MULTIMEDIALNE WSPARCIE EDUKACJI SZANSE I OGRANICZENIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MULTIMEDIALNE WSPARCIE EDUKACJI SZANSE I OGRANICZENIA"

Transkrypt

1 Jerzy Wąchol Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie MULTIMEDIALNE WSPARCIE EDUKACJI SZANSE I OGRANICZENIA W referacie zaprezentowano wybrane problemy związane z wykorzystaniem środków multimedialnych do nauczania, w szczególności do nauczania przedmiotów z zakresu zarządzania. Przedstawiono możliwości i ograniczenia tych środków oraz ich wpływ na psychologię człowieka i jego działalność. Prezentowane są zarówno szanse, jak i zagrożenia dla człowieka i jego otoczenia związane ze stosowaniem nowoczesnych środków multimedialnych. Referat przedstawia także doświadczenia autora związane z wykorzystaniem edukacyjnych programów komputerowych, sieci komputerowych i Internetu do nauczania. Zaprezentowane zostały także dane statystyczne dotyczące nasycenia środkami multimedialnymi w wybranych krajach świata. Zaakcentowano, że gdzie to nasycenie jest większe tam jest zwykle wyższy poziom życia obywateli, wyższy poziom nauki i oświaty, chociaż może się to wiązać zwykle z dużymi, często nieprzewidywalnymi kosztami społecznymi i ekonomicznymi w dobie globalizacji i informatyzacji. 1. Wprowadzenie Dwudziesty i dwudziesty pierwszy wiek zaowocował wielkimi zmianami, ogromnymi możliwościami technologicznymi, jakich ludzkość nigdy dotąd nie znała, o ile wiek XX nazywany był wiekiem pary i elektryczności, to zapewne XXI wiek stanie się wiekiem informatyki w tym także edukacji multimedialnej i e-biznesu. Nowe możliwości technologiczne, jakie ujawniły się zwłaszcza w ubiegłym stuleciu, stworzyły między innymi rewolucyjne zmiany w rozpowszechnianiu i przetwarzaniu informacji na szeroką skalę nie tylko w obszarze lokalnym, krajowym, ale również globalnym w skali całej ziemi. Zmiany te spowodowały oczywiście określone przemiany także w psychologii 1

2 ludzi. Opracowanie niniejsze przedstawia jedynie wybrane problemy związane z zastosowaniem środków multimedialnych w różnych aspektach życia człowieka, w szczególności w procesie nauczania przedmiotów związanych z zarządzaniem. Analizowany jest także wpływ tych środków na człowieka w aspekcie świadomości, kultury i sfery uczuciowej. Prezentowane są zarówno szanse, jak i zagrożenia dla człowieka i jego otoczenia związane ze stosowaniem nowoczesnych środków multimedialnych. Zauważono, że środki te - jak każdy wielki wynalazek - mogą służyć w różny sposób, zarówno na przykład dla rozwoju ludzkości, jak i z drugiej strony mogą spowodować rozkład i destrukcję. 2. Programy komputerowe służące do nauczania przedmiotów związanych z zarządzaniem - doświadczenia autora Na podstawie moich doświadczeń nauczyciela akademickiego prowadzącego laboratorium komputerowe mogę stwierdzić, że komputery wykorzystywane były i są zresztą nadal jako narzędzia pomocnicze, przy prowadzeniu wielu przedmiotów. Na początku była to statystyka matematyczna (programy STATGRAPHICS, STATISTICA, SPSS, SAS itd.). Budowanie baz danych, programy (FoxPro), arkusze kalkulacyjne do wielu obliczeń na różnych przedmiotach (programy LOTUS, EXCEL), opracowania dokumentów (ChiWriter, później Word Perfect i obecnie WORD). Budowano także własne aplikacje, oprogramowanie wykorzystywane na określonych zajęciach. Jednak z czasem okazało się, że bardziej uniwersalne i pewne są produkty wytwarzane w renomowanych firmach zajmujących się oprogramowaniem. Wykorzystywano coraz bardziej wyspecjalizowane programy dydaktyczne np. do wspomagania podejmowania decyzji np. QSB+. Zmieniały się kolejne systemy operacyjne komputerów z początkowego DOSa, później do kolejnych wersji Windows, powstały sieci komputerowe lokalne, które następnie połączono z Internetem. Jako młody pracownik naukowo-dydaktyczny, który zachłysnął się tą nowa technologią oraz nowymi możliwościami, w latach dziewięćdziesiątych postanowiłem opracować kilka programów. Były to na początku proste programy obliczeniowe np. PROPABL wykorzystywane w rachunku prawdopodobieństwa, FINANS do obliczeń finansowych itd. Później spróbowałem zrealizować opracowanie i wdrożenie testów komputerowych (ZX-TEST) [3] na zajęcia laboratoryjne z kilku przedmiotów (statystyka, badania operacyjne, zarządzanie jakością). Na pewno było to na początku lat dziewięćdziesiątych czymś nowym. 2

3 Tak, że wydawałoby się, że niemalże komputery mogą same uczyć i zaliczać pracę studentów...?! Wkrótce jednak okazało się, że całe to technologiczne usprawnienie zajęć jest zbyt połowiczne. Rzeczywiście, komputer dawał ocenę, była możliwość indywidualnego losowania zadań z zadanego obszaru (nawet z wielu tysięcy zadań), tworzenie specjalnych testów dla treningu i prowadzenia konkretnych zajęć, jednak komputer jedynie porównywał odpowiedzi liczbowe i na tej podstawie podawał punktację. Tak, że z czasem testy te zawieszono, również z uwagi na stresowanie studentów. Brakowało w tych testach odpowiedniej analizy rozwiązywanych zadań, a wynik przecież w procesie dydaktycznym to nie wszystko. Bardziej przydatne okazały się narzędzia multimedialne służące do obliczeń pomocniczych na zajęciach, przykładowych wizualizacji, do tworzenia baz danych dla studentów, komunikowania się ze studentami, tworzenia internetowych wersji wykładów i materiałów do ćwiczeń dla studentów (np. strony wielu uczelni i nawet strona autora gdzie zgromadzono setki podstron z materiałami dydaktycznymi). Powstawało tego coraz więcej i nadal powstaje [4], tutaj jest wydaje się większe pole działania w procesie dydaktycznym. Jednak nie należy zapominać, że środki multimedialne są nadal zbyt uproszczone w porównaniu z człowiekiem, działają one bezpośrednio na zmysły dalej dopiero na psychologie umysłu. Nie są wstanie odpowiadać na każde skomplikowane pytanie studenta itp. Brakuje tu poza tym psychologicznego oddziaływania bardziej bezpośredniego, parazmysłowego, np. poprzez telepatię, telekinezę, przewidywanie przyszłości, zdalne widzenie itp. Tak, że niestety komputery nie potrafią wykonać koncepcyjnego, abstrakcyjnego myślenia na odpowiednim poziomie, mogą tylko to, co przewiduje ograniczony zwykle program i możliwości przetwarzania danych, a o czynnikach pozazmysłowych już nie wspomnę. Nie ma bowiem możliwości technologicznych, jak na razie, dla wystarczająco dobrego bezpośredniego podłączenia komputera do umysłu człowieka i nauczanie tym cybernetycznym sposobem. 3

4 3. Kognitywistyka i doświadczenie medialne Nowa era informatyki, nowoczesnych technologii rozpowszechniania informacji sprawiła, że otaczający świat stał się w dużej mierze dla człowieka światem zbiorowej wyobraźni. Dotyczy to w szczególności wykorzystania środków masowego przekazu jak radio, prasa, telewizja, sieci komputerowe itp., które to mogą w pewnym sensie kreować wirtualną rzeczywistość w umysłach i psychologii ludzi. Nawet jeśli pewne fakty nie miały miejsca lub ich zasięg był ograniczony, to mogą one dzięki środkom masowego przekazu silnie zaistnieć medialnie, a następnie zaistnieć w psychologii ludzi, co dalej może rodzić określone doznania i zmiany w zachowaniu człowieka. Człowiek musi więc bardzo ostrożnie, krytycznie i inteligentnie podchodzić do przekazywanych i kreowanych informacji, nie biorąc tego za stuprocentową pewność jeśli sam tego nie doświadczy świadomie i fizycznie, w przeciwnym bowiem razie jego świat może się stać wirtualny i oderwany od rzeczywistości. Musi zatem istnieć pewien filtr w umysłach ludzi, który rozdziela informacje ważne i mniej ważne, prawdziwe i fałszywe itp. Rozwój technologii multimedialnych prawdopodobnie zmierza do zastąpienia poprzez komputery, programy komputerowe i sieci komputerowe prawie wszystkich funkcji telewizora, radia, magnetowidu, prasy, książki, interakcyjnego telefonu, poczty, faksu, biblioteki, zbiorów danych, maszyn do gier i zabaw itd. W przyszłości może to być tylko jedno komputerowe urządzenie z podłączonymi interfejsami. Przy zmianie mentalności ludzi i zastosowaniu odpowiednich przenośnych ekranów w przyszłości nawet książki mogą się lepiej czytać z mikrokomputera, dając jeszcze dodatkowe możliwości jak szybkie wyszukiwanie fraz, miniaturyzację biblioteki nawet setek książek, możliwości specjalnego zaznaczania przez użytkownika fragmentów tekstu dla lepszego zapamiętania, tworzenie animowanych i interaktywnych wersji rysunków i obrazów. Może to być kosztowne, wymagające nowych technologii, ale również nowe wymagania są stawiane także przed wydawcami i pisarzami, którzy muszą nauczyć się posługiwać tymi nowymi sposobami przekazu, umieć napisać książkę czy artykuł w wersji elektronicznej, interaktywnej z animowanymi elementami obrazów, podobnie jak kiedyś w przeszłości musiano nauczyć się sztuki pisania. Nowe technologie, chociaż stanowią wyzwanie dla ludzkości i dają większe możliwości, są jednak nadal na poziomie narzędzi (programowalnych, kształtowalnych) wykorzystywanych przez dużo bardziej skomplikowaną 4

5 i inteligentną istotę jaka jest człowiek. Liczba sieci neuronowych u człowieka jest nadal nieporównywalnie większa od ilości tych sieci nawet w najnowszych superkomputerach. Komputery najnowszych generacji porównywalne są jedynie z myszami lub krewetkami, jeśli chodzi o rozbudowanie sieci neuronowych. Pomimo szybkości działania komputerów i ich możliwości zapamiętywania, przeszukiwania baz danych, brakuje im nadal inteligentnego i generowanego samoczynnie w stosunku do otoczenia koncepcyjnego myślenia. Nie ulega wątpliwości, że komputer posiadający określone właściwości będzie miał charakter interaktywnego hipermedium i stanowić będzie wsparcie intelektualne w procesie przetwarzania informacji przez człowieka [2]. Analiza faktów dotyczących tego zagadnienia nie jest łatwa, wymaga bowiem przeanalizowania wielu obszarów, które tkwią swoimi korzeniami w wielu naukach określanych wspólnym mianem kognitywistyki. Z uwagi na ograniczoność niniejszego opracowania skoncentruję się na uproszczonym ukazaniu związków występujących pomiędzy naukami zajmującymi się poznaniem a wymiarem humanistycznym stosowanych technologii. Możemy tutaj wyodrębnić wiele płaszczyzn będących podstawą do funkcjonowania człowieka uwikłanego w technologie informatyczne, na szczególną troskę i uwagę zasługuje tutaj wymiar kulturowy i społeczny. Zewnętrzny świat informatyczny (i nie tylko) zachodzi tutaj na świat wewnętrzny związany z psychologią człowieka. Jak wiadomo, u człowieka można wyróżnić kilka warstw psychologicznych odpowiedzialnych odpowiednio za uczucia, archetypy kulturowe i świadomość itp., ilustruje to rys. 1. BODŹCE OTOCZENIE TECHNOLOGIA Warstwa uczuć (emocjonalna), tworzenie wirtualnego otoczenia Warstwa archetypów kulturowych, wymiar kulturowy i społeczny Warstwa świadomości, nauki, faktów i realnego postrzegania rzeczywistości BODŹCE OTOCZENIE TECHNOLOGIA Rys. 1. Warstwy psychologiczne człowieka a wpływy zewnętrzne Źródło: opracowanie własne 5

6 Odpowiednie multimedialne przygotowanie redagowanie, preparowanie i prezentowanie informacji może trafiać w sposób wysublimowany do określonych warstw w psychologii człowieka np. do uczuć, rozszerzając tę warstwę, a zawężając warstwę świadomości. Techniki te są stosowane w reklamie i public relations w celu zachęcenia klienta to zakupienia określonego produktu i stworzenia odpowiednio dobrego image u firmy. Tak czy inaczej są to działania wpływające na psychologię człowieka i poprzez odpowiednie gromadzenie doświadczeń i bodźce zewnętrzne człowiek jest skłaniany do określonego typu zachowań w tym także do zachowań kulturowych w danym czasie i miejscu. Trudno tu dyskutować, czy to dobrze czy źle, ale tak jest i z pewnością są granice tego typu działań. Wiele rzeczy można człowiekowi wmówić np. poprzez sugestię (czy tzw. w języku inżynierskim programowanie ludzi), przekazy podprogowe, nawet wyleczenie wielu chorób bo tak naprawdę organizm człowieka sam się leczy, ( wiara czyni cuda ), jednak na pewnym etapie jest to już niewykonalne z uwagi na wspominaną wcześniej wiedzę wewnętrzną człowieka przekazywaną genetycznie i jej ograniczenia oraz racjonalną rzeczywistość i zdobytą wiedzę zewnętrzną człowieka. Środki multimedialne powinny być jednak środkami społecznego komunikowania, informowania, nauczania a nie manipulowania, są więc tutaj, jak widać, zarówno szanse, jak i zagrożenia dla człowieka i całej ludzkości. W przedstawionym na rys. 1 modelu wpływu otoczenia na psychologię człowieka, można stwierdzić, że odpowiednie działania mogą zwiększać (rozszerzać) poszczególne warstwy psychologiczne i tak na przykład rozbudzenie warstwy uczuć kosztem warstwy świadomości i archetypów kulturowych może być zgubne, ponieważ człowiek zaczyna żyć w sferze oderwanej od rzeczywistości ( czucie i wiara więcej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko ). Życie w wirtualnej rzeczywistości uczuć, może spowodować oderwanie warstwy uczuć od pozostałych warstw - zwłaszcza świadomości, co z kolei może spowodować choroby psychiczne, ponieważ człowiek może uznawać wymyślone przez siebie sprawy jako zaistniałe w rzeczywistości fakty. Dochodzi tu do pomieszania wirtualnego świata doznań i uczuć z realnym światem rzeczywistym. Są to problemy natury bardziej filozoficznej, ale trudno tu o nich nie wspomnieć. Przykładowo dziecko wychowane w odosobnieniu ma tylko wiedzę wewnętrzną (genetyczną) i niewielką zdobytą dzięki swojemu doświadczeniu 6

7 wiedzę zewnętrzną, stąd brakuje mu określonej kultury, sposobu zachowań, inteligencji nabytej, określonej mowy itd. Dopiero dziecko wychowane w warunkach społecznych nabiera określonych zasad kulturowych negatywnych bądź pozytywnych w zależności od danej kultury. Zatem procesy przetwarzania informacji występujące w mózgu człowieka mają zabarwienie kulturowe. Dlatego w badaniach przedstawiających problem z pozycji kognitywistyki powinno się uwzględniać warstwę kulturową. Dla lepszego zobrazowania tego zagadnienia można przytoczyć związki umysłu z kulturą w kontekście mass mediów, a w szczególności komputera. Nasycenie mediami w różnych państwach świata prezentuje tabela 1. Charakterystyczne jest, że tam gdzie jest większe nasycenia środkami multimedialnymi, zwykle wyższy jest poziom życia obywateli. Tabela 1. Nasycenie środkami multimedialnymi w relacji do pkb i liczby ludności w wybranych krajach świata. Kraj /rok Liczba użytkowników Internetu mln Liczba stron intern. Liczba telef. stacj. mln Ludność Liczba odbiorn. telewizyjnych. mln Dynamika PKB real na osob. (per capita) tys. USD mln PKB mln % /year /w roku 1997 /w roku USA 159,3 /03 115,3 /02 575,0 181,6 /03 293,0 3,1 37,8 2 Chiny 79,5 /03 0,16 /03 417,0 263,0 / ,8 9,1 5,0 3 Japonia 57,2 /03 12,9 /03 120,5 78,1 /02 127,3 2,7 28,2 4 Niemcy 39,0 /03 2,7 /04 77,8 54,3 /03 82,4-0,1 27,6 5 Korea Płd. 29,2 /03 0,7 /01 47,5 22,9 /03 48,5 3,1 17,0 6 Wlk Bryt. 25,0 /02 3,4 /04 84,5 34,9 /02 60,3 2,2 27,7 7 Francja 21,9 /03 2,3 /04 55,9 33,9 /03 60,4 0,5 27,6 8 Indie 18,5 /03 0,09 /03 116,0 48,9 / ,1 8,3 2,9 9 Włochy 18,5 /03 1,4 /04 50,5 26,6 /03 58,0 0,4 26,6 10 Kanada 16,1 /03 3,2 /03 32,3 19,9 /03 32,5 1,7 29,8 11 Brazylia 14,3 /02 3,1 /03 71,0 38,8 /02 184,1-0,2 7,6 12 Meksyk 10,0/ 0,2 1,3 /03 31,0 15,9 /03 104,9 1,3 9,0 13 Hiszpania 9,7 /02 1,1 /04 13,1 17,6 /03 40,3 2,4 22,0 14 Australia 9,5 /02 2,8 /03 25,5 10,9 /03 19,9 3,0 29,0 15 Polska 9,0 /03 0,8 /04 20,2 12,3 /03 38,6 3,7 11,1 16 Holandia 8,5 /03 4,5 /04 15,3 10,0 /02 16,3-0,7 28,6 17 Rosja 6,0 /02 0,5 /04 61,5 35,5 /02 143,7 7,3 8,9 18 Turcja 5,5 /03 0,4 /04 11,3 18,9 /03 68,9 5,8 6,7 19 Szwecja 5,1 /02 0,9 /04 8,2 6,6 /02 8,9 1,8 26,8 20 Iran 4,3 /03 0,005 /04 17,0 14,5 /03 69,1 6,1 7,0 21 Argentyna 4,1 /02 0,7 /03 24,3 8,0 /03 39,1 8,7 11,2 22 Rumunia 4,0 /03 0,05 /04 7,2 4,3 /03 22,3 4,9 7,0 23 Austria 3,7 /03 0,4 /04 6,1 3,9 /03 8,1 0,7 30,0 24 Portugalia 3,6 /02 0,3 /04 3,0 4,3 /03 10,5-1,3 18,0 25 Belgia 3,4 /03 0,2 /04 8,1 5,1 /02 10,3 1,1 29,1 26 Hong-Kong 3,2 /03 0,6 /03 4,4 3,8 /03 6,9 3,3 28,8 27 RPA 3,1 /02 0,3 /03 17,0 4,8 /02 42,7 1,9 10,7 28 Finlandia 2,7 /02 1,2 /04 7,7 2,5 /03 5,2 1,9 27,4 29 Czechy 2,7 /03 0,3 /04 3,2 3,6 /03 10,2 2,9 15,7 30 Dania 2,7 /03 1,2 /04 6,0 3,6 /03 5,5 0,0 31,1 31 Szwajcaria 2,5 /03 0,7 /04 7,1 5,5 /02 7,5-0,5 32,7 32 Norwegia 2,3 /02 0,6 /04 4,0 3,4 /02 4,6 0,6 37,8 33 Izrael 2,0 /02 0,5 /04 3,0 3,0 /02 6,2 1,3 19,8 7

8 34 Grecja 1,7 /03 0,2 /04 5,0 5,2 /03 10,6 4,7 20,0 35 Węgry 1,6 /02 0,4 /04 7,0 3,6 /02 10,0 2,9 13,9 36 Słowacja 1,4 /03 0,09 /04 3,1 1,3 /03 5,4 3,9 13,3 37 Białoruś 1,3 /03 0,005 /04 3,2 3,0 /03 10,3 6,8 6,1 38 Irlandia 1,2 /03 0,2 /03 2,6 1,9 /03 3,9 1,4 29,6 39 Ukraina 0,9 /03 0,1 /03 45,0 10,8 /02 47,7 9,4 5,4 40 Łotwa 0,9 /03 0,05 /04 0,3 0,6 /03 2,3 7,4 10,2 41 Słowenia 0,7 /02 0,04 /04 0,5 0,8 /03 2,0 2,3 19,0 42 Litwa 0,7 /03 0,06 /04 1,7 0,8 /03 3,6 9,0 11,4 43 Zimbabwe 0,5 /02 0,004 /03 1,1 0,3 /03 12,6-13,6 1,9 44 Urugwaj 0,4 /0,2 0,09 /03 2,0 0,9 /02 3,4 2,5 12,8 45 Kenia 0,4 /02 0,008 /03 3,0 0,3 /03 32,0 1,5 1,0 46 Luksemburg 0,2 /03 0,03 /03 1,9 0,4 /02 0,5 1,2 55,1 47 Kuba 0,1 /02 0,002 /03 3,9 0,6 /02 11,3 2,6 2,9 48 Zambia 0,07 /03 0,002 /03 1,2 0,09 /03 10,5 4,0 0,8 49 Świat 604,2 / ,9 / ,2 3,8 - Źródło: Opracowanie własne na podstawie z 2001 i sierpnia 2004 r. Możliwości przeglądania, porównywania i weryfikowania wielkiej ilości informacji z wykorzystaniem technik multimedialnych, komputerowych daje możliwość nowego spojrzenia na dotychczasowe pewniki występujące w nauce i świadomości ludzi, co w konsekwencji decyduje o zachowaniach ludzi i ich kulturze w danym czasie i miejscu. Ogromne ilości informacji (istny zalew) przekazywane np. na ekranie telewizora czy komputera drażnią system nerwowy i wywołują określone emocje. Sięgają do struktur podkorowych, kontrolujących emocje i zachowanie. Przy czym jest to tym prostsze, że większość informacji dostarczana jest odbiorcy bezpośrednio tak jak na tacy, sugerując zwykle odpowiednie rozwiązania i zasady, nie zmuszając odbiorcy do refleksji i krytyki tego, co zaobserwował, powodując jednak określone doświadczenia i doznania, które w przyszłości mogą zaowocować określonymi zachowaniami. Komputer, telewizor, radio, magnetowid itp. mają zatem niewątpliwy wpływ na sposób naszego myślenia i działania, stając się nośnikiem kultury masowej. Można oczywiście tą drogą szerzyć dobre programy i ideały, jak i rozprzestrzeniać złe typy zachowań, propagować nienawiść i wojny. 4. Podsumowanie Nasuwa się tu wiele wątpliwości natury bardziej filozoficznej np. czy człowiek programujący komputer tworzy nową erę kultury, czy też staje się niewolnikiem stworzonej przez siebie techniki. Wydaje się jednak, że, jak wspominano wcześniej, na obecnym etapie rozwoju komputer jest tylko narzędziem w ręku człowieka i z tego punktu widzenia może być różnie 8

9 wykorzystywany w zależności od jego woli, trudno więc chyba mówić tutaj o jakimś zniewoleniu człowieka. Należy liczyć się ze znaczącym wpływem konstruowanych programów procesu kształcenia z wykorzystaniem środków multimedialnych na efekty edukacyjne, a także na nasze wizje rzeczywistości na tworzenie się tzw. cyberprzestrzeni. Jednak na obecnym etapie wydaje się, że środki multimedialne, odpowiednio dobrze stosowane jako narzędzia, mogą znacznie przybliżyć osiągniecie określonego celu kształcenia i to także kształcenia na odległość. Abstract Summary: The paper deals certain problems connected with the impact of multimedia on human life, and especially on the process of education and management. The paper contains analysis of the influence of these media on human consciousness, culture and emotions. Opportunities and hazards connected with the impact of multimedia on humans and the environment are presented. The paper highlights the author s experience in teaching aided with computerised educational programs, computer net and Internet. The paper presents also statistic details referring to the level of multimedia saturation in various countries. It is underlined that the level of living is higher in the countries where the level of saturation is higher, though it is usually connected with high social and economic costs which are often impossible to anticipate. 9

10 BIBLIOGRAFIA: [1]. Oficjalna strona Central Intelligence Agency USA (The World Factbook dane z 2001 roku i z września 2004 r.). [2]. Siemieniecki B.: Komputery i hipermedia w procesie edukacji dorosłych. Wyd. A. Marszałek, Toruń [3]. Strona autora w Internecie [4]. Wąchol J.: Computer programs in Scientific Research and to Learning Management Science, 2nd International Conference Multimedia in Business 2000, Management Faculty, Technical University of Częstochowa, Częstochowa

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Biuletyn Informacyjny. Warszawa 2007

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Biuletyn Informacyjny. Warszawa 2007 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biuletyn Informacyjny Warszawa 2007 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III. Zabici

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2006 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2005 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY @ www.stat.gov.pl W jakim stopniu jesteśmy wyposażeni w komputery, i urządzenia przenośne? Do jakich celów wykorzystujemy? Rozwój telekomunikacji i informatyki w ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej Spain Hiszpania Greece Grecja Italy Włochy Portugalia Slovak Republic Słowacja Ireland Irlandia Polska Poland France

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

gizycko.turystyka.pl

gizycko.turystyka.pl Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku Analiza narodowościowa oraz rodzaje zapytań turystów w okresie od stycznia do września 213 roku. opracowano: Urszula Ciulewicz na podstawie statystyk

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA - wnioski z badania ankietowego Prowadzenie współpracy międzynarodowej (w %) nie tak 28% 72% Posiadanie opracowanego

Bardziej szczegółowo

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r.

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r. Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska Warszawa, 23 października 2013r. Ramy prawne Uznanie świadectw uprawniających do podjęcia studiów: umowy

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku Analiza narodowościowa oraz rodzaje zapytań turystów w okresie od stycznia do września 212 roku. opracowano: Urszula Ciulewicz na podstawie statystyk

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ MULTIMEDIA POLSKA S.A. - WYCIĄG. CZĘŚĆ I - opłaty dla linii analogowych

CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ MULTIMEDIA POLSKA S.A. - WYCIĄG. CZĘŚĆ I - opłaty dla linii analogowych CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ MULTIMEDIA POLSKA S.A. - WYCIĄG CZĘŚĆ I - opłaty dla linii analogowych I. Opłata za uzyskanie dostępu do sieci telekomunikacyjnej 4 Aktywacja linii telefonicznej dla posiadaczy

Bardziej szczegółowo

Truphone World. Plany taryfowe Truphone World

Truphone World. Plany taryfowe Truphone World Plany taryfowe Nowa definicja telefonii komórkowej Nasza opatentowana globalna sieć zapewnia wyjątkowy komfort korzystania z usług mobilnych na całym świecie. Oznacza to większą prędkość przesyłania danych,

Bardziej szczegółowo

Związki bezpośrednich inwestycji zagranicznych ze zmianami struktury eksportu i importu w Polsce

Związki bezpośrednich inwestycji zagranicznych ze zmianami struktury eksportu i importu w Polsce Dr Wojciech Zysk Katedra Handlu Zagranicznego Akademii Ekonomicznej w Krakowie Związki bezpośrednich zagranicznych ze zmianami struktury eksportu i importu w Polsce W opracowaniu podjęta zostanie próba

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA GEOGRAFICZNEGO

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA GEOGRAFICZNEGO PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA GEOGRAFICZNEGO Jak dobrze znasz Ziemię? poznaj ciekawe regiony świata wykorzystując nowoczesne technologie informacyjne. mgr Joanna Imiołek mgr Katarzyna Kwiatek-Grabarska 2008-01-29

Bardziej szczegółowo

STUDENCI RODZAJ STUDIÓW

STUDENCI RODZAJ STUDIÓW STUDENCI KRAJ ŚWIAT MIASTA RODZAJ STUDIÓW ERASMUS STYPENDIA LICZBA STUDENTÓW ZAGRANICZNYCH STUDIUJĄCYCH W POZNANIU - PEŁNY PROGRAM STUDIÓW 2013/2014 AMERYKA PÓŁNOCNA - USA - 214 - KANADA - 138 AFRYKA -

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

STUDENCI RODZAJ STUDIÓW

STUDENCI RODZAJ STUDIÓW STUDENCI KRAJ RODZAJ STUDIÓW MIASTA ŚWIAT ERASMUS STYPENDIA LICZBA STUDENTÓW ZAGRANICZNYCH - PEŁNY PROGRAM STUDIÓW 2013/2014 AMERYKA PÓŁNOCNA - USA - 214 - KANADA - 138 AFRYKA - NIGERIA - 22 - KAMERUN

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

Interfejs diagnostyczny LPG CNG GPL wersja USB FTDI - ProjektTECH LPG CNG GPL Diagnostic USB FTDI Interface - ProjektTECH

Interfejs diagnostyczny LPG CNG GPL wersja USB FTDI - ProjektTECH LPG CNG GPL Diagnostic USB FTDI Interface - ProjektTECH Interfejs diagnostyczny LPG CNG GPL wersja USB FTDI - ProjektTECH LPG CNG GPL Diagnostic USB FTDI Interface - ProjektTECH 2015-11-20 21:32:33.643232 2 3 Ta oferta nie stanowi informacji handlowej Adres

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus Mundus

Program Erasmus Mundus Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe Ŝycie Program Erasmus Mundus dotychczasowe doświadczenia Warszawa, 9 lutego 2010 I etap lata 2004-2008 II etap lata 2009-2013

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7 SPIS TREŚCI Do Czytelnika.................................................. 7 Rozdział I. Wprowadzenie do analizy statystycznej.............. 11 1.1. Informacje ogólne..........................................

Bardziej szczegółowo

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą Źródło: http://www.kuratorium.waw.pl/pl/poradnik-klienta/inne-sprawy/nostryfikacja-swiadectw/5423,uznanie-sw iadectw-uzyskanych-za-granica.html Wygenerowano: Sobota, 19 września 2015, 12:20 Uznanie świadectw

Bardziej szczegółowo

Mapa Unii Europejskiej

Mapa Unii Europejskiej Mapa Unii Europejskiej 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń zna: nazwy państw Unii Europejskiej, nazwy stolic państw Unii Europejskiej, flagi państw Unii Europejskiej. b) Umiejętności Uczeń potrafi: wskazać

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych technologie@mail.wz.uw.edu.pl Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Wydział

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu Katarzyna Maciejewska Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu DEFINICJE ŚWIADOMOŚCI Świadomość: zdolność człowieka do zdawania sobie sprawy ze swego istnienia i z tego co jest przedmiotem jego

Bardziej szczegółowo

Polska Centrala Firm Symulacyjnych CENSYM

Polska Centrala Firm Symulacyjnych CENSYM Polska Centrala Firm Symulacyjnych jest członkiem światowej sieci EUROPEN Pen Internationalskupiającej ok.7500 firm symulacyjnych w 42 krajach na całym świecie. Kraje założycielskie EUROPEN: Austria, Dania,

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Przemysław Pluskota Uniwersytet Szczeciński 05 listopada 2015r. Mierniki dobrobytu gospodarczego MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ PKB PKB per capita PNB W gospodarce

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiotu: podstawowy Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie studentów z metodami i

Bardziej szczegółowo

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników.

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników. 16-400 Suwałki tel. (87) 562 84 32 ul. Teofila Noniewicza 10 fax (87) 562 84 55 e-mail: sekretariat@pwsz.suwalki.pl Zasady rozdziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011)

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) Agnieszka Kozłowska Korbicz koordynator projektu GreenEvo Forum Energia - Efekt Środowisko 25.05.2012 GreenEvo Akceleratora Zielonych

Bardziej szczegółowo

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska AGER2015 DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska PROJEKT SONDAŻU Edycja 6 edycja Partner Katedra Strategii i Organizacji Zarządzania, Uniwersytet Techniczny w Monachium, Niemcy. Okres prowadzenia badań

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM opracowała: mgr Celina Czerwonka nauczyciel informatyki - Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Tarnawatce Spis treści Wstęp...3 Zadania szkoły...

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Podniesienie poziomu wiedzy studentów z inżynierii oprogramowania w zakresie C.

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Drogowskazy sukcesu W poszukiwaniu szans na rynkach finansowych 17 marca 2010, Warszawa

Drogowskazy sukcesu W poszukiwaniu szans na rynkach finansowych 17 marca 2010, Warszawa 1 Jak oszacować potencjał rynku? MicroTest w branży finansowej Krzysztof Siekierski MicroTest sm MicroTest sm to narzędzie badawcze opracowane przez Research International do szacowania wielkości sprzedaży

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRACJA ELEKTRONICZNA

ADMINISTRACJA ELEKTRONICZNA ADMINISTRACJA ELEKTRONICZNA SPOSOBEM NA PODWYŻSZENIE SKUTECZNOŚCI I EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ ORGANÓW ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ mgr Justyna Matusiak Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

Diety należą się osobie odbywającej podróż służbową na terenie kraju na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia oraz zwrot wydatków z tytułu m.in.

Diety należą się osobie odbywającej podróż służbową na terenie kraju na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia oraz zwrot wydatków z tytułu m.in. DELEGACJE KRAJOWE Diety należą się osobie odbywającej podróż służbową na terenie kraju na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia oraz zwrot wydatków z tytułu m.in.: noclegów, przejazdu do miejsca delegowania

Bardziej szczegółowo

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16.

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. WYJAZDY STUDENTÓW I PRACOWNIKÓW DO KRAJÓW PROGRAMU. ZASADY OBLICZENIA KWOTY

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning Discipline seminar 1: Multimedia in education and e-learning Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator dr Maria Zając

Bardziej szczegółowo

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje :

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje : Uczelniane zasady podziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej Programu LLP Erasmus) na działania zdecentralizowane Programu LLP Erasmus na rok akademicki 2011/12

Bardziej szczegółowo

Wstępna informacja o wynikach badania ruchu turystycznego w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 roku

Wstępna informacja o wynikach badania ruchu turystycznego w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 roku Wstępna informacja o wynikach badania ruchu turystycznego w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 roku Dr Andrzej Anszperger Mgr Agnieszka Radkiewicz Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

I rok. semestr 1 semestr 2 15 tyg. 15 tyg. Razem ECTS. laborat. semin. ECTS. konwer. wykł. I rok. w tym. Razem ECTS. laborat. semin. ECTS. konwer.

I rok. semestr 1 semestr 2 15 tyg. 15 tyg. Razem ECTS. laborat. semin. ECTS. konwer. wykł. I rok. w tym. Razem ECTS. laborat. semin. ECTS. konwer. Wydział Informatyki i Nauki o Materiałach Kierunek Informatyka studia I stopnia inżynierskie studia stacjonarne 08- IO1S-13 od roku akademickiego 2015/2016 A Lp GRUPA TREŚCI PODSTAWOWYCH kod Nazwa modułu

Bardziej szczegółowo

Studenci zagraniczni w Polsce 2013

Studenci zagraniczni w Polsce 2013 Studenci zagraniczni w Polsce 2013 Rola inicjatyw regionalnych w promocji uczelni akademickich Marek Krawczyk Warszawa, 18 stycznia 2013 r. Wzrost liczby studentów zagranicznych na świecie 1975-2010 Studenci

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

Podatki podstawowe. Podstawowe akty prawne

Podatki podstawowe. Podstawowe akty prawne Podatki System podatkowy Podatki podstawowe Głównymi podatkami w Polsce są: Podatek dochodowy od osób prawnych Podatek dochodowy od osób fizycznych Podatek od czynności cywilno-prawnych Podatek VAT Opłata

Bardziej szczegółowo

CENNIK TELEFON. 15 zł 25 zł 50 zł 110,58 zł. bez ograniczeń. bez ograniczeń. bez ograniczeń. 0,06 zł. 0 zł. 0 zł. 0 zł. bez ograniczeń.

CENNIK TELEFON. 15 zł 25 zł 50 zł 110,58 zł. bez ograniczeń. bez ograniczeń. bez ograniczeń. 0,06 zł. 0 zł. 0 zł. 0 zł. bez ograniczeń. NAZWA ABONAMENTU OSZCZĘDNY KORZYSTNY KOMFORTOWY BEZ LIMITU 15 zł 25 zł 5 110,58 zł Darmowe minuty na rozmowy lokalne i międzystrefowe 1 usługa (TEL) 0 50 100 Darmowe minuty na rozmowy lokalne i międzystrefowe

Bardziej szczegółowo

Model procesu dydaktycznego

Model procesu dydaktycznego Model procesu dydaktycznego w zakresie Business Intelligence Zenon Gniazdowski 1,2), Andrzej Ptasznik 1) 1) Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki, ul. Lewartowskiego 17, Warszawa 2) Instytut Technologii

Bardziej szczegółowo

Program GRUNDTVIG wspieranie niezawodowej edukacji dorosłych, w tym osób starszych

Program GRUNDTVIG wspieranie niezawodowej edukacji dorosłych, w tym osób starszych wspieranie niezawodowej edukacji dorosłych, w tym osób starszych Alina Respondek, Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Program Uczenie się przez całe

Bardziej szczegółowo

Zrzut ekranu z wykorzystanej podczas zajęć prezentacji

Zrzut ekranu z wykorzystanej podczas zajęć prezentacji Zrzut ekranu z wykorzystanej podczas zajęć prezentacji Ludzie mają nawyk zdobywania szeroko pojętej wiedzy, opanowują sztukę czytania, pisania. W podobnym zakresie powinni również zdobywać wiedzę na temat

Bardziej szczegółowo

Laboratorium przez Internet w modelu studiów inżynierskich

Laboratorium przez Internet w modelu studiów inżynierskich Laboratorium przez Internet w modelu studiów inżynierskich Remigiusz Rak Marcin Godziemba-Maliszewski Andrzej Majkowski Adam Jóśko POLITECHNIKA WARSZAWSKA Ośrodek Kształcenia na Odległość Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania PISA 2000-2009 w Polsce Zmiany i wyzwania na przyszłość

Wyniki badania PISA 2000-2009 w Polsce Zmiany i wyzwania na przyszłość Wyniki badania PISA 2000-2009 w Polsce Zmiany i wyzwania na przyszłość Badanie jakości i efektywności edukacji oraz instytucjonalizacja zaplecza badawczego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Jerzy J. Sobczak, Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Prezenter: Agnieszka Kryczek - 1 - ŚWIAT Produkcja odlewów 2013 Wielkość globalnej produkcji odlewów

Bardziej szczegółowo

Kongres Innowacyjnej Gospodarki, Warszawa 2013

Kongres Innowacyjnej Gospodarki, Warszawa 2013 Kongres Innowacyjnej Gospodarki, Warszawa 2013 Jak to działa: Mózg badania wskazują, że inne partie mózgu uaktywniają się przy czytaniu tradycyjnych książek, inne przy czytaniu tych z nośników elektronicznych

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Dylematy polityki fiskalnej

Dylematy polityki fiskalnej Dylematy polityki fiskalnej Sytuacja finansów publicznych 2000-2011 2011 9% 8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% 70% 3,0% 5,3% 5,0% 6,2% Saldo sektora general government (ESA 95, % PKB) 5,4% 4,1% 3,6% 1,9% Dług

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o.

Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o. Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o. - stan na marzec 2012 1. MapSet Polska:... 3 2. MultiNet Europa:... 5 3. MapSet Europa:... 8 5. MapSet Azja:... 10 2 1. MapSet Polska

Bardziej szczegółowo

Internacjonalizacja obszaru nauki

Internacjonalizacja obszaru nauki Internacjonalizacja obszaru nauki Prof. dr hab. Jacek Witkoś 3 styczeń 05 Web of Science w latach 009-03 Okres analizy: 009 03 Kryterium wyszukiwania: Science Citation Index Expanded (SCI-EXPANDED), Social

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Kompleksowe kompendium wiedzy Fakty i argumenty regulacje prawne dane liczbowe kontekst kulturowy

Bardziej szczegółowo

Cennik połączeń telefonicznych VOIP

Cennik połączeń telefonicznych VOIP SL-NET s.c. ul. Wiosenna 1c/1 35-303 Rzeszów Tel. 665-706-108 Tel. 017 250 20 11 email: biuro@sl-net.pl strona. www.sl-net.pl Cennik połączeń telefonicznych VOIP Usługi Netto Cena za usługę Brutto Połączenia

Bardziej szczegółowo

www.gizycko.turystyka.pl

www.gizycko.turystyka.pl Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w GiŜycku Analiza narodowościowa oraz rodzaje zapytań turystów w okresie od stycznia do września 2 roku. opracowano: Urszula Ciulewicz na podstawie statystyk

Bardziej szczegółowo

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Wraz z upowszechnieniem Internetu narodziło się nowe pokolenie. Świat

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

instytucji edukacyjnych

instytucji edukacyjnych Turnieje z wykorzystaniem elektronicznych symulatorów dla WINDOWS i ANDROID jako marketingowe narzędzia instytucji edukacyjnych Michel Muszynski Management Business Applied Francja Wprowadzenie Reklamowanie

Bardziej szczegółowo

Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o.

Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o. Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o. - stan na grudzień 2013 1. MapSet Polska:... 3 2. MultiNet Europa:... 5 3. MapSet Europa:... 8 5. MapSet Azja:... 10 2 1. MapSet Polska

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Erasmus Przegląd statystyk Opracowanie: Małgorzata Członkowska-Naumiuk Co zawiera prezentacja? Wybór danych

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.10 Temat zajęć: Sprawdzian z działu 2 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 2, zna podstawowe pojęcia

Bardziej szczegółowo

cena brutto Opłata za aktywację usługi 250,00 zł 57,50 zł 307,50 zł

cena brutto Opłata za aktywację usługi 250,00 zł 57,50 zł 307,50 zł CENNIK POSTPAID W SIECI LARK MOBILE Obowiązuje od 01.07.2013 r. Informacje o usłudze 1. Usługa Lark Mobile to usługa bezprzewodowego dostępu do sieci Internet. 2. Usługa świadczona jest przez Operatora

Bardziej szczegółowo

Opole 12.05.2011. Serdecznie witamy

Opole 12.05.2011. Serdecznie witamy Opole 12.05.2011 Serdecznie witamy Sonda rozpoczęła się 02.11.2010 a zakończyła się 30.04.2011 Wyniki badania mają pozwolić na zobrazowanie przyszłych zmian na rynku pracy związanych z otwarciem kolejnych

Bardziej szczegółowo

internet Wartość przyznanej ulgi brutto [zł]

internet Wartość przyznanej ulgi brutto [zł] Cennik Usług telekomunikacyjnych STAJLNET internet Tabela Internet - opłaty instalacyjne i aktywacyjne (jednorazowe)* Umowa na -cy Umowa na 4 -cy Umowa na 6 cy brutto brutto brutto Instalacja i aktywacja

Bardziej szczegółowo

XXXI MARATON WARSZAWSKI Warszawa, 27.09.2009

XXXI MARATON WARSZAWSKI Warszawa, 27.09.2009 XXXI MARATON WARSZAWSKI Warszawa, 27.09.2009 Alex.Celinski@gmail.com Rozkład wyników Przedziały 30-minutowe Lp. Przedział Liczebność Częstość czasowy Liczebność Częstość skumulowana skumulowana 1 2:00-2:30

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Coaching sportowy KOD S/I/st/29

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Coaching sportowy KOD S/I/st/29 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Coaching sportowy KOD S/I/st/29 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iv semestr 5. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

III. POLITYCZNY PODZIAŁ ŚWIATA. Znajomość faktów

III. POLITYCZNY PODZIAŁ ŚWIATA. Znajomość faktów III. POLITYCZNY PODZIAŁ ŚWIATA Znajomość faktów 90. W każdym z podanych zdań wykreśl jedno błędne określenie. 1 p. a) Po II wojnie światowej o nowym podziale Europy zadecydowały: Wielka Brytania, Stany

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących Erasmus+ Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących W ramach projektów Akcji 1 Mobilność edukacyjna uczelnie mogą prowadzić wymianę stypendialną studentów i pracowników. O przyznanie

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI Nazwa przedmiotu: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESÓW SPAWALNICZYCH COMPUTER AIDED welding processes Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Forma studiów: stacjonarne Kod przedmiotu: S5_1-4 Rodzaj przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Czym jest PBL? mgr Alina Stryjak Nauczanie problemowe (Problem Based Learning, PBL) To nauczanie

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: MODELOWANIE I ANALIZA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH Modeling and analysis of computer systems Kierunek: Informatyka Forma studiów: Stacjonarne Rodzaj przedmiotu: Poziom kwalifikacji: obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Percepcja wirtualnych interakcji z ludźmi i miejscami

Percepcja wirtualnych interakcji z ludźmi i miejscami Percepcja wirtualnych interakcji z ludźmi i miejscami Globalne badanie GfK Luty 2016 1 Globalne badanie GfK: Percepcja wirtualnych interakcji z ludźmi i miejscami 1 Metodologia 2 Wyniki globalne 3 Wyniki

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych

Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych dr Paweł Modrzyński Prezentacja przygotowana w ramach projektu pn: Ludzie starsi na rynku pracy w województwie kujawsko-pomorskim. Tendencje

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo