BIULETYN FORUM DEBATY PUBLICZNEJ NUMER 24 LUTY 2013

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BIULETYN FORUM DEBATY PUBLICZNEJ NUMER 24 LUTY 2013"

Transkrypt

1

2

3 BIULETYN FORUM DEBATY PUBLICZNEJ NUMER 24 LUTY 2013

4 Rada programowa: Olgierd Dziekoński, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP (redaktor naczelny) Irena Wóycicka, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Maciej Klimczak, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Sekretarz redakcji: Anna Jórasz Adres redakcji: Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 10, Warszawa (22) fax: Projekt graficzny okładki: Marcin Bogusławski Wydawca: Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 10, Warszawa (22) fax: Redakcja zastrzega sobie prawo do dokonywania skrótów. Kopiowanie całości bądź części artykułów może odbywać się za zgodą redakcji. Biuletyn opiera się na stenogramie ze spotkania i zawiera teksty autoryzowane. Druk, oprawa: Centrum Obsługi KPRP, Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 10, Warszawa Warszawa 2013 Biuletyny w formie elektronicznej są dostępne na oficjalnej stronie internetowej Prezydenta RP (prezydent.pl) w zakładce Forum Debaty Publicznej

5 Spis treści Od redakcji... 7 Wstęp... 8 Wybrane wypowiedzi uczestników debaty... 9 Jerzy Sosnowski, redaktor... 9 Walery Pisarek, Honorowy Przewodniczący Rady Języka Polskiego Jacek Bocheński, pisarz, członek Rady Języka Polskiego Andrzej Markowski, Przewodniczący Rady Języka Polskiego Jerzy Bralczyk, Wiceprzewodniczący Rady Języka Polskiego Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski Gaba Kulka, piosenkarka Marcin 'Duże Pe' Matuszewski - raper, autor tekstów, dziennikarz radiowej "Czwórki" Jerzy Sosnowski, redaktor Walery Pisarek, Honorowy Przewodniczący Rady Języka Polskiego Jacek Bocheński, pisarz, członek Rady Języka Polskiego Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski Jerzy Bralczyk, Wiceprzewodniczący Rady Języka Polskiego Andrzej Markowski, Przewodniczący Rady Języka Polskiego Marcin 'Duże Pe' Matuszewski - raper, autor tekstów, dziennikarz radiowej "Czwórki" Gaba Kulka, piosenkarka Jerzy Bralczyk, Wiceprzewodniczący Rady Języka Polskiego Gaba Kulka, piosenkarka Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski Andrzej Markowski, Przewodniczący Rady Języka Polskiego Jerzy Sosnowski, redaktor Gaba Kulka, piosenkarka Marcin 'Duże Pe' Matuszewski - raper, autor tekstów, dziennikarz radiowej "Czwórki" Jerzy Bralczyk, Wiceprzewodniczący Rady Języka Polskiego Andrzej Markowski, Przewodniczący Rady Języka Polskiego Jerzy Sosnowski, redaktor Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski Jacek Bocheński, pisarz, członek Rady Języka Polskiego Walery Pisarek, Honorowy Przewodniczący Rady Języka Polskiego Jerzy Sosnowski, redaktor Jadwiga Puzynina, członek Rady Języka Polskiego Jacek Fisiak, członek Rady Języka Polskiego Marek Borowski, Senator RP Halina Zgółka, kierownik Zakładu Retoryki, Pragmalingwistyki i Dziennikarstwa w Instytucie Filologii Polskiej na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza Mirosław Sielatycki, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Oliwia Seth, studentka Filologii Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim Stanisław Dubisz, członek Rady Języka Polskiego Małgorzata Marcjanik, kierownik Zakładu Retoryki Dziennikarskiej w Instytucie Dziennikarstwa na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych na Uniwersytecie Warszawskim Bogusław Dunaj, członek Rady Języka Polskiego Agnieszka Wolny-Hamkało Walery Pisarek, Honorowy Przewodniczący Rady Języka Polskiego

6

7 Od redakcji Biuletyn Forum Debaty Publicznej pt. Polszczyzna czterech pokoleń stanowi zbiór wystąpień uczestników dyskusji, która odbyła się w Pałacu Prezydenckim 21 lutego 2012 roku. Debata zorganizowana była we współpracy z Narodowym Centrum Kultury oraz Radą Języka Polskiego i rozpoczęła kampanię społeczno-edukacyjną promującą język polski. Celem debaty było wywołanie dyskusji na temat stanu współczesnej polszczyzny oraz wsparcie inicjatyw związanych z kształtowaniem świadomości językowej Polaków. Zapraszamy do lektury! 7

8 Wstęp Szanowni Państwo, dzisiejsze Forum Debaty Publicznej w obszarze Twórczość, dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze bogactwem Polski poświęcone będzie polszczyźnie, roli języka ojczystego w kształtowaniu tożsamości Polaków. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż debata odbędzie się w szczególnym czasie podczas obchodów Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, który w 1999 roku został ustanowiony przez UNESCO. Debata jest także częścią kampanii społeczno-edukacyjnej promującej język polski jako wartość, która objęta została honorowym patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego. Język to przede wszystkim instrument komunikacji, który umożliwia nam porozumiewanie się ze światem. Każdy mówi na swój sposób, indywidualnie dobiera wyrazy, ulubione zwroty, ale uczestnictwo w procesie komunikacji wiąże się z czymś szerszym określa kulturową przynależność. Używanie języka łączy się z poczuciem tożsamości narodowej. W ramach językowej różnorodności jesteśmy wspólnotą. W języku zapisana jest spuścizna poprzednich pokoleń, doświadczenia naszych przodków, ich osiągnięcia i system wartości, który chcieli nam przekazać. Dziś czerpiemy z tego dziedzictwa, czytając dzieła Jana Kochanowskiego, Adama Mickiewicza, Wisławy Szymborskiej. Szukamy ciekawych inspiracji we współczesnej sztuce, bowiem przeszłość i teraźniejszość zawarta jest w języku ojczystym tym symbolicznym przewodniku po polskiej kulturze. Uznani klasycy i młodzi twórcy młodzi użytkownicy języka tworzą spójną wartość. Język ewoluuje, zmienia się, ale wciąż pozostaje tym samym językiem ojczystym, spoiwem łączącym naród. Każdy jest odpowiedzialny za polszczyznę i każdy z nas polszczyznę tworzy. To ważne, abyśmy nie tracili językowej wrażliwości i czujności, by zawsze towarzyszyła nam dbałość o poprawne, jasne wysławianie się. Podczas debaty będziemy rozmawiać o stanie współczesnej polszczyzny, ale także o jej przemianach na przestrzeni kilku dziesięcioleci; wierzę, iż kontekst pokoleniowy pozwoli ująć zagadnienia językowe w szerokiej perspektywie; język jest tworem żywym i giętkim, ewoluował i będzie ewoluował, ale ważne, by przeciwstawiać się jego deprecjacji, aby pielęgnować jego piękno, bogactwo i różnorodność. Niech to spotkanie będzie więc apelem do różnych środowisk o wspólny wysiłek na rzecz kultury języka polskiego. Warto skłonić Polaków, żeby mówili poprawniej, by śledzili swoje błędy językowe, analizowali mechanizmy ich powstawania i dbali o jeszcze lepszą polszczyznę. Posługiwanie się poprawną, jasną, zrozumiałą polszczyzną pomaga we wzajemnych relacjach. Na Forum Debaty Publicznej zaproszeni zostali przedstawiciele władz państwowych, językoznawcy, twórcy, przedstawiciele kilku pokoleń Polaków. Chciałbym, aby w trakcie debaty udało się wypracować strategię mającą na celu wzmacnianie atrakcyjności polszczyzny jako języka oraz jako medium umożliwiającego kontakt z polską kulturą. Mam nadzieję, iż obecność tak licznej grupy użytkowników języka przyczyni się nie tylko do wywołania ciekawej dyskusji, ale zachęci także wszystkich uczestników życia publicznego do współdziałania w celu podniesienia świadomości językowej Polaków. Maciej Klimczak, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Wypowiedź z dnia 20 lutego 2012 roku 8

9 Wybrane wypowiedzi uczestników debaty Jerzy Sosnowski, redaktor Problemy współczesnej polszczyzny wskażą reprezentanci czterech pokoleń: pokolenie pierwsze reprezentują pan Jacek Bocheński i profesor Walery Pisarek; pokolenie drugie profesorowie Jerzy Bralczyk i Andrzej Markowski; pokolenie trzecie reprezentuje doktor Katarzyna Kłosińska; pokolenie czwarte Gaba Kulka i Marcin Matuszewski, znany pod scenicznym pseudonimem Duże Pe. Na sali obecni są jeszcze: jeden pisarz, troje językoznawców i dwoje muzyków, dwie gwiazdy muzyki estradowej. Została zatem osiągnięta, jak sądzę, równowaga naukowo-artystyczna. Proszę Państwa, przygotowując się do naszego spotkania, uświadomiłem sobie, że w określeniu władać polszczyzną tkwi coś więcej niż w określeniu mówić po polsku, umieć mówić po polsku - władać oznacza bowiem także rządzić, sprawować władzę. Jak władzę nad językiem sprawują te cztery pokolenia? Czy stopniowe przekazywanie sobie tej władzy odbywa się drogą naturalnej sukcesji, czy może drogą kolejnych zamachów stanu? Czy te cztery pokolenia nie licząc dzieci walczą ze sobą, współdziałają, czy też może pozostają wobec siebie obojętne? Jak się porozumiewają? Czy odczuwają Państwo wspólnotę pokoleniową wyrażającą się w specyfice polszczyzny, a zarazem odrębność od polszczyzny innych pokoleń? W jakiej sferze języka ta wspólnota najwyraźniej się ujawnia - może np. w niechęci do specyficznych błędów? Czy Państwa zdaniem doświadczenia z ostatnich kilkudziesięciu lat historii Polski trwale odcisnęły się na polszczyźnie? Czy może jednak ślady historii są przemijające? Mam tutaj na myśli np. zalew anglicyzmów zarówno w leksyce, jak i w składni. Czy na podstawie minionych doświadczeń można się spodziewać, że to jest trwała zmiana, czy taka przelotna przypadłość? Czy Państwa zdaniem porozumienie między poszczególnymi pokoleniami Polaków nie natrafia dziś na przeszkody? Czy my, urodzeni w rozmaitych latach, rozumiemy się nawzajem? Pytam o to zaniepokojony faktem, że śledząc wpisy internetowe a należę do trzeciego z czterech pokoleń mam chwilami wrażenie, że tego czwartego, internetowego pokolenia już nie rozumiem i znaczenia wielu słów, a nawet zdań domyślam się z kontekstu. Z kolei od nauczycieli słyszałem już kilka anegdot o tym, że młodzież nawet biernie nie zna pewnych wyrazów uważanych za oczywiste jeszcze przez moją generację. Czy są to realne niepokoje, czy to jest realne zjawisko, czy też niepokoje dziennikarza i męża nauczycielki? Czy Polska, państwo polskie, ma coś jeszcze do zrobienia w sensie podejmowania nowych inicjatyw lub skuteczniejszych wysiłków, aby nie martwić się o przyszłość polszczyzny? 9

10 Walery Pisarek, Honorowy Przewodniczący Rady Języka Polskiego W sali obecni są przedstawiciele czterech pokoleń. Liczę je. Pierwsze z nich, nazwijmy je międzywojennym, obejmuje urodzonych przed II wojną światową, których można podzielić jeszcze na kohortę Kolumbów urodzonych w latach dwudziestych i kohortę pogrobowców, zwanych kiedyś pryszczatymi, którzy dojrzewali po 1944 roku, kiedy tamtej Polski już nie było. Potem przyszedł czas wyżowców, pokolenia powojennego wyżu demograficznego, u nas pokolenia małej stabilizacji i protestów społecznych; na Zachodzie bywa nazywane pokoleniem baby boomers lub pokoleniem sandwiczowym, utrzymującym zarówno swoich zmęczonych wojną rodziców, jak i własne dzieci. Pokolenie trzecie to słynne pokolenie X, pokolenie ludzi urodzonych w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, ludzi, którym na Zachodzie podobno nic się nie chciało i niewiele udało. W Polsce to pokolenie X zbudowało Solidarność i podwaliny trzeciej Rzeczypospolitej. Po nim następuje czwarte, milenijne pokolenie pewnych siebie ludzi urodzonych w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, które na Zachodzie nazywa się Net Generation, czyli pokoleniem sieci. A w przedszkolach, w szkołach podstawowych i gimnazjach rośnie nam piąte pokolenie, prawdziwe pokolenie trzeciego tysiąclecia. Czy mówimy tym samym językiem? Moim zdaniem na język polski składają się różne jego odmiany terytorialne, socjalne, środowiskowe czy pokoleniowe. Wszystkie składają się na bogaty, wszechstronny i wciąż wzbogacany skarbiec polszczyzny, w którym w sposób naturalny poszczególne elementy są jakoś nacechowane (a to archaicznością, a to regionalnością, a to uczonością, a to wulgarnością, a to podniosłością itd.) i zaspokajają potrzeby danego pokolenia czy danej grupy społecznej. Nie lubię podziału polszczyzny na odrębne segmenty, do czego strukturalizm nas, językoznawców, przez kilka dekad przekonywał. Żyjemy dłużej, ale także razem. Nigdy nie było tak, żeby ludzie mówili tylko językiem swojego pokolenia, nie kontaktując się z młodszymi. Myślę, że mówimy tym samym językiem i rozumiemy się nawzajem wtedy, kiedy jesteśmy razem, gdyż przedstawiciele poszczególnych pokoleń, mówiąc do wszystkich, półświadomie starają się mówić tak, żeby ich wszyscy rozumieli. Natomiast kiedy się zbierze grupa osób należących do jednego pokolenia (tak samo jak grupa mieszkańców tej samej wioski lub członków tej samej rodziny), zapewne język ich wypowiedzi będzie bardziej pokoleniowy (wioskowy czy rodzinny). Padło tu określenie, że władamy polszczyzną. Ja bym powiedziałbym raczej, że to polszczyzna nami włada. Być może, władamy obcymi językami, ale świadomością tych, dla których językiem ojczystym jest język polski, włada polszczyzna. To ona sprawia, że śmierć jest dla mnie nią, to znaczy tą kobietą, tą dziewczyną, która mnie pocałuje, gdyby mnie bagnet ukłuł, tą kostuchą, tą śmiertką, a nie tym Todem. A czego właściwie dotyczy umowa ACTA? Praw autora, czyli twórcy, czy też copyright, tzn. prawa wydawcy do egzemplarzy utworu? To samo, a inne. Jest rzeczą charakterystyczną, że w krajach zachodnich sprawa umowy ACTA nie wywołała aż takich napięć społecznych wśród młodszego i starszego pokolenia jak u nas. Na Zachodzie, zwłaszcza w krajach anglojęzycznych, skrót ACTA jest czytelny. To umowa handlowa przeciw fałszerzom. Jakże można się buntować przeciwko czemuś, co ma zwalczać fałszerstwo? Natomiast w Polsce ACTA kojarzą się z aktami sądowymi albo niesłusznie zresztą z aktami, czyli zdjęciami rozebranych panienek. Skojarzenie oczywiste: chcą nas sądzić, chcą nam tego zakazać? W konsekwencji uruchomiony został mechanizm reakcji odwołującej się do polskiej podświadomości językowej. Tak to właśnie polszczyzna włada nami, a kolejne pokolenia buntują się zawsze przeciwko władzy polszczyzny poprzedniego pokolenia, przeciwko tej polszczyźnie wapniaków, jareckich, 10

11 zgredów, próchna, nietoperzy, czy jak tam kolejne pokolenia swoich poprzedników nazywają. Buntują się, a potem sami nie wiadomo kiedy stają się wapniakami, jareckimi, zgredami, próchnem i bronią swojej polszczyzny tak samo, jak przed poprzednikami broniło się ich pokolenie. Przyjmujemy za prawdę oczywistą, że język zmienia się gruntownie wraz ze zmianami politycznymi, społecznymi, technicznymi, obyczajowymi Marr w zaświatach zaciera ręce. Ale gdyby tak było, casus Miłosza i setek tysięcy długowiecznych Miłoszów funkcjonujących względnie normalnie przez cztery pokolenia a nawet dużej nie byłby możliwy. Tymczasem język publiczny, standardowy zmienia się głównie w powierzchniowej warstwie leksykalnej. Wmawiamy sobie, że język mediów w ostatnim ćwierćwieczu zmienił się nie do poznania. Tymczasem systematyczne analizy statystyczne wykazują, że zmiany języka mediów w czasie są stosunkowo niewielkie. Rolę głównego aktora opisywanych w prasie wydarzeń odgrywał w XVII-wiecznym Merkuriuszu Polskim król, w Trybunie Ludu I sekretarz, a w Rzeczpospolitej i Gazecie Wyborczej prezydent i premier. Ale sam styl informacji prasowej zmienił się niewiele. Jakże to! Chciałoby się oburzyć. Musiał się zmienić! Może musiał, ale się dużo nie zmienił. Podobnie w szkole królowały stalówki, obsadki, zwane też rączkami, piórniki, kałamarze, kleksy i bibuła, dziś wyparte zostały przez komputery, myszki, pendrajwy, drukarki i linki. To tylko zmiany realiów, a nie języka. Zofia Cygal-Krupa i Krystyna Choińska porównały wyniki badań słownictwa młodzieży szkolnej z roku 1979 i Szczegółowe porównania nie ujawniły znacznych różnic: wyrazy matka, ojciec, babcia, dziadek nie zmieniły swoich pozycji. Prawda, telewizor zajął miejsce dywanu. Zniknęły wyrazy: kolejka, milicjant, brygadzista, meblościanka, ich miejsce zajęły wyrazy komputer, supermarket, karta bankowa, pizza. Ale to znów są zmiany raczej realiów niż języka. Jacek Bocheński, pisarz, członek Rady Języka Polskiego Moja osiemdziesięcioletnia polszczyzna uformowała się pod wpływem dwóch czynników, które do pewnego stopnia są sprzeczne. Pierwszy czynnik to nauka wyniesiona z domu, a drugi potrzeba zawodowa. Nauka wyniesiona z domu polegała na zakorzenieniu w języku staropolskim i we wszystkim, co polszczyzna kiedykolwiek wytworzyła. Mój ojciec, Tadeusz Bocheński - filolog klasyczny, poeta, zmarły dokładnie pięćdziesiąt lat temu - nie uznawał takiej kategorii w języku jak przestarzałość. Cokolwiek język stworzył - jeżeli stworzono to poprawnie pod względem etymologicznym i gramatycznym - nadawało się do użycia w mowie, a przede wszystkim w literaturze, było skarbem, czymś w rodzaju klejnotu rodowego, który nigdy nie traci wartości i nie przestaje cieszyć. Drugi czynnik to moja potrzeba zawodowa. Żyję z polszczyzny, ponieważ po polsku piszę, a żyję już dosyć długo ogarnąłem swoim życiem cztery pokolenia oznaczone przez pana redaktora Sosnowskiego. Chciałbym utrzymać łączność z czytelnikami tych kolejnych pokoleń jednocześnie. Wobec tego mój język - ten, którym piszę - musi wciąż być zrozumiały dla wszystkich. Nie wiem, czy tak jest, nie wiem, czy to w ogóle jest możliwe, czy taka polszczyzna międzypokoleniowa jeszcze istnieje padły już tutaj głosy, że niekoniecznie ale właśnie to pytanie zadajemy sobie w dzisiejszej debacie. 11

12 Pytano też o to, czy miniony ustrój i doświadczenie historyczne zostawiły ślad na naszym języku - na tym, którego obecnie używamy. Myślę, że te skutki są dosyć powierzchowne, dotyczą słownictwa, nie sięgają głębszych struktur. Z jednej strony słyszę, że Unia Europejska to europejski kołchoz albo że gdzieś działa jakiś politruk. Z drugiej strony odnotowałbym jako pozytywny przykład wynalazek, który polegał na sięgnięciu do wcześniejszych tworów języka - tak było po 1945 roku - kiedy zastąpiono rosyjskie słowo sowiecki naszym rodzimym wyrazem radziecki. Andrzej Markowski, Przewodniczący Rady Języka Polskiego Wydaje się, że nasze pokolenie, pokolenie sześćdziesięciolatków, odczuwa pewną wspólnotę. Uważam i wiem, że profesor Jerzy Bralczyk mnie popiera że język pokolenia kształtuje się właśnie wtedy, kiedy kształtuje się to pokolenie: w latach szkolnych i we wczesnej młodości. My, urodzeni w końcu lat czterdziestych, wychowywaliśmy się mówiąc językiem tamtej epoki w najlepszych latach PRL i proponowałbym dla naszego pokolenia nazwę pokolenie dzieci PRL. Mieliśmy wtedy jednolitą szkołę, z tym samym programem - nie było zróżnicowanych programów, tak jak jest teraz. Kiedy już mieliśmy telewizję, istniał jeden program telewizyjny, mieliśmy 2-3 programy radiowe i prasę, również niezróżnicowane. To niewątpliwie odcisnęło piętno na naszym języku. Poza tym w naszych czasach bardzo dużo uczyliśmy się na pamięć. Dobrym potwierdzeniem jest przykład profesora Bralczyka, który zna prawie całego Pana Tadeusza. Są pewne lektury, które zapadły nam w pamięć i do których dzisiaj też możemy wracać. Jeżeli ktoś z mojego pokolenia np. skarży się, że ma dużo pracy i używa cytatu robota tak wiele roboty, to co odpowie mu ten drugi, jeśli jest przedstawicielem tego samego pokolenia? Oczywiście: I jeszcze dziesiąty pawilon. To jest coś, co nasze pokolenie zna, ale czy młodsze pokolenie wie, kto to napisał i dla kogo, tego już nie wiem. To stwarza wspólnotę pokoleniową, chociaż oczywiście nie twierdzę, że ta wspólnota ciągle jest jednakowo trwała. W końcu jest tak, że niektórzy z nas zakładają dżinsy i językowo upodobniają się do młodzieży, a inni konserwują się i zachowują jak w czasach swojej młodości np. ciągle mówią adapter, a nie gramofon, chociaż określenie adapter było popularne tylko w latach sześćdziesiątych, natomiast gramofon był wcześniej i jest teraz. Jerzy Bralczyk, Wiceprzewodniczący Rady Języka Polskiego Pan Jacek Bocheński mówił o tym, że pisze tak, by inne pokolenia mogły go rozumieć. Jest ulubionym pisarzem mojego syna, który ma czterdzieści lat, mogę więc powiedzieć, że to, co jest trochę wyżej, było pewnego rodzaju wzorcem przynajmniej jeszcze dla trzeciego pokolenia, a na pewno dla nas. Patrzymy na tamten język jak na coś lepszego z natury, choć oczywiście wiemy, że nie nadaje się już do swobodnego używania. Mam poczucie nawiązywania kontaktu z czterdziestolatkami, czyli właśnie z pokoleniem mojego syna, ale rzeczywiście w kontakcie językowym z ludźmi, którzy mają lat dwadzieścia, pojawiają się trudności. Nie powiem, żeby te trudności były duże, ale odrębność, która przejawia się także w opóźnionej reakcji albo w ogóle braku reakcji na różne słowa, w nierozumieniu niektórych terminów, jest dosyć istotna. Za piękne uważam przedniojęzykowe ł, którego używa moja teściowa; nauczyłem się także dźwięcznego h, które 12

13 sytuuje nas nie tylko pokoleniowo. Uważam, że zróżnicowanie fonetyczne jest bardzo ważne. Pewna niedbałość artykulacyjna razi mnie, choć wiem, że pewnie niedługo przestanie razić Polaków w ogóle albo, jak to się mówi, wogle. Jesteśmy pokoleniem PRL. Specyficzna dwujęzyczność sprawiała, że z jednej strony właściwie od razu myśleliśmy o języku oficjalnym jako opisującym rzeczywistość, a z drugiej strony mieliśmy poczucie pewnego relatywizmu, że ten język tak bardzo do rzeczywistości nie przystaje. Możliwe, że wskutek tego, czasem mamy luźny stosunek do języka, który dzisiaj gruntuje się, kiedy słuchamy reklam. Ten luźny stosunek polegał także na naszym smakowaniu różnego rodzaju zabaw językowych, które w naszym pokoleniu święciły największe triumfy. Nie wiem, jak będzie dzisiaj. Kiedy czytam teksty na przykład Michała Rusinka, sekretarza Wisławy Szymborskiej, widzę, że także młode pokolenie potrafi nieźle bawić się językiem. Myślę, że ten relatywizm leżał u podstaw wszystkiego. Obserwujemy teraz jak sądzę, z pewną niechęcią zmiany etykietalne, a także zmiany głębsze, dotyczące nie tylko słownictwa, ale również szczególnie wrażliwego elementu języka, tj. zaimków osobowych. Za naszej pamięci odeszło mię w piśmie, choć w niedbałej mowie zostaje mie, w zwrotach typu: widziałeś mie. Kiedyś zapisalibyśmy to jako mię, dzisiaj już tylko jako mnie. Na naszych oczach ginie jeden z celowników zaimka ja, czyli mnie coraz więcej osób mówi: mi się wydaje. Bardzo mnie to denerwuje, ale z drugiej strony myślę, że to pewnie o czymś świadczy, podobnie jak to, że na początku zdania coraz częściej słyszę ja. Ja słyszę zamiast słyszę ; zamiast byłem niedawno, słyszę ja byłem niedawno, zamiast myślę ja myślę. To jest dowód na wpływ języka angielskiego, ale czy to nie zmienia też naszej postawy wobec języka i świata? Owszem, zmienia. Myślę, że to ja jest w pewien sposób wyraziste. Na koniec jeszcze powiem, że z pewną przykrością widzę w nowych słownikach słowa, które dla mnie są żywe, ale tam wyposażone są w kwalifikatory: książkowe, archaiczne, przestarzałe. Niestety, spotykam tam coraz więcej takich słów. Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski Chciałabym odnieść się do tego, co mówili moi dwaj przedmówcy, przede wszystkim profesor Markowski, który na początku powiedział, że jego pokolenie zostało ukształtowane przez PRL. Moje pokolenie zostało również ukształtowane przez PRL, ponieważ kiedy wybuchł rok 1989, byłam tuż po studiach, czyli całe dzieciństwo, młodość i czasy studenckie spędziłam w PRL, co rzeczywiście miało wielki wpływ na język. Przede wszystkim funkcjonał kanon lektur szkolnych wszyscy czytaliśmy te same książki, przez co operowaliśmy tym samym słownictwem, znaliśmy te same frazeologizmy. Ten cytat, który przywołał profesor Markowski, ja choć o pokolenie młodsza oczywiście znam. Myślę, że punktem zwrotnym były rzeczywiście przełomy polityczne i społeczne - taki przełom na pewno nastąpił w 1989 roku, co ogromnie wpłynęło na różnice językowe. Oczywiście różnice językowe między poszczególnymi pokoleniami istniały zawsze, tylko teraz to zróżnicowanie następuje o wiele szybciej, co wynika z szybszego rozwoju technologii. Czynniki wpływające na używanie języka, np. internet czy SMS-y, zmieniają się szybko, a wraz z nimi zmienia się język, który w dużej mierze zależy od kanału komunikacji. Jest to na pewno wyraźny wyznacznik najmłodszego pokolenia. Profesor Bralczyk mówił o tym, że mieliśmy świadomość, iż język nie przystaje do rzeczywistości. Ja, być może właśnie dlatego, że jestem młodsza i pewnie byłabym określana jako wnuk PRL, ukształtowałam się w takim poczuciu, że język jednak powinien 13

14 przystawać do rzeczywistości. Natomiast teraz mam wrażenie, że tak nie jest. Skoro zupełnie bezrefleksyjnie używa się pewnych form oczywiście my, językoznawcy, mówimy o tym od dwudziestu lat i osoba zupełnie obca mówi do kogoś na przykład panie Waldku zamiast proszę pana, jest to znak, że język nie przystaje do rzeczywistości. W tej chwili te zmiany etykietalne następują szybko i ma się wrażenie, że język nie oddaje charakteru relacji międzyludzkich. Kolejna niezwykle istotna sprawa to przekonanie mojego pokolenia, że język polski jest w stanie wyrazić wszystko, obsłużyć wszystkie dziedziny. Teraz natomiast okazuje się, że w niektórych dziedzinach właściwie nie da się pisać prac naukowych po polsku, ponieważ wymaga się od naukowców, żeby tworzyli w języku angielskim; niektórzy zresztą nie umieją już napisać sensownego tekstu naukowego w języku polskim. Panuje przekonanie, że w języku polskim nie da się wyrazić wszystkiego. W ostatnich latach mnożą się różne dziwaczne nazwy, jak: Poznań Półmaraton czy Ochota Ser Festiwal. Ani to po polsku, ani po angielsku! Ktoś sądzi, że jeżeli nazwie imprezę ochockim kiermaszem serów, to nie będzie miała ona należytego prestiżu. Gaba Kulka, piosenkarka Chciałabym nawiązać do określenia Ochota Ser Festiwal, ponieważ mnie to zafrapowało. Chcę zwrócić uwagę na to, że na szczęście wychodzimy z fazy, kiedy istniał obowiązek włączania do nazewnictwa firm czy imprez jakiegoś egzotycznego słowa. Ja na przykład w latach dziewięćdziesiątych chodziłam do szkoły językowej, która nosiła nazwę Activ-Action. Jednak całe szczęście jest już coraz mniej tego typu zabiegów. Chciałabym też nawiązać do oryginalnego pytania o wspólnotę językową pokolenia. Ja odczuwam bardzo silnie taką wspólnotę, ale mam wrażenie, że ona teraz bardziej niż kiedykolwiek polega na rozdrobnieniu. Nie odczuwam tego, żeby język młodych stanowił pewnego rodzaju monolit, który byłby przeciwstawiany albo stanowił wyraz buntu przeciwko jakimś uznanym formom, reprezentującym powagę, dorosłość, określony system. To wszystko ulega coraz większemu przemieszaniu, co ma swoje dobre i złe strony. Pozytywne konsekwencje polegają na tym, że nawet w gronie najbliższych znajomych, spotykając się z inną osobą, człowiek w pewien sposób dostosowuje do rozmówcy nie tylko ton głosu czy sposób mówienia, ale również w zależności od rozmówcy zmienia się rodzaj narzecza, którym się porozumiewamy. Ja to obserwuję. Wydaje się, że to nie jest złe, ponieważ w ciekawy sposób akcentuje fakt, że w języku zawarte są również pewne podprogowe wiadomości. Użycie tego, a nie innego słowa, tego, a nie innego zwrotu, nawet slangu czy wulgaryzmów, w pewnym sensie wysyła rozmówcy pewną wiadomość. Z drugiej strony można by myśleć z sentymentem o czasach, kiedy język kojarzony z dojrzałością i pewnym systemem był czymś, przeciw czemu młodzież się buntowała i z premedytacją, niemalże na złość, używała innych zwrotów. Fakt, że obecnie w publicznych kanałach komunikacji słyszymy rzeczy, które przeszkadzają nawet nam, ludziom trochę młodszym, dowodzi istnienia pewnego mętliku. Na pewno w języku naszego pokolenia funkcjonują pewne zwroty i błędy, które irytują, jednakże ta mnogość narzeczy, slangów i rodzajów komunikacji mojego pokolenia potrafi być cenna. Nie utożsamiałabym języka naszego pokolenia z nowomową Internetu. Na początku tej dyskusji padła wzmianka o tym, że w momencie, kiedy przedstawiciele jednego pokolenia rozmawiają ze sobą w izolowanym środowisku, używają swojego języka; natomiast gdy 14

15 jest to rozmowa między osobami posługującymi się innym językiem, próbują się dostosować. Internet jest w pewnym sensie hermetyczny. Osoby, które wysyłają zupełnie niezrozumiałe teksty, czują, że są w swoim gronie. Oczywiście to czasem bywa straszne. Ostatnio widziałam na wystawie w księgarni w Częstochowie książkę pt. Najpiękniejsze SMS - wesołe, świąteczne itd. W tym kontekście rozumiem, że czasem wieje grozą, ale to nie do końca jest nasz język, lecz nastąpiło pewne rozdrobnienie. Marcin 'Duże Pe' Matuszewski - raper, autor tekstów, dziennikarz radiowej "Czwórki" W latach dwudziestych XX wieku polski futurysta Bruno Jasieński w przedmowie do książki "Nogi Izoldy Morgan" pisał, że "Przyśpieszony rytm życia współczesnego, zdążającego z nieubłaganą logiką, jak po równi pochyłej, do pewnego wytyczonego punktu z szybkością rozpędzonych transmisji, stworzył zupełnie nowy rodzaj realności - realność rozpalonej do białego stali, chwiejącą się już na granicy halucynacji". Mniej więcej pięćdziesiąt lat później Alvin Toffler w książce Szok przyszłości pokazał, że epoka industrializacji była dopiero punktem przegięcia na krzywej geometrycznego wzrostu tempa życia oraz ilości informacji, które codziennie musimy przyswajać. Siłą rzeczy rozdźwięk między pokoleniami - czy to w dziedzinie języka, czy w jakiejkolwiek innej - robi się coraz większy; z pokolenia na pokolenie kontakt pomiędzy reprezentantami poszczególnych pokoleń jest coraz trudniejszy. Jednakże sam fakt, że spotykamy się tutaj, wszyscy mówimy tym samym językiem i jesteśmy w stanie się komunikować a chyba nikt nie ma problemu ze zrozumieniem choćby jednego słowa wypowiadanego przez reprezentantów pozostałych pokoleń wydaje się najlepszym dowodem na to, że ta różnica międzypokoleniowa nie jest jeszcze na tyle duża, by poważnie się tym martwić. Oczywiście w języku mówionym komunikacja jest zdecydowanie łatwiejsza niż w języku pisanym - w końcu mając wolne ręce, można dogadać się we wszystkich językach świata... Wspomniany był tutaj wiersz, którego zakończenie znał każdy w danym pokoleniu - był on pewnym wzorcem kulturowym, do którego można było się odnieść w ramach jednego, drugiego, trzeciego pokolenia. Obecnie jednak zestaw wzorców kulturowych zmienia się nie co pokolenie i nie co dekadę, a co tydzień. Mógłbym z marszu wymienić kilkadziesiąt takich uniwersalnych, popkulturowych punktów odniesienia, które "weszły do kanonu" w ciągu ostatnich kilku lat. Od legendarnego Nie weszłeś! Jestem hardkorem oraz "Ale urwał!" (ten, kto kojarzy te legendarne internetowe filmiki, wie, o czym mówię) po bieżące i wynikające z internetowego "mema" stwierdzenie Ja pacze zastępujące często Ja widzę. I tak dalej... W potocznej mowie używają takich określeń właściwie wszyscy, którzy mają styczność z Internetem. Ot, efekt permanentnie wzrastającego tempa życia. Pytanie brzmi, gdzie jest granica, po przekroczeniu której faktycznie przestaniemy się rozumieć. Co ciekawe, myślę że wkrótce może to dotyczyć nie tylko różnych pokoleń i społeczności odwiedzających różne strony internetowe. Wystarczy, że przez poruszanie się w różnych rejonach sieci dwaj internauci nie będą mieli tego samego punktu odniesienia i - przykładowo - opowiedziany przez jednego żart może nie zostać zrozumiany przez drugiego. Zapewne nie nastąpi to w ciągu najbliższych kilkudziesięciu lat, ale myślę, że w długim okresie jest to całkiem prawdopodobny scenariusz... 15

16 Jerzy Sosnowski, redaktor Mimo że nie robiliśmy specjalnego castingu do tej dyskusji, proszę zauważyć, że w pierwszej części spotkania wydarzyło się coś intrygującego choć może to zbieg okoliczności, może głos indywidualnych osób, nie zaś reprezentantów określonego środowiska czy pokolenia. W pokoleniu pierwszym uderzające było marzenie o wspólnocie obejmującej wszystkie pokolenia i niechęć do segmentacji; w pokoleniu drugim ujawnił się pewien ironiczny stosunek do języka, który nie opisuje rzeczywistości; w pokoleniu trzecim pojawiło się marzenie o sytuacji, kiedy język tę rzeczywistość opisuje; pokolenie czwarte jest zachwycone zróżnicowaniem i segmentacją. Nie wierzę w istnienie socjologii tworzonej na podstawie wywiadów z siedmioma osobami, ale tego byliśmy świadkami. Dla mnie jest to intrygujące. Z uwagi na fakt, że pojawiały się już wątki dotyczące wpływu doświadczenia historii Polski ostatnich kilkudziesięciu lat na nasz język przypominam tutaj przykład z europejskim kołchozem jako niezbyt życzliwym synonimem Unii Europejskiej może zapytam nie tyle o rekapitulację doświadczeń historycznych, ile o Państwa opinię na temat obecnych zmian. Na ile są głębokie? Na ile te zmiany mają charakter przelotnej mody, a na ile są zmianami ingerującymi głęboko w strukturę języka, które za normę będą uznawali wnukowie pokolenia numer cztery? Walery Pisarek, Honorowy Przewodniczący Rady Języka Polskiego Wydaje się, że zmiany spowodowane najnowszą historią naszego kraju musiały przeorać nie tylko język, ale i całe nasze myślenie i odczuwanie świata. Nie podzielam tej opinii, ponieważ obserwuję ludzi obecnych w polszczyźnie przez kilkadziesiąt lat, jak Czesław Miłosz. Zwróćmy uwagę na poezję ta tworzona przed wojną jest podchwytywana i pielęgnowana przez najmłodsze pokolenie. Po przedwojenne wiersze Miłosza sięgają niemal najmłodsi jako po teksty piosenek. Myślę choćby o Kołysance. Chyba nikt, także z pokolenia milenijnego, nie odczuwa poezji Szymborskiej, poczynając od Tego się nie robi kotu czy Nic dwa razy się nie zdarza, jako tekstów napisanych przez człowieka z pokolenia międzywojennego. Istota polszczyzny nieprędko się zmieni, co nie znaczy, że nie ulega zmianom. Zmienia się, bo wzbogaca się o nowe doświadczenia dokumentowane nowymi słowami. Zmienia się, ale język naszego międzywojennego pokolenia zdołamy jeszcze przekazać najmłodszym. Niebezpieczeństwo dotyczy polszczyzny wcześniejszej, która się zachowała tylko w literaturze. Weźmy choćby wyraz drzewiej. Kiedy proszę o scharakteryzowanie znaczenia gramatycznego i nacechowania stylistycznego tego słowa, student pisze mi taką odpowiedź: to jest rozkaźnik, tryb rozkazujący o znaczeniu stawaj się drzewem ; a stylistycznie jest to neologizm poetycki. Następne przykłady. Relacja młodego podróżnika: Samotrzeć przedzierając się przez puszczę, przez dwa dni nie miałem się do kogo odezwać. Jak to? Dlaczego nie mogliście ze sobą rozmawiać? Skoro samotrzeć, to byliście we trzech. Cytuję wnukowi Mickiewicza: Lice bielsze od mleka Dziadku, a co to są właściwie lice? itd. Drzewiej, samotrzeć, lice to wyrazy dalekie, ale w świadomości następnego pokolenia nie pozostają nawet nowsze, choć ważne wyrazy znamionujące minioną epokę. Coraz częściej nowomowa jest rozumiana jako nasycony anglicyzmami język najmłodszego pokolenia. 16

17 Jacek Bocheński, pisarz, członek Rady Języka Polskiego Inwazji anglicyzmów szczególnie się nie obawiam, póki dotyczą głównie słownictwa, a nie sięgają głębiej. Inwazje obcych słów, łacińskich, niemieckich, francuskich, nawet czeskich, przeżywała polszczyzna kilkakrotnie, i dawała sobie z nimi radę. Większość naleciałości wkrótce odrzucała, część potrafiła przystosować do własnych reguł, również fonetycznych. Nie jestem przerażony nawet takimi konstrukcjami jak biznes informacje czy Agata Meble, póki nie usłyszę, że dostanę groch-zupę. Oczywiście w pewnej perspektywie nie jest wykluczona i ta zupa najpierw jako pretensjonalna reklama lub żart. A potem się to przyjmie i stanie językową oczywistością. Na razie nie przeszkadza mi inwazja anglicyzmów w uprawianiu literatury po polsku, bo ja ciągle będę pisał lekki, nie lightowy, łagodny, nie softowy. Jednak tego rodzaju słowa pojawiają się w mowie potocznej i w mediach. Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski Zgadzam się całkowicie z tym, co powiedział mój przedmówca inwazja anglicyzmów nam nie grozi. Owszem, lubimy zapożyczać, ale zapożyczenia były w języku od zawsze. Mam jednak wrażenie, że obecnie zmienia się nasz stosunek do języka i niekoniecznie dotyczy to przedstawicieli najmłodszego pokolenia, ale też wielu decydentów, prezydentów miast wielu osób, które decydują o tym, żeby zastosować właśnie nazwę Ochota Ser Festiwal albo Poznań Półmaraton. Wskutek zmian po 1989 roku i rozwoju technologii coraz więcej osób uważa, że naturalnym środowiskiem obcowania z drugim człowiekiem nie jest rozmowa. Dla ludzi naszego pokolenia i starszych przebywanie z drugim człowiekiem polegało na rozmawianiu z nim czy to twarzą w twarz, czy chociażby poprzez list. Natomiast teraz używanie języka w ten sposób nie jest warunkiem koniecznym: są SMS-y, e itd., formy często mające skrótowy charakter. Stosuje się na przykład różnego rodzaju emotikony, które zastępują wyrazy nazywające emocje. Ja oczywiście tego nie wartościuję, niemniej jednak fakt, że nie musimy ze sobą rozmawiać, żeby ze sobą być, stanowi nowość. Ludzie mogą się w sobie zakochać, nie porozmawiawszy ani chwili, na przykład tylko mailując. Jerzy Bralczyk, Wiceprzewodniczący Rady Języka Polskiego Ważny jest też czynnik technologiczny, w gruncie rzeczy bowiem obecnie już chyba mniej myślimy o zmianach politycznych czy ideologicznych jako o tych, które najistotniej wpływają na język. Owszem, taki wpływ miało otwarcie na inne języki i likwidacja cenzury. Pan Minister w ciekawym wystąpieniu otwierającym mówił o dwóch podstawowych zjawiskach mediatyzacji i europeizacji, czy globalizacji, jak można by szerzej powiedzieć. Mediatyzacja kiedyś, w latach PRL, sprawiała, że przed mikrofonem zaczynaliśmy przybierać trochę inną postawę i zaczynaliśmy mówić trochę innym, bardziej oficjalnym językiem, czasem zresztą nawet i trafnie. Dzisiaj wygląda to trochę inaczej. 17

18 Jak pomyślę, że wychowywałem się i uczyłem się czytać bez prądu, że pisałem obsadką i stalówką, a nie wiecznym piórem, które dla mnie było w pewnym momencie wielkim wynalazkiem, a długopis niemalże rewolucją, myślę, że to wszystko będzie zmieniało się jeszcze dalej. Kto wie, czy nie będziemy pokoleniem, które będzie mogło uczestniczyć w tych bardzo zróżnicowanych technicznie przekazach. Na szklanym stoliku przed Panami widzimy teksty pisane, chociaż Panowie mówili, a nie czytali. Przy przedstawicielach drugiego pokolenia widzimy jakieś notatki, u mnie jeszcze mniejsze, a tu Pan ma przed sobą palmtopa. Technologia określa nas w coraz większym stopniu i niewątpliwie staje się to coraz wygodniejsze. Pojawiają się emotikony, znikają charakterystyczne polskie litery, co dla mnie jest szczególnie bolesne. Można nawet przewidzieć, że za pewien czas będziemy mogli znaleźć w Internecie klasykę bez ogonków i przecinków, dzięki czemu i to jeszcze gorsze będzie to może trochę łatwiejsze do przeczytania dla młodych ludzi. Andrzej Markowski, Przewodniczący Rady Języka Polskiego Uważam, że ostatnie lat spowodowało istotną zmianę w polszczyźnie, a mianowicie Polacy zaczęli pisać. Kilkanaście lat temu pisali uczniowie, bo musieli; dziennikarze, bo im za to płacili; naukowcy, żeby udowodnić, że są potrzebni; politycy pisali czasami a raczej inni politykom pisali. Wszyscy pozostali podpisywali się tylko na kartce, gdzie było wydrukowane: Serdeczne pozdrowienia znad morza przesyła, pisali na przykład Waldek, a w PS: Doślij trochę pieniędzy itd. I to było wszystko. W tej chwili prawie wszyscy piszą, co prawda nie ręcznie, lecz na klawiaturze, ale piszą. W konsekwencji mamy nowy rodzaj polszczyzny polszczyznę zapisaną, która różni się nawet od mowy spisanej. Oznacza to rewolucję, ponieważ dotyczy nie tylko techniki, ale charakteru języka. Językoznawcy ciągle jeszcze są bezradni w ocenie tej polszczyzny. Stosowanie kryteriów takich, jakie stosowało się do polszczyzny pisanej, jest niemożliwe, gdyż jest to inny rodzaj polszczyzny, która pojawia się przede wszystkim w czatach w blogach występuje coś troszkę innego czy w innego typu komunikatorach. Odpowiedź w tej polszczyźnie powinna być natychmiastowa, z upływem czasu traci na znaczeniu. Moim zdaniem zmiana techniki spowodowała trwałą zmianę w języku. To, czy znajdzie się tam miejsce dla polskich znaków, to inna sprawa. Jednak my, językoznawcy - może już nie moje pokolenie, a może jeszcze zdążę musimy wypracować nowe narzędzia do opisu, a dopiero następnie do oceny tej polszczyzny. Nie chodzi o mówienie, że w tym Internecie to takie bzdury wypisują, że tak źle piszą po polsku, ale chodzi o to, ile tam jest zabawy! Ile tam jest kreatywności! To trzeba potraktować trochę inaczej. Moim zdaniem ostatnie lata, ze względu na zmianę technologii, spowodowały również zasadnicze zmiany w polszczyźnie. Marcin 'Duże Pe' Matuszewski - raper, autor tekstów, dziennikarz radiowej "Czwórki" Chciałbym rozwinąć myśl moich dwóch bezpośrednich szacownych przedmówców. Otóż ogólna opinia jest chyba taka, że Polacy czytają coraz mniej. Ja osobiście mam wrażenie, że biorąc pod uwagę liczbę przyswajanych znaków, Polacy czytają zdecydowanie coraz więcej. Pytanie brzmi tylko: czego i gdzie? Na początku bowiem tym, co czytaliśmy, były tylko i wyłącznie książki, później książki i prasa. Później zaczęliśmy też słuchać radia i pojawiły się pierwsze programy telewizyjne. 18

19 Wszystkie te media w swych początkach były jednak niezmiernie elitarne i żeby w nich zaistnieć, trzeba było mieć zdolności językowe opanowane do perfekcji. Następnie wszystko to bardzo gwałtownie się rozszerzyło - dziś liczbę tytułów prasowych, rozgłośni radiowych i stacji telewizyjnych na całym świecie liczyć można pewnie w milionach. A wisienką na tym torcie było pojawienie się Internetu, gdzie słowem "żywią się" miliardy użytkowników, a w wielu miejscach nad językową poprawnością pieczy nie trzyma nikt. Siłą rzeczy spadł więc standard języka, z którym stykamy się, czytając czy słuchając. W Internecie języka jest zupełnie nielimitowany - nie został ujęty w żadne sztywne ramy. Pytanie brzmi: czy faktycznie jest to zagrożenie dla języka, czy tylko dla języka, jaki dziś znamy? Być może dzięki temu język jest bytem żywym, czymś, co dynamicznie się zmienia, nieokiełznanym organizmem rządzącym się własnymi prawami i niedostosowującym się do reguł? Jeżeli przykładowo nagle stanie się modne pisanie słowa nóż przez u i rz i wszyscy zaczną postępować w ten sposób w danym rejonie Internetu, być może doprowadzi to do tego, że po 2-3 latach zostanie to przyjęte jako forma oficjalna. Czy to będzie złe, czy dobre - to już osobna kwestia. Wiem, że zabrzmiało to troszeczkę jak "Jednodniówka Futurystyczna", ale nadal pozostaje pytanie: czy te zmiany są złe, czy dobre? Osobiście odczuwam pewien dysonans. Z jednej strony zawsze razi mnie niepoprawność językowa, którą dostrzegam w formie czytanej albo pisanej. Z drugiej strony, sam przyłapuję się na tym, że jeżeli widzę powtarzający się błąd, później, kiedy sam piszę to słowo, odnosząc się do napotkanych błędnych wzorców, zaczynam mieć wątpliwość, która forma jest poprawna. Anarchizująca część mnie jest całkiem szczęśliwa, że tego typu rzeczy się dzieją. Gaba Kulka, piosenkarka Sympatyzuję z anarchizująca częścią ciebie, jednak chciałabym zwrócić uwagę na jedną rzecz. Gdyby ten język rzeczywiście szalał, brykał, narastał i wzbogacał się, byłoby w porządku. Niestety on wytrąca poprzednie formy. Zubożenie słownika jest w pewnym sensie tragiczne. Gdybyśmy po prostu uczyli się nowych form i nowych zwrotów, byłoby naprawdę fantastyczne, ale nawet ja odczuwam to, że słowa nikną, nikną, nikną, aż w końcu giną gdzieś na horyzoncie Przepraszam, nie jest tak? Jerzy Bralczyk, Wiceprzewodniczący Rady Języka Polskiego Nie, absolutnie tak nie jest terminy i słowa z języka nie znikają. Język jest urządzeniem działającym w jedną stronę cokolwiek zostało wymyślone - zostaje, bo zostaje w tekstach. Zawsze możemy do tego wrócić i wracamy. Nasza mowa ubożeje, ale skarga na to, że w języku czegoś nie ma, jest trochę chybiona. W jakim języku my teraz rozmawiamy? Języka którego pokolenia używamy w tej chwili? Międzypokoleniowego, jak mówi pan Marcin Matuszewski? Mogę powiedzieć, mogę pomyśleć, może mi się zdawać, że Państwo mówią naszym językiem. Gaba Kulka, piosenkarka Przyznam, że zaproszenie tutaj było dla mnie zaskoczeniem, ponieważ główny zarzut, jaki zwykle słyszę, brzmi, dotyczy tego, dlaczego nie piszę po polsku, dlaczego piszę tyle tekstów po 19

20 angielsku. Chciałabym więc nawiązać do zagrożenia zalewem angielszczyzny. Uważam, że to zdecydowanie nie jest coś, czego powinniśmy się obawiać. Oczywiście w momencie, kiedy na spisie rozkładu koncertu czy jakiejś imprezy firmowej, na której mam się pojawić, widzę punkt kick-offdelightów, nie wiem, co ze sobą zrobić Ja podejrzewam, nie wiem na pewno, że kick off oznacza tu rozpoczęcie, a delightów odnosi się do jakichś rozkosznych wydarzeń czy rzeczy atrakcyjnych dla uczestników. Chciałbym jednak zwrócić uwagę na jedną rzecz. Nie powinniśmy się obawiać zalewu języka angielskiego, ale ogólnie traktowania języka - każdego języka - w sposób niechlujny. Mówię to z pozycji osoby, która dość dobrze, nie perfekcyjnie, włada językiem angielskim. Otóż jestem przerażona poziomem tłumaczeń, szczególnie tłumaczeń popularnych, nie tłumaczeń dzieł uznanych i wysokich. Kiedy idę do kina, po prostu muszę zasłaniać sobie dolną linijkę napisów. O tym bardzo niewiele osób mówi, bo chyba niewiele osób tak mocno funkcjonuje na granicy dwóch języków. W przypadku książek popularnych, które muszą wyjść bardzo szybko, żeby załapać się na grafik wydawniczy i zyskać nabywców, kiedy tylko mogę kupić książkę po angielsku, kiedy jestem w stanie ją przeczytać i zrozumieć, pomijam polskie tłumaczenie. A to już jest trochę straszne. Chciałabym zwrócić na to uwagę, bo tu nie chodzi tylko o bardzo niechlujne podejście do polskiej mowy, lecz o traktowanie w taki sposób języka w ogóle, każdego języka. Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski To, o czym Pani mówi, ma ogromny wpływ na polszczyznę, ponieważ z takich niechlujnych tłumaczeń powstają fatalne teksty w języku polskim, np. Pralka jest dedykowana do tkanin delikatnych, Pracownik jest dedykowany do obsługi sprzętu. Najgorzej jest, kiedy za tłumaczenie bierze się ktoś, kto nie zna dobrze języka angielskiego, a przy tym, niestety, nie zna też dobrze polskiego. Osoba taka, widząc angielskie słowo, które przypomina mu polski wyraz, tłumaczy mechanicznie. Andrzej Markowski, Przewodniczący Rady Języka Polskiego W tym kontekście chciałbym przedstawić przykład, który podali mi urzędnicy bankowi. Obecnie w banku codziennie o następuje odczyt figur, tzn. odczyt danych. W języku angielskim jest słowo, które zapisuje się właśnie jako figure, co oznacza liczby czy cyfry, więc należałoby to tłumaczyć jako odczyt danych. Jednak bankowcy, a zwłaszcza dziennikarze bankowi, podobno już przyzwyczaili się do używania terminu odczyt figur. Jerzy Sosnowski, redaktor Chętnie dorzucę coś z dziedziny sprawozdawców sportowych, o których zresztą myślę z szacunkiem, bo ich praca jest naprawdę bardzo trudna. Podam dwa moje ulubione przykłady. Jest to choćby rozpowszechnione już w tej chwili zdanie: trener desygnował zawodnika do gry. Z kolei 20

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SŁUCHANIE I PISANIE (A2) Oto opinie kilku osób na temat polityki i obecnej sytuacji politycznej:

POLITYKA SŁUCHANIE I PISANIE (A2) Oto opinie kilku osób na temat polityki i obecnej sytuacji politycznej: POLITYKA SŁUCHANIE I PISANIE (A2) Oto opinie kilku osób na temat polityki i obecnej sytuacji politycznej: Ania (23 l.) Gdybym tylko mogła, nie słuchałabym wiadomości o polityce. Nie interesuje mnie to

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr )

AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr ) AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr 4-5 2009) Ten popularny aktor nie lubi udzielać wywiadów. Dla nas jednak zrobił wyjątek. Beata Rayzacher:

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny dla uczniów klas 1 3.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny dla uczniów klas 1 3. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny dla uczniów klas 1 3. KLASA I W klasach I na ocenę celującą uczeń powinien: - pracować systematycznie oraz z dużym zaangażowaniem na każdej lekcji i w domu, -

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI I. GRAMATYKA I SŁOWNICTWO uczeń opanował niewiele zagadnień gramatycznych określonych w rozkładzie uczeń potrafi budować zdania, ale przeważnie niespójne, z dużą ilością

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń:

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń: Wymagania na poszczególne oceny z języka angielskiego dla uczniów Technikum Zawodowego, Zasadniczej Szkoły Zawodowej i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA z języka angielskiego W KLASACH 1-3

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA z języka angielskiego W KLASACH 1-3 PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA z języka angielskiego W KLASACH 1-3 KLASA I W klasach I na 6 punktów uczeń powinien: - pracować systematycznie oraz z dużym zaangażowaniem na każdej lekcji i w domu, - wykazywać

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu.

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Zależy jej na Twoim sukcesie, w każdej sferze życia. Im więcej szczęśliwych ludzi na świecie,

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz stylu komunikacji

Kwestionariusz stylu komunikacji Kwestionariusz stylu komunikacji Z każdego stwierdzenia wybierz jedno, które uważasz, że lepiej pasuje do twojej osobowości i zaznacz jego numer. Stwierdzenia w parach nie są przeciwstawne, przy wyborze

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Ocena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery sprawności językowe, tj.: rozumienie ze słuchu, pisanie, czytanie, mówienie, oraz tzw.

Bardziej szczegółowo

Komunikacja i media. Komunikacja jest częścią każdego działania, w zależności od ich rodzaju, można mówić o różnych jej poziomach.

Komunikacja i media. Komunikacja jest częścią każdego działania, w zależności od ich rodzaju, można mówić o różnych jej poziomach. Komunikacja i media Uczniowie i uczennice mogą inicjować powstawanie i prowadzić szkolne media, istnieje przynajmniej jeden środek przekazu dla społeczności uczniowskiej. Władze SU i dyrekcja dbają o to,

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej. Małgorzata Jagiełło

Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej. Małgorzata Jagiełło Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej Małgorzata Jagiełło Wrocław 2012 Autor: Małgorzata Jagiełło Wydawca: Grupa Ergo Sp. z o.o., 50-127 Wrocław ul. Św. Mikołaja 56/57 www.wydawnictwo-ergo.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1. (wersja dla studentów)

REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1. (wersja dla studentów) REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1 (wersja dla studentów) Reklama jest obecna wszędzie w mediach, na ulicy, w miejscach, w których uczymy się, pracujemy i odpoczywamy. Czasem pomaga nam w codziennych

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne j. niemiecki kl.4

Wymagania edukacyjne j. niemiecki kl.4 ROZUMIENIA ZE SŁUCHU Wymagania edukacyjne j. niemiecki kl.4 spełnia wszystkie kryteria przewidziane na ocenę bardzo dobrą bez większego trudu rozumie wypowiedzi w języku niemieckim na podstawie kontekstu

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języków obcych: j. angielski, j. niemiecki, j. włoski, j. hiszpański, j. rosyjski

Przedmiotowy system oceniania z języków obcych: j. angielski, j. niemiecki, j. włoski, j. hiszpański, j. rosyjski Przedmiotowy system oceniania z języków obcych: j. angielski, j. niemiecki, j. włoski, j. hiszpański, j. rosyjski Nauczyciele uczący: mgr Joanna Kańska, mgr Aleksandra Dul, mgr Anna Nowak, mgr Ewa Lis,

Bardziej szczegółowo

Europejski system opisu kształcenia językowego

Europejski system opisu kształcenia językowego Europejski system opisu kształcenia językowego Opis poziomów Poziom językowy A1 - Poziom początkowy Potrafię zrozumieć znane mi słowa i bardzo podstawowe wyrażenia dotyczące mnie osobiście, mojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka angielskiego, obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny:

Kryteria oceniania z języka angielskiego, obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny: Kryteria oceniania z języka angielskiego, obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny: W każdym semestrze uczeń uzyskuje oceny cząstkowe za poszczególne umiejętności. Ocenianie ucznia przyjmuje

Bardziej szczegółowo

Mówienie. Rozumienie ze słuchu

Mówienie. Rozumienie ze słuchu Kryteria oceniania z języka angielskiego Ocena celująca Stopień CELUJĄCY otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie kryteria potrzebne na ocenę bardzo dobrą, ponadto opanował wiadomości i umiejętności wykraczające

Bardziej szczegółowo

Zauważcie, że gdy rozmawiamy o szczęściu, zadajemy specyficzne pytania:

Zauważcie, że gdy rozmawiamy o szczęściu, zadajemy specyficzne pytania: Nie potrafimy być szczęśliwi tak sobie, po prostu dla samego faktu; żądamy spełnienia jakichś tam warunków. Mówiąc dosadnie - nie potrafimy wyobrazić sobie, że można być szczęśliwym bez spełnienia tych

Bardziej szczegółowo

OCENA OPISOWA ŚRÓDROCZNA/ SEMESTRALNA KLASA 1. Klasa.. Rok szkolny.. Data EDUKACJA SPOŁECZNA

OCENA OPISOWA ŚRÓDROCZNA/ SEMESTRALNA KLASA 1. Klasa.. Rok szkolny.. Data EDUKACJA SPOŁECZNA OCENA OPISOWA ŚRÓDROCZNA/ SEMESTRALNA KLASA 1 Imię i nazwisko ucznia Klasa.. Rok szkolny.. Data EDUKACJA SPOŁECZNA Współdziałanie z rówieśnikami i osobami dorosłymi. Potrafi odróżnić co jest dobre, a co

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Nauczyciel prowadzący: mgr Agnieszka Krzeszowiak, mgr Teresa Jaśkowska

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Nauczyciel prowadzący: mgr Agnieszka Krzeszowiak, mgr Teresa Jaśkowska ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Nauczyciel prowadzący: mgr Agnieszka Krzeszowiak, mgr Teresa Jaśkowska Ocena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) Wymagania szczegółowe 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne - język angielski - klasa IV- SP nr 7

Wymagania edukacyjne - język angielski - klasa IV- SP nr 7 Wymagania edukacyjne - język angielski - klasa IV- SP nr 7 6 - Ocena celująca - rozumie dłuższe teksty i dialogi i potrafi wybrać z nich żądane informacje, - rozumie dłuższe polecenia nauczyciela. - potrafi

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klasy III d 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające poza

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV - VI

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV - VI PRZEDMIOTOWE OCENIANIE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV - VI Ocenie podlegają umiejętności i wiadomości ujęte w planie metodycznym nauczyciela. Wykaz umiejętności podany jest do wiadomości uczniów na bieżąco

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH I-III. Język angielski

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH I-III. Język angielski PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH I-III Język angielski Nauczanie języka angielskiego w Szkole Podstawowej Nr 2 w Twardogórze odbywa się według programu,, Język angielski w nauczaniu zintegrowanym.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Język angielski

Wymagania edukacyjne Język angielski Wymagania edukacyjne Język angielski Skala Gramatyka i słownictwo 6 dobrze opanował i swobodnie stosuje w praktyce zagadnienia gramatyczne określone w rozkładzie materiału i niektóre wykraczające poza

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA II ETAPU EDUKACYJNEGO (KLASY IV-VI)

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA II ETAPU EDUKACYJNEGO (KLASY IV-VI) PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA II ETAPU EDUKACYJNEGO (KLASY IV-VI) 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zadami sprawiedliwości. 2. Ocenie podlegają: testy, sprawdziany, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej:

1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej: 1 1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej: POZIOM OSIĄGNIĘĆ Wspaniały Bardzo dobry Dobry Wystarczający OCENA WYMAGANIA EDUKACYJNE WSPANIALE oznaczane literą A Wymagania dotyczą

Bardziej szczegółowo

Hot Spot 1. Kryteria oceniania.

Hot Spot 1. Kryteria oceniania. Hot Spot. Kryteria iania. Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie oraz zna niektóre wykraczające poza jego ramy z łatwością buduje spójne zdania

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

ZAPIS STENOGRAFICZNY. Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja

ZAPIS STENOGRAFICZNY. Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja ZAPIS STENOGRAFICZNY Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja Porządek obrad: 1. Rozpatrzenie wniosków zgłoszonych na 38. posiedzeniu Senatu do

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO KLASY 1-3 SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO KLASY 1-3 SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO KLASY 1-3 SZKOŁY PODSTAWOWEJ Obowiązkowe wyposażenie ucznia: zeszyt przedmiotowy, podręcznik i zeszyt ćwiczeń, przybory do pisania i rysowania Uczeń

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania wiadomości i umiejętności z języka angielskiego klasy IV-VI

Kryteria oceniania wiadomości i umiejętności z języka angielskiego klasy IV-VI Kryteria oceniania wiadomości i umiejętności z języka angielskiego klasy IV-VI Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania na ocenę bardzo dobrą a ponadto: - posiada wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka angielskiego w klasie 4 szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z języka angielskiego w klasie 4 szkoły podstawowej Kryteria oceniania z języka angielskiego w klasie 4 szkoły podstawowej I Kryteria ogólne System oceniania wiedzy i umiejętności uczniów jest dwojaki: formalny i nieformalny: system formalny: na podstawie

Bardziej szczegółowo

Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy?

Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy? Kogo podziwiasz dzisiaj, a kogo podziwiałeś w przeszłości? Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy? Jaka jest Twoja ulubiona potrawa? Czy wiesz

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY Czytanie - oto najlepszy sposób uczenia się. Aleksander Puszkin Sukces jednostek i społeczeństw zależy od ich wiedzy. Kluczem do wiedzy wciąż jest czytanie.

Bardziej szczegółowo

Paweł Kowalski ZJEDZ KONKURENCJĘ. Jak maksymalizować zyski i pisać skuteczne teksty sprzedażowe

Paweł Kowalski ZJEDZ KONKURENCJĘ. Jak maksymalizować zyski i pisać skuteczne teksty sprzedażowe Paweł Kowalski ZJEDZ KONKURENCJĘ Jak maksymalizować zyski i pisać skuteczne teksty sprzedażowe Copyright by Paweł Kowalski & e-bookowo Projekt okładki: Paweł Kowalski ISBN 978-83-7859-269-3 Wydawca: Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje; SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II w I okresie Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: opanował technikę czytania; śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i zasady oceniania. dla uczniów klas I

Wymagania edukacyjne i zasady oceniania. dla uczniów klas I Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z JĘZYKA ANGIELSKIEGO dla uczniów klas I program nauczania Autor Tytuł Nr dopuszczenia Dorota Sikora- Banasik Program nauczania języka angielskiego dla etapu wczesnoszkolnego,

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP SZKOLNY

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP SZKOLNY WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 Drogi Uczestniku! ETAP SZKOLNY Test zawiera pytania z kilku humanistycznych dziedzin. Prosimy Cię, abyś uważnie przeczytał teksty

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA SPRAWNOŚĆ MÓWIENIA SPRAWNOŚĆ PISANIA GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. - wypowiedź pisemna odpowiada założonej formie,

OCENA CELUJĄCA SPRAWNOŚĆ MÓWIENIA SPRAWNOŚĆ PISANIA GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. - wypowiedź pisemna odpowiada założonej formie, ROZUMIENIE TEKSTU - uczeń rozumie wszystkie polecenia i wypowiedzi nauczyciela w języku niemieckim, - rozumie teksty słuchane i pisane, których słownictwo, struktury gramatyczne wykraczają poza program

Bardziej szczegółowo

Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny

Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny NR 66 Aldona Skudrzyk Krystyna Urban Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-P8 KWIECIEŃ 2016 Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka niemieckiego

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka niemieckiego Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka niemieckiego Ocena niedostateczna: Uczeń nie spełnia wymagań na ocenę dopuszczający. Uczeń nie opanował niezbędnego minimum podstawowych wiadomości i

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA otrzymuje uczeń, którego wiadomości i umiejętności znacznie wykraczają poza program języka polskiego

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA W KLASACH I III. Język angielski

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA W KLASACH I III. Język angielski PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA W KLASACH I III Język angielski Nauczanie języka angielskiego w Szkole Podstawowej Nr 2 w Twardogórze odbywa się według,,program nauczania języka angielskiego do edukacji

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III

SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III I. Sposób oceniania Uczniowie oceniani są na podstawie obserwacji nauczyciela prowadzonych cały rok szkolny w następujących

Bardziej szczegółowo

Aby otrzymać ocenę BARDZO DOBRĄ, uczeń:

Aby otrzymać ocenę BARDZO DOBRĄ, uczeń: WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK ANGIELSKI W KLASACH IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 13 W SIEMIANOWICACH ŚLĄSKICH Aby otrzymać ocenę BARDZO DOBRĄ, uczeń: Gramatyka i słownictwo: Potrafi poprawnie operować prostymi

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego dla klas I - III SP nr 5. im. Marii Konopnickiej w Ełku zgodny z nową podstawą programową

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego dla klas I - III SP nr 5. im. Marii Konopnickiej w Ełku zgodny z nową podstawą programową Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego dla klas I - III SP nr 5 im. Marii Konopnickiej w Ełku zgodny z nową podstawą programową W klasach I III szkoły podstawowej obowiązuje cyfrowy system

Bardziej szczegółowo

Cena 24,90 zł. K U R S DZIENNIKARSTWA DLA SAMOUKÓW Małgorzata Karolina Piekarska

Cena 24,90 zł. K U R S DZIENNIKARSTWA DLA SAMOUKÓW Małgorzata Karolina Piekarska MAŁGORZATA KAROLINA PIEKARSKA Z zawodu dziennikarka prasowa i telewizyjna oraz pisarka, autorka powieści dla młodzieży. Z zamiłowania blogerka, której blog W świecie absurdów zyskał ponad 3 mln odsłon.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa III Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. Poziomy wymagań:

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa III Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. Poziomy wymagań: WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa III Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO - potrafi poprawnie operować niedużą ilością najprostszych struktur gramatycznych - potrafi budować zdania ale

Bardziej szczegółowo

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Anita Duda nauczyciel Szkoły Podstawowej Nr 47 im. Jana Klemensa Branickiego w Białymstoku Białystok, II semestr roku szkolnego 2015/2016 Wszyscy chcemy, aby

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SPOŁECZNYM GIMNAZJUM ORAZ SPOŁECZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ STO W Ciechanowie

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SPOŁECZNYM GIMNAZJUM ORAZ SPOŁECZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ STO W Ciechanowie PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SPOŁECZNYM GIMNAZJUM ORAZ SPOŁECZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ STO W Ciechanowie I. Kontrakt z uczniami: 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zasadami sprawiedliwości.

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

CZYTAM, WIĘC JESTEM PROJEKT EDUKACYJNY DLA KLAS 1-6

CZYTAM, WIĘC JESTEM PROJEKT EDUKACYJNY DLA KLAS 1-6 "Książka, myśl, słowo, uczucie, czyn... Wszystko razem stanowi dopiero człowieka." Józef Ignacy Kraszewski CZYTAM, WIĘC JESTEM PROJEKT EDUKACYJNY DLA KLAS 1-6 /Kontynuacja projektu z roku szkol. 2015/2016/

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania na poszczególne oceny z j. angielskiego:

Szczegółowe wymagania na poszczególne oceny z j. angielskiego: Szczegółowe wymagania na poszczególne oceny z j. angielskiego: Gramatyka i słownictwo dobrze opanował i swobodnie stosuje w praktyce zagadnienia gramatyczne określone w rozkładzie materiału i niektóre

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla uczniów gimnazjum klasy I - III

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla uczniów gimnazjum klasy I - III Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla uczniów gimnazjum klasy I - III Odpowiedzi ustne, prace klasowe i sprawdziany są oceniane punktowo, a punkty są przeliczane następująco zgodnie z Szkolnym

Bardziej szczegółowo

JAK BYĆ SELF - ADWOKATEM

JAK BYĆ SELF - ADWOKATEM JAK BYĆ SELF - ADWOKATEM Opracowane na podstawie prezentacji Advocates in Action, Dorota Tłoczkowska Bycie self adwokatem (rzecznikiem) oznacza zabieranie głosu oraz robienie czegoś w celu zmiany sytuacji

Bardziej szczegółowo

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania.

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania. Alina Kalinowska Jak to powiedzieć? Każdy z nas doświadczał z pewnością sytuacji, w której wiedział, ale nie wiedział, jak to powiedzieć. Uczniowie na lekcjach matematyki często w ten sposób przekonują

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne j. niemiecki kl.6

Wymagania edukacyjne j. niemiecki kl.6 1 Sprawności językowe: Wymagania edukacyjne j. niemiecki kl.6 Rozumienie ze słuchu W rozwijaniu tej sprawności językowej w klasie 5 szkoły podstawowej kładzie się nacisk na kształcenie u uczniów umiejętności

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania z języka polskiego Opracowany przez mgr Katarzynę Krzyścin

Przedmiotowe zasady oceniania z języka polskiego Opracowany przez mgr Katarzynę Krzyścin Przedmiotowe zasady oceniania z języka polskiego Opracowany przez mgr Katarzynę Krzyścin I. Ocenianie bieżące z zajęć edukacyjnych służy monitorowaniu pracy ucznia. Ocena ma za zadanie przekazywać uczniowi

Bardziej szczegółowo

OCENA PRAC PISEMNYCH I WYPOWIEDZI USTNYCH UCZNIÓW Z PODZIAŁEM NA POZIOMY WYMAGAŃ

OCENA PRAC PISEMNYCH I WYPOWIEDZI USTNYCH UCZNIÓW Z PODZIAŁEM NA POZIOMY WYMAGAŃ PRAC PISEMNYCH I WYPOWIEDZI USTNYCH UCZNIÓW Z PODZIAŁEM NA POZIOMY WYMAGAŃ PRACE PISEMNE Wymagania konieczne podstawowe rozszerzające dopełniające wykraczające DOPUSZCZAJĄCA DOSTATECZNA DOBRA BARDZO DOBRA

Bardziej szczegółowo

MIT nr. 1 Niesłyszący czytają z ust i wszystko rozumieją.

MIT nr. 1 Niesłyszący czytają z ust i wszystko rozumieją. Artykuł ten obala popularne mity na temat osób niesłyszących i języka migowego. Jest tego dużo, ale w tej części staramy się obalić te najpopularniejsze MIT nr. 1 Niesłyszący czytają z ust i wszystko rozumieją.

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA OCENY DRACO DESCUBRE A1.1

WYMAGANIA NA OCENY DRACO DESCUBRE A1.1 Stopień w skali 1-6 Opis słowny 6 celujący Wyrażenia opisujące wybitny, wyjątkowo staranny, systematyczny, pilny, uczynny, pomocny, wrażliwy, o wysokiej kulturze osobistej, otwarty, tolerancyjny, wyrozumiały,

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI. Przedmiotowy system oceniania na lekcjach języka niemieckiego

JĘZYK NIEMIECKI. Przedmiotowy system oceniania na lekcjach języka niemieckiego JĘZYK NIEMIECKI Przedmiotowy system oceniania na lekcjach języka niemieckiego 1. Ocenie podlegają następujące formy aktywności ucznia: a) prace pisemne (testy, klasówki,) z większej partii materiału b)

Bardziej szczegółowo

Człowiek biznesu, nie sługa. (fragmenty rozmów na FB) Cz. I. że wszyscy, którzy pracowali dla kasy prędzej czy później odpadli.

Człowiek biznesu, nie sługa. (fragmenty rozmów na FB) Cz. I. że wszyscy, którzy pracowali dla kasy prędzej czy później odpadli. Człowiek biznesu, nie sługa. (fragmenty rozmów na FB) Cz. I Piotr: Ludzie nie rozumieją pewnych rzeczy, zwłaszcza tego, że wszyscy, którzy pracowali dla kasy prędzej czy później odpadli. Kasa nie może

Bardziej szczegółowo

ROZUMIENIE ZE SŁUCHU

ROZUMIENIE ZE SŁUCHU Imię i nazwisko: Data urodzenia: Kraj: Kierunek studiów: punkty: / 70 p. ROZUMIENIE ZE SŁUCHU Proszę wysłuchać tekstu i wykonać zadania. Tekst zostanie odczytany dwa razy. 1. Proszę wybrać jedną poprawną

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO DLA GIMNAZJUM

KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO DLA GIMNAZJUM KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO DLA GIMNAZJUM OCENA CELUJĄCA : -uczeń rozumie treść wypowiedzi w nietypowych sytuacjach; potrafi odegrać rolę biznesmena, turysty... -rozumie

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI KLASY I VI I. Ocenianie osiągnięć uczniów w zakresie języka kaszubskiego ma na celu : - zmierzenie wyników pracy ucznia, - ujawnienie jego osiągnięć i braków,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum

Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum Kształcenie literackie Ocena celująca Otrzymuje ją uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania.

Bardziej szczegółowo

INNE W DOMU, INNE W PRZEDSZKOLU

INNE W DOMU, INNE W PRZEDSZKOLU INNE W DOMU, INNE W PRZEDSZKOLU Bywa, że w czasie rozmów indywidualnych nauczycielki z rodzicami wychodzi na jaw, że dziecko zupełnie inaczej zachowuje się w domu a inaczej w grupie przedszkolnej. Rodzice

Bardziej szczegółowo

Kryteria wymagań na poszczególne oceny dla uczniów z upośledzeniem w stopniu lekkim z języka angielskiego. Gramatyka i słownictwo Osiągnięcia ucznia:

Kryteria wymagań na poszczególne oceny dla uczniów z upośledzeniem w stopniu lekkim z języka angielskiego. Gramatyka i słownictwo Osiągnięcia ucznia: Kryteria wymagań na poszczególne y dla uczniów z upośledzeniem w stopniu lekkim z języka angielskiego. Gramatyka i słownictwo potrafi budować proste zdania, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO.

REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. 1. W klasach I-III uczniowie są oceniani w sposób opisowy uwzględniający rozwój indywidualny ucznia i jest dostosowana

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Pod koniec trzeciej klasy od każdego ucznia oczekuje się spełnienia następujących wymagań w obszarze edukacji językowej:

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego w klasach I - III Szkoły Podstawowej w Zespole Szkół w Lipnicy Murowanej w roku szkolnym 2012/1013

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego w klasach I - III Szkoły Podstawowej w Zespole Szkół w Lipnicy Murowanej w roku szkolnym 2012/1013 Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego w klasach I - III Szkoły Podstawowej w Zespole Szkół w Lipnicy Murowanej w roku szkolnym 2012/1013 N auczyciel: m gr A nna Kądziołka PSO został stworzony

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji patriotycznej. Zakres treści tematu : Kształtowanie postawy patriotycznej u młodzieży. Wyjaśnienie Kim jest patriota?

Scenariusz lekcji patriotycznej. Zakres treści tematu : Kształtowanie postawy patriotycznej u młodzieży. Wyjaśnienie Kim jest patriota? Scenariusz lekcji patriotycznej Szkoła: Gimnazjum Czas: 45 min. Temat: Co to znaczy być patriotą? Zakres treści tematu : Kształtowanie postawy patriotycznej u młodzieży. Wyjaśnienie Kim jest patriota?

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania w Publicznej Szkole Podstawowej nr 52 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie IV-VI

Przedmiotowy system oceniania w Publicznej Szkole Podstawowej nr 52 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie IV-VI Przedmiotowy system oceniania w Publicznej Szkole Podstawowej nr 52 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie IV-VI opracowanie: Krzysztof Maliszewski 1 PRZEDMIOT: JĘZYK NIEMIECKI

Bardziej szczegółowo

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE?

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? Warszawa, październik 2000! Większość, niecałe trzy piąte (57%), Polaków twierdzi, że zna jakiś język obcy. Do braku umiejętności porozumienia się w innym języku niż ojczysty przyznaje

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASACH 1-3 Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ROK SZKOLNY 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018

WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASACH 1-3 Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ROK SZKOLNY 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASACH 1-3 Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ROK SZKOLNY 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 Kryteria oceniania poszczególnych aktywności w klasie pierwszej: Ocena celująca (6) -uczeń rozumie wszystkie

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada niżej wymienione umiejętności

Bardziej szczegółowo

Internet -medium dla seniorów. Małgorzata Wołejko. Warszawa, 9 marca 2007

Internet -medium dla seniorów. Małgorzata Wołejko. Warszawa, 9 marca 2007 Internet -medium dla seniorów Małgorzata Wołejko Warszawa, 9 marca 2007 Listy uczestników panelu badawczego (1) " Szanowni Państwo! Chętnie wypełnię ankietę i zainstaluję program, ale dopiero za kilka

Bardziej szczegółowo