BEZPIECZEŃSTWO SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BEZPIECZEŃSTWO SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH"

Transkrypt

1 POLITECHNIKA LUBELSKA INSTYTUT INFORMATYKI ZAKŁAD OCHRONY INFORMACJI PROF. WŁODZIMIERZ GARBARCZUK BEZPIECZEŃSTWO SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH

2 TEMAT Plan wykładów Ił god. ======================================= 1. Cel, zadania, problemy ochrony informacji. 2. Struktura nauki ochrony informacji. Podstqwowe pojęcia kryptologii 4 2 Kryptografia symetryczna.metody szyfrowania 6 3. Systemy kryptograficzne. Podstawy kryptoanalizy. 4 4.Kryptologia asymetryczna. Metody szyfrowania i deszyfrowania 4 5 Podstawowe pojęcia kryptologii kwantowej 2 6. Podstawowe pojęcia steganologii 6 7. Zadania i metody bezpieczeństwa informacji dla siecię komputerowych

3 W1. 1. Co to jest ochrona informacji? 2. Struktura nauki ochrony informacji Nauka ochrony informacji kryptologia steganologia kwantologia metody kombinowane kryptograf ia kryptoana lize steganog rafia stegana lize kwanto grafia kwanto analize Szyfr. komb. Desz Kom Rys.1.

4 3. ZADANIA OCHRONY INFORMACJI ( ZOI ) NAUKOWY TECHNICZNY ADMINISTRACYJNY METODOLOGIA OI TEORIA OI KRYPTOLOGIA TEORETYCZNA STEGANOLOGIA TEORETYCZNA KWANTOLOGIA TEORETYCZNA TECHNIKA DUŻYCH OBLICZEŃ TECHNIKA TRANSFORMACJI INFORMACJI TECHNIKA ZDOBYWANIA INFORMACJI TECHNIKA OCHRONY KOMUNIKACJI PRAWNE ZABEZPIECZENIE OI METODY ODBIORU KADROWEGO SOI METODY SPRAWDZIANU KADR W SOI METODY WYWIADU DLA SOI Rys.2 Struktura zadań ochrony informacji, gdzie: system ochrony informacji. OI ochrona informacji, SOI 4. STRUKTURA I ZADANIA KRYPTOLOGII KRYPTOLOGIA SYMETRYCZNA ASYMETRYCZNA KOMBINACJA SYNTEZA METOD SYMETRYCZNYCH I ASYMETRYCZNYCH Metodologia i teoria kryptologii symetrycznej ( + - ) Metody szyfrowania Symetrycznego ( + )Metody deszyfrowania Symetrycznego ( + ) Metodologia i teoria kryptologii asymetrycznej ( - ) Metody szyfrowania asymetrycznego ( + ) Metody deszyfrowania asymetrycznego ( + - ) Metodologia i teoria kryptologii syntezowej ( - ) Metody szyfrowania syntezowego ( + - ) Metody deszyfrowania syntezowego ( + - ) Rys. 3. Struktura kryptologii

5 5.STRUKTURA I ZADANIA STEGANOLOGII STEGANOLOGIA KLASYCZNA KOMPUTEROWA ASYMETRYCZNA Metodologia i teoria steganologii ( - ) Metody steganografii ( + - Metody steganoanalizy ( + - ) Metodologia i teoria steganologii komputerowej ( - ) Metody steganografii komputerowej ( + - ) Metody steganoanalizy komputerowej ( + - ) Metodologia i teoria steganologii asymetrycznej ( - ) Metody steganografii asymetrycznej ( + - ) Metody steganografii asymetrycznej ( + - ) Rys. 4. Struktura steganologii 6. Struktura i zadania kwantologii KWANTOLOGIA KLASYCZNA KOMBINOWANA Z KRYPTOLOGIĄ KOMBINOWANA ZE STEGANOLOGIĄ Metodologia i teoria kwantologii ( - ) Metody kwantografii ( + - ) Metody kwantoanalizy ( + - ) Metody szyfrowania ( + - ) Metody deszyfrowania ( + - ) Metody steganografii kombinowanej ( - ) Metody steganoanalizy kombinowanej ( - ) Rys.5.

6 7. Podstawowe pojęcia Obiekt ochrony - informacja Jaka informacja potrzebuje ochrony cenna Metody ochrony informacji : a) naukowy, b) organizacyjne. 8. Naukowy technologii ochrony informacji: Ochronna technologia potrzebuje: metodów naukowych, w którzych ma być: kluczy, generowanie kluczy =>szyfrowanie=> -deszyfrowanie => Ale możliwie deszyfrowanie nie legalnie??????. 9. System ochrony informacji SOI legalnie, Rzeczywista nazwa SOI dotyczy bardzo dużego i skomplikowanego systemu. System ten w specjalny sposób organizuje zbiór środków technicznych, specjalne procesy technologiczne (np. technologie szyfrowania-deszyfrowania), prace specjalistów zaangażowanych w funkcjonowanie systemu spełniającego konkretne cele. Ogólną strukturę SOI przedstawia rysunek 6. Główne elementy SOI to: nadawca celów i zadań F1, który znajduje się w środowisku zewnętrznym A i nie zawsze jest znany innym częściom podsystemu SOI 1; podsystem szyfrowania - 2; podsystem transmitowania szyfrogramu ( kwantogramu, steganogramu ) 3; podsystem deszyfrowania 4; odbiorca informacji 5; przeciwnik 6, który jest w środowisku zewnętrznym B, nie jest elementem SOI, dyslokacja jego nie jest znana dla SOI, faktem jest to że on jest!.gdyby nie było przeciwnika nie było by problemów ochrony informacji! O podsystemach 2, 3 i 4 upraszczając można powiedzieć, że znajduje się w wewnętrznym środowisku SOI. W rzeczywistości istnieją trzy różne środowiska każde dla podsystemu 2, 3 i 4

7 Rys.6 W2. KRYPTOGRAFIA SYMETRYCZNA. METODY SZYFROWANIA 1.Kryptografia symetryczna :-> 1 klucz. KLUCZ K Szyfrogram Ts Rys.7. T szyfr klucz K Deszyfr- T owanie Ts K => T. 2. TWIERDZENIE K.SZENNONA: ABSOLUTNIE TRWAŁY (STABILNY) SZYFR TEDY, KIEDY :

8 a) KLUCZ MA DŁUGOŚĆ RÓWNE DŁUGOŚCI TEKSTU T, b) KLUCZ WYKORZYSTANE JEDEN RAZ, b) KLUCZ JEST PRZYPADKOWY. 3. METODY SZYFROWANIA METODA PRZESTAWIENIA 1. T => NA PRZYKŁAD: atakujemy NUMER SYMBOLÓW: KLUCZ K: NUMERY W ZWROTNYM PORZĄDKU -> SZYFROWANIE : T K = Ts=> 03.01ymejukata 5. PRZESYŁANIE KLUCZY K I SZYFROGRAMU Ts. 6. DESZYFR.: KLUCZ K SZYFROGR. Ts = T. 7.STOP TABLICZNE PRZESTAWIENIA 1. TABLICA n x m n m

9 2. TEKST T - PISZEMY HORYZONTALNE : T => ANNA KOCHA JACEKA => A N N A K O C H A J A C E K A 3. KLUCZ : K TABLICA + WERTYKALNE NAPYSANE SYMBOLE. 4. SZYFROGRAM Ts: AOANCCNHEAAKKJA 5. DESZYFROWANIE KLUCZ K + SZYFROGRAM Ts = T SZYFR MORSKI 1. ALFABET ( POLSKI ) 34 SYMBOLÓW 2. TABLICA 6 x 6 ( ALBO 6x5) A Ą B C 2 Ć D E Ę G H I J 3. KLUCZ K: NUMER KLATKI Z SYMBOLEM : 11 => A, 12 => Ą, => G TEKST T: ABCI 5. SZYFR Ts DESZYFR. : KLUCZ K + SZYFR Ts => T.

10 * SZYFR MONOALFABETOWY SZYFR CEZARA. 1. ALFABET: A B C D E F H NUMER SYMBOLU KLUCZ K:{ alfabet+numery symbołu+zmiana NUMERÓW symbolów: => NAPRAWO (lewo) NA k POZYCJE }: na przykład, k=2 naprawo : A => MA NUMER 2, B - 3, TEKST T. 5. NUMERÓWANIE SYMBOLÓW. 6. T + KLUCZ = SZYFR. 7. DESZYFR. : KLUCZ + SZYFR = T. PRZYKŁAD: wyk.stud. W METODA WYŻYNIERA UMOWA: ALGEBRA Z MODŁEM N: NIECH a > 0, b > 0, moduł N, Tedy: ( a+b za mod. N) = k : TO JEST: k= (a+b) - N

11 Przykład: a = 30, b = 22, N =34. => a+b= 30+22= 52, k = a+b - N = 52-34= 18. DLA DESZYFROWANIA: a = N + k - b. a= N + k- b = =52-22= 30. Szyfrowanie : Kiedy : ai - liczba kod symbolu alfabetu, 0<=ai <= N, na prz. Dla J.pol. N = 34 N ilość symbolów alfabetu, 0<= ai <= 34. T tekst, ai jest w tekstu T. bi- kod (liczba) symbolów klucza, N - modł, Tedy (ai +bi ) - modl N = ki, ki symboł szyfrogramu Ts. Deszyfrowanie: Ts K => T: PRZYKŁAD: ai = N+ ki bi.

12 1.Alfabet : A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O... Ż TEKST T: LIRMVCIKVLOLDMMDMDLKDSDSMDK KDKDLKDKDLKDKDLKDKDLKDKD 3.KLUCZ (KDKDL) - grupa SYMBOLÓW ałfabetu, N=35. szyfr dla ai => L ai = N+ ki bi = = 34 KTÓRZE POWTÓRZĄ I NAKŁADANE NA TEKST T: 4. MODŁ N = SZYFR.Ts. dla L Ts(L) = Transmit. Ts. 7. DESZYFR.: T(L) = N+ki Ts(L) = T. T(L) => = METODA WHAMÓWANIA PODOBNIE DO METODY WYŻYNIERA, TYLKO Z MODŁEM 2. ALGEBRA :

13 1+1 = 0, 0+1 = 1, 1+0 = 1, 0+0 = 0. T => K => S= T+K (MOD 2): = DESZYFR. Ts+K (MOD 2) => T. 4. PIERWSZA MASZYNA DLA SZYFROWANIA- DESZYFROWANIA ( 1917 R. ENIGMA (Tajemnica), autor EDWARD HEBERN =========

14 W.4 1. BLOKOWE METODY I ALGORYTMY: SYSTEM (DES, SYSTEM GOST-89 (ГОСТ-89). BLOK - JEDNAKOWA CZĘŚĆ TEKSTU DLA SZYFROWANIA ODPOWIEDNIE => BLOK KLUCZA. SYSTEM DES (DATA ESCRYPTION STANDARD, USA, IBM, KONIEC 70-X LAT 20 WIEKU). 1)BLOK - 64 bit. 2) klucz 56 bit, zatem 256 bit, 3) blok klucza - 28 bit, 1) algorytm - na podstawie metodycezara i in. 2) 16 cyklów szyfrowania.

15 ===================== W.3. SYSTEM GOST-89. (ГОСТ ) OGÓLNE PARAMETRY: 0) Rok wprowadzenia , 1) Cel ochrona informacji, nadanej kodem {1,0 }, 2)BLOK - 64 bit ( 2 x 32 ), 3) klucz bit, 4) ilość cyklów szyfrowania 32, 5) ilość wariantów szyfrowania 4. 6) NIE ZŁAMANY DO DZISIAJ! 7) JEST MODYFIKACJI ZAGRANICZNE.

16 WARIANT 1.( METODA PODSTAWIENIA) Ts To 32 bit 32 bit SZYFR Blok szyfrowania Klucz 8 x 32bit. NIE 32? TAK RYS. 16

17 WAR.2. B2 B1 T+H =Ts start H-klucz 32 bit 32 bit S si T RYS.17. KLUCZ 32 x 8 BLOK SZYFRO WANIA Tak 32? Nie

18 WAR. 3. ( HAMÓWANIE IZ SPR. ZWR.) Ts B2 T B1 Ti+ Hi =Tsi Tsi 32 bit Hi-klucz 32 bit T={Ti} Klucz 32x 8 Blok szyfr. Nie 32? Tak RYS.18. WAR. 4. ( IDENTYFIKACJA AUTORA Ts) 1. Jako war-t 1, tylko: a) na szyfrowanie wyberamy część Tk od T, b) 16 cyklów szyfrowania Tk, c) Tk tajemne i wiadome tylko jawnemu partnerze autora Ts.

19 Kiedy deszyfrowanie Tks daje rezultat, do którego jest pytanie decydujemy, ze autor Ts nie prawidłowy. INNE SYSTEMIE BLOKOWE 1. IDEA (INTERNATIONAL DATA ENCRYPTION ALGORYTM) ROK REALIZ BLOK 64 BIT. KLUCZ 128 BIT. IL. CYKLÓW 8. 2.RC 5. ROK BLOK 32, 64, ALBO 128 BIT. KLUCZ( KILKA) MAX 2040 BIT. IL. CYKLÓW - DO BLOWFISH ROK OK KLUCZ OD 64 DO 448 BIT. BLOK KLUCZA 64 BIT.

20 BLOK 64 => 32 X 2. IL. CYKLÓW SZYFR. OD 16 DO 521. W4. KRYPTO ANALIZA SZYFRÓW SYMETRYCZNYCH GŁÓWNE OPERACJI. 1.ROZPOZNAWANIE ALFABETU SYSTEMU KODOWANIA alfabetu. 3.Jązyk dla T. 4.Kierunek tematu informacji w T. 5.OCENA CZASU CENNOŚCI INFORMACJI W Ts. 6. STATYSTYCZNE PARAMETRY Ts. 7.BADANIE DLA OTRZYMANIA INFORMACJI O KLUCZE. 8ATAKOWANIE Ts BEZ KLUCZA. 9. INNE.

21 W5. METODY SZYFROWANIA DLA SYSTEMÓW ASYMETRYCZNYCH PODSTAWOWE POJĘCIA 1. NOWIE SYSTEM OD KOŃCA LAT 70-H 20-GO WIEKU. POZYTYWNE: 1) NIE POTRZEBNE SPECJALNE KOMUNIKACJI DLA PRZESYŁANIA KLUCZA. 2) WIELKA EFEKTYWNOŚĆ SZYFROWANIA. NEGATYWNE: 1) DWA KLUCZA: 1 KL. NIE TAJNY, 2 KL. TAJNY. 2) POTRZEBNE DUŻE POTĘŻNIE TECHNICZNE I MATEMATYCZNE ZABEZPIECZENIE, 3) OGRANICZONE WYKORZYSTANIE, 4) DUŻA WARTOŚĆ SYSTEMU. AUTORZE IDEI : DYFFIE & HELLMAN, USA, OK. 78 R. 20-GO W.) ALGORYTM - NA PODSTAWIE DYSKRETNEGO PODNIESIENIA DO STOPNIA DUŻEJ LICZBY OK BIT!!! I ZWROTNIEJ OPERACJI DYSKRETNEGO LOGARYTMOWANIA. + WYKORZYSTANIE OPERACJI MOD N.

22 KIEDY PRZETWORZENIE 1000 BIT LICZBY POTRZEBUJE 2000 OPERACJI, TO ZWROTNIE ( DLA KRYPTO ANALIZĘ ) - OK OPERACJI!!!!! LICZBA: (P= ) q = OGÓLNE SCHEMAT SYSTEMU: A GENEROW. KL. KA1, KA2 KL. KB1 Tsb KL KA1 GENEROWANIE KL. KB1, KB2 DESZYFR. Tsb +KA2 DESZYFR. Tsa + Tsa KB2 B RYS.19.

23 SYSTEM RSA ( autorze: RIVEST, SHAMIR, ADLEMAN, kon. Lat 80-h., A 1. WYBÓR 2-h DUŻYCH LICZB PIERWSZYCH p, q p=7, q = Wykonujemy : n = p x q = 7 x 11 = 77 3.Wyk.: f(n) = (p-1) x (q-1) = Wybór d d = 13 (n,d )-> k2 k1=> e,n 1b. Ma : k1, Tekst : T =>O! (x1=5, x2=1) x1, x2 - kody symbolów w T 2b.Szyfrowanie: y i = x i e mod n y1 = 5 37 mod 77 = 47, y2 = 1 37 mod 77 = 1 3b.Szyfrogram: Ts = {yi}= = { 47, 1} B 5. Wyk.: e => e x d mod f(n) = 1 ( e=37, (37 x 13) mod 60 = 1. e, n = > k1 6. Deszyfr. Xi = y i d mod n : x1=47mod 77 = 5, x2=13mod77=1 7. T = {5, 1} = O! RYS. 20. Przykład EFEKT. DESZYFROWANIA: - KLUCZ 500BIT, PRZEZ INTERNET KOMP. PONAD 180 DNI x 24 GOD. PRACE!!! ===============================

24 DO KR. KWANTOWEJ. SYSTEM KWANTOLOGICZNY Z KOMUNIKACJĘ SWIATŁOWODOWEJ 1A) SYSTEM LOKALNY: KOMUNIKACJE ATAK RYS.1. SYSTEM W STANIE EKSPERYMENTALNYM. 1B) SYSTEM KRAJOWE: P n 1 2 P2 P1 к RYS. 2. SYSTEM TERAZ NIEMOŻLYWE. 1C) SYSTEM SWIATŁOWODOWE PO ZA KRAJEM -ZASADNICZE NIE MOŻLIWE!

25 SYSTEM KWANT- SATELITARNY 2A) SATELIT GEOSTACJONARNY КМ. АТМОSFERА DO 20 КМ RYS3. PROBLEM 1: ATMOSFERA. 2B) 2-SATELITARNY SYSTEM TERAZ NIE MOŻYWE. S КМ КМ S1 20 КМ RYS.4. W STANIE BADAŃ.

26 3.3. SYSTEM АВІАSATELITARNY КМ GEOSTACJONARNY SATELITA КМ SAMOLIOT RYS.5. W STANIE BADAŃ. 4. SYSTEM KOSMICZNY GEOSTACIONARNY.SATELITA SAT. 1 ZW.SAT. N RYS.6. W STANIE BADAŃ AWIASYSTEM.

27 S1 S2 RYS.7.W STANIE BADAŃ. W.6. Wstęp do steganologii Steganografia to metoda organizacji łączności w celu tajnej wymiany informacyjnej, która właściwie ukrywa nie tylko transformowaną informację, ale i samo występowanie łączności. Oczywiście, że takie sposoby wymyślono i są rozwijane stosowane do wymiany cennej informacji w sytuacji, kiedy zainteresowana jest trzecia osoba - przeciwnik. W odróżnieniu od kryptografii, gdzie nieprzyjaciel dokładnie może określić czy przekazywana wiadomość jest zaszyfrowanym tekstem, metody steganografii umożliwiają wbudowywanie tajnych wiadomości w normalnej wiadomości tak, żeby nie można było podejrzewać istnienia wbudowanej tajnej wiadomości. Steganografia rożni się od kryptografii tym, że nie zajmuje się zabezpieczeniem poufnej zawartości wiadomości, a maskowaniem samego istnienia tajnego przekazu. Termin "steganografia" w tłumaczeniu z greckiego dosłownie oznacza "tajny zapis" (steganos - sekret, tajemnica; graphy - zapis).

28 Steganografia obejmuje ogromną ilość metod i środków tajnej łączności, takich jak: 1) niewidzialne atramenty, 2) mikrofotografie, 3) warunkowe rozmieszczenie znaków, 4) tajne kanały i środki łączności na zmiennych częstotliwościach itd. Steganografia stanowi samodzielną i jedną z bardziej interesujących, aktualnych i efektywnych składowych wspólnie z kryptografią, co podnosi niezawodność ochrony nauki ochrony informacji. Oprócz tego steganografia może być stosowana informacji. Ukrycie wiadomości metodami steganografii znacznie obniża prawdopodobieństwo wykrycia samego faktu przekazania wiadomości. i nowych kanałów przekazania informacji pojawiły się nowe metody steganograficzne, w podstawy których założona jest specyfika przedstawiania informacji w plikach komputerowych, Daje to nam prawo mówić o powstaniu nowego kierunku Obecnie w związku z burzliwym rozwojem techniki obliczeniowej sieciach obliczeniowych itp. - steganografii komputerowej. W odróżnieniu od kryptografii, która powstała po wynalezieniu przez człowieka pisma, steganografia pojawiła się wraz ze świadomą działalnością

29 człowieka. Można mówić o wykorzystywaniu metod steganograficznych przez wiele zwierząt, które nieświadomie, ale bardzo ciekawie i efektywnie, potrafią maskować swoje ślady, przechowywać zapasy żywności itp. Dlatego zdolność do działalności steganograficznej można uważać za jeden z wyróżników działalności intelektualnej. Za miejsce powstania specjalnych metod steganografii liczni naukowcy uważają Egipt. Pierwsze wzmianki o metodach steganograficznych w literaturze przypisywane są Herodowi. Opisał on przypadek przekazania wiadomości przez Demarta, który pisał list na deseczce, pokrywał ją woskiem, a odbiorca, rozpuszczając, albo zeskrobując wosk czytał list. Wiadomo, że w tamtych czasach wykorzystywano głowy niewolników: do przekazania tajnej wiadomości głowę niewolnika golili, pisali na głowie tajny list, a kiedy włosy odrastaly, wysyłali niewolnika do odbiorcy listu. W tym przypadku niezawodność komunikacji była uzależniona od wierności niewolnika. W Chinach listy pisane były na paskach jedwabiu. Dlatego dla ukrycia wiadomości paski z tekstem listu zwijano w kulki, pokrywano woskiem, a następnie połykał je Właśnie w wiekach średnich po raz pierwszy było zastosowane wspólne wykorzystanie szyfrów i metod steganograficznych. W XV wieku mnich Tritiemius ( ), zajmujący się kryptografią i steganografią, opisał wiele różnych metod tajnego przekazania wiadomości. Następnie, w 1499 roku, zapisy te były zebrane w książce "Steganographia", którą obecnie znający łacinę mogą przeczytać w Internecie. Wieki XVII - XVIII są znane jako era czarnych gabinetów - specjalnych państwowych organów do przechwytywania, przeglądania i deszyfrowania korespondencji. Służbę w czarnych gabinetach, oprócz kryptografów i deszyfratorów, pełnili również i inni specjaliści,

30 w tym także chemicy. Obecność specjalistów - chemików była konieczna z powodu aktywnego wykorzystywania tak zwanych niewidocznych atramentów. Przykładem może służyć ciekawy epizod historyczny: w Bordeaux został aresztowany przez zbuntowanych dworzan franciszkański mnich Berto, agent kardynała Mazarini. Powstańcy pozwolili Berto napisać list do znajomego kapłana w sąsiednim mieście. W zakończeniu tego listu o treści religijnej, mnich zrobił dopisek, na który nikt nie zwrócił uwagi: "Posyłam Wam maść do oczu; proszę posmarować nią oczy i będziecie lepiej widzieć". W taki sposób przesłał on nie tylko tajną wiadomość, ale i wskazał sposób jej odczytania. W wyniku tego mnich Berto został uratowany. Metody steganograficzne aktywnie były stosowane w latach wojny domowej pomiędzy południem a północą. W 1779 roku dwaj agenci Północy Samuel Wudchułł i Robert Tounsed przekazywali informację George'owi Waszyngtonowi, wykorzystując specjalne atramenty. Różnych sympatycznych atramentów używali także rosyjscy rewolucjoniści na początku XX wieku, co znalazło odbicie w radzieckiej literaturze: Kukanow w powieści "U źródeł nadchodzącego" opisuje zastosowanie mleka jako atramentu do napisania tajnych wiadomości. Zresztą carska ochranka też znała tę metodę (w archiwum przechowywany jest dokument, w którym opisano sposób wykorzystania sympatycznych atramentów i przytoczony jest tekst przechwyconej tajnej wiadomości rewolucjonistów). Szczególne miejsce w historii steganografii zajmują fotograficzne mikropunkty. Tak, to te same mikropunkty, który doprowadzały niemal do furii służby specjalne USA podczas drugiej światowej wojny. Jednakże mikropunkty pojawiły się nieco wcześniej, zaraz po wynalezieniu przez Dageroma procesu fotograficznego i po raz pierwszy w wojskowości były zastosowane podczas wojny francusko - pruskiej (w 1870 roku).

31 Steganografię udoskonalano przez wieki. W czasie I i II Wojny Światowej metody steganograficzne wykorzystywały służby wywiadowcze. Metody z tego czasu jako nośnika tajnego przekazu informacji używały tekstu pisanego lub drukowanego. Stosowano sympatyczny atrament do oznaczania liter w gazetach lub książkach, które tworzyły wiadomość. Innym sposobem było wykorzystanie żargonu do opisywania realnych sytuacji na froncie, tzn. np. zamiast używać słów statek czy port, używano nazw elementów instalacji elektrycznej. Ówczesna technika umożliwiała nawet umieszczenie całego zminiaturyzowanego zdjęcia w znajdującej się w tekście kropce. Czasy współczesne i obecny rozwój techniki dostarczył steganografii dużo nowych możliwości. Pojawiły się nowe kanały komunikacyjne głównie dzięki rozwojowi sieci komputerowych, a zwłaszcza Internetu oraz nowe nośniki dla poufnych danych tzn. różnego rodzaju multimedia. Pojawił się cyfrowy zapis danych. Ten rodzaj zapisu ma dwie podstawowe zalety: wysoką jakość, niezależnie od rodzaju zastosowanego nośnika i dużą trwałość uzyskiwaną dzięki różnym algorytmom korekcji błędów. Wysoka odporność zapisu cyfrowego na zniszczenia zapewnia również dużą trwałość informacji ukrytych przy użyciu cyfrowego nośnika. Potrzeba tajnej komunikacji wpływała przez wieki na rozwój różnych metod ukrywania poufnych informacji. Największy postęp w tej dziedzinie nauki nastąpił w erze techniki cyfrowego zapisu danych, zapisu o wysokiej jakości umożliwiającej wierne i trwałe przechowanie zapisanej informacji, również tej ukrytej. Motorem napędowym steganografii stało się także upowszechnienie sieci komputerowych, a zwłaszcza Internetu. Internet zapewnia obecnie na tyle dużą przepustowość, że możliwe jest tak dużych ilości danych jak strumień video. Technika komputerowa stała się narzędziem umożliwiającym steganografii efektywne umieszczanie poufnych wiadomości w różnego rodzaju nośnikach cyfrowych, począwszy od pliku tekstowego, poprzez

32 dźwięk i obraz, na obiektach trójwymiarowych i video kończąc. Najbardziej wyrafinowane algorytmy wykorzystują możliwości sztucznej inteligencji na potrzeby wyboru odpowiedniego nośnika lub obszaru nośnika, do których dane mogą być dołączone najbardziej efektywnie. Potrzeba zabezpieczenia praw autorskich spowodowała szybki rozwój nowej dziedziny ukrywania informacji, a mianowicie cyfrowego znakowania wodnego. Podstawowe terminy i określenia Chociaż steganografia jako sposób ukrywania tajnych danych znana jest już od tysiącleci, steganografia komputerowa jest kierunkiem nowym i szybko rozwijającym się. Jednym z głównych pojęć steganografii jest pojęcie nosiciela tajnej informacji (wiadomości). W ogólnym przypadku celowe jest używanie słowa wiadomość albo steganogram (stegogram), ponieważ stegogramem może być zarówno tekst albo obraz, jak na przykład dane dźwiękowe i ich różne kombinacje. Dalej dla oznaczenia ukrywanej informacji, będziemy używać właśnie terminu stegogram. Określenie1. Kontener - dowolna jawna informacja, przeznaczona dla ukrycia w nie wiadomości tajnych. Pusty kontener jest kontenerem bez wbudowanej wiadomości.

33 Zapełniony kontener (stegokontener) - kontener, zawierający wbudowaną informację, przeznaczoną do przekazywania (przenoszenia). Wbudowana (tajna) wiadomość - wiadomość, którą koniecznie trzeba przekazać konkretnemu odbiorcy i która jest wbudowywana dla zagwarantowania poufności (tajności) w kontenerze. Określenie 2. Steganograficzny kanał albo po prostu stegokanał - kanał łączności do przekazywania steganogramów. Określenie 3. Stegoklucz albo po prostu klucz - tajna metoda, sposób, zabieg, konieczny do ukrycia informacji i następnie jej prawnego udostępnienia (sczytywania). Określenie 4. Steganograficzny system ( stegosystem ) - ogół środków i metod stosowanych w celu formowanie kluczy, tajnego kanału przekazywania informacji, maskowania informacji i tajnego przekazywania jej konkretnemu adresatowi. W kryptologii i w steganologii występują pojęcia przeciwnik, które są identyczne. Staje się oczywistym, że steganologia składa się z dwóch, wzajemnie dopełniających się i stymulujących części, lecz o przeciwstawnych celach: - steganografia - część steganologii, zajmującej się zagadnieniami budowy i wykorzystania stegosystemów, gwarantujących wysoki poziom tajności przed przeciwnikiem kluczy i przekazywanej tajnej informacji,

34 - steganoanaliza - część steganologii, zajmująca się zadaniami ujawnienia stegokanałów łączności, przechwytywaniem steganogramów i ujawnianiem kluczy kontenerów (albo) utrzymania kontenerów bez kluczy i innymi bezprawnymi działaniami związanymi ze pozyskiwaniem informacji z stegosystemów, do których nie ma prawa dostępu. Steganologia steganografia steganaliza Metodologia i teoria budowy stegosyste mów Matematyczne metody ukr. inf. w kontenerach Technologie lączności steganograficznej Metody i technolo gie wykrywa nia kontenerów steganograficznych Metody i technika ataków na stegosystemy Wywiad i metody organizacyjny Rys.1. Steganologia jako nauka

35 klucz Cenna informacja kontener Blok technol ogii ukrywania inf. w konteneru Kanał lączności klucz Blok legalnego odczytywania inf. z kontenera Wlasciciel cennej ś.w. Odbiorca cennej inf. inf.(nadawca) Przeciwnik. ś.z. Rys.2. System steganograficzny 4.12.****** Przy projektowaniu stegosystemu powinny być uwzględnione następujące wymagania: 1) przeciwnik ma pełną wiedzę o systemie steganograficznym i szczegółach jego realizacji. Jedyna informacja, która pozostaje nieznana potencjalnemu przeciwnikowi, to klucz, przy pomocy którego tylko jego posiadacz może ustalić fakt obecności i zawartości tajnej wiadomości;

36 2) jeśli przeciwnik w jakoś sposób dowie się o fakcie istnienia tajnej wiadomości, to nie należy pozwolić mu na wyciągnięcie podobnych wiadomości z innych danych dopóty, dopóki klucz jest utajniony; 3) potencjalny przeciwnik powinien być pozbawiony jakiejkolwiek technicznej czy innej przewagi w rozpoznawaniu lub ujawnieniu zawartości tajnych wiadomości. W zależności od ilości poziomów ochrony (na przykład wbudowywanie wstępnie zaszyfrowanej wiadomości) w stegosystemie może być jeden lub kilka stegokluczy. Analogicznie jak w kryptografii, według typu stegoklucza stegosystemy podzielić można na dwa rodzaje: 1) symetryczne - z jednym tajnym kluczem, używanym tak

37 do utajniania informacji, jak i do jej odtajnienia (sczytywania); 2) asymetryczne - oparte na wykorzystaniu dwóch kluczy: pierwszego jawnego - dla ukrycia informacji, drugiego tajnego - do odtajnienia informacji. =========================================== W stegosystemie o tajnym kluczu stosowany jest jeden klucz, który powinien być określony dla obu partnerów albo przed początkiem wymiany tajnych wiadomości, albo przekazany zabezpieczonym kanałem. W stegosystemie z jawnym kluczem do wbudowywania i wyciągania wiadomości stosowane są różne klucze, które różnią się w ten sposób, że przy pomocy obliczeń nie można wyprowadzić jednego klucza z drugiego. Dlatego jeden klucz (otwarty) może być przekazywany swobodnie niechronionym kanałem łączności, a drugi nie jest przesyłany, a znajduje się u

38 autora klucza jawnego, a więc nie jest potrzebny żaden tajny kanał łączności do transformacji kluczy. Oprócz tego dany schemat działa dobrze również przy braku wzajemnego zaufania nadawcy i odbiorcy. Podstawowe wymagania stawiane stegosystemom Każdy stegosystem powinien odpowiadać następującym wymaganiom: 1) Właściwości kontenera powinny być modyfikowane, żeby nie można było wychwycić zmiany przy kontroli wizualnej. To wymaganie określa jakość ukrycia implementowanej

39 przechodzenia stegowiadomości kanałem łączności w żaden sposób nie powinna ona przyciągnąć uwagi wiadomości: dla zabezpieczenia swobodnego napastnika. 2) Stegowiadomość powinna być odporna na zniekształcenia, w tym celowe. W procesie przekazywania obrazu (dźwięku albo innego kontenera) mogą mieć miejsce różne przekształcać się w inny format itd. Oprócz tego wiadomość może być skompresowana, w tym i z wykorzystaniem algorytmów kompresowania ze stratą transformacje: zmniejszać się albo zwiększać, danych. 3) Dla zachowania jednolitości wbudowywanej wiadomości koniecznie trzeba zastosować kod z poprawieniem błędu. 4) Dla podwyższenia niezawodności wbudowywana wiadomość powinna być zdublowana. Główne kierunki zastosowania Aktualnie można wyodrębnić trzy ściśle powiązane między sobą

40 i posiadające jeden korzeń kierunki zastosowania steganografii: Znaki te stosuje się do ochrony praw autorskich lub majątkowych na cyfrowych obrazach, fotografii wbudowywanym danym, są pewność i trwałość na Cyfrowe znaki wodne mają niedużą objętość, jednakże przy uwzględnieniu pokazanych wyżej wymagań, do ich wbudowywania stosowane są bardziej złożone metody niż do wbudowywania cyfrowych znaków wodnych stosowana jest zasada wbudowywania znaku będącego wąskozakresowym 1. Ukrycie danych. Ukrycie implementowanych w kontener danych, które w większości przypadków mają wielką objętość, stawiają poważne wymaganie w stosunku do kontenera: rozmiar kontenera kilkakrotnie powinien przewyższać rozmiar wbudowywanych danych. 2. Cyfrowe wodne znaki. lub innych ponumerowanych dziełach sztuki. Podstawowymi wymogami, stawianymi takim zniekształcenia. wiadomości albo nagłówków. W nowoczesnych systemach formowania sygnałem, w szerokim zakresie częstotliwości

41 markowanego obrazu. Pokazana metoda realizowana jest za pomocą dwóch różnych algorytmów i ich możliwych modyfikacji. Nagłówki stosowane są głównie do znakowania w wielkich elektronicznych magazynach (bibliotekach) W tym przypadku metody steganograficzne są identyfikacyjnego, ale i innych indywidualnych cech Implementowane nagłówki mają niedużą objętość, a stawiane im wymagania są minimalne: nagłówki powinny wnosić nieznaczne zniekształcenia i być 3. Nagłówki (znaki specjalne). obrazów obrazów cyfrowych, plików audio i video. stosowane nie tylko do wdrożenia nagłówka pliku. odporne na podstawowe przekształcenia geometryczne Ograniczenia systemowe Każdy z wymienionych wyżej dodatków wymaga pewnej współzależności między niezawodnością wbudowanej wiadomości na zewnętrzne oddziaływania (w tym i stegoanalizę) a rozmiarem samej wbudowywanej wiadomości.

42 Dla większości nowoczesnych metod, używanych objętości wbudowywanych danych zmniejsza się W ten sposób stosowany w stegosystemie dla utajniania wiadomości w kontenerach cyfrowych, występuje następująca zależność niezawodności systemu od objętości wbudowywanych danych: przy zwiększeniu niezawodność systemu (przy niezmienności rozmiaru kontenera). kontener nakłada ograniczenia na rozmiar wbudowywanych danych. Kontenery wykazują istotny wpływ na niezawodność stegosystemu i możliwości wykrycia faktu przekazania tajnej wiadomości. Przykładowo doświadczone oko cenzora o wykształceniu artystycznym łatwo znajdzie zmianę gamy kolorów przy wdrożeniu wiadomości w reprodukcję Madonny Rafaela albo Czarnego kwadratu Malewicza. Według długości kontenery można podzielić na dwa typy: a) ciągłe (potokowe), b) o ograniczonej (ustalonej) długości.

43 ============= Właściwością potokowego kontenera jest to, że nie można określić jego początku lub końca. Co więcej, nie ma możliwości dowiedzieć się wcześniej, jakimi będą następne bity szumowe, co prowadzi do konieczności włączania bitów ukrywających wiadomość do potoku w czasie rzeczywistym, a bity ukrywające wybierane są przy pomocy specjalnego generatora, określającego odległość między kolejnymi bitami w potoku. W ciągłym potoku danych największą trudnością dla odbiorcy jest określenie, kiedy zaczyna się wiadomość tajna. Przy występowaniu w potokowym kontenerze sygnałów synchronizacji lub granic pakietu, tajna wiadomość zaczyna się od razu po jednym z nich. Swoją drogą, nadawca może mieć problemy, jeśli nie ma pewności, że potok kontenera jest wystarczające długim do rozmieszczenia całej tajnej wiadomości. Przy zastosowaniu kontenerów o ustalonej długości nadawca z góry zna rozmiar pliku i może wybrać ukrywające bite w odpowiedniej pseudolosowej kolejności. Z drugiej strony, kontenery o ustalonej długości, jak to już odnotowywało wyżej, mają ograniczoną objętość i czasami wbudowywana wiadomość może nie pomieścić się w plik-kontenerze. Inne niedociągnięcie polega na tym, że odległości między ukrywającymi bitami są równomiernie rozdzielone między najdłuższą i najkrótszą podaną odległością, podczas gdy prawdziwy przypadkowy szum będzie mieć wykładniczy podział długości przedziału. Można oczywiście wygenerować pseudolosowe wykładniczo podzielone liczby, ale ta droga zwykle jest zbyt pracochłonna. Jednakże w praktyce najczęściej eksploatuje się właśnie kontenery o ustalonej długości, jako najbardziej rozpowszechnione i dostępne. Możliwe są następujące warianty kontenerów: 1. Kontener jest generowany przez sam stegosystem. Przykładem może służyć program MandelSteg, w którym w charakterze kontenera do wbudowywania wiadomości jest generowany fraktał Mandelbrota. Takie podejście można nazwać steganografią konstruującą. 2. Kontener wybierany jest z pewnego zbioru kontenerów.

II klasa informatyka rozszerzona SZYFROWANIE INFORMACJI

II klasa informatyka rozszerzona SZYFROWANIE INFORMACJI II klasa informatyka rozszerzona SZYFROWANIE INFORMACJI STEGANOGRAFIA Steganografia jest nauką o komunikacji w taki sposób by obecność komunikatu nie mogła zostać wykryta. W odróżnieniu od kryptografii

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do PKI. 1. Wstęp. 2. Kryptografia symetryczna. 3. Kryptografia asymetryczna

Wprowadzenie do PKI. 1. Wstęp. 2. Kryptografia symetryczna. 3. Kryptografia asymetryczna 1. Wstęp Wprowadzenie do PKI Infrastruktura klucza publicznego (ang. PKI - Public Key Infrastructure) to termin dzisiaj powszechnie spotykany. Pod tym pojęciem kryje się standard X.509 opracowany przez

Bardziej szczegółowo

Laboratorium nr 5 Podpis elektroniczny i certyfikaty

Laboratorium nr 5 Podpis elektroniczny i certyfikaty Laboratorium nr 5 Podpis elektroniczny i certyfikaty Wprowadzenie W roku 2001 Prezydent RP podpisał ustawę o podpisie elektronicznym, w która stanowi że podpis elektroniczny jest równoprawny podpisowi

Bardziej szczegółowo

Wykład VII. Kryptografia Kierunek Informatyka - semestr V. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, 2014. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Wykład VII. Kryptografia Kierunek Informatyka - semestr V. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, 2014. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Wykład VII Kierunek Informatyka - semestr V Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2014 c Copyright 2014 Janusz Słupik Problem pakowania plecaka System kryptograficzny Merklego-Hellmana

Bardziej szczegółowo

Politechnika Szczecińska Wydział Elektryczny Elektronika i Telekomunikacja

Politechnika Szczecińska Wydział Elektryczny Elektronika i Telekomunikacja Politechnika Szczecińska Wydział Elektryczny Elektronika i Telekomunikacja Temat Projektu: Steganografia - ukrywanie w kolorowym zdjęciu kolorowego zdjęcia, przy użyciu programu Mathcad. Filip Kos gr.3

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo danych, zabezpieczanie safety, security

Bezpieczeństwo danych, zabezpieczanie safety, security Bezpieczeństwo danych, zabezpieczanie safety, security Kryptologia Kryptologia, jako nauka ścisła, bazuje na zdobyczach matematyki, a w szczególności teorii liczb i matematyki dyskretnej. Kryptologia(zgr.κρυπτός

Bardziej szczegółowo

Wykład VI. Programowanie III - semestr III Kierunek Informatyka. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Wykład VI. Programowanie III - semestr III Kierunek Informatyka. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Wykład VI - semestr III Kierunek Informatyka Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2013 c Copyright 2013 Janusz Słupik Podstawowe zasady bezpieczeństwa danych Bezpieczeństwo Obszary:

Bardziej szczegółowo

Podstawy systemów kryptograficznych z kluczem jawnym RSA

Podstawy systemów kryptograficznych z kluczem jawnym RSA Podstawy systemów kryptograficznych z kluczem jawnym RSA RSA nazwa pochodząca od nazwisk twórców systemu (Rivest, Shamir, Adleman) Systemów z kluczem jawnym można używać do szyfrowania operacji przesyłanych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie dokumentacją techniczną. Wykł. 11 Zarządzania przepływem informacji w przedsiębiorstwie. Zabezpieczenia dokumentacji technicznej.

Zarządzanie dokumentacją techniczną. Wykł. 11 Zarządzania przepływem informacji w przedsiębiorstwie. Zabezpieczenia dokumentacji technicznej. Zarządzanie dokumentacją techniczną Wykł. 11 Zarządzania przepływem informacji w przedsiębiorstwie. Zabezpieczenia dokumentacji technicznej. Na dzisiejszym wykładzie: Podstawowe metody zabezpieczeń elektronicznych

Bardziej szczegółowo

Kwantowe przelewy bankowe foton na usługach biznesu

Kwantowe przelewy bankowe foton na usługach biznesu Kwantowe przelewy bankowe foton na usługach biznesu Rafał Demkowicz-Dobrzański Centrum Fizyki Teoretycznej PAN Zakupy w Internecie Secure Socket Layer Bazuje na w wymianie klucza metodą RSA Jak mogę przesłać

Bardziej szczegółowo

Hosting WWW Bezpieczeństwo hostingu WWW. Dr Michał Tanaś (http://www.amu.edu.pl/~mtanas)

Hosting WWW Bezpieczeństwo hostingu WWW. Dr Michał Tanaś (http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Hosting WWW Bezpieczeństwo hostingu WWW Dr Michał Tanaś (http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Szyfrowana wersja protokołu HTTP Kiedyś używany do specjalnych zastosowań (np. banki internetowe), obecnie zaczyna

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1: Protokół ślepych podpisów cyfrowych w oparciu o algorytm RSA

Zadanie 1: Protokół ślepych podpisów cyfrowych w oparciu o algorytm RSA Informatyka, studia dzienne, inż. I st. semestr VI Podstawy Kryptografii - laboratorium 2010/2011 Prowadzący: prof. dr hab. Włodzimierz Jemec poniedziałek, 08:30 Data oddania: Ocena: Marcin Piekarski 150972

Bardziej szczegółowo

Przewodnik użytkownika

Przewodnik użytkownika STOWARZYSZENIE PEMI Przewodnik użytkownika wstęp do podpisu elektronicznego kryptografia asymetryczna Stowarzyszenie PEMI Podpis elektroniczny Mobile Internet 2005 1. Dlaczego podpis elektroniczny? Podpis

Bardziej szczegółowo

Wykład VII. Systemy kryptograficzne Kierunek Matematyka - semestr IV. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Wykład VII. Systemy kryptograficzne Kierunek Matematyka - semestr IV. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Wykład VII Kierunek Matematyka - semestr IV Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2014 c Copyright 2014 Janusz Słupik Steganografia Steganografia - nauka o komunikacji w taki sposób,

Bardziej szczegółowo

3.1. Na dobry początek

3.1. Na dobry początek Klasa I 3.1. Na dobry początek Regulamin pracowni i przepisy BHP podczas pracy przy komputerze Wykorzystanie komputera we współczesnym świecie Zna regulamin pracowni i przestrzega go. Potrafi poprawnie

Bardziej szczegółowo

KATEGORIA OBSZAR WIEDZY

KATEGORIA OBSZAR WIEDZY Moduł 7 - Usługi w sieciach informatycznych - jest podzielony na dwie części. Pierwsza część - Informacja - wymaga od zdającego zrozumienia podstawowych zasad i terminów związanych z wykorzystaniem Internetu

Bardziej szczegółowo

Wasze dane takie jak: numery kart kredytowych, identyfikatory sieciowe. kradzieŝy! Jak się przed nią bronić?

Wasze dane takie jak: numery kart kredytowych, identyfikatory sieciowe. kradzieŝy! Jak się przed nią bronić? Bezpieczeństwo Danych Technologia Informacyjna Uwaga na oszustów! Wasze dane takie jak: numery kart kredytowych, identyfikatory sieciowe czy hasła mogą być wykorzystane do kradzieŝy! Jak się przed nią

Bardziej szczegółowo

1. Narzędzia główne: WORD 2010 INTERFEJS UŻYTKOWNIKA. wycinamy tekst, grafikę

1. Narzędzia główne: WORD 2010 INTERFEJS UŻYTKOWNIKA. wycinamy tekst, grafikę 1. Narzędzia główne: wycinamy tekst, grafikę stosowanie formatowania tekstu i niektórych podstawowych elementów graficznych umieszczane są wszystkie kopiowane i wycinane pliki wklejenie zawartości schowka

Bardziej szczegółowo

Nowe narzędzia ICT. Do czego więc można wykorzystać ową kryptografię?

Nowe narzędzia ICT. Do czego więc można wykorzystać ową kryptografię? Nowe narzędzia ICT Temat: Narzędzia szyfrowania/zabezpieczania danych off-line. Komputer, w dobie tak prężnie rozwijających się mediów wydaje się być rzeczą praktycznie niezbędną dla każdego człowieka.

Bardziej szczegółowo

Analiza metod wykrywania przekazów steganograficznych. Magdalena Pejas Wydział EiTI PW magdap7@gazeta.pl

Analiza metod wykrywania przekazów steganograficznych. Magdalena Pejas Wydział EiTI PW magdap7@gazeta.pl Analiza metod wykrywania przekazów steganograficznych Magdalena Pejas Wydział EiTI PW magdap7@gazeta.pl Plan prezentacji Wprowadzenie Cel pracy Tezy pracy Koncepcja systemu Typy i wyniki testów Optymalizacja

Bardziej szczegółowo

uplook z modułem statlook program do audytu oprogramowania i kontroli czasu pracy

uplook z modułem statlook program do audytu oprogramowania i kontroli czasu pracy uplook z modułem statlook program do audytu oprogramowania i kontroli czasu pracy Jaka część oprogramowania w firmie jest legalna? Gdzie zostało zainstalowane zakupione oprogramowanie? Czy jest ono w ogóle

Bardziej szczegółowo

Podpis elektroniczny

Podpis elektroniczny Podpis elektroniczny Powszechne stosowanie dokumentu elektronicznego i systemów elektronicznej wymiany danych oprócz wielu korzyści, niesie równieŝ zagroŝenia. Niebezpieczeństwa korzystania z udogodnień

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo informacji w systemach komputerowych

Bezpieczeństwo informacji w systemach komputerowych Bezpieczeństwo informacji w systemach komputerowych Andrzej GRZYWAK Rozwój mechanizmów i i systemów bezpieczeństwa Szyfry Kryptoanaliza Autentyfikacja Zapory Sieci Ochrona zasobów Bezpieczeństwo przechowywania

Bardziej szczegółowo

Systemy Operacyjne zaawansowane uŝytkowanie pakietu PuTTY, WinSCP. Marcin Pilarski

Systemy Operacyjne zaawansowane uŝytkowanie pakietu PuTTY, WinSCP. Marcin Pilarski Systemy Operacyjne zaawansowane uŝytkowanie pakietu PuTTY, WinSCP Marcin Pilarski PuTTY PuTTY emuluje terminal tekstowy łączący się z serwerem za pomocą protokołu Telnet, Rlogin oraz SSH1 i SSH2. Implementuje

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo kart elektronicznych

Bezpieczeństwo kart elektronicznych Bezpieczeństwo kart elektronicznych Krzysztof Maćkowiak Karty elektroniczne wprowadzane od drugiej połowy lat 70-tych znalazły szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach naszego życia: bankowości, telekomunikacji,

Bardziej szczegółowo

Seminarium Ochrony Danych

Seminarium Ochrony Danych Opole, dn. 15 listopada 2005 Politechnika Opolska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Kierunek: Informatyka Seminarium Ochrony Danych Temat: Nowoczesne metody kryptograficzne Autor: Prowadzący: Nitner

Bardziej szczegółowo

Technologia znaku wodnego dla plików dźwiękowych: Legimi Audio Watermark

Technologia znaku wodnego dla plików dźwiękowych: Legimi Audio Watermark Legimi Sp. z o.o. Legimi Sp. z o.o. Technologia znaku wodnego dla plików dźwiękowych: Legimi Audio Watermark Dokumentacja techniczna. 17 kwietnia 2014 Spis treści Strona 2 z 7 Spis treści 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi certyfikatów w programie pocztowym MS Outlook Express 5.x/6.x

Instrukcja obsługi certyfikatów w programie pocztowym MS Outlook Express 5.x/6.x Spis treści Wstęp... 1 Instalacja certyfikatów w programie pocztowym... 1 Instalacja certyfikatów własnych... 1 Instalacja certyfikatów innych osób... 3 Import certyfikatów innych osób przez odebranie

Bardziej szczegółowo

e-awizo SYSTEM POTWIERDZANIA DORĘCZEŃ POCZTY ELEKTRONICZNEJ

e-awizo SYSTEM POTWIERDZANIA DORĘCZEŃ POCZTY ELEKTRONICZNEJ e-awizo SYSTEM POTWIERDZANIA DORĘCZEŃ POCZTY ELEKTRONICZNEJ www.e-awizo.pl BrainSoft sp. z o. o. ul. Bolesława Chrobrego 14/2 65-052 Zielona Góra tel.68 455 77 44 fax 68 455 77 40 e-mail: biuro@brainsoft.pl

Bardziej szczegółowo

Skorzystaj z Worda i stwórz profesjonalnie wyglądające dokumenty.

Skorzystaj z Worda i stwórz profesjonalnie wyglądające dokumenty. ABC Word 2007 PL. Autor: Aleksandra Tomaszewska-Adamarek Czasy maszyn do pisania odchodzą w niepamięć. Dziś narzędziami do edycji tekstów są aplikacje komputerowe, wśród których niekwestionowaną palmę

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

System anonimowej i poufnej poczty elektronicznej. Jakub Piotrowski

System anonimowej i poufnej poczty elektronicznej. Jakub Piotrowski System anonimowej i poufnej poczty elektronicznej Jakub Piotrowski Plan prezentacji Wprowadzenie Systemy ochrony poczty elektronicznej Anonimowa poczta elektroniczna Projekt systemu pocztowego Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zagadnień bezpieczeńśtwa i kryptografii

Wprowadzenie do zagadnień bezpieczeńśtwa i kryptografii Wprowadzenie do zagadnień bezpieczeńśtwa i kryptografii Patryk Czarnik Bezpieczeństwo sieci komputerowych MSUI 2009/10 Zagadnienia bezpieczeństwa Identyfikacja i uwierzytelnienie Kontrola dostępu Poufność:

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty wykorzystania nowoczesnej kryptografii. Wojciech A. Koszek

Praktyczne aspekty wykorzystania nowoczesnej kryptografii. Wojciech A. Koszek <dunstan@freebsd.czest.pl> Praktyczne aspekty wykorzystania nowoczesnej kryptografii Wojciech A. Koszek Wprowadzenie Kryptologia Nauka dotycząca przekazywania danych w poufny sposób. W jej skład wchodzi

Bardziej szczegółowo

korporacyjnych i resortowych na bazie protokołu u IP M. Miszewski,, DGT Sp. z o.o.

korporacyjnych i resortowych na bazie protokołu u IP M. Miszewski,, DGT Sp. z o.o. Bezpieczeństwo usług ug w sieciach korporacyjnych i resortowych na bazie protokołu u IP M. Miszewski,, DGT Sp. z o.o. DGT Sp. z o.o. All rights ul. Młyńska reserved 7, 83-010 2005, DGT Straszyn, Sp. z

Bardziej szczegółowo

Laboratorium nr 3 Podpis elektroniczny i certyfikaty

Laboratorium nr 3 Podpis elektroniczny i certyfikaty Laboratorium nr 3 Podpis elektroniczny i certyfikaty Wprowadzenie W roku 2001 Prezydent RP podpisał ustawę o podpisie elektronicznym, w która stanowi że podpis elektroniczny jest równoprawny podpisowi

Bardziej szczegółowo

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś http://zon8.physd.amu.edu.pl/~tanas. Wykład 11

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś http://zon8.physd.amu.edu.pl/~tanas. Wykład 11 Kryptografia z elementami kryptografii kwantowej Ryszard Tanaś http://zon8.physd.amu.edu.pl/~tanas Wykład 11 Spis treści 16 Zarządzanie kluczami 3 16.1 Generowanie kluczy................. 3 16.2 Przesyłanie

Bardziej szczegółowo

Tematyka i rozwiązania metodyczne kolejnych zajęć lekcyjnych wraz z ćwiczeniami.

Tematyka i rozwiązania metodyczne kolejnych zajęć lekcyjnych wraz z ćwiczeniami. Tematyka i rozwiązania metodyczne kolejnych zajęć lekcyjnych wraz z ćwiczeniami. Zagadnienie tematyczne (blok tematyczny): Internet i sieci (Podr.cz. II, str.37-69) Podstawa programowa: Podstawowe zasady

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczanie danych użytkownika przed szkodliwym oprogramowaniem szyfrującym

Zabezpieczanie danych użytkownika przed szkodliwym oprogramowaniem szyfrującym Zabezpieczanie danych użytkownika przed szkodliwym oprogramowaniem szyfrującym Cyberprzestępcy szybko przyswajają techniki rozwijane przez przestępców w świecie fizycznym, łącznie z tymi służącymi do wyłudzania

Bardziej szczegółowo

Umowa użytkownika. 1. Uprawnienia. 2. Logowanie do platformy szkoleń elektronicznych

Umowa użytkownika. 1. Uprawnienia. 2. Logowanie do platformy szkoleń elektronicznych Umowa użytkownika Platforma szkoleń elektronicznych firmy Olympus (https://elearning.olympuseuropa.com) to internetowe środowisko, które zostało stworzone z myślą o przeszkoleniu i podniesieniu świadomości

Bardziej szczegółowo

Internet kwantowy. (z krótkim wstępem do informatyki kwantowej) Jarosław Miszczak. Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN

Internet kwantowy. (z krótkim wstępem do informatyki kwantowej) Jarosław Miszczak. Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN Internet kwantowy (z krótkim wstępem do informatyki kwantowej) Jarosław Miszczak Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN 16. stycznia 2012 Plan wystąpienia 1 Skąd się biorą stany kwantowe? Jak

Bardziej szczegółowo

Poziomy wymagań Konieczny K Podstawowy- P Rozszerzający- R Dopełniający- D Uczeń:

Poziomy wymagań Konieczny K Podstawowy- P Rozszerzający- R Dopełniający- D Uczeń: WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Witryny i aplikacje internetowe NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES): 351203 Lp 1. Dział programu Podstawy HTML Poziomy wymagań Konieczny K Podstawowy- P Rozszerzający- R Dopełniający-

Bardziej szczegółowo

Zdalne logowanie do serwerów

Zdalne logowanie do serwerów Zdalne logowanie Zdalne logowanie do serwerów Zdalne logowanie do serwerów - cd Logowanie do serwera inne podejście Sesje w sieci informatycznej Sesje w sieci informatycznej - cd Sesje w sieci informatycznej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania w klasie VI 2013/2014 OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania w klasie VI 2013/2014 OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania w klasie VI 2013/2014 OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE Na zajęciach z informatyki, uczeń jest oceniany w następujących obszarach : praca na lekcji

Bardziej szczegółowo

Kolumna Zeszyt Komórka Wiersz Tabela arkusza Zakładki arkuszy

Kolumna Zeszyt Komórka Wiersz Tabela arkusza Zakładki arkuszy 1 Podstawowym przeznaczeniem arkusza kalkulacyjnego jest najczęściej opracowanie danych liczbowych i prezentowanie ich formie graficznej. Ale formuła arkusza kalkulacyjnego jest na tyle elastyczna, że

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RETROKONWERSJI ZDALNEJ

PROGRAM RETROKONWERSJI ZDALNEJ ul. Mołdawska 18, 61-614 Poznań tel. / fax. (-61) 656-44-10 adres do korespondencji: os. Stefana Batorego 13/27 60-969 POZNAÑ 60, skr. 40 PROGRAM RETROKONWERSJI ZDALNEJ dla systemów SOWA opracował zespół

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna. Wykład 11: Kryptografia z kluczem publicznym. Gniewomir Sarbicki

Matematyka dyskretna. Wykład 11: Kryptografia z kluczem publicznym. Gniewomir Sarbicki Matematyka dyskretna Wykład 11: Kryptografia z kluczem publicznym Gniewomir Sarbicki Idea kryptografii z kluczem publicznym: wiadomość f szyfrogram f 1 wiadomość Funkcja f (klucz publiczny) jest znana

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Szyfrowanie danych w SZBD

Szyfrowanie danych w SZBD Szyfrowanie danych w SZBD dr inż. Maciej Nikodem Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki maciej.nikodem@pwr.wroc.pl 1 Czy potrzebujemy szyfrowania w SZBD? prawo, kontrola dostępu, ochrona przed: administratorem,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki KLASA III

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki KLASA III Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki KLASA III 0. Logo [6 godz.] PODSTAWA PROGRAMOWA: Rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji z wykorzystaniem komputera, stosowanie podejścia algorytmicznego.

Bardziej szczegółowo

Komunikacja za pomocą potoków. Tomasz Borzyszkowski

Komunikacja za pomocą potoków. Tomasz Borzyszkowski Komunikacja za pomocą potoków Tomasz Borzyszkowski Wstęp Sygnały, omówione wcześniej, są użyteczne w sytuacjach błędnych lub innych wyjątkowych stanach programu, jednak nie nadają się do przekazywania

Bardziej szczegółowo

LICZBY PIERWSZE. 14 marzec 2007. Jeśli matematyka jest królową nauk, to królową matematyki jest teoria liczb. C.F.

LICZBY PIERWSZE. 14 marzec 2007. Jeśli matematyka jest królową nauk, to królową matematyki jest teoria liczb. C.F. Jeśli matematyka jest królową nauk, to królową matematyki jest teoria liczb. C.F. Gauss (1777-1855) 14 marzec 2007 Zasadnicze twierdzenie teorii liczb Zasadnicze twierdzenie teorii liczb Ile jest liczb

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe. Wykład 9: Elementy kryptografii. Marcin Bieńkowski. Instytut Informatyki Uniwersytet Wrocławski

Sieci komputerowe. Wykład 9: Elementy kryptografii. Marcin Bieńkowski. Instytut Informatyki Uniwersytet Wrocławski Sieci komputerowe Wykład 9: Elementy kryptografii Marcin Bieńkowski Instytut Informatyki Uniwersytet Wrocławski Sieci komputerowe (II UWr) Wykład 9 1 / 32 Do tej pory chcieliśmy komunikować się efektywnie,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH DLA KLASY SZÓSTEJ W ZAKRESIE WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI UCZNIÓW

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH DLA KLASY SZÓSTEJ W ZAKRESIE WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI UCZNIÓW EDUKACYJNE Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH DLA KLASY SZÓSTEJ W ZAKRESIE I UCZNIÓW Ocena celujący bardzo dobry dobry dostateczny dopuszczający Zakres wiadomości wykraczający dopełniający rozszerzający podstawowy

Bardziej szczegółowo

World Wide Web? rkijanka

World Wide Web? rkijanka World Wide Web? rkijanka World Wide Web? globalny, interaktywny, dynamiczny, wieloplatformowy, rozproszony, graficzny, hipertekstowy - system informacyjny, działający na bazie Internetu. 1.Sieć WWW jest

Bardziej szczegółowo

Definicje. Algorytm to:

Definicje. Algorytm to: Algorytmy Definicje Algorytm to: skończony ciąg operacji na obiektach, ze ściśle ustalonym porządkiem wykonania, dający możliwość realizacji zadania określonej klasy pewien ciąg czynności, który prowadzi

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zagadnienia na sprawdzian z wiedzy ogólnej. Linux to nazwa: A. Programu biurowego. B. Systemu operacyjnego. C. Przeglądarki internetowej.

Przykładowe zagadnienia na sprawdzian z wiedzy ogólnej. Linux to nazwa: A. Programu biurowego. B. Systemu operacyjnego. C. Przeglądarki internetowej. Przykładowe zagadnienia na sprawdzian z wiedzy ogólnej Linux to nazwa: A. Programu biurowego. B. Systemu operacyjnego. C. Przeglądarki internetowej. Przycisk RESET znajdujący się na obudowie komputera,

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania. Lekcje z komputerem. Klasa 6

Rozkład materiału nauczania. Lekcje z komputerem. Klasa 6 60 Rozkład materiału nauczania. Lekcje z komputerem. Klasa 6 2 3 4 Bezpieczne dane. Bezpieczeństwo plików BHP, bezpieczeństwo przechowywania danych, wirusy (antywirusy), portfolio, zabezpieczamy swoje

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo w sieci I. a raczej: zabezpieczenia wiarygodnosć, uwierzytelnianie itp.

Bezpieczeństwo w sieci I. a raczej: zabezpieczenia wiarygodnosć, uwierzytelnianie itp. Bezpieczeństwo w sieci I a raczej: zabezpieczenia wiarygodnosć, uwierzytelnianie itp. Kontrola dostępu Sprawdzanie tożsamości Zabezpieczenie danych przed podsłuchem Zabezpieczenie danych przed kradzieżą

Bardziej szczegółowo

Laboratorium nr 1 Szyfrowanie i kontrola integralności

Laboratorium nr 1 Szyfrowanie i kontrola integralności Laboratorium nr 1 Szyfrowanie i kontrola integralności Wprowadzenie Jedną z podstawowych metod bezpieczeństwa stosowaną we współczesnych systemach teleinformatycznych jest poufność danych. Poufność danych

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY NARZĘDZIOWE 1

PROGRAMY NARZĘDZIOWE 1 PROGRAMY NARZĘDZIOWE 1 Kompresja plików Pojęcie kompresji i dekompresji Kompresja plików polega na zmniejszenie rozmiaru pliku na dysku. Potocznie nazywa się to pakowaniem. Jej odwrotnością jest dekompresja

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki klasa 3

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki klasa 3 Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki klasa 3 0. Logo [6 godz.] PODSTAWA PROGRAMOWA: Rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji z wykorzystaniem komputera, stosowanie podejścia algorytmicznego.

Bardziej szczegółowo

Techniki multimedialne

Techniki multimedialne Techniki multimedialne Digitalizacja podstawą rozwoju systemów multimedialnych. Digitalizacja czyli obróbka cyfrowa oznacza przetwarzanie wszystkich typów informacji - słów, dźwięków, ilustracji, wideo

Bardziej szczegółowo

Sylabus Moduł 2: Przetwarzanie tekstów

Sylabus Moduł 2: Przetwarzanie tekstów Sylabus Moduł 2: Przetwarzanie tekstów Niniejsze opracowanie przeznaczone jest dla osób zamierzających zdać egzamin ECDL (European Computer Driving Licence) na poziomie podstawowym. Publikacja zawiera

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy załącznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomiędzy Firmą A oraz Firmą B

Wzorcowy załącznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomiędzy Firmą A oraz Firmą B Załącznik Nr 1 Wzorcowy załącznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomiędzy Firmą A oraz Firmą B Wersja 1.0 Na podstawie: Europejskiej Modelowej Umowy o EDI (w skrócie:

Bardziej szczegółowo

Wykład 4 Bezpieczeństwo przesyłu informacji; Szyfrowanie

Wykład 4 Bezpieczeństwo przesyłu informacji; Szyfrowanie Wykład 4 Bezpieczeństwo przesyłu informacji; Szyfrowanie rodzaje szyfrowania kryptografia symetryczna i asymetryczna klucz publiczny i prywatny podpis elektroniczny certyfikaty, CA, PKI IPsec tryb tunelowy

Bardziej szczegółowo

Wykład II. Reprezentacja danych w technice cyfrowej. Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki

Wykład II. Reprezentacja danych w technice cyfrowej. Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki Wykład II Reprezentacja danych w technice cyfrowej 1 III. Reprezentacja danych w komputerze Rodzaje danych w technice cyfrowej 010010101010 001010111010

Bardziej szczegółowo

Najciemniej pod latarnią czyli ukryte na widoku

Najciemniej pod latarnią czyli ukryte na widoku Teksty Konferencji MathPAD 2012, UMK, Toruń, 22-25 Sierpnia 2012 Najciemniej pod latarnią czyli ukryte na widoku Katarzyna Zając zajac@mat.umk.pl Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytet Mikołaja Kopernika

Bardziej szczegółowo

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania 2/32 Cel analizy Celem fazy określania wymagań jest udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA INSTALACJI I OBSŁUGI GPG4Win

INSTRUKCJA INSTALACJI I OBSŁUGI GPG4Win INSTRUKCJA INSTALACJI I OBSŁUGI GPG4Win Łukasz Awsiukiewicz Solid Security wew 1211 l.awsiukiewicz@solidsecurity.pl wersja 1.0 Pobieramy program gpg4win ze strony http://www.gpg4win.org/download.html.

Bardziej szczegółowo

Moduł 2 Użytkowanie komputerów

Moduł 2 Użytkowanie komputerów Moduł 2 Użytkowanie komputerów Przykładowe zagadnienia: [nazwy plików przykładowe, tak samo jak nazwy folderów. Chodzi o umiejętność realizacji poniższych zadań.] 1. Jaki jest wynik formatowania dysku?

Bardziej szczegółowo

SCHEMAT ROZWIĄZANIA ZADANIA OPTYMALIZACJI PRZY POMOCY ALGORYTMU GENETYCZNEGO

SCHEMAT ROZWIĄZANIA ZADANIA OPTYMALIZACJI PRZY POMOCY ALGORYTMU GENETYCZNEGO SCHEMAT ROZWIĄZANIA ZADANIA OPTYMALIZACJI PRZY POMOCY ALGORYTMU GENETYCZNEGO. Rzeczywistość (istniejąca lub projektowana).. Model fizyczny. 3. Model matematyczny (optymalizacyjny): a. Zmienne projektowania

Bardziej szczegółowo

Protokoły zdalnego logowania Telnet i SSH

Protokoły zdalnego logowania Telnet i SSH Protokoły zdalnego logowania Telnet i SSH Krzysztof Maćkowiak Wprowadzenie Wykorzystując Internet mamy możliwość uzyskania dostępu do komputera w odległej sieci z wykorzystaniem swojego komputera, który

Bardziej szczegółowo

16MB - 2GB 2MB - 128MB

16MB - 2GB 2MB - 128MB FAT Wprowadzenie Historia FAT jest jednym z najstarszych spośród obecnie jeszcze używanych systemów plików. Pierwsza wersja (FAT12) powstała w 1980 roku. Wraz z wzrostem rozmiaru dysków i nowymi wymaganiami

Bardziej szczegółowo

Mobilny Taktyczny System Łączności Bezprzewodowej

Mobilny Taktyczny System Łączności Bezprzewodowej Mobilny Taktyczny System Łączności Bezprzewodowej PODSYSTEM KRYPTOGRAFICZNEJ OCHRONY INFORMACJI Umowa Nr DOBR-BIO4/076/13023/2013 (Radiostacja Przewoźna) Sieradz, kwiecień 2015 r. PODSYSTEM KRYPTOGRAFICZNEJ

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów)

PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów) PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów) 1. Dla ciągu danych: 1 1 0 1 0 narysuj przebiegi na wyjściu koderów kodów transmisyjnych: bipolarnego NRZ, unipolarnego RZ,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny. z przedmiotu Informatyki. w klasie VI

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny. z przedmiotu Informatyki. w klasie VI Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu Informatyki w klasie VI Ocenę niedostateczna nie zna regulamin pracowni nie potrafi wymienić 3 dowolnych punktów regulaminu nie dba o porządek na

Bardziej szczegółowo

Algorytmy podstawieniowe

Algorytmy podstawieniowe Algorytmy podstawieniowe Nazwa: AtBash Rodzaj: Monoalfabetyczny szyfr podstawieniowy, ograniczony Opis metody: Zasada jego działanie polega na podstawieniu zamiast jednej litery, litery lezącej po drugiej

Bardziej szczegółowo

LEKCJA TEMAT: Zasada działania komputera.

LEKCJA TEMAT: Zasada działania komputera. LEKCJA TEMAT: Zasada działania komputera. 1. Ogólna budowa komputera Rys. Ogólna budowa komputera. 2. Komputer składa się z czterech głównych składników: procesor (jednostka centralna, CPU) steruje działaniem

Bardziej szczegółowo

Korzystanie z Certyfikatów CC Signet w programie MS Outlook 98

Korzystanie z Certyfikatów CC Signet w programie MS Outlook 98 Korzystanie z Certyfikatów CC Signet w programie MS Outlook 98 1. Wprowadzenie... 2 2. Podpisywanie i szyfrowanie wiadomości pocztowych... 2 2.1. Wysyłanie wiadomości z podpisem cyfrowym... 3 2.2. Odbieranie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Dział Zagadnienia Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Arkusz kalkulacyjny (Microsoft Excel i OpenOffice) Uruchomienie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z informatyki

Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: Rozporządzenie MEN z dnia 7 września 2004 roku w sprawie zasad oceniania,

Bardziej szczegółowo

e-mail Technologia Informacyjna Lekcja 5

e-mail Technologia Informacyjna Lekcja 5 e-mail Technologia Informacyjna Lekcja 5 List elektroniczny (e-mail) E-mail to informacja tekstowa przeznaczona dla konkretnego odbiorcy i wysłana z wykorzystaniem technologii komunikacyjnej. Do listu

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe Wykład 7. Bezpieczeństwo w sieci. Paweł Niewiadomski Katedra Informatyki Stosowanej Wydział Matematyki UŁ niewiap@math.uni.lodz.

Sieci komputerowe Wykład 7. Bezpieczeństwo w sieci. Paweł Niewiadomski Katedra Informatyki Stosowanej Wydział Matematyki UŁ niewiap@math.uni.lodz. Sieci komputerowe Wykład 7. Bezpieczeństwo w sieci Paweł Niewiadomski Katedra Informatyki Stosowanej Wydział Matematyki UŁ niewiap@math.uni.lodz.pl Zagadnienia związane z bezpieczeństwem Poufność (secrecy)

Bardziej szczegółowo

SSL (Secure Socket Layer)

SSL (Secure Socket Layer) SSL --- Secure Socket Layer --- protokół bezpiecznej komunikacji między klientem a serwerem, stworzony przez Netscape. SSL w założeniu jest podkładką pod istniejące protokoły, takie jak HTTP, FTP, SMTP,

Bardziej szczegółowo

Wykład X. Systemy kryptograficzne Kierunek Matematyka - semestr IV. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Wykład X. Systemy kryptograficzne Kierunek Matematyka - semestr IV. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Wykład X Kierunek Matematyka - semestr IV Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2014 c Copyright 2014 Janusz Słupik Zarządzanie bezpieczeństwem Kontrola dostępu Kontrola dostępu

Bardziej szczegółowo

Sieciowe Systemy Operacyjne

Sieciowe Systemy Operacyjne Sieciowe Systemy Operacyjne Sieciowe systemy operacyjne Klient-Serwer. System z wydzielonym serwerem, który spełnia róŝne funkcje i udostępnia róŝne usługi dla uŝytkowników. Ta architektura zapewni duŝą

Bardziej szczegółowo

Zakres treści Czas. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów

Zakres treści Czas. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów Aplikacje internetowe KL. III Rok szkolny: 011/01 Nr programu: 31[01]/T,SP/MENIS/004.06.14 Okres kształcenia: łącznie ok. 180 godz. lekcyjne Wojciech Borzyszkowski Zenon Kreft Moduł Bok wprowadzający Podstawy

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo systemów komputerowych. Opis działania PGP. Poczta elektroniczna. System PGP (pretty good privacy) Sygnatura cyfrowa MD5

Bezpieczeństwo systemów komputerowych. Opis działania PGP. Poczta elektroniczna. System PGP (pretty good privacy) Sygnatura cyfrowa MD5 Bezpieczeństwo systemów komputerowych Poczta elektroniczna Usługi systemu PGP szyfrowanie u IDEA, RSA sygnatura cyfrowa RSA, D5 kompresja ZIP zgodność poczty elektronicznej konwersja radix-64 segmentacja

Bardziej szczegółowo

Rozdział ten zawiera informacje o sposobie konfiguracji i działania Modułu OPC.

Rozdział ten zawiera informacje o sposobie konfiguracji i działania Modułu OPC. 1 Moduł OPC Moduł OPC pozwala na komunikację z serwerami OPC pracującymi w oparciu o model DA (Data Access). Dzięki niemu można odczytać stan obiektów OPC (zmiennych zdefiniowanych w programie PLC), a

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

Załącznik do zarządzenia nr16 /2010 Instrukcja zarządzania systemem informatycznym służącym do przetwarzania danych osobowych

Załącznik do zarządzenia nr16 /2010 Instrukcja zarządzania systemem informatycznym służącym do przetwarzania danych osobowych Załącznik do zarządzenia nr16 /2010 Instrukcja zarządzania systemem informatycznym służącym do przetwarzania danych osobowych INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA SYSTEMEM INFORMATYCZNYM SŁUŻĄCYM DO PRZETWARZANIA DANYCH

Bardziej szczegółowo

Zadania z sieci Rozwiązanie

Zadania z sieci Rozwiązanie Zadania z sieci Rozwiązanie Zadanie 1. Komputery połączone są w sieci, z wykorzystaniem routera zgodnie ze schematem przedstawionym poniżej a) Jak się nazywa ten typ połączenia komputerów? (topologia sieciowa)

Bardziej szczegółowo

Kryptografia systemy z kluczem publicznym. Kryptografia systemy z kluczem publicznym

Kryptografia systemy z kluczem publicznym. Kryptografia systemy z kluczem publicznym Mieliśmy więc...... system kryptograficzny P = f C = f 1 P, gdzie funkcja f składała się z dwóch elementów: Algorytm (wzór) np. C = f(p) P + b mod N Parametry K E (enciphering key) tutaj: b oraz N. W dotychczasowej

Bardziej szczegółowo

Wymagania Uczeń zna zasady bezpiecznej pracy z komputerem. Uczeń stosuje się do regulaminu szkolnej pracowni komputerowej.

Wymagania Uczeń zna zasady bezpiecznej pracy z komputerem. Uczeń stosuje się do regulaminu szkolnej pracowni komputerowej. I. EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA 6 Uczeń samodzielnie wykonuje wszystkie zadania na lekcji, zadania dodatkowe. Jego wiadomości i umiejętności wykraczają poza te, które zawarte są w programie nauczania zajęć

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASIE 4 SZKOŁY PODSTAWOWEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASIE 4 SZKOŁY PODSTAWOWEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASIE 4 SZKOŁY PODSTAWOWEJ 1. W ZAKRESIE BEZPIECZNEGO POSŁUGIWANIA SIĘ KOMPUTEREM I OPROGRAMOWANIEM UCZEŃ: przestrzega podstawowych zasad bezpiecznej i higienicznej

Bardziej szczegółowo

BeamYourScreen Bezpieczeństwo

BeamYourScreen Bezpieczeństwo BeamYourScreen Bezpieczeństwo Spis treści Informacje Ogólne 3 Bezpieczeństwo Treści 3 Bezpieczeństwo Interfejsu UŜytkownika 3 Bezpieczeństwo Infrastruktury 3 Opis 4 Aplikacja 4 Kompatybilność z Firewallami

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASIE IV

KRYTERIA OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASIE IV KRYTERIA OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASIE IV I OKRES Sprawności 1. Komputery i programy konieczne (ocena: dopuszczający) wymienia z pomocą nauczyciela podstawowe zasady bezpiecznej pracy z komputerem;

Bardziej szczegółowo

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Plan prezentacji Wprowadzenie UML Diagram przypadków użycia Diagram klas Podsumowanie Wprowadzenie Języki

Bardziej szczegółowo