWE: allotransplantacja komórek krwiotwórczych, wydzielanie śliny, suchość jamy ustnej, objawy przedmiotowe *Project financed by research funds of Medical University of Gdańsk within the framework of own research conducted by BW/763 and ST-31. *Praca finansowana z funduszy GUM na badanie własne BW/763 i ST

2 A. Bogusławska-Kapała et al. J Stoma Introduction Allogeneic hematopoietic cell transplantation (allohct) is a treatment procedure used more and more frequently in therapy of various diseases, however, it carries a high risk of complications, including oral ones. 1-5 Authors, evaluating oral health of patients in the early period after allohct (up to one hundred days), pointed out that xerostomia is one of the most frequent complications (13% to 100%) According to previous pulications, 1,2 resting and stimulated saliva secretion was below the norm in more than a half of the examined. Moreover, as many as 36/46 patients suffered from subjective symptoms which could be associated with decreased salivation. Therefore, on physical examination, it was crucial to pay attention to any symptoms which could be associated with decreased salivation, such as dryness of the lips (xerochilia), oral mucosa dryness, including tongue dryness and angular cheilitis. 12 Aim of study The aim of the following study was to evaluate frequency and intensity of clinical symptoms in mouth, which could be associated with saliva secretion disorders. Salivation rate and the time that has passed since allohct was taken into consideration in the analysis. Material and methods The study comprised 46 patients (17 females and 29 males) aged 19 to 54 years (38.3±10.5), in whom allohct was performed between 3.5 months to 7 years previously monitored by the Chair and Clinic of Hematology and Transplantation of Medical University Wstęp Allogeniczne przeszczepianie komórek hematopoezy (allohct), procedura lecznicza stosowana coraz powszechniej w terapii wielu schorzeń, wiąże się z wysokim ryzykiem powikłań, w tym również powikłań stomatologicznych. 1-5 Autorzy oceniający stan zdrowia jamy ustnej pacjentów będących we wczesnym okresie po allohct (do setnej doby), zwracają uwagę na suchość, jako na jedno z częściej (13% 100%) występujących powikłań Jak wynika z poprzednich publikacji 1,2 u ponad połowy badanych stwierdzono wydzielanie śliny spoczynkowej i stymulowanej poniżej normy. Dodatkowo z powodu subiektywnych dolegliwości mogących mieć związek z obniżeniem wydzielania śliny cierpiało aż 36/46 osób. Stąd w badaniu przedmiotowym jamy ustnej należało zwrócić uwagę na objawy mogące mieć związek z obniżonym wydzielaniem śliny takie, jak suchość czerwieni wargowej, suchość błony śluzowej jamy ustnej, w tym suchość języka oraz zapalenie kątów ust. 12 Cel pracy Celem pracy była ocena częstości występowania i nasilenia objawów przedmiotowych, występujących w jamie ustnej, mogących mieć związek z zaburzeniami w wydzielaniu śliny. W analizie uwzględniono szybkość wydzielania śliny oraz czas, jaki upłynął od allohct. Materiał i metody Badaniem objęto 46 osób (17 kobiet i 29 mężczyzn), w wieku od 19 do 54 lat ( = 38,3, SD = 10,5), znajdujących się od 3,5 miesięcy do 7 lat po allohct, będących pod opieką Katedry i Kliniki Hematologii i Transplantologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Na 644

3 2011, 64, 9 Xerostomia wykonanie badań uzyskano zgodę Komisji Bioetyki AMG nr NKEBN/886/2004. Badania wykonano zgodnie z zaleceniami Konwencji Helsińskiej. Pacjentów podzielono na trzy grupy w zależności od czasu, jaki upłynął od zabiegu przeszczepienia, uwzględniając w ten sposób stopniowy proces rekonstytucji układu krwiotwórczego po allohct i jego ewentualny wpływ na procesy zachodzące w jamie ustnej. 4,13,14 I grupę stanowiły osoby będące od 3,5 do 10 miesięcy po transplantacji (tzn. niedojrzałości układu krwiotwórczego). II grupa obejmowała pacjentów będących od 12 do 24 miesięcy po transplantacji (tj. w fazie postępującej stabilizacji układu krwiotwórczego). III grupę stanowiło 12 osób będących powyżej 24 miesięcy po transplantacji (tj. w okresie osiągniętej pełnej dojrzałości układu krwiotwórczego). Grupa kontrolna składała się z 27 ogólnie zdrowych osób, losowo wybranych według wieku i płci, które wyraziły zgodę na wykonanie badania klinicznego (Tab. 1). Przedmiotowe badanie stomatologiczne wykonywano w warunkach gabinetu stomatologicznego, za pomocą wzroku i dotyku, w świetle naturalnym i sztucznym. W badaniu tym zwracano uwagę na zabarwienie skóry twarzy (prawidłowej barwy, blada, zaczerwieniona) i stopień jej nawilżenia (prawidłowo nawilżona, sucha). Ocenie poddano czerwień wargową, określając jej zabarwienie (prawidłowe, blade, żywo czerwone), grubość (zmiany zanikowe, obrzęki) i stopień wilgotności. Wargi badano również pod kątem obecności mikrostomii oraz wykwitów, w tym zwłaszcza zmian złuszczających, pęcherzyków, owrzodzeń, strupów, pęknięć. Zwracano także uwagę na występowanie stanów zapalnych i zbliznowaceń w obrębie kątów ust. W wyglądzie błony śluzowej jamy ustnej oceniano jej zabarwienie (różowa, zaczerwieniona, blada), gładkość (gładka, szorstka, pomarszczona), połysk (lśniąca, maof Gdańsk. The consent of the Bioethics Committee of MUG was obtained: N o NKEBN/886/2004. The study was conducted in accordance with the recommendations of the Helsinki Convention. The patients after transplantations were divided into three groups depending on the time that had passed since the transplantation; this enabled taking into account the gradual process of hematopoietic system reconstruction after allohct and its possible influence on the processes within the oral cavity. 4,13,14 Group I consisted of patients at 3.5 to 10 months after transplantation (i.e. the phase of immaturity of the hematopoietic system). Group II was composed of patients between 12 and 24 months after transplantation (i.e. the phase of gradual stabilization of the hematopoietic system). Group III consisted of 12 patients in the period after 24 months from the date of transplantation (i.e. the phase of full maturity of the hematopoietic system). The control group comprised 27 generally healthy individuals who were randomly selected according to their age and gender and who gave their consent to participate in clinical trials (Table 1). Dental physical examination was conducted in the conditions of a dental surgery, in natural and artificial light by means of sight and touch. Face pigmentation (proper colour, paleness, reddening) and its moistening degree (properly moistened, dry). Lips, their colour (regular, pale, vividly red), their thickness (atrophic changes, swelling) and degree of moistening were evaluated as well. Lips were also examined for microstomia and skin eruptions: exfoliative changes, blisters, ulcerations, crusts and cracks in particular. The occurrence of inflammations and cicatrisations within the angles of the mouth were also noted. As far as the appearance of oral mucosa was concerned, the following aspects were 645

4 A. Bogusławska-Kapała et al. J Stoma T a b l e. 1. Distribution of patients depending on the time that has passed since allohct Group Number of patients Time after allohct [months] Age of examined patients [years] N scope SD Me scope SD Me I II III Total evaluated: its colour (pink, reddened, pale), its smoothness (smooth, rough, creased), its gloss (shiny, matt) as well as the degree of moistening using a 3-grade scale to assess oral mucosa dryness: 15,16 1º of moistening proper moistening of oral mucosa: smooth, shiny, pink oral mucosa; clear saliva; 2º of moistening superficial moistening of oral mucosa: with mouth open it stops being shiny and wet after a few seconds; applied roll of xylogen sticks to its surface; small amount of sticky saliva can be seen; 3º of moistening dry oral mucosa, parchment-like and creased; a very small amount of turbid and foaming secretion can be seen. The appearance of the tongue was also evaluated in detail. Its colour (regular, vividly red), the presence or lack of filiform papillae, smoothness or fissuring of the tongue s surface, the occurrence, amount and colour of fur on the dorsum, as well as the presence of lesions such as: scars, erosions, ulcerations and lichenoid changes were all specified The following tests were used for the statistical analysis: the non-parametric Mann-Whitney U test, the chi-square test for qualitative variables and Spearman rank correlation. The assumed significance level was p<0.05. towa) oraz stopień nawilżenia, z wykorzystaniem skali trzystopniowej, do oceny suchości błony śluzowej: 15,16 1º nawilżenia prawidłowe nawilżenie błony śluzowej: (błona śluzowa gładka, lśniąca, różowa, ślina przezroczysta); 2º nawilżenia błona śluzowa pozornie nawilżona (przy otwartych ustach po kilku sekundach przestaje być lśniąca i wilgotna, założony wałek ligniny przykleja się do jej powierzchni, widoczna jest niewielka ilości ciągnącej się śliny), 3º nawilżenia błona śluzowa sucha, pergaminowa, pomarszczona, (zauważa się bardzo małe ilości mętnej, pienistej wydzieliny). Szczegółowej ocenie poddano także wygląd języka. Określono jego zabarwienie (prawidłowe, żywo czerwone), obecność lub brak brodawek nitkowatych, wygładzenie lub pobruzdowanie powierzchni grzbietowej języka, występowanie, ilość oraz barwę nalotu na powierzchni grzbietowej, jak również obecność zmian typu: blizny, nadżerki, owrzodzenia i zmiany lichenoidalne W analizie statystycznej wykorzystano test nieparametryczny U Manna-Whitneya, test niezależności chi-kwadrat dla zmiennych niemierzalnych, a ponadto zastosowano analizę korelacji, obliczając współczynniki korelacji Spearmana. Za poziom istotności przyjęto p<0,

5 2011, 64, 9 Xerostomia T a b l e 2. Dryness of the lips (xerochilia), angular cheilitis and oral mucosa dryness (2º and 3º of moistening) on clinical physical examination among patients in different periods after allohct, and in the control group Examined clinical symptoms Number of patients after allohct, with presence of examined clinical symptoms Group I (N=20) Group II (N=14) Group III (N=12) Total (N=46) Control group (N=27) n n n n n Dryness of the lips Oral mucosa dryness (2ºand 3º of moistening) Angular cheilitis Number of patients with no symptoms mentioned above Number of patients with at least one symptom mentioned above 1 a 1 b 4 6 c a, d 13 b 8 d 40 c 6 Difference significance evaluated by the chi-square test *p<0.05 a-a, b-b ***p<0.001 a-a, b-b, c-c, d-d. Results Table 2 presents the comparison of data from physical examination concerning the frequency of dryness of the lips, oral mucosa dryness (defined as 2º and 3º of moistening) and angular cheilitis in patients at different periods since allohct. Out of 46 patients, only 6 did not manifest any of the abovementioned symptoms; in the remaining 40 these symptoms were observed with varied intensity (statistically significant difference). Lip dryness (37/46 patients) and oral mucosa dryness (30/46 patients) were the most frequent symptoms while angular cheilitis was observed much less frequently (2/46 patients). Angular cheilitis was not reported in the control group, however, oral mucosa dryness was noted in 6/27 patients and dryness of the lips in 2/27 of patients. The number of subjects from the control group who did not manifest any of the above-mentioned symptoms of dryness was 21/27 (Tab. 2). Wyniki W Tab. 2 zestawiono dane dotyczące częstości występowania w badaniu przedmiotowym suchości czerwieni warg, suchości błony śluzowej jamy ustnej (określanej jako 2º i 3º nawilżenia) oraz zapalenia kątów ust u pacjentów będących po allohct. Ogółem na 46 badanych, tylko u 6 osób nie stwierdzono obecności żadnego z wyżej wymienionych objawów, zaś u pozostałych 40 osób występowały one w różnym nasileniu (różnica istotna statystycznie). Najczęściej obserwowano suchość czerwieni wargowej (37/46 badanych) i suchość błony śluzowej jamy ustnej (30/46 badanych), natomiast zapalenie kątów ust stwierdzono tylko u 2/46 osób. W grupie kontrolnej nie stwierdzono zapalenia kątów ust, natomiast suchość błony śluzowej jamy ustnej stwierdzono u 6/27 badanych, zaś suchość czerwieni wargowej występowała w 2/27 przypadków. Badanych z grupy kontrolnej, u których nie wystąpił żaden z wymienionych powyżej objawów suchości było 21/27 (Tab. 2). 647

6 A. Bogusławska-Kapała et al. J Stoma While analysing the above-mentioned data as regards the time that has passed since transplantation, it can be concluded that the highest percentage of patients with dryness of the lips was found in Groups I and II. In Group III, on the other hand, this percentage was lower and equalled 8/12, however, the observed difference was statistically insignificant. As far as the oral mucosa dryness is concerned, the highest percentage of patients with this symptom was found in Group I (15/20), and in other groups it was lower (8/14). In Group II and Group III (7/12) (differences statistically insignificant). Patients who did not show either dryness of the lips, angular cheilitis, or oral mucosa dryness constituted a low percentage among patients from Groups I and II (1/20 and 1/14, respectively), whereas in Group III an increase in the percentage of patients with none of the symptoms that could be related to salivary impairment was observed (the difference at the limit of statistical significance). Patients after allohct with abnormal moistening of the oral mucosa constituted the statistical majority: in 24/46 of cases it was seemingly moistened (classified as 2º of moistening), whereas parchment-like, dry, red and creased oral mucosa (classified as 3º of moistening) was observed in 6/46 of all patients. Proper moistening of the oral mucosa was observed statistically less frequently in 16 out of 46 patients after allohct. The controls with properly moistened oral mucosa (1º of moistening) constituted a majority (21/27), and parchment-like, dry, red and creased oral mucosa (3º of moistening) was not reported. Adequate moistening of oral mucosa (classified as 1º of moistening) was the least frequent finding in Group I (5/20). In Groups II and III the percentage was higher and it amounted to 6/14 and 5/12, respectively. Analizując powyższe zależności od czasu, jaki upłynął od transplantacji można stwierdzić, że największy odsetek osób z suchością czerwieni wargowej występował w I i II grupie. Natomiast w III grupie liczba takich osób była niższa i wynosiła 8/12, jednak obserwowana różnica nie była istotna statystycznie. W przypadku suchości błony śluzowej jamy ustnej, najwięcej osób z tym objawem było w I grupie (15/20), zaś w pozostałych grupach było ich mniej (8/14). W II grupie oraz w III grupie (7/12 osób) (różnice statystycznie nieistotne). Osoby, u których nie stwierdzono ani suchości warg bądź zapalenia kątów ust, ani suchości błony śluzowej jamy ustnej stanowiły niewielką liczbę wśród pacjentów z I i II grupy (1/20 i 1/14). Natomiast w III grupie stwierdzono aż 4/12 osób bez żadnego z objawów mogących świadczyć o zaburzeniach w wydzielaniu śliny (różnica na granicy istotności statystycznej). Wśród osób po allohct istotnie statystycznie przeważali pacjenci z nieprawidłowym nawilżaniem błony śluzowej jamy ustnej. U 24/ 46 pacjentów było to pozorne nawilżenie (2º nawilżenia). Natomiast pergaminową, zaczerwienioną i suchą błonę śluzową (3º nawilżenia) stwierdzono u 6/46 pacjentów po allohct. Prawidłową wilgotność błony śluzowej stwierdzono istotnie statystycznie rzadziej u 16 spośród 46 osób po allohct. W grupie kontrolnej, przeważały osoby z prawidłowo nawilżoną błoną śluzową jamy ustnej (1º nawilżenia u 21/27 osób). Z kolei pergaminowej, zaczerwienionej i suchej błony śluzowej (3º nawilżenia) nie miała żadna osoba z grupy kontrolnej. Stwierdzono także, że prawidłowo nawilżona błona śluzowa jamy ustnej (1º nawilżenia) występowała najrzadziej u osób z I grupy (5/20 pacjentów). Natomiast w pozostałych grupach liczba pacjentów była wyższa i wy- 648

7 2011, 64, 9 Xerostomia Seeming moistening of the oral mucosa (classified as 2º of moistening) occurred most frequently in patients in the first period after transplantation (12/20). On the other hand, 3º of moistening was observed primarily in Group I (3/20) and in Group II (2/14). In Group III, which comprised patients in a late period after transplantation, there was only 1 case of a patient with 3º of moistening. The tendency showing the decrease of the number of patients suffering from oral mucosa dryness with time after allohct was not statistically significant. A detailed analysis of correlation between the time after transplantation and the degree of oral mucosa moistening revealed no statistical significance (Tab. 3). The negative, statistically significant correlation between the oral mucosa moistening degree and both resting and stimulated saliva secretion rate was found in patients after allohct. It was noted that resting saliva secretion rate was the highest in patients with proper moistening of the oral mucosa (1º of moistening) (0.41 ml/min). 1 In comparison with this group, patients with oral mucosa dryness (2º and 3º of moistening) had significantly lower resting saliva secretion rate (0.17 ml/ min). A similar regularity was observed in the control group, where resting saliva secretion rate was significantly higher in subjects with proper moistening of the oral mucosa (0.48 ml/min) in comparison with subjects with abnormal moistening of oral mucosa (0.18 ml/min). Resting saliva secretion rate in the controls, whose oral mucosa was properly moistened, was not statistically different from resting saliva secretion rate in patients after allohct with the same degree of oral mucosa moistening. As far as seemingly moistened oral mucosa is concerned (2º of moistening), resting saliva secretion rate was also similar nosiła: 6/14 badanych w II grupie oraz 5/12 w III grupie. Pozorne nawilżenie błony śluzowej (2º nawilżenia) występowało najczęściej u pacjentów w pierwszym okresie po transplantacji (12/20). Natomiast 3º nawilżenia błony śluzowej występował przede wszystkim w I grupie (3/20) i II (2/14). W III grupie, obejmującej osoby będące najdłużej po transplantacji, stwierdzono tylko jeden przypadek osoby z 3º nawilżenia. Opisana powyżej tendencja do spadku liczby osób z suchością błony śluzowej jamy ustnej w miarę upływu czasu po allohct nie była istotna statystycznie. Szczegółowa analiza korelacji pomiędzy czasem po transplantacji, a stopniem nawilżenia błony śluzowej jamy ustnej wykazała brak istotności statystycznej (Tab. 3). Stwierdzono istotną statystycznie ujemną korelację pomiędzy stopniem nawilżenia błony śluzowej jamy ustnej, a szybkością wydzielania śliny zarówno spoczynkowej, jak i stymulowanej w grupie pacjentów po allohct. Jak zauważono, w grupie osób po allohct szybkość wydzielania śliny spoczynkowej była najwyższa (0,41 ml/min) u pacjentów z prawidłowo nawilżoną błoną śluzową (1º nawilżenia). 1 W porównaniu z tą grupą, osoby, u których stwierdzono występowanie suchości błony śluzowej (2º i 3º nawilżenia) miały istotnie statystycznie niższą szybkość wydzielania śliny spoczynkowej (0,17 ml/min). Podobną prawidłowość zaobserwowano w grupie kontrolnej, gdzie szybkość wydzielania śliny spoczynkowej była istotnie statystycznie wyższa u osób z prawidłowo nawilżoną błoną śluzową jamy ustnej (0,48 ml/min) w porównaniu z osobami o nieprawidłowo nawilżonej błonie śluzowej (0,18 ml/min). Szybkość wydzielania śliny spoczynkowej u osób z grupy kontrolnej z prawidłowo nawilżoną błoną śluzową jamy ustnej nie różniła się istotnie od szybkości wy- 649

8 A. Bogusławska-Kapała et al. J Stoma T a b l e 3. Saliva secretion rate in patients after allohct depending on oral mucosa moistening degree and in comparison with the control group Saliva secretion rate [ml/min] Oral mucosa moistening degree Patients after allohct (N=46) Control group (N=27) resting stimulated resting stimulated ± δ ± δ ± δ ± δ Proper oral mucosa moistening (1º of moistening) Abnormal oral mucosa moistening including: 2º of moistening 3º of moistening Correlation between saliva secretion rate and oral mucosa moistening degree in patients after allohct, tested by Spearman rank correlation Correlation between time after allohct and oral mucosa moistening degree, tested by Spearman rank correlation n = 0.41±0.18 a 1.2±0.46 b n = 0.48±0.19 c 1.38±0.47 d n = 0.17± 0.10 a n = 0.18±0.10 n = 0.13±0.12 r = ***p< ±0.31 b 0.54± ±0.24 r = ***p<0.001 r = 0.089, p = (Lack of correlation) n = 0.18±0.11 c n = 0.18±0.11 n = ±0.20 d 0.97±0.20 Difference significance evaluated by Mann-Whitney U test: **p<0,01 c-c, d-d, ***p<0,001 a-a, b-b. in group of patients after allohct and in the control group (Tab. 3). While analysing stimulated saliva secretion rate in patients after allohct, who had varied degrees of oral mucosa moistening, it was found that the highest secretion rate had been observed in patients with proper oral mucosa moistening (1.2 ml/min). In comparison with this group, stimulated saliva secretion rate in patients who had symptoms of oral mucosa dryness (2º and 3º of moistening) was lower (0.49 ml/min), and the difference was statistically significant (Tab. 3). Discussion It was found that patients in the late period after allohct frequently showed both subjective feeling of dry mouth and abnormal oral mucosa moistening. Inadequate oral dzielania śliny spoczynkowej u pacjentów po allohct z tym samym stopniem nawilżenia błony śluzowej. Również w przypadku pozornie nawilżonej błony śluzowej jamy ustnej (2º nawilżenia), szybkość wydzielania śliny spoczynkowej w grupie po allohct i grupie kontrolnej była podobna (Tab. 3). Analizując szybkość wydzielania śliny stymulowanej w grupach pacjentów po allohct, u których odnotowano poszczególne stopnie nawilżenia błony śluzowej jamy ustnej stwierdzono, że najwyższa szybkość wydzielania (1,2 ml/min) występowała u osób z prawidłowo nawilżoną błoną śluzową (ocena subiektywna). W porównaniu do tej grupy, szybkość wydzielania śliny stymulowanej w grupie chorych z objawami suchości błony śluzowej (2º i 3º nawilżenia) była niższa (0,49 ml/min), zaś występująca różnica była statystycznie istotna (Tab. 3). 650

9 2011, 64, 9 Xerostomia W grupie pacjentów będących w późniejszym okresie po allohct, występowaniu subiektywnego uczucia suchości jamy ustnej często towarzyszyło nieprawidłowe nawilżenie błony śluzowej jamy ustnej. Niedostatecznie nawilżoną błonę śluzową (2º i 3º nawilżenia) miało aż 30/ 46 badanych. Podobne spostrzeżenia dotyczące osób po przeszczepieniu szpiku kostnego, poczynili Sobczyńska i wsp., 19 którzy w badaniu przedmiotowym stwierdzili występowanie suchości błony śluzowej jamy ustnej u 12 spośród 18 osób 6 miesięcy po allohct. Natomiast Schubert i wsp. 20 oceniając grupę 60 osób będących od 6 do 16 miesięcy po allohct, w badaniu przedmiotowym obserwowali suchość błony śluzowej jamy ustnej w mniejszym odsetku przypadków (35%). Wprawdzie autorzy podkreślili, że występowanie subiektywnego uczucia suchości jamy ustnej u chorych po transplantacji dodatnio korelowało z pojawieniem się klinicznych objawów sugerujących obniżone wydzielanie śliny, jednak nie badali oni szybkości wydzielania śliny w tej grupie chorych. Inne spostrzeżenia poczynili Nakamura i wsp., 18 którzy u żadnego z 37 badanych przez siebie pacjentów, będących od stu dni do 3 lat po allohct, nie stwierdzili objawów przedmiotowych suchości błony śluzowej jamy ustnej, pomimo, że około połowa z tych osób podawała występowanie subiektywnego uczucia suchości, a 40% badanych miało wydzielanie śliny stymulowanej poniżej normy. Wyniki obserwacji własnych wskazują, że nieprawidłowe nawilżenie błony śluzowej jamy ustnej występowało u osób po allohct głównie pod postacią pozornego nawilżenia (2º 24/46), natomiast rzadziej obserwowano pergaminową, zaczerwienioną i suchą błonę śluzową (6/46 osób). Warto podkreślić, że stwierdzono statystycznie znamienną zależmucosa moistening (2º and 3º of moistening) was observed in as many as 30/46 of the examined. Similar observations concerning patients after bone marrow transplantation were made by Sobczyńska et al., 19 who, during physical examination, found oral mucosa dryness in 12 out of 18 patients at 6 months since allohct. On the other hand, Schubert et al. 20 who evaluated 60 subjects in the period between 6 and 16 months after allohct observed oral mucosa dryness on physical examination in the lower percentage of cases (35%). Although the authors emphasized that subjective feeling of dry mouth in patients after transplantation positively correlated with the occurrence of clinical symptoms suggesting decreased saliva secretion, they did not examine salivation rate in this group of patients. Different observations were made by Nakamura et al. 18 who found no objective symptoms of oral mucosa dryness in the total of 37 patients at between 100 days and 3 years after allohct, although around half of these patients reported subjective feeling of dryness, and 40% of the examined showed stimulated saliva secretion rate below normal. The results of our own research indicate that abnormal oral mucosa moistening could be found in patients after allohct mainly in the form of seeming moistening (2º of moistening 24/46), whereas parchment-like, dry, red and creased oral mucosa was observed less frequently (6/46). It is worth noting that the relation between oral mucosa moistening degree and both resting and stimulated saliva secretion rate was statistically significant. Oral mucosa dryness, classified as 2º and 3º of moistening, was accompanied by statistically significant decrease of the average resting and stimulated saliva secretion rate to the values defined as oligosialia. On the other hand, patients with adequate oral mucosa moistening Omówienie wyników i dyskusja 651

10 A. Bogusławska-Kapała et al. J Stoma (classified as 1º of moistening) had proper average secretion rate of resting and stimulated saliva. It has been noted in the presented research that the problem of abnormal oral mucosa moistening did not decrease significantly with time after transplantation, as it occurred in the case of subjective feeling of dryness. 1 The percentage of patients with abnormal oral mucosa moistening was the highest in Group I (15/20), however, the differences between Groups I, II and III were not statistically significant. Statistically significant correlation between time after transplantation and oral mucosa moistening degree was not found, either. It is a very important observation because it suggests that even after a long period since transplantation, a dental practitioner can come across cases of patients after allohct with abnormal oral mucosa moistening, indicating some serious disorders in saliva secretion. It should be noted that in academic literature there are no publications which discuss the issue of changing dynamics in oral mucosa moistening degree with time after allohct. Moreover, no publications concerning relations between oral mucosa moistening degree and salivation rate in patients after one hundred days since transplantation, could be found. While analysing other objective symptoms which could indicate disorders in saliva secretion, it was noticed that dryness of the lips (xerochilia) occurred in 37/46 of patients after allohct. This observation was statistically significant in comparison with the control group where only 2/27 of subjects had symptoms of this kind. On the other hand, another symptom which could be associated with disorders in saliva secretion, i.e. angular cheilitis, was observed very rarely in the examined group after transplantation (2/46). Schubert et al. 20 noted dryness of the lips in a ność pomiędzy stopniem nawilżenia błony śluzowej jamy ustnej a szybkością wydzielania śliny, zarówno spoczynkowej, jak i stymulowanej. Suchości błony śluzowej jamy ustnej, określanej jako 2º i 3º nawilżenia, towarzyszył istotny statystycznie spadek średniej szybkości wydzielania śliny spoczynkowej i stymulowanej, do wartości uznawanych za oligosialię. Natomiast u pacjentów z właściwym nawilżeniem błony śluzowej jamy ustnej (1º nawilżenia), średnia szybkość wydzielania śliny spoczynkowej i stymulowanej była prawidłowa. W niniejszych badaniach zwrócono uwagę na to, że odwrotnie niż to miało miejsce w przypadku subiektywnego uczucia suchości, problem występowania nieprawidłowego nawilżenia błony śluzowej jamy ustnej nie malał istotnie w miarę upływu czasu po transplantacji. 1 Odsetek osób z nieprawidłowo nawilżoną błoną śluzową był co prawda najwyższy w I grupie (15/20), jednak obserwowane różnice pomiędzy I, II i III grupą nie były istotne statystycznie. Nie stwierdzono także istotnej statystycznie korelacji pomiędzy czasem, jaki upłynął od przeszczepienia, a stopniem nawilżenia błony śluzowej jamy ustnej. Jest to ważne spostrzeżenie, ponieważ sugeruje, że nawet w okresie bardzo odległym od transplantacji lekarz stomatolog może spotkać się z przypadkami osób po allohct, o nieprawidłowo nawilżonej błonie śluzowej jamy ustnej, czyli z objawem sugerującym występowanie poważnych zaburzeń w wydzielaniu śliny. Należy zaznaczyć, że w dostępnym piśmiennictwie brak jest publikacji omawiających zagadnienie dynamiki zmian w stopniu nawilżenia błony śluzowej jamy ustnej w miarę upływu czasu po allohct, jak również nie znaleziono prac badających zależności pomiędzy stopniem nawilżenia błony śluzowej a szybkością wydzielania śliny u pacjentów powyżej setnej doby od transplantacji. Analizując kolejne objawy podmiotowe mo- 652

11 2011, 64, 9 Xerostomia lower percentage of cases (in approximately 35% of the examined at between 180 and 500 days after allohct), and angular cheilitis was observed only in 6% of patients, which corresponds to our own research. Conclusions 1. Objective symptoms which can be associated with disorders in saliva secretion were found in statistically significant majority of patients. 2. The most frequently observed symptom was dryness of the lips as well as abnormal oral mucosa moistening, whereas angular cheilitis occurred much less frequently. Inadequate oral mucosa moistening was mainly observed as seeming oral mucosa moistening. 3. The lower the resting and stimulated saliva secretion rate, the worse oral mucosa moistening (statistically significant relation). 4. Statistically significant correlation between oral mucosa moistening degree and time after allohct was not observed. The percentage of patients with dryness of the lips did not change significantly depending on the time after transplantation. gące wskazywać na zaburzenia w wydzielaniu śliny stwierdzono, że suchość czerwieni wargowej występowała u 37/46 pacjentów po allohct. Stanowiło to istotną statystycznie różnicę w porównaniu z grupą kontrolną, w której tylko 2/27 osób miało objaw tego rodzaju. Natomiast inny objaw mogący mieć związek z zburzeniem wydzielania śliny, tzn. zapalenie kątów ust, pojawiało się bardzo rzadko w badanej grupie po transplantacji (2/46). Schubert i wsp. 20 stwierdzili występowanie suchości warg w mniejszym odsetku przypadków (u około 35% badanych będących od 180 do 500 dni po allohct), z kolei zapalenie kątów ust obserwowali u niewielkiego odsetka osób (6%) podobnie jak to stwierdzono w badaniach własnych. Wnioski 1. U istotnej statystycznie większości pacjentów, stwierdzano objawy przedmiotowe mogące mieć związek z zaburzeniem wydzielania śliny. 2. Najczęściej obserwowano suchość czerwieni wargowej i nieprawidłowe nawilżenie błony śluzowej jamy ustnej. Natomiast zapalenie kątów ust występowało zdecydowanie rzadziej. Niedostateczne nawilżenie błony śluzowej jamy ustnej występowało głównie pod postacią pozornego nawilżenia. 3. Im mniejsza była szybkość wydzielania śliny zarówno spoczynkowej, jak i stymulowanej, tym nawilżenie błony śluzowej jamy ustnej było gorsze (zależność statystycznie znamienna). 4. Nie obserwowano istotnej statystycznie korelacji między stopniem nawilżenia błony śluzowej a czasem, który upłynął po allohct. Również odsetek osób z suchością warg nie zmieniał się znacząco w zależności od czasu po transplantacji. 653

12 A. Bogusławska-Kapała et al. J Stoma References 1. Bogusławska-Kapała A, Kochańska B, Piekarska A, Cackowska-Lass A, Barbieńska- Płużyńska, Żółtkowska A: Evaluation of salivery glands secretion of patients in the late period after allogenic hematopcietic cell transplantation. J Stoma 2011; 64, 7: Bogusławska-Kapała A, Kochańska B, Piekarska A, Cacklowska-Lass A, Barbieńska- Płużyńska, Żółtkowska A: Subjective symptoms possibly associated with disorders of saliva secretion in patients in the late period after allogeneic hematopoietic cell transplantation. J Stoma 2011; 64, 8: Antin J H: Long-Term Care After Hematopoietic-Cell Transplantation in Adults. N Engl J Med 2002; 1: Arminge J O: Przeszczepianie szpiku kostnego. Red. A S Fauci w: Interna Harrisona, t. I, Wydawnictwo Czelej, Lublin, 2000, Rizzo J D, Wingard J R, Tichelli A, Lee S J, van Lint M T, Burns L J, Davies S M, Ferrara J L M, Socie G: Recommended screening and preventive practices for long-term survivors after hematopoietic cell transplantation: joint recommendations of the European Group for Blood and Marrow Transplant Research, and the American Society for Blood and Marrow Transplantation (EBMT/CIBMTR/ASBMT). Bone Marrow Transplantation 2006, 37: Barash A, Peterson D E: Risk factors for ulcerative oral mucositis in cancer patients: unaswered questions. Oral Oncol 2003, 39: Buchali A, Feyer P, Groll J, Massenkeil G, Arnold R, Budach V: Immediate toxicity during fractionated total body irradiation as conditioning for bone marrow transplantation. Radiother Oncol 2000; 54: Carl W: Local Radiation And Systemic Chemotherapy: Preventing And Managing The Oral Complications. JADA 1993; 124: Dreizen S, McCredie K B, Dicke K A, Zandr A R, Peters L J: Oral complications of bone marrow transplantation in adults with acute leukemia. Postgraduate Med 1979; 66: Grzegorczyk-Jaźwińska A, Karakulska- Prystypiuk E, Górska R, Dwilewicz-Trojaczek J, Kozak I: Stan błony śluzowej i przyzębia u pacjentów przed i po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych. Nowa Stomatol 2003; 23: Raber-Durlacher J E, Abraham-Inpijn L, van Leeuwen E F, Lustig K H M E, van Wilkenhoff A J: The prevention of oral complications in bone-marrow transplantations by means of oral hygiene and dental intervention. Neth J Med 1989; 34: Cackowska-Lass A: Główne procesy chorobowe jamy ustnej u chorych z zespołem Sjögrena., Praca na stopień doktora nauk medycznych z Katedry i Zakładu Stomatologii Zachowawczej Akademii Medycznej w Gdańsku, Giraud P, Thuret I, Reviron D, Chambost H, Brunet C, Novakovitch G, Farnarier C: Immune reconstitution and outcome after unrelated cord blond transplantation: a single paediatric institution experience. Bone Marrow Transplant 2000, 25: Piekarska A: Wpływ rekonstytucji immunologicznej na kształtowanie się odporności przeciwzakaźnej u chorych po przeszczepieniach allogenicznych komórek macierzystych hematopoezy. Praca na stopień doktora nauk medycznych, Klinika Hematologii Akademii Medycznej w Gdańsku, Field E A, Longmann L P, Bucknall R, Kaye S B, Higham S, Edgar W M: The establishment of xerostomia clinic: a prospective study. Br J Oral Maxiofacial Surg 1997; 35: Jańczuk Z, Ciągło A: Podstawy epidemiologii chorób narządu żucia, Centrum Edukacji Medycznej, Warszawa Heimdahl A: Oral condition of patients with leukemia and severe aplastic anemia. Followup 1 year after bone marrow transplantation. 654

13 2011, 64, 9 Xerostomia Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1985; 60: Nakamura S, Hiroki A, Shinohara M, Gondo H, Ohyama Y, Mori T, Sasaki M, Shirasuna K, Harada M, Niho Y: Oral involvement in chronic graft-versus-host disease after allogenic bone marrow transplantation. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 1996; 82: Sobczyńska A, Wojnar J, Dragacz J, Hołowiecki J: Ocena stanu jamy ustnej u chorych po alotransplantacji szpiku kostnego. Stomat Współczesna 2003, 10: Schubert M M, Sullivan K M, Morton T H, Izutsu K T, Peterson E, Flournoy N F, Truelove E L: Oral Manifestations of Chronic Graft-v- Host Disease. Arch Intern Med 1984, 144: Address: Gdańsk, ul. E. Orzeszkowej 18 Tel./Fax: Paper received 28 August 2011 Accepted 20 November

Hellman MD, PhD; 3 Department of Conservative Dentistry, Medical University of Warsaw, Head: Prof. E. Jodkowska DDS, PhD

Hellman MD, PhD; 3 Department of Conservative Dentistry, Medical University of Warsaw, Head: Prof. E. Jodkowska DDS, PhD J Stoma 2011, 64, 8: 553-565 2011 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Subjective symptoms possibly associated with disorders of saliva secretion in patients in the late period after allogeneic

Bardziej szczegółowo

Evaluation of salivary glands secretion of patients in the late period after allogenic hematopoietic cell transplantation*

Evaluation of salivary glands secretion of patients in the late period after allogenic hematopoietic cell transplantation* J Stoma 2011, 64, 7: 443-456 2011 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Evaluation of salivary glands secretion of patients in the late period after allogenic hematopoietic cell transplantation*

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

efektywności psychoterapii u pacjentów cierpiących z powodu zaburzeń nerwicowych i zaburzeń osobowości.

efektywności psychoterapii u pacjentów cierpiących z powodu zaburzeń nerwicowych i zaburzeń osobowości. STRESZCZENIE Zmiany w funkcjonowaniu osobowości w wyniku psychoterapii grupowej z elementami psychoterapii indywidualnej u osób z zaburzeniami nerwicowymi i zaburzeniami osobowości. Przegląd badań nad

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Polandchallenges in Clinical Trials Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Poland- legislation 1996-2003 Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r o zawodach lekarza i lekarza dentysty, z

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY IM. JANA I JÊDRZEJA ŒNIADECKICH W BYDGOSZCZY ROZPRAWY NR 128 Stanis³aw Mroziñski STABILIZACJA W ASNOŒCI CYKLICZNYCH METALI I JEJ WP YW NA TRWA OŒÆ ZMÊCZENIOW BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANE ZABIEGI FIZYKALNE U PACJENTÓW Z DOLEGLIWOŚCIAMI BÓLOWYMI ODCINKA L-S KRĘGOSŁUPA WRAZ Z OCENĄ ICH SKUTECZNOŚCI W DZIAŁANIU PRZECIWBÓLOWYM THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

Współistnienie dysfunkcji narządu żucia i stanów depresyjnych na podstawie badania pacjentów Uniwersyteckiej Kliniki Stomatologicznej w Krakowie

Współistnienie dysfunkcji narządu żucia i stanów depresyjnych na podstawie badania pacjentów Uniwersyteckiej Kliniki Stomatologicznej w Krakowie J Stoma 2011, 64, 12: 1017-1025 2011 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Co-existence of dysfunction of the stomatognathic system and incidences of depressive conditions based on examination

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze.

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze. Mgr Urszula Borawska-Kowalczyk Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze Streszczenie Wprowadzenie Mukowiscydoza

Bardziej szczegółowo

An evaluation of GoldAnchor intraprostatic fiducial marker stability during the treatment planning

An evaluation of GoldAnchor intraprostatic fiducial marker stability during the treatment planning An evaluation of GoldAnchor intraprostatic fiducial marker stability during the treatment planning Dawid Bodusz, Wojciech Leszczyński, Wioletta Miśta, Leszek Miszczyk Application of fiducial gold markers:

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 17 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 17 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 17 SECTIO D 2004 Centrum Opieki Medycznej w Jarosławiu* Zakład Pielęgniarstwa Ginekologiczno - Położniczego Wydziału

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

STATISTICAL OFFICE IN WARSAW 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa POPULATION AND VITAL STATISTICS IN THE MAZOWIECKIE VOIVODSHIP IN 2014

STATISTICAL OFFICE IN WARSAW 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa POPULATION AND VITAL STATISTICS IN THE MAZOWIECKIE VOIVODSHIP IN 2014 STATISTICAL OFFICE IN WARSAW 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Brief information Prepared on: 29.05.2015 r. Contact: e-mail: sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15, 22 464 23 12 faks 22 846 76 67

Bardziej szczegółowo

Wpływ cukrzycy na jakość życia kobiet ciężarnych

Wpływ cukrzycy na jakość życia kobiet ciężarnych GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Wpływ cukrzycy na jakość życia kobiet ciężarnych Praca na stopień doktora nauk medycznych mgr Joanna Preis-Orlikowska Promotor pracy: prof. dr hab. Mikołaj Majkowicz Gdańsk,

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MARIA

Bardziej szczegółowo

Trend in drug use in Poland

Trend in drug use in Poland Prevalence and patterns of drug use among general population Indicator (GPS) Annual Expert Meeting 214 Trend in drug use in Poland Janusz Sierosławski Institute of Psychiatry i Neurology Warsaw Lisbon,

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010 378 Hygeia Public Health 212, 47(3): 378-382 Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 27 21 Epidemiology of selected allergic diseases in children

Bardziej szczegółowo

Zachorowalność na próchnicę zębów dzieci 12-letnich w województwie łódzkim w latach 1978-2003*

Zachorowalność na próchnicę zębów dzieci 12-letnich w województwie łódzkim w latach 1978-2003* Czas. Stomat., 2006, LIX, 1 Zachorowalność na próchnicę zębów dzieci 12-letnich w województwie łódzkim w latach 1978-2003* Prevalence of caries in 12-year-old children in the region of Łódź between 1978-2003

Bardziej szczegółowo

Stan pierwszych zębów trzonowych stałych studentów medycyny i stomatologii Akademii Medycznej w Białymstoku

Stan pierwszych zębów trzonowych stałych studentów medycyny i stomatologii Akademii Medycznej w Białymstoku Czas. Stomat., 2005, LVIII, 11 Stan pierwszych zębów trzonowych stałych studentów medycyny i stomatologii Akademii Medycznej w Białymstoku The dental status of permanent first molars in students of Dental

Bardziej szczegółowo

The significance of the family factor in supplementing the diet with magnesium among Lublin university students

The significance of the family factor in supplementing the diet with magnesium among Lublin university students The significance of the family factor in supplementing the diet with among Lublin university students dr hab. n. med. Marta Makara-Studzińska, mgr Danuta Podstawka, dr Agnieszka Grzywa-Bilkiewicz Department

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Prepared by Beata Nowak

Prepared by Beata Nowak Prepared by Beata Nowak Celem pracy jest przedstawienie skutków ubocznych po wstawieniu implantów piersiowych, gdzie dochodzi do większych zmian niż jest to opisywane i przedstawiane przez lekarzy, np.

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ

OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ ASSESSMENT OF POTENTIAL FOR ZŁOTNICKA SPOTTED PIG BREEDING IN ORGANIC FARMS OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ PSTREJ W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH Janusz Tomasz Buczyński (1),

Bardziej szczegółowo

SATISFACTION WITH LIFE OF PEOPLE PARTICIPATING IN CLASSES OF THE UNIVERSITY OF THE THIRD AGE FUNCTIONING IN KUJAWSKO-POMORSKIE PROVINCE

SATISFACTION WITH LIFE OF PEOPLE PARTICIPATING IN CLASSES OF THE UNIVERSITY OF THE THIRD AGE FUNCTIONING IN KUJAWSKO-POMORSKIE PROVINCE DOI: http://dx.doi.org/10.12775/mbs.2014.030 Medical and Biological Sciences, 2014, 28/4, 25-29 ORIGINAL ARTICLE / PRACA ORYGINALNA Anna Grzanka-Tykwińska 1, Małgorzata Chudzińska 2, Kornelia Kędziora-Kornatowska

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ OCENY RYZYKA / INSURANCE QUESTIONNAIRE

KWESTIONARIUSZ OCENY RYZYKA / INSURANCE QUESTIONNAIRE Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzenia badań klinicznych/ Clinical trials liability insurance KWESTIONARIUSZ OCENY RYZYKA / INSURANCE QUESTIONNAIRE ZEZWOLENIA PUNU NR 1098/02 I NR

Bardziej szczegółowo

RADIO DISTURBANCE Zakłócenia radioelektryczne

RADIO DISTURBANCE Zakłócenia radioelektryczne AKREDYTOWANE LABORATORIUM BADAWCZE Page (Strona) 2 of (Stron) 9 Following requirements should be taken into account in the case of making use of Test Report and giving information about the tests performed

Bardziej szczegółowo

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego Tomasz Borkowski Department of Urology Medical University of Warsaw Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego VII Pomorskie spotkanie Uroonkologiczne Rak pęcherza moczowego Henry Gray (1825

Bardziej szczegółowo

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny PODYPLOMOWA SZKOŁA PEDIATRII / POSTGRADUATE SCHOOL OF PAEDIATRICS 141 Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny The symptomatology of allergic diseases in children allergic march Grażyna

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004 MIŁOSZ STĘPIŃSKI JUSTYNA DĘBICKA PORÓWNANIE CZASU REAKCJI KOŃCZYNĄ DOLNĄ I GÓRNĄ PIŁKARZY NOŻNYCH I OSÓB

Bardziej szczegółowo

Pathological changes of the oral mucosa in patients attending outpatient Clinic of Periodontology and Oral Pathology the analysis of years 2006-2009

Pathological changes of the oral mucosa in patients attending outpatient Clinic of Periodontology and Oral Pathology the analysis of years 2006-2009 J Stoma 2011, 64, 3-4: 186-199 2011 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Pathological changes of the oral mucosa in patients attending outpatient Clinic of Periodontology and Oral Pathology

Bardziej szczegółowo

OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY

OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY EVALUATION OF LIFE SATISFACTION AND PSYCHOLOGICAL WELL-BEING OF PATIENTS BEFORE SURGERY AORTIC ANEURYSM Emilia

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010

PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010 Problemy Inżynierii Rolniczej nr 3/2011 Jan Pawlak Instytut Technologiczno-Przyrodniczy w Falentach Oddział w Warszawie PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010 Streszczenie W

Bardziej szczegółowo

KRYTYCZNA ANALIZA POLITYKI ZDROWOTNEJ W ZAKRESIE PRZEKSZTAŁCANIA SZPITALI PUBLICZNYCH W SPÓŁKI PRAWA HANDLOWEGO

KRYTYCZNA ANALIZA POLITYKI ZDROWOTNEJ W ZAKRESIE PRZEKSZTAŁCANIA SZPITALI PUBLICZNYCH W SPÓŁKI PRAWA HANDLOWEGO Zarządzanie Publiczne vol. 4(13) pp. 49-64 Kraków 2011 Published online February 10, 2012 KRYTYCZNA ANALIZA POLITYKI ZDROWOTNEJ W ZAKRESIE PRZEKSZTAŁCANIA SZPITALI PUBLICZNYCH W SPÓŁKI PRAWA HANDLOWEGO

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Comparative analysis of the oral cavity status in patients with Crohn s disease and ulcerative colitis

Comparative analysis of the oral cavity status in patients with Crohn s disease and ulcerative colitis J Stoma 2011, 64, 3-4: 212-234 2011 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Comparative analysis of the oral cavity status in patients with Crohn s disease and ulcerative colitis Porównawcza ocena

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek Forma studiów Poziom kwalifikacji Rok Semestr Jednostka prowadząca Osoba sporządzająca Profil Rodzaj

Bardziej szczegółowo

WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18

WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18 WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18 Dziekan Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu ogłasza K O N K U R S na stanowisko adiunkta w Katedrze Higieny Żywienia Człowieka

Bardziej szczegółowo

Długi czas diagnostyki zmniejsza szanse na przeżycie chorych (TK - złe opisy, EUS - trudno dostępny, H-P długi okres oczekiwania)

Długi czas diagnostyki zmniejsza szanse na przeżycie chorych (TK - złe opisy, EUS - trudno dostępny, H-P długi okres oczekiwania) Posiedzenie Plenarne Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia 09.05.2012 Prof. dr hab. n. med. Paweł Lampe Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Obserwowany

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004 Katedra Pielęgniarstwa Klinicznego Wydziału Zdrowia Publicznego AM we Wrocławiu MARTA ARENDARCZYK, EWA

Bardziej szczegółowo

Sztuka motywowania personelu stomatologicznego w państwowym i prywatnym sektorze usług medycznych*

Sztuka motywowania personelu stomatologicznego w państwowym i prywatnym sektorze usług medycznych* PROTET. STOMATOL., 2009, LIX, 2, 134-139 Sztuka motywowania personelu stomatologicznego w państwowym i prywatnym sektorze usług medycznych* The skill to motivate dentists in public and private dental care

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 WYDZIAŁ INŻYNIERYJNO-EKONOMICZNY TRANSPORTU Anna Białas Motyl Przewozy ładunków transportem śródlądowym i praca przewozowa w krajach

Bardziej szczegółowo

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE Czynniki socjodemograficzne wpływające na poziom wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się zakażenia w kontaktach niezwiązanych z procedurami medycznymi wśród pacjentów z WZW typu C Kamil Barański 1, Ewelina

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego WP i NoZ AM w Lublinie, p.o. kierownika Zakładu: Prof. dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

estrogenowego α a objawami zespołu menopauzalnego badanych kobiet; estrogenowego α a lipidogramem badanych kobiet;

estrogenowego α a objawami zespołu menopauzalnego badanych kobiet; estrogenowego α a lipidogramem badanych kobiet; 11.Streszczenie Liczne badania sugerują, że zmniejszenie stężenia endogennych estrogenów po menopauzie jest przyczyną dolegliwości menopauzalnych i może być krytycznym czynnikiem ryzyka chorób nasilających

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

2014-3-30. Urbanek J., Jabłoński A., Barszcz T ssswedfsdfurbanek J., Jabłoński A., Barszcz T., Wykonanie pomiarów

2014-3-30. Urbanek J., Jabłoński A., Barszcz T ssswedfsdfurbanek J., Jabłoński A., Barszcz T., Wykonanie pomiarów Wykonanie pomiarów sygnałów wibroakustycznych przy stałych oraz zmiennych warunkach eksploatacyjnych na stanowisku testowym. Część II: Analiza poprawności pomiarów. Autorzy: Urbanek J., Jabłoński A., Barszcz

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Wpływ krioterapii miejscowej na leczenie bólu w reumatoidalnym zapaleniu stawów The effect of local cryotherapy on pain relief in reumathoid arthritis

Wpływ krioterapii miejscowej na leczenie bólu w reumatoidalnym zapaleniu stawów The effect of local cryotherapy on pain relief in reumathoid arthritis Wpływ krioterapii miejscowej na leczenie bólu w reumatoidalnym zapaleniu stawów The effect of local cryotherapy on pain relief in reumathoid arthritis Paulina Wójcik A,B,C,D,E,F, HannaTomczak A,D,E Klinika

Bardziej szczegółowo

Geriatryczna Skala Oceny Depresji a sytuacja materialna i rodzinna osób starszych. Wstępne wyniki projektu PolSenior

Geriatryczna Skala Oceny Depresji a sytuacja materialna i rodzinna osób starszych. Wstępne wyniki projektu PolSenior Aleksandra Szybalska Katarzyna Broczek Warszawski Uniwersytet Medyczny Malwina Wawrzyniak Warszawski Uniwersytet Medyczny Małgorzata Mossakowska Geriatryczna Skala Oceny Depresji a sytuacja materialna

Bardziej szczegółowo

NZOZ Padomed, ul. Pułaskiego 1 B, Rzeszów 2. Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego, Uniwersytet Rzeszowski

NZOZ Padomed, ul. Pułaskiego 1 B, Rzeszów 2. Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego, Uniwersytet Rzeszowski 30.05.2014 232 Prz. Med. Uniw. Rzesz. Inst. Leków, 2014, 3, 232 237 Wydawnictwo UR 2014 ISSN 2082-369X Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie Rzeszów 2014,

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Assessment of Quality of Life of Parents of Children with Osteogenesis Imperfecta

Assessment of Quality of Life of Parents of Children with Osteogenesis Imperfecta original papers Adv Clin Exp Med 2012, 21, 1, 99 104 ISSN 1899-5276 Copyright by Wroclaw Medical University Anna Szczepaniak-Kubat, Olga Kurnatowska, Elżbieta Jakubowska-Pietkiewicz, Danuta Chlebna-Sokół

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych.

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych. Załącznik 1. Poniżej znajduje się kwestionariusz, za pomocą którego Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych zwróciło się do emitentów z prośbą o wyrażenie opinii na temat tzw. listy alertów. Spółki oceniały

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI DO REALIZACJI WYDATKÓW INWESTYCYJNYCH GMINY WIŚNIOWA

ANALIZA ZDOLNOŚCI DO REALIZACJI WYDATKÓW INWESTYCYJNYCH GMINY WIŚNIOWA INFRASTRUKTURA I EKOLOGIA TERENÓW WIEJSKICH Nr 2/2005, POLSKA AKADEMIA NAUK, Oddział w Krakowie, s. 27 33 Komisja Technicznej Infrastruktury Wsi Marcin Hyski ANALIZA ZDOLNOŚCI DO REALIZACJI WYDATKÓW INWESTYCYJNYCH

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Summary. Krystyna Górna 1, Krystyna Jaracz 1, Janusz Rybakowski 2. PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2009, 9 (3), p. 189-199

Streszczenie. Summary. Krystyna Górna 1, Krystyna Jaracz 1, Janusz Rybakowski 2. PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2009, 9 (3), p. 189-199 Krystyna Górna 1, Krystyna Jaracz 1, Janusz Rybakowski 2 Zależność między objawami psychopatologicznymi a jakością życia chorych po pierwszym epizodzie schizofrenii. adania prospektywne Relationship between

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service)

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) 1. The owner of the website Ilona B. Miles is Success Solutions LLC, Sonaty Street 6/1108, 02-744 Warsaw, Tax Identification Number: 5213689531,

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Związek genotypu wirusa typu C zapalenia wątroby z przebiegiem wirusowego zapalenia wątroby oraz skutecznością jego leczenia u dzieci i młodzieŝy.

Związek genotypu wirusa typu C zapalenia wątroby z przebiegiem wirusowego zapalenia wątroby oraz skutecznością jego leczenia u dzieci i młodzieŝy. Związek genotypu wirusa typu C zapalenia wątroby z przebiegiem wirusowego zapalenia wątroby oraz skutecznością jego leczenia u dzieci i młodzieŝy. Relation between genotype of hepatitis C virus with the

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ praktyki 2014/2015 spotkanie organizacyjne. 19.01.2015, Wrocław

Erasmus+ praktyki 2014/2015 spotkanie organizacyjne. 19.01.2015, Wrocław spotkanie organizacyjne 19.01.2015, Wrocław I Wypełnienie dokumentów II Przed wyjazdem na praktyki III Po przyjeździe na miejsce praktyk IV Po powrocie z praktyk V Uwagi końcowe I Wypełnienie dokumentów:

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu uzębienia u pacjentów z niewyrównaną cukrzycą typu 1 i typu 2*

Ocena stanu uzębienia u pacjentów z niewyrównaną cukrzycą typu 1 i typu 2* PROTET. STOMATOL., 2009, LIX, 4, 242-248 Ocena stanu uzębienia u pacjentów z niewyrównaną cukrzycą typu 1 i typu 2* Assessment of dentition in patients with uncontrolled diabetes type 1 and type 2 Ewa

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

J. Kowalczewski BÓL PO TPK. Klinika Ortopedii i Chorób Zapalnych Narządu Ruchu CMKP, Otwock

J. Kowalczewski BÓL PO TPK. Klinika Ortopedii i Chorób Zapalnych Narządu Ruchu CMKP, Otwock J. Kowalczewski BÓL PO TPK Klinika Ortopedii i Chorób Zapalnych Narządu Ruchu CMKP, Otwock Chory niezadowolony Coś chrupie i To tylko przeskakuje za Pana każdym razem jak kolana wsiadam i wysiadam David

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Summary. Krystyna Kurowska, Lidia Wyrzucka. PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2013, 13 (3), p. 174 183

Streszczenie. Summary. Krystyna Kurowska, Lidia Wyrzucka. PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2013, 13 (3), p. 174 183 Krystyna Kurowska, Lidia Wyrzucka Zachowania zdrowotne a umiejscowienie kontroli zdrowia u osób po przeszczepieniu nerki Health behaviors versus health locus of control in the patients after kidney transplant

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Marć, Barbara Zając Instytut Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Wydział Medyczny, Uniwersytet Rzeszowski

Małgorzata Marć, Barbara Zając Instytut Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Wydział Medyczny, Uniwersytet Rzeszowski GERONTOLOGIA POLSKA 2015, 1, 19-23 ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER zgłoszono 09.03.2015; poprawiono 12.03.2015; zaakceptowano 27.03.2015 Charakterystyka zaburzeń słuchu u osób starszych po 75 roku życia

Bardziej szczegółowo

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF)

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Gliwice, Poland, 28th February 2014 Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Krzysztof A. Cyran The project has received Community research funding under the 7th Framework

Bardziej szczegółowo

Stomatologiczne potrzeby lecznicze u osób zakażonych HIV

Stomatologiczne potrzeby lecznicze u osób zakażonych HIV Czas. Stomatol., 2006, LIX, 3 Stomatologiczne potrzeby lecznicze u osób zakażonych HIV Dental treatment needs of HIV-positive patients Magdalena Choromańska 1, Danuta Waszkiel 2, Alicja Wiercińska-Drapało

Bardziej szczegółowo

Promotor: Prof. dr hab. n. med. Wiesław Janusz Kruszewski. Zakład Propedeutyki Onkologii. Gdański Uniwersytet Medyczny

Promotor: Prof. dr hab. n. med. Wiesław Janusz Kruszewski. Zakład Propedeutyki Onkologii. Gdański Uniwersytet Medyczny LEK. MED. BEATA SZUTOWICZ-WYDRA Promotor: Prof. dr hab. n. med. Wiesław Janusz Kruszewski Zakład Propedeutyki Onkologii Gdański Uniwersytet Medyczny Gdańsk 2015 1. STRESZCZENIE Rak piersi jest w Polsce

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Tumors of posterior fossa in material of Pediatric Neurologial Surgery in Poznań Krzysztof Jarmusz, Katarzyna Nowakowska,

Bardziej szczegółowo