Pornografia. degradacj¹ cz³owieczeñstwa STOP! Pornografii, agresji, przemocy. Pornografii, agresji, przemocy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pornografia. degradacj¹ cz³owieczeñstwa STOP! Pornografii, agresji, przemocy. Pornografii, agresji, przemocy"

Transkrypt

1 Zeszyty Problemowe (nr 1 2/2000) l styczeñ luty l koszt wydania 1 z³ l ISSN Pornografia degradacj¹ cz³owieczeñstwa Pornografia obni a wartoœæ rodziny w œwiadomoœci spo³ecznej. Korzystanie z niej kszta³tuje postawê przeciw yciu: u ytkownicy materia³ów pornograficznych w miarê kontaktu z nimi coraz bardziej akceptuj¹ antykoncepcjê, aborcjê. Kontakt z pornografi¹ powoduje uzale - nienia. Cz³owiek uzale niony od pornografii jest chory i wymaga terapii. dr Dorota Kornas-Biela aden odpowiedzialny naukowiec nie postawi tezy o obojêtnym charakterze pornografii. Przyjmuje siê aktualnie, e przekaz pornograficzny oddzia- ³owuje na procesy poznawcze, emocjonalne oraz zachowanie. prof. dr hab. Krystyna Ostrowska Walka z pornografi¹ jest walk¹ o piêkno i szczêœcie. dr Wanda Pó³tawska Pornografii, agresji, przemocy Pornografii, agresji, przemocy STOP! Wed³ug badañ Policji Stanowej Michigan (USA), 41 proc. sprawców napaœci seksualnych ogl¹da³o pornografiê bezpoœrednio przed lub w trakcie pope³niania przestêpstwa. Badania przeprowadzono w latach na 38 tys. przypadków napaœci seksualnych. Od roku 1984 w Oklahoma City (USA) zosta³o zamkniêtych ponad 150 oœrodków upowszechniaj¹cych pornografiê (peep show, ksiêgarnie dla doros³ych, kina pornograficzne). W tym czasie liczba gwa³tów w tym mieœcie zmala³a o 26 proc., podczas gdy w ca³ym stanie wzros³a o 20,8 proc.

2 P O D Z I Ê K O W A N I A Dziêkujemy za dary na dzie³o obrony ycia! Wielokrotnie na ³amach naszego miesiêcznika prosiliœmy o dary na dzie³o obrony ycia. Bardzo wielu Czytelników odpowiedzia³o hojnym gestem na nasze proœby. Wasz dar serca umo liwia wydawanie miesiêcznika S³u ba yciu i darmowe wysy³anie go do tysiêcy osób. Umo liwia tak- e aktywne wspieranie ró nych wysi³ków maj¹cych na celu eliminacjê pornografii. Prosimy o przyjêcie serdecznego podziêkowania za ka d¹ ofiarê przekazan¹ na konto naszego Stowarzyszenia. Przypominamy, e od 1 stycznia 2000 r. w Kaplicy Cudownego Obrazu Matki Bo ej na Jasnej Górze odprawiana jest codziennie Msza œwiêta w intencji wszystkich darczyñców, dobrodziejów dzie³a obrony ycia. Msza œwiêta celebrowana jest w Godzinie Mi³osierdzia Bo ego o godz Serdecznie dziêkuj¹c, ufnie liczymy na dalsz¹ Wasz¹ ofiarnoœæ. dr in. Antoni Ziêba prezes Polskiego Stowarzyszenia Obroñców ycia Cz³owieka konto: Polskie Stowarzyszenie Obroñców ycia Cz³owieka ul. Pytlasiñskiego Kraków BSK SA O/Kraków z dopiskiem Dar serca FOT. A. BUJAK Pornografiê mo na zdefiniowaæ W zwi¹zku z parlamentarnymi projektami delegalizacji pornografii liberalne media wszczê³y kampaniê dezinformacji, jakoby nie mo na by³o zdefiniowaæ pornografii. Jest to zupe³nie absurdalne stwierdzenie. Od wielu lat w Europie i w Stanach Zjednoczonych definiuje siê pornografiê. W Polsce w czasach komunistycznych w komentarzu do kodeksu karnego zamieszczono definicjê pornografii. Oczywiœcie trzeba krytycznie przeanalizowaæ tak¹ czy inn¹ definicjê pornografii, pamiêtaj¹c, e trudno jest precyzyjnie, matematycznie okreœliæ zakres niektórych pojêæ. Z drugiej strony, np. w prawie rodzinnym funkcjonuj¹ nieostro zdefiniowane pojêcia jak np. dobro dziecka czy trwa³y rozk³ad po ycia ma³ eñskiego. Nawet w konstytucji natrafiamy na takie s³owa jak: dobro Rodziny Ludzkiej czy dobro wspólne. I nikt rozs¹dny nie twierdzi, e tych pojêæ nie mo na zdefiniowaæ. Chcia³bym przyk³adowo zacytowaæ polskie definicje pornografii. Wed³ug Ma³ego S³ownika Wyrazów Obcych (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1999, str. 884), brzmi ona: Pornografia pisma, widowiska, filmy, zdjêcia, rysunki itp. o treœci erotycznej, obliczone na wywo³anie podniecenia seksualnego. Natomiast wed³ug Nowej Encyklopedii PWN, (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1998, str. 254), pornografia to: pisma, druki, filmy, wizerunki i inne przedmioty wykorzystywane i rozpowszechniane w celu wywo³ania u odbiorcy podniecenia seksualnego; nie jest przedmiotem pornografii reprodukcja dzie³ sztuki. Pozwolê sobie tak e przytoczyæ przyk³adowo definicjê pornografii zawart¹ w szwajcarskim kodeksie karnym: Jako pornograficzne uznaje siê przedmioty, widowiska, gdy, obiektywnie oceniaj¹c, s¹ ukierunkowane na wywo³anie podniecenia seksualnego u «konsumenta». Zak³ada to, e przedstawiaj¹ one wy³¹cznie lub co najmniej w istotnej czêœci organy p³ciowe lub dzia³ania seksualne. Dodaæ w tym miejscu nale y, e prawo szwajcarskie w osobnych paragrafach zabrania produkowania i rozpowszechniania (tak e przez radio!) przedmiotów, widowisk ukazuj¹cych dzia³ania seksualne z dzieæmi lub ze zwierzêtami, a tak e ludzkie wydzieliny lub akty przemocy. Podam jeszcze definicjê obscenicznoœci (obscenity) z prawa amerykañskiego. Obscenicznoœæ jest terminem prawnym zdefiniowanym przez S¹d Najwy - szy USA (przy okazji sprawy Miller vs. California w 1973 r.). Wed³ug tej definicji, aby coœ mog³o zostaæ zakwalifikowane jako obsceniczne w œwietle prawa, musi to byæ: 1. Zorientowane na wywo³anie po ¹dliwego (chorobliwego, bezwstydnego czy lubie nego) zainteresowania seksem. 2. W widoczny sposób wyzywaj¹ce (np. przekracza przyjmowane wspó³czeœnie spo³eczne normy w odniesieniu do wizerunków o treœci erotycznej). 3. Wziête jako ca³oœæ, pozbawione powa niejszych literackich, artystycznych, politycznych czy naukowych walorów. Dany materia³ musi spe³niaæ wszystkie trzy warunki, aby móg³ byæ prawnie zakazany. Mo na wiêc i trzeba zdefiniowaæ pornografiê, aby za pomoc¹ odpowiedniego prawa chroniæ dzieci i m³odzie, ca³e spo³eczeñstwo przed tym z³em. Potrzeba tylko dobrej woli. I na tê dobr¹ wolê ustawodawców, pracowników wymiaru sprawiedliwoœci ma prawo liczyæ spo³eczeñstwo zagro one demoralizacj¹, przemoc¹ i agresj¹ wywodz¹cymi siê z pornografii. W³adys³aw Œliwiñski PS Zastanawiaj¹ce jest, e do roku 1989 pracownicy prokuratur czy ministerstwa sprawiedliwoœci wiedzieli, czym jest pornografia, a obecnie czêsto nie wiedz¹. 2 S³u ba yciu I II/2000

3 Dawca ycia Zwyciêzca œmierci Drodzy Przyjaciele! Nowy numer S³u by yciu oddajemy do Waszych r¹k w szczególnym czasie, kiedy w polskim parlamencie tocz¹ siê zmagania o wprowadzenie zakazu pornografii. Redakcja postanowi³a w³¹czyæ siê w tê walkê, wydaj¹c numer poœwiêcony ró nym aspektom pornografii, wnieœæ swój skromny wk³ad w budowanie cywilizacji ycia i eliminowanie cywilizacji œmierci. Ojciec Œwiêty Jan Pawe³ II w czasie ostatniej pielgrzymki do Polski zaliczy³ dzia³ania niszcz¹ce cnotê czystoœci do cywilizacji œmierci (por. str. 28). A w opublikowanych w tym numerze pracach wykazano, e pornografia powoduje agresjê, przemoc, jest przyczyn¹ zabójstw. Ostatnie 10 lat przynios³y potop pornografii, która szerzy rozwi¹z³oœæ, agresjê i przemoc, niszczy podstawy moralnoœci, rodzinê i ³ad spo³eczny. Dostêpne nie tylko w sex-shopach, ale praktycznie w ka dym kiosku, na stacjach benzynowych i w supermarketach wydawnictwa pornograficzne siej¹ spustoszenie moralne. Dostêp do tych materia³ów maj¹ dzieci i m³odzie. Wed³ug raportu pracowników naukowych Uniwersytetu Gdañskiego z grudnia 1999 r., od 1977 r. odsetek m³odzie- y maj¹cej kontakty z pornografi¹ rós³ w sposób liniowy: w 1977 r. 3 proc., w 1988 r. 9 proc., 1992 r. 17 proc., w 1996 r. 56 proc., a w 1997 r. 61 proc.. Do 1998 r. obowi¹zywa³ zakaz pornografii, który jednak masowo ³amali producenci i handlarze pornografii przy prawie ca³kowicie biernej od 1988 r. postawie organów œcigania i prokuratury. Skutek to demoralizacja naszego spo³eczeñstwa. 6 VI 1997 r. (w czasie pielgrzymki Ojca Œwiêtego do Polski) zdominowany przez postkomunistów Sejm (przy poparciu wielu pos³ów UW) zalegalizowa³ pornografiê, tak e pornografiê z udzia³em ma³oletnich, tj. dzieci powy ej 15. roku ycia. Mo na wiêc zgodnie z prawem, przy niewielkich tylko ograniczeniach produkowaæ i rozprowadzaæ materia³y pornograficzne z udzia³em uczniów ostatnich klas gimnazjalnych. Nawet w niektórych krajach Europy Zachodniej (W³ochy, Szwajcaria) czy w USA pornografia z udzia³em nieletnich jest surowo zakazana. Sytuacja w Polsce i innych krajach Europy Wschodniej zosta³a negatywnie oceniona przez Komisjê Praw Cz³owieka ONZ, której Specjalny Sprawozdawca zaleci³ zmianê prawodawstwa w celu eliminacji pornografii i prostytucji dzieciêcej. Œrodowiska obroñców ycia z nadziej¹ przyjê³y inicjatywê ustawodawcz¹ parlamentarzystów AWS maj¹c¹ na celu eliminiacjê pornografii. Obecnie oczekujemy na debatê sejmow¹ nad poprawkami Senatu i decyzjê Prezydenta. Nadziejê budzi równie szeroki sprzeciw obywatelski wobec pornografii: pod adresem Marsza³ka Sejmu wp³ynê³o ju ok. æwieræ miliona pisemnych oœwiadczeñ domagaj¹cych siê wprowadzenia zakazu pornografii. W chwili, gdy po decyzjach Sejmu omawiana nowelizacja trafi do Kancelarii Prezydenta, trzeba, abyœmy przez listy czy oœwiadczenia powiedzieli: stop pornografii, stop demoralizacji. Producenci i handlarze pornografi¹ stanowi¹ potê ne lobby dysponuj¹ce wielkimi funduszami i szerokimi wp³ywami w mediach. Trzeba wiêc, abyœmy wsparli polityków, którzy chc¹ wyeliminowaæ pornografiê z naszego ycia spo³ecznego. Pragnê ju teraz podziêkowaæ tym wszystkim parlamentarzystom, którzy podjêli siê tego trudnego zadania: Klubowi Parlamentarnemu AWS, w którym zrodzi³a siê ta inicjatywa, a tak e tym pos³om PSL i UW, którzy j¹ poparli. Szczególne podziêkowanie niech mi bêdzie wolno wyraziæ pani Marsza³ek Senatu prof. Alicji Grzeœkowiak, Sejmowej Komisji Rodziny, kierowanej przez pose³ Mariê Smereczyñsk¹, a nastêpnie pos³a Antoniego Szymañskiego oraz Senackiej Komisji ds. Rodziny i Spraw Socjalnych, kierowanej przez senatora Dariusza K³eczka. Koñcz¹c, zachêcam do w³¹czenia siê w obchody Dnia Œwiêtoœci ycia. W tym roku 25 marca uczcimy rocznicê Poczêcia Jezusa Chrystusa. dr in. Antoni Ziêba, redaktor naczelny W b i e ¹ c y m n u m e r z e dr D. Kornas-Biela Pornografia krzywd¹ wyrz¹dzan¹ rodzinie 4 prof. K. Ostrowska Psychologiczne podstawy sprzeciwu wobec pornografii 15 Miêdzynarodowe akty potêpiaj¹ce pornografiê 19 dr W. Pó³tawska Na antypodach cz³owieczeñstwa pornokultura 20 Komisja Praw Cz³owieka ONZ zaniepokojona s³abym zwalczaniem pornografii dzieciêcej w Polsce 24 Prawo wybranych krajów UE dt. pornografii 24 Projekty - sejmowy i senacki eliminuj¹ce pornografiê 26 Koœció³ przeciw pornografii 28 Miesiêcznik S³u ba yciu. Zeszyty Problemowe wydawany jest przez Polskie Stowarzyszenie Obroñców ycia Cz³owieka Redaguje zespó³: Antoni Ziêba (redaktor naczelny), Czes³aw Chytra, Halina Chytra, Rafa³ Michalik, ks. Franciszek P³onka, Wanda Pó³tawska, o. Ignacy Rêkawek, Katarzyna Urban Adres redakcji: ul. Miko³ajska 17, Kraków, tel./fax (012) , Sekretariat redakcji czynny od poniedzia³ku do pi¹tku w godzinach Przygotowanie do druku: Grafion, ul. Grzegórzecka 17, Kraków, tel./fax (012) Druk: Poligrafia SA Grupa Kapita³owa Exbud SA, Kielce Polskie Stowarzyszenie Obroñców ycia Cz³owieka w ramach dzia³alnoœci statutowej wydaje i nieodp³atnie rozprowadza miesiêcznik S³u ba yciu, licz¹c na ofiarnoœæ obroñców ycia. Wszyscy, którzy przeœl¹ na konto Stowarzyszenia dar minimum 10 z³ otrzymaj¹ 6 kolejnych numerów S³u by yciu. Polskie Stowarzyszenie Obroñców ycia Cz³owieka Kraków, ul. Pytlasiñskiego 15 BSK SA O/Kraków Fot. na ok³. Tomasz Liptak S³u ba yciu I II/2000 3

4 P O R N O G R A F I I N I E! Pornografia w k³amliwy sposób prezentuje cz³owieka, gdy traktuje czêœæ jako ca³oœæ, tzn. ukazuje go jedynie jako istotê seksualn¹, a nie p³ciow¹. Tymczasem p³ciowoœæ przejawia siê w kobiecoœci i mêskoœci, w podejmowaniu w³aœciwych dla ka dej p³ci ról i zadañ (córki, syna, ony, mê a, matki, ojca). W pornografii cz³owiek wystêpuje jedynie w jednej roli: jako partner seksualny, odbiorca lub nadawca sygna- ³ów maj¹cych rozbudziæ a potem roz³adowaæ napiêcie seksualne. To rodzi niebezpieczeñstwo ograniczenia wzajemnych odniesieñ miêdzy ma³ onkami do seksualnych doœwiadczeñ i traktowania partnera jako sprawnego i u ytecznego realizatora zaczerpniêtych z pornografii pomys³ów. Seksualnoœæ cz³owieka jest sterowana przez korê mózgow¹, natomiast pornografia ukazuje j¹ jako podporz¹dkowan¹ instynktowi, sprowadza do fizjologicznych procesów (napiêcie roz³adowanie), których nie mo na opanowaæ, a rezygnacjê z realizacji po ¹dliwoœci zmys³owej ukazuje jako niezdrow¹. Jeœli ma³ onkowie (lub jedno z nich) przyjmuj¹ takie pogl¹dy, nie s¹ w stanie oprzeæ wspó³ ycia ma³ eñskiego o zasady biologicznego rytmu p³odnoœci, gdy nie dostrzegaj¹ wartoœci okresowego powstrzymywania siê od wspó³ ycia. Przeciwnie, przypisuj¹ powœci¹gliwoœci seksualnej negatywne konsekwencje i nie potrafi¹ odraczaæ dzia³ania w tym zakresie. Trudno im wtedy przetwarzaæ doznania zmys³owe i podporz¹dkowaæ je uczuciom i wartoœciom, tak, by byæ dadr Dorota Kornas-Biela Miêdzywydzia³owe Studium Rodziny Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Pornografia krzywd¹ wyrz¹dzan¹ rodzinie O mawiaj¹c temat pornografii z punktu widzenia jej destrukcyjnego wp³ywu na ycie rodzinne, wystarczy odwo³aæ siê do definicji pornografii i postawiæ pytanie: czy mo e nie szkodziæ rodzinie to, e któryœ z jej cz³onków nara ony jest na kontakt lub korzysta z przedstawieñ scen erotycznych (w formie drukowanej, wizualnej, s³uchowej lub wielozmys³owej wirtualnej), zawieraj¹cych treœci nieprzyzwoite i obsceniczne, naruszaj¹ce intymnoœæ sfery seksualnej cz³owieka oraz jego godnoœæ osobow¹, maj¹cych wywo³aæ u niego podniecenie seksualne, a producentowi zapewniæ zysk ekonomiczny i realizacjê innych, skrywanych celów? OdpowiedŸ nasuwa siê sama: to musi szkodziæ. Eskalacja pornografii ma obecnie miejsce nie tylko w prasie m³odzie owej, w telewizji, w filmach emitowanych w kinach oraz dostêpnych na wideo i w Internecie. Pornografia niestety jest równie dostêpna dla dzieci w domu rodzinnym. Szeroki i ³atwy dostêp do pornografii (a nawet narzucanie jej nam bez naszego przyzwolenia) oraz zaanga owanie na jej rzecz idoli m³odzie owych i osób publicznych sprzyja rozpowszechnianiu przekonania o braku jej destrukcyjnego wp³ywu. Stykaj¹c siê na co dzieñ z pornografi¹, cz³owiek nabiera poczucia, e przecie nic mi siê nie sta³o i coraz ³atwiej akceptuje nagoœæ i wyuzdanie, staje siê tolerancyjny, tzn. niewra liwy na obscenicznoœæ. Ma³ onkowie i rodzice nie zdaj¹ sobie sprawy, e pornografia dzia³a na ka dego, kto ma z ni¹ kontakt, na jego œwiadome i podœwiadome procesy fizjologiczne (wzmaga napiêcie, pobudza do dzia³añ popêdowych), umys³owe (dostarcza wypaczonej wiedzy seksualnej), emocjonalne (rozbudza najni sze emocje), motywacyjne i d¹ eniowe (kszta³tuje tendencjê do reagowania i zachowania zgodnego z wzorcami pornograficznymi). Negatywny wp³yw pornografii potwierdzaj¹ liczne badania naukowe, praktyka kliniczna i koniecznoœæ terapii osób uzale nionych od pornografii, procesy s¹dowe osób dokonuj¹cych czynów przestêpczych pod wp³ywem korzystania z materia³ów pornograficznych oraz... zdrowy rozs¹dek. Pornografia nie mo e bowiem nie wp³ywaæ na potrzeby i pragnienia, pogl¹dy i uczucia, postawy i zachowania jej konsumentów. Dzia³a ona tak samo jak reklama, na któr¹ przedsiêbiorcy nie wydawaliby miliardów dolarów rocznie, gdyby druk, obraz i dÿwiêk nie mia³y wp³ywu na ludzk¹ psychikê i zachowanie, w tym równie na ycie ma³ eñskie i rodzinne. Teoria spo³ecznego uczenia siê, odwo³uj¹c siê do psychologicznych mechanizmów identyfikacji, imitacji (naœladownictwa) oraz modelowania, wyjaœnia nam potê - n¹ rolê tych œrodków. Oczywiœcie, negatywny wp³yw pornografii na rodzinê zale y od wielu ró nych czynników, np. wieku jej odbiorców, czêstotliwoœci kontaktu i rodzaju u ywanych materia³ów, doœwiadczeñ seksualnych, potrzeby sta- ³ego pobudzania, sk³onnoœci do na³ogów, umiejêtnoœci kontroli emocji, cech osobowoœci, przyjêtego systemu wartoœci czy religijnoœci. Prymitywna wizja p³ciowoœci 4 S³u ba yciu I II/2000

5 rem dla drugiej osoby i przyj¹æ jej dar z siebie. S¹ zmuszeni do korzystania z antykoncepcji, by zawsze byæ gotowymi do zaspakajania swoich lub partnera potrzeb seksualnych. Takie postawy i przyzwyczajenia nie sprzyjaj¹ dochowaniu wiernoœci ma³ eñskiej w przypadku rozstania, choroby czy innych zdarzeñ losowych uniemo liwiaj¹cych wspó³ ycie seksualne. Nietrudno wtedy o rozpad ma³ eñstwa. Oprócz zawê enia wizji p³ciowoœci do seksualnoœci i przedstawiania jej jako sfery nie do ujarzmienia, pornografia ukazuje k³amliwy obraz cz³owieka, bo przedstawia jedynie bie ¹c¹ aktywnoœæ seksualn¹, nie pokazuje zaœ jej, nieraz odleg³ych, negatywnych konsekwencji. Modele pornograficzne koncentruj¹ siê na aktualnych doznaniach zmys³owych z przypadkowymi partnerami i stwarzaj¹ z³udzenie, e nie skutkuj¹ one zranieniami uczuciowymi, uzale nieniami, przemoc¹, dewiacjami seksualnymi, chorobami przenoszonymi drog¹ p³ciow¹, poczynaniem niechcianych dzieci i komplikacjami w yciu rodzinnym. Zabawowe potraktowanie odniesieñ seksualnych ma na celu ugruntowanie u odbiorcy przekonania o braku konsekwencji zachowañ seksualnych i prowadzi do utraty poczucia odpowiedzialnoœci za skutki w³asnych dzia³añ seksualnych, a w przypadku ich wyst¹pienia do obwiniania partnera. K³amstwo o ludzkiej seksualnoœci pozbawionej odniesienia do p³odnoœci narzuca odbiorcom pornografii koniecznoœæ uzale nienia siê we wspó³ yciu seksualnym od œrodków ubezp³adniaj¹cych lub uciekania siê do aborcji, jeœli one zawiod¹. Antykoncepcja, a szczególnie aborcja, jest doœwiadczeniem niszcz¹cym relacje ma³ eñskie i postawy rodzicielskie. Mentalnoœæ antykoncepcyjna jest zawsze zwi¹zana z warunkow¹ akceptacj¹ partnera, który nie mo e byæ przyjmowany jako dar bez zastrze enia, przeciwnie przyjmujê ciê, jeœli jesteœ ubezp³odniony. Warunkowa mi³oœæ i traktowanie wspó³ma³ onka jako wroga, przed którego p³odnoœci¹ trzeba siê zabezpieczyæ, nie sprzyja mi³oœci ma³- eñskiej i kszta³towaniu dzieci w procesie wychowania. K³amstwo o naturze wzajemnych relacji propaguj¹ pornograficzne wzorce seksu wyrafinowanego, pragmatycznego, bezpiecznego i zimnego, sprowadzonego jedynie do zaspakajania potrzeb fizjologicznych, bez mi³oœci, odpowiedzialnoœci i konsekwencji. Przedstawienie aktywnoœci seksualnej jako atrakcyjnej formy spêdzania czasu i zaspokojenia w³asnych psychofizycznych potrzeb (np. ciekawoœci, dominowania, uznania, imponowania, doznania bliskoœci) prowadzi do wykorzystywania seksualnego kobiet i dzieci w rodzinie i niszczy mi³oœæ ma³- eñsk¹. Niszczenie relacji ma³ eñskich i wartoœci rodziny Pornografia, ukazuj¹c aktywnoœæ seksualn¹ miêdzy przypadkowymi osobami jako grê chwilowych emocji i doznañ i propaguj¹c kontakt cia³ bez zaanga owania uczuæ, hamuje sk³onnoœæ do wi¹zania zachowañ seksualnych z uczuciami, kszta³tuje postawy nie sprzyjaj¹ce zak³adaniu ma³ eñstwa i jego trwa³oœci. Osoby maj¹ce kontakt z pornografi¹ s¹ liberalne w ocenie wczesnej inicjacji seksualnej, zwi¹zków przedma³ eñskich i pozama³ eñskich, rozwodu, ma³ eñstw homoseksualnych i ró nych form patologii ycia ma³ eñskiego. Pornografia obni a wartoœæ rodziny w œwiadomoœci spo³ecznej. Korzystanie z niej kszta³tuje postawê przeciw yciu: u ytkownicy materia³ów pornograficznych w miarê kontaktu z nimi coraz bardziej akceptuj¹ antykoncepcjê, aborcjê, dobrowoln¹ bezdzietnoœæ. Pornografia obni a chêæ posiadania dzieci, redukuje pragnienia prokreacyjne, zw³aszcza chêæ posiadania córek (zarówno u kobiet jak i u mê czyzn). Tym samym rodzi przekonanie o zbytecznoœci zak³adania rodziny, gdy wi¹za³oby siê to z koniecznoœci¹ ograniczenia d¹ enia do maksymalizowania przyjemnoœci. Sprzyja tak- e stosowaniu przemocy wobec w³asnych dzieci (np. kazirodztwu, karom fizycznym, psychicznemu znêcaniu siê). Pornografia wyrabia przekonanie, e drugi cz³owiek, a w³aœciwie jego cia- ³o, mo e byæ wykorzystane jak przedmiot dla w³asnych celów, e mo na kupiæ je jak inny towar, e jest obiektem u ytecznym do zapewnienia satysfakcji seksualnej. W ten sposób kszta³tuje siê brak szacunku dla cia³a, tendencja do instrumentalnego traktowania innych (Jêdras 1995). U ytkownikowi materia³ów pornograficznych wspó³ma³ onek s³u y jako partner zobowi¹zany do œwiadczenia us³ug seksualnych, nak³aniany lub przymuszany do eksperymentowania i odtwarzania zapamiêtanych scen. Kontakt z materia³ami pornograficznymi sprzyja stawianiu partnerowi wymagañ, których on nie akceptuje (czêsto bardzo wyrafinowanych, budz¹cych odrazê lub ból). Pornografia zmniejsza wra liwoœæ na bodÿce erotyczne i tym samym prowadzi do ci¹g³ego zwiêkszania czêstotliwoœci, si³y i ró norodnoœci bodÿców seksualnych. Liczne badania potwierdzaj¹, e pod wp³ywem korzystania z pornografii obni a siê istotnie zadowolenie z w³asnego ma³ eñstwa. Kontakt z pornografi¹ nieuchronnie prowadzi do przyjêcia ró nych dewiacyjnych form zaspokajania potrzeb seksualnych lub uczuciowych w ma³ eñstwie, a co gorsza prowadzi do utraty zdolnoœci krytycznej oceny swoich zachowañ. Taka osoba, podobnie jak alkoholik, nie dostrzega z³a, a patologiczne zachowania uwa a za normalne. Jeœli wspó³ma³ onek siê znudzi lub nie sprosta narastaj¹cym oczekiwaniom, jego zachowanie podlega krytycznej ocenie i zostaje przymuszany do nieakceptowanych zachowañ (poprzez przemoc fizyczn¹, seksualn¹ i emocjonaln¹) lub opuszczony (poprzez zdrady i rozwody) bez poczucia winy i zobowi¹zania. Zafa³szowanie istoty kobiecoœci i mêskoœci Prezentuj¹c fa³szywy obraz kobiecoœci i mêskoœci, pornografia wp³ywa niszcz¹co na ycie rodzinne. Kobietê ukazuje jako podleg³¹ mê czyÿnie, gorsz¹ od niego, bezbronn¹ wobec jego potrzeb seksualnych, ukrywaj¹c¹ w³asne po ¹dania, które mê czyzna musi (np. przy pomocy alkoholu, mi³ych s³ów, stworzenia romantycznej atmosfery) wyzwoliæ (gdy ona mówi nie, a tak naprawdê chce ), z wrodzon¹ potrzeb¹ doznawania przemocy i dziêki niej osi¹gaj¹c¹ satysfakcjê seksualn¹. Pornografia prowadzi do zagubienia poczucia to samoœci przez same kobiety, które coraz czêœciej nie wiedz¹, na czym polega prawdziwa kobiecoœæ, co jest powo³aniem kobiety, jakie s¹ zadania i wyzwania stawiane przed ni¹ przez jej p³eæ. Natomiast idea³ mê czyzny jawi siê w pornografii jako macho, seksualny re- S³u ba yciu I II/2000 5

6 P O R N O G R A F I I N I E! kordzista, zdobywaj¹cy presti i podziw dziêki fizycznej sile i seksualnej sprawnoœci. Taki obraz w³asnej i odmiennej p³ci nie sprzyja prawid³owym relacjom ma³ eñskim, niszczy zw³aszcza szacunek dla godnoœci kobiety, sprowadzaj¹c j¹ do roli przedmiotu oraz dla godnoœci mê czyzny, którego ukazuje jako nieujarzmione zwierzê. Pornografia, lansuj¹c wzorzec idealnego wygl¹du i modelowych wymiarów cia³a, ma negatywny wp³yw na postrzeganie siebie przez kobiety i mê czyzn, zw³aszcza ludzi m³odych. Narzuca im bowiem bardzo silnie wzorce, zmusza do d¹ enia do osi¹gania standardu wygl¹du i zachowania zgodnego z idealnym modelem. Niemo noœæ sprostania wzorcom sztucznie wykreowanej piêknoœci i wyrafinowanych umiejêtnoœci gry seksualnej powoduje zachwianie poczucia bezpieczeñstwa, lêk przed brakiem akceptacji ze strony innych, poczucie braku w³asnej wartoœci i nieakceptowania siebie. Wiele kobiet za³amuje siê psychicznie (np. reaguj¹ anoreksj¹, bulimi¹, depresj¹), zaœ mê czyÿni staj¹ siê agresywni. U ytkownicy pornografii czêœciej podejmuj¹ kontakty homoseksualne lub uprawiaj¹ masturbacjê. Niespe³nienie przez wspó³ma³ onka wykreowanych pornografi¹ oczekiwañ dotycz¹cych idealnego wygl¹du lub zachowañ seksualnych wywo³uje rozczarowanie, prowadzi do porzucenia go i szukania wci¹ nowych znajomoœci. Jeœli i one zawiod¹, u ytkownik pornografii mo e zwróciæ siê do osób tej samej p³ci i staæ siê biseksualist¹ albo przyjmuje wzorzec zachowañ autoseksualnych, pomagaj¹c sobie w osi¹ganiu satysfakcji seksualnej materia³ami pornograficznymi i odpowiednimi akcesoriami. Korzystanie z pornografii przyzwyczaja bowiem do tego, e bez wysi³ku i zaanga- owania, bez zobowi¹zañ i konsekwencji mo na dostarczaæ sobie silnych bodÿców o nieograniczonej ró - norodnoœci, sprawiaj¹cych przyjemnoœæ zmys³ow¹. 6 Stopniowo wspó³ma³ onek staje siê niepotrzebny, wystarczaj¹ materia³y pornograficzne. Coraz czêœciej przyjemnoœæ seksualna jest uzyskiwana dziêki kontaktowi z pornografi¹, a nie przez zjednoczenie ma³ eñskie. To prowadzi do izolacji ma³ onków i rezygnacji ze wspó³ ycia ma³ eñskiego jako formy wyra ania mi³oœci. Pornografia odrywaj¹c od ca³oœci modela czy aktora jego atrybuty seksualne narzuca konsumentowi odczuwanie indywidualnej przyjemnoœci z cia³em lub czêœci¹ cia³a innej osoby, a nie z osob¹. Model zostaje pozbawiony tego, co ludzkie, jego cia³o lub wykonywane czynnoœci staj¹ siê fetyszem wzbudzaj¹cym po- ¹danie seksualne lub instrukta em do dzia³añ na w³asnym ciele. Kontakt z ekranem, zdjêciem lub tekstem zastêpuje kontakt interpersonalny. W ten sposób u ytkownik pornografii uczy siê wystarczaæ sam sobie, koncentrowaæ siê na w³asnych doznaniach, uciekaæ w fantazje od intymnych wiêzi z kimœ drugim. Dotyczy to zw³aszcza osób nieœmia³ych, maj¹cych trudnoœci w nawi¹zywaniu kontaktów, a jednoczeœnie ¹dnych silnych doznañ. Materia³ pornograficzny w miarê u ywania staje siê wystarczaj¹cym bodÿcem seksualnym i zastêpuje potrzebê kontaktu interpersonalnego i wiêzi uczuciowej. Cz³owiek jest do nich coraz mniej zdolny i izoluje siê spo³ecznie. Fotografia lub tekst staj¹ siê g³ównym stymulatorem seksualnym wykorzystywanym do masturbacji. ycie ma³ eñskie ulega ruinie. Przemoc w rodzinie Wielu autorów podkreœla, e dystrybucja pornografii wp³ywa na kszta³towanie tendencji do zachowañ przestêpczych. Pornografia, nawet nie agresywna w treœci, wzmaga tendencjê do podejmowania ró nych form przemocy, gdy obni a wra liwoœæ moraln¹, zmniejsza wyczulenie na potrzeby innych, sk³ania do ich przedmiotowego traktowania, ukierunkowuje uwagê jedynie na dziedzinê seksualn¹ i pobudza do realizacji potrzeb w tym zakresie bez uwzglêdnienia woli partnera (st¹d tendencja do gwa³tów, sadyzmu, kazirodztwa). Pornografia jest wykorzystywana w molestowaniu seksualnym dzieci w rodzinie prawie po³owa amerykañskich rodziców odpowiadaj¹cych przed s¹dem za czyny kazirodcze by³a u ytkownikami pornografii. Szereg badañ dokumentuje wp³yw pornografii na przemoc wobec kobiet w rodzinie. Po³owa mê czyzn stosuj¹cych przemoc wobec swoich on przyznaje, e ich zachowanie jest odzwierciedleniem tego, co widzieli w seksualnie pobudzaj¹cych materia³ach. Nawet po krótkiej, kilkuminutowej ekspozycji materia³ów pokazuj¹cych gwa³t i inne formy przemocy wobec kobiet mê czyÿni przejawiaj¹ wiêcej agresji, maj¹ mniej wspó³czucia dla ofiar przemocy (kobiet zgwa³conych), ³atwiej przyznaj¹, e mogliby sami dokonaæ gwa³tu i szybciej akceptuj¹ mit o przyjemnoœci, jak¹ sprawia kobiecie gwa³t. D³ugofalowe badania wykaza³y, e pornograficzne obrazy upowszechniaj¹ce mit gwa³tu obni aj¹ satysfakcjê w ma³ eñskim po- yciu seksualnym oraz zmniejszaj¹ zahamowania przed stosowaniem przemocy w rodzinie. Wielokrotne ekspozycje materia³ów o treœci zawieraj¹cej przemoc seksualn¹ maj¹ szczególnie destrukcyjny wp³yw na mê czyzn, których cechuje silna, t³umiona agresja i którzy akceptuj¹ przemoc wobec kobiet. Dla tego typu u ytkowników medialny przekaz jest instrukta em czy sesj¹ treningow¹. Pobudzenie powsta³e wskutek dzia³ania tych materia- ³ów zwiêksza agresywne impulsy i jest bezpoœredni¹ prowokacj¹ do podjêcia dzia³añ. Niszcz¹cy wp³yw pornografii na osobowoœæ dzieci Szeroko dostêpna pornografia dociera czêsto do przypadkowych odbiorców, którym narzuca obrazy, zanim zdo³aj¹ temu zapobiec lub przeciwstawiæ siê im. Taki narzucony kontakt z obrazami pornograficznymi lub z wyuzdanymi tekstami jest szczególnie deprawuj¹c¹ form¹ krzywdzenia dzieci i m³odzie y. Mo na j¹ traktowaæ jako formê przemocy seksualnej. Pornografia wywiera wp³yw na dzieci i m³odzie wykorzystuj¹c ich niewiedzê i niedojrza³oœæ psychiczn¹. Kontakt z ni¹ ma niszcz¹cy wp³yw na ich psychikê, bo stawia je wobec doœwiadczeñ przerastaj¹cych ich zdolnoœci adaptacyjne i dostarcza wzorców patologicznych zachowañ. Wobec narzucaj¹cych siê obrazów lub sytuacji obscenicznych dzieci pozostaj¹ szczególnie bezbronne. Nie umiej¹ sobie poradziæ z emocjami, czêsto nie S³u ba yciu I II/2000

7 potrafi¹ okazaæ sprzeciwu, natomiast ten materia³ przyci¹ga ich uwagê jak ka da nowoœæ. Uruchamia siê wtedy odruch ciekawoœci, który powoduje skupienie uwagi, co przy braku oporów wewnêtrznych i s³abych mechanizmach kontroli lub nacisku innej osoby czy grupy prowadzi do zainteresowania tego rodzaju materia³ami. Doros³y mo e zinterpretowaæ tê dzieciêc¹ ciekawoœæ jako potrzeby lub zainteresowania seksualne, a tymczasem jest to zwyk³y odruch poznawczy. Negatywny wp³yw pornografii na dzieci i m³odzie mo e byæ wzmocniony przez fakt, e czêœciej staj¹ siê jej u ytkownikami te osoby, które s¹ ofiarami innego rodzaju przemocy, np. zaniedbania ze strony rodziców. Odrzucenie uczuciowe, brak opieki i nadzoru ze strony doros³ych, niezaspakajanie potrzeb dziecka u³atwia kontakt z pornografi¹, a nuda i brak mo liwoœci zaspakajania potrzeb poznawczych (ciekawoœci, zainteresowañ, twórczego spêdzania czasu wolnego) prowadzi do siêgania po materia³y pornograficzne. Kontakt z nimi zape³nia czas dziecka, daje mo liwoœæ ucieczki od rzeczywistoœci, u³atwia fantazje o bliskoœci z drugim cz³owiekiem. W ten sposób jeden rodzaj doznawanej krzywdy wywo³uje podatnoœæ na inny sposób krzywdzenia, zaœ konsekwencje tych krzywd kumuluj¹ siê. Ka dy kontakt z pornografi¹ wywiera wp³yw na psychikê dziecka. S³uchanie obscenicznych piosenek, ogl¹danie zdjêæ lub nieprzyzwoitych filmów, czytanie wyuzdanych treœci, powoduj¹ napiêcie emocjonalne, wzmo on¹ czujnoœæ, zespó³ nadpobudliwoœci psychoruchowej lub zahamowania psychoruchowego (apatii), zaburzenia zachowania (np. ucieczki, problemy szkolne, siêganie po u ywki), objawy nerwicowe (np. regresywne), zaburzenia psychosomatyczne. Przez kontakt z pornografi¹ nastêpuje erotyzacja psychiki dziecka, jego przedwczesne rozbudzenie seksualne, a to prowadzi do wystêpowania treœci seksualnych w marzeniach sennych, podejmowania zabaw erotycznych, twórczoœci o charakterze seksualnym (np. w postaci sporz¹dzania wulgarnych napisów lub rysunków), wypowiedzi o treœciach seksualnych (np. tzw. brzydkich dowcipów œmiech ma na celu roz³adowanie napiêcia). Czasem podejmowane s¹ prowokacyjne zachowania seksualne, w tym wobec rówieœników lub m³odszych dzieci (dzieci naœladuj¹ zachowania seksualne doros³ych dostrze one w materia³ach pornograficznych). Niektórzy, zw³aszcza dziewczêta, staj¹ siê podatni na uwiedzenie, oddaj¹ siê mniej lub bardziej jawnej prostytucji, a potem w yciu doros³ym wykazuj¹ promiskuityzm i tendencje orgiastyczne, homoseksualne lub biseksualne. Ich psychoseksualny rozwój mo e zostaæ zaburzony w kierunku dewiacji seksualnych, np. pedofilii, transwestycyzmu, fetyszyzmu. Pornografia przyczynia siê do powiêkszenia problemu patologii seksualnych i zwi¹zanych z tym czynów kryminalnych, dlatego e kontakt z ni¹ pozbawia m³odego cz³owieka odruchu wstydu, za enowania i niesmaku w sytuacji ods³aniania w³asnej lub czyjejœ intymnoœci, co sprzyja tendencji do ekshibicjonizmu, utraty zahamowañ przed czynami naruszaj¹cymi prywatnoœæ w³asn¹ lub innych ludzi (np. ocieractwo, podgl¹danie). Pornografia prezentuje czêsto ró ne formy zachowañ dewiacyjnych dostarczaj¹c instrukta u i sprzyjaj¹c ich rozpowszechnianiu. Jest wykorzystywana jako Ÿród³o pomys³ów i doping przed podjêciem czynów przestêpczych. Jest to szczególnie niebezpieczne w wypadku m³odzie y, która nie ma jeszcze ukszta³towanych form zaspokajania potrzeb seksualnych, a dewiacyjne obrazy narzucaj¹ patologiczne wzorce o du ej sile oddzia³ywania. Tym bardziej, e dzia³a tu prawo pierwszych po³¹czeñ, na zasadzie którego znaczenie wczesnych doœwiadczeñ jest wiêksze ni nastêpnych. Spe³niaj¹ one rolê toruj¹c¹ i prowadz¹ do ukszta³towania tendencji do zaspokajania potrzeby wiêzi z drugim cz³owiekiem np. przez redukcjê napiêcia seksualnego, czasem dodatkowo przez zadawanie mu cierpienia. Badania japoñskie i amerykañskie dokumentuj¹, e im wczeœniejszy i czêstszy kontakt z pornografi¹, tym wiêksza tendencja do zachowañ kryminalnych, alkoholizmu, rozwi¹z³oœci, trywializowania okrucieñstwa; tym bardziej w yciu doros³ym kobiety s¹ sk³onne akceptowaæ przemoc mê - czyzn wobec siebie i w³¹czaæ elementy przemocy w fantazje i zachowania seksualne. Nale y przy tym odró niæ bezpoœrednie skutki pornografii od bardziej odleg³ych kontakt z pornografi¹ wyzwala bowiem negatywne odczucia wobec kobiet, które zostaj¹ jednak w rozwoju psychoseksualnym st³umione. Mê czyÿni, którzy tej ukrytej agresji nie potrafi¹ roz³adowaæ w spo³ecznie akceptowany sposób, u ywaj¹ pornografii jako formy dominacji i kontroli nad kobietami. Badania wskazuj¹ równie, e najczêstszymi u ytkownikami pornografii s¹ jednostki o niedojrza³ej osobowoœci: ze wzglêdu na wiek (m³odzie ) albo takie, których rozwój zosta³ zatrzymany lub spaczony. Korzystanie z pornografii jeszcze bardziej tê niedojrza³oœæ psychiczn¹ utrwala. Pornografia jest wiêc traktowana jako po ywka dla chorej ciekawoœci i g³odu emocjonalnego, jako nieefektywny, bo jeszcze bardziej rani¹cy, sposób leczenia zranieñ seksualnych. Wp³yw twardej pornografii na psychikê dzieci i m³odzie y Twarda pornografia (hard-core pornography) przedstawia penetracjê genitaln¹, przemoc seksualn¹, dewiacje seksualne (np. wspó³ ycie ze zwierzêtami, orgie, seksualne wykorzystywanie dzieci) oraz obsceniczne sceny upokarzaj¹ce i poni aj¹ce ludzk¹ (najczêœciej kobiec¹) godnoœæ. Taka pornografia ma negatywny wp³yw na psychiczne funkcjonowanie odbiorców, szczególnie jeœli s¹ nimi dzieci i m³odzie. Trzeba przy tym pamiêtaæ, e jeœli rodzice maj¹ pornografiê w domu, to dzieci j¹ znajd¹; jeœli rodzice j¹ ogl¹daj¹, to dzieci te bêd¹ pomimo zakazów, robi³y to samo. Dlatego szczególnie wa ne jest, by sami doroœli wystrzegali siê kontaktu z pornografi¹, jeœli nie chc¹ krzywdziæ swoich dzieci. Mechanizmy wp³ywu pornografii twardej na psychikê Si³a oddzia³ywania ka dej, a szczególnie twardej pornografii wynika z tego, e jest to: 1. przekaz osobowy, tzn. sceny s¹ odgrywane przez ywych ludzi, którzy: s¹ przedstawiani jako interesuj¹cy, yj¹cy w atrakcyjnych warunkach, tak e ³atwo m³odemu odbiorcy identyfikowaæ siê z nimi i pragn¹æ ich ogl¹daæ; S³u ba yciu I II/2000 7

8 P O R N O G R A F I I N I E! s¹ osobami m³odymi, obdarzonymi wyraÿnymi cechami psychicznymi i zarysowanym charakterem, co u³atwia przyswajanie ich sposobów zachowania siê i wypowiadania oraz cech osobowoœci; s¹ prezentowani realistycznie i tak sugestywnie, e ich zachowanie wydaje siê mo liwym i atrakcyjnym wzorcem realizowania siebie w œwiecie; s¹ kreowani na pozytywnych bohaterów, bo nawet w z³ym moralnie postêpowaniu kieruj¹ siê jakoby uczuciem, a jeœli nawet czyni¹ coœ z niskich pobudek, to treœæ filmu lub opowiadania jest tak skonstruowana, e nie sk³ania do potêpienia ich czynów; nie ponosz¹ negatywnych konsekwencji swoich dzia³añ (np. zara enie siê chorob¹, zawód emocjonalny), przeciwnie kontakt seksualny jest ukazywany jedynie jako Ÿród³o zmys³owej przyjemnoœci; 2. oddzia³ywanie wielokana³owe, zw³aszcza jeœli sceny pornograficzne z przemoc¹ s¹ prezentowane w filmach, grach komputerowych oraz wideoklipach. Jednoczesny wp³yw tych materia³ów na procesy mózgowe poprzez dwa najwa niejsze dla cz³owieka receptory: wzrok i s³uch, jest bardzo silny i trwa³y. 3. oddzia³ywanie na œwiadome i podœwiadome procesy: poznawcze: dostarczaj¹ wypaczonej wiedzy o œwiecie i drugim cz³owieku, gdy pokazuj¹ go jedynie jako partnera seksualnego a sytuacje spektakularne i ró ne przejawy patologii seksualnej traktuj¹ jako normê; emocjonalne: ich dzia³anie jest dwojakie. Z jednej strony pobudzaj¹ reakcje fizjologiczne i emocjonalne, gdy sceny lub teksty pornograficzne z elementami przemocy wzbudzaj¹ o wiele silniejsze reakcje ni takie same formy przekazu zachowañ prospo³ecznych. Z drugiej strony powtarzanie bodÿców wywo³uj¹cych okreœlone emocje powoduje uniewra liwienie siê na nie, co prowadzi do braku reakcji na znane bodÿce, a tym samym koniecznoœci ci¹g³ego zwiêkszania ich czêstotliwoœci, si³y i ró norodnoœci; motywacyjno-d¹ eniowe: mass media, pos³uguj¹c siê systemem informacyjnych i emocjonalnych wzmocnieñ, kszta³tuj¹ w psychice m³odego widza wzglêdnie trwa³e sposoby poznawczego i emocjonalnego reagowania oraz tendencjê do podejmowania okreœlonych zachowañ. Teoria spo³ecznego uczenia siê wyjaœnia potê n¹ rolê tych œrodków, odwo³uj¹c siê do psychologicznych mechanizmów identyfikacji, imitacji (naœladownictwa) oraz modelowania. 4. oddzia³ywanie silnie przyci¹gaj¹ce uwagê, dostarczaj¹ce ³atwej rozrywki. Dzieci i m³odzie chêtnie poœwiêcaj¹ wiele godzin na kontakt z mass mediami, gdy dostarczaj¹ one wielozmys³owej stymulacji bez koniecznoœci podejmowania aktywnoœci. Tym samym ucz¹ siê biernoœci i lenistwa umys³owego, ograniczaj¹ czas poœwiêcany nauce i ró nym po ytecznym formom aktywnoœci. Badania nad wp³ywem mass mediów wskazuj¹ na rolê bodÿców podprogowych jako bodÿców wyzwalaj¹cych zachowania. Dzia³anie podprogowe bodÿców polega na tym, e s¹ one trudno lub wcale nieuchwytne (zmys³owo, emocjonalnie), gdy s¹ emitowane krótko, w tle, przy okazji prezentowania innych, bardziej wyrazistych bodÿców, ale ich wp³yw na zachowanie jest empirycznie potwierdzony. Ich skutecznoœæ polega w³aœnie na tym, e wywo³uj¹ pewne reakcje emocjonalne i nadaj¹ znaczenia emocjonalne obiektom rzeczywistoœci, chocia widz nie uœwiadamia sobie ich obecnoœci. Ich dzia³anie jest wiêc podstêpne i wyrafinowane, bo konsument, zw³aszcza m³ody, nie zdaje sobie sprawy z mechanizmu manipulacji, jakiej jest poddawany i nie mo e siê przed ni¹ broniæ. Badania nad wp³ywem bodÿców podprogowych na zachowania ludzkie uwidaczniaj¹ niebezpieczeñstwo, znacznie czêstszego ni zwykle jest to uœwiadamiane, modelowania przez œrodki masowego przekazu dewiacyjnych form zaspakajania potrzeb uczuciowych i seksualnych. Wystarczy pewne osoby lub sytuacje ukazywaæ w kontekœcie seksualnym, by w przysz³oœci cz³owiek by³ w stanie reagowaæ na takie osoby lub w takich okolicznoœciach podwy szeniem napiêcia seksualnego i by³ sk³onny do jego roz³adowania, niezale nie od oporów natury moralnej, zdrowotnej, psychicznej lub estetycznej. Zaburzenia w rozwoju dzieci i m³odzie y jako konsekwencja kontaktu z pornografi¹ tward¹ Na œwiecie przeprowadzono wiele badañ nad wp³ywem pornografii na rozwój dzieci i m³odzie y. Wszystkie dokumentuj¹ jej destrukcyjny wp³yw na rozwój m³odego odbiorcy. Trudno w tym krótkim opracowaniu wszystkie te wyniki uj¹æ, wspomnimy o niektórych powtarzaj¹cych siê wnioskach. Przede wszystkim podkreœla siê, e œrodki spo³ecznej komunikacji, nie tylko komunikuj¹, jaka jest rzeczywistoœæ, ale tak e jaka powinna ona byæ i dostarczaj¹ wzorców postêpowania. Dla m³odego widza twarda pornografia stanowi czytelny przekaz: œwiat jest pe³en seksu i agresji, ycie doros³ych wype³niaj¹ seks i agresja, celem ycia jest czerpanie satysfakcji z seksu i agresji, ludzie s¹ po to, aby ich u ywaæ lub znêcaæ siê nad nimi, trzeba siê przed nimi broniæ przez atak. W ten sposób u dzieci kszta³tuje siê wypaczony i negatywny obraz œwiata i relacji miêdzyludzkich. Œwiat jawi siê jako niebezpieczeñstwo a ludzie jako zagro- enie. Jeœli œwiat jest d ungl¹, w której obowi¹zuje w³adza najsilniejszego i prawo roz³adowania napiêæ poprzez seks, to jedynym sposobem przetrwania wydaje siê dziecku atak i niedostêpny, niezrozumia³y œwiat penetracji seksualnych. Rozwija siê wiêc ono z wizj¹ rzeczywistoœci, która nie jest w stanie zaspokoiæ jego podstawowych biopsychicznych potrzeb, potrzeb bezpieczeñstwa i mi³oœci. Obraz œwiata, w którym istotê relacji miêdzyludzkich stanowi¹ przemoc i krzywdzenie innych podczas intymnych zbli eñ, jest przera aj¹cy, nie zachêca do wejœcia w doros³oœæ, nie daje odpowiedzi na pytanie po co yæ?, nie motywuje do pracy nad charakterem i rozwojem dojrza³ej osobowoœci. St¹d tak czêsto obserwowany wzrost poziomu niepokoju, napiêcia i nadpobudliwoœci psychoruchowej, depresje, lêki, utrata poczucia sensu ycia, uciekanie do na³ogów, u ywek i próby samobójcze. 8 S³u ba yciu I II/2000

9 Dzieci i m³odzie uto samiaj¹ siê z bohaterami filmów i obrazów do nich adresowanych. Niezale nie od tego, czy dziecko identyfikuje siê z udrêczon¹ ofiar¹ czy z brutalnym agresorem, skutki tej identyfikacji s¹ destrukcyjne dla jego psychiki, przy czym nie ma znaczenia stopieñ realnoœci ogl¹danych osób i obrazów. Du a si³a oddzia³ywania obrazów na umys³, emocje i gotowoœæ do podejmowania patologicznych, dewiacyjnych zachowañ jest wci¹ niedoceniana, chocia potwierdzona naukowo. Przemoc zawsze rodzi przemoc. Przemoc przenosz¹c¹ siê z obrazu na papierze, ekranie telewizora lub komputera w realne sytuacje. Nie trzeba doznaæ osobiœcie przemocy, zostaæ skrzywdzonym wystarczy w fantazji identyfikowaæ siê z agresorem lub doœwiadczyæ krzywdy identyfikuj¹c siê z ofiar¹. Widz stopniowo obojêtnieje na obrazy przemocy, coraz mniej wspó³czuje ofierze i rzadziej wspó³prze ywa jej cierpienie, natomiast identyfikuje siê coraz czêœciej i mocniej z bohaterem, który jest silny, ma w³adzê i wp³yw na przebieg wypadków, dominuje nad innymi. Widz staje siê coraz bardziej sk³onny przyjmowaæ podobne zachowania w swoim yciu. Bogata literatura psychologiczna dokumentuje wyraÿny zwi¹zek miêdzy przemoc¹ i dewiacyjnymi zachowaniami prezentowanymi w mediach i przez tward¹ pornografiê a podobnymi zachowaniami dzieci i m³odzie y, potem powielanymi przez nie w doros³ym yciu. Media mog¹ dostarczaæ instrukta u patologii seksualnych i technik stosowania przemocy. Dostarczaj¹ równie dzieciom i m³odzie y wzorców osobowych ró nych agresorów: ucz¹ roli krzywdziciela i roli obojêtnego obserwatora, który powstrzymuje siê od wspó³czucia ofierze i niesienia jej pomocy. M³odzi widzowie trac¹ zdolnoœæ hamowania agresji, przeciwnie, przeceniaj¹ jej znaczenie w relacjach interpersonalnych. Manifestowanie agresji zaczyna wiêc spe³niaæ u yteczn¹ funkcjê, st¹d potem m³odzi w relacjach miêdzy sob¹ i z doros³ymi stosuj¹ przemoc, np. jako sposób na zakoñczenie konfliktu, zdobycie jakiejœ rzeczy, zaspokojenie potrzeb psychicznych (np. dominacji, uznania, zwrócenia uwagi otoczenia). St¹d m.in. tak wiele agresji ze strony ludzi m³odych, obserwowanej w naszych domach, szko³ach i w miejscach publicznych. Negatywne oddzia³ywanie tych œrodków zale y od prezentowanych rodzajów przemocy i patologii seksualnych, nasilenia agresji i wyuzdania, czasu emisji i ró norodnoœci form medialnych. Im czêœciej i d³u ej m³ody widz patrzy na takie sceny, im s¹ one mocniejsze (tzn. im dziwaczniejsze zachowania, brutalniejsz¹ agresjê fizyczn¹, seksualn¹ i psychiczn¹ prezentuj¹), im wiêcej rodzajów przemocy i patologii wystêpuje w nich i z im bardziej ró norodnych œrodków przekazu widz korzysta, tym bardziej zaburzony zostaje jego rozwój psychiczny. Korelacja miêdzy czêstotliwoœci¹ kontaktu z przemoc¹ i tward¹ pornografi¹ a si³¹ ich oddzia³ywania jest dobrze zbadana. Im czêœciej w wieku przedszkolnym i szkolnym dziecko ma kontakt z przemoc¹ w filmach lub grach, tym czêœciej w wieku m³odzieñczym i doros³ym narusza prawo, tym czêœciej konflikt z prawem wynika ze stosowania przemocy, tym bardziej jest ona brutalna, zw³aszcza pod wp³ywem alkoholu, tym czêœciej stosuje j¹ równie w rodzinie, wobec ony i dzieci. Tendencja do agresji i patologicznych zachowañ seksualnych wzrasta w miarê kontaktu z przemoc¹ i tward¹ pornografi¹ i utrwala siê na ca³e ycie. Obserwuje siê nawet sk³onnoœæ do przejmowania tej tendencji przez dzieci osób, które jako dzieci mia³y kontakt z przemoc¹ (filmy, gry, teksty). Mamy tu wiêc do czynienia ze zjawiskiem spo³ecznego dziedziczenia tendencji do okreœlonych zachowañ. Czêsty kontakt z przemoc¹ w mediach w okresie dzieciñstwa koreluje z wiêksz¹ preferencj¹ do ogl¹dania i stosowania przemocy u dzieci osób kontaktuj¹cych siê z pornografi¹, a wiêc jego konsekwencje mo na obserwowaæ 30 lat póÿniej. Negatywny wp³yw scen przemocy w mediach na psychikê widza zale y te od jego cech indywidualnych, jak wiek, p³eæ, typ temperamentu, dotychczasowe doœwiadczenia, osobowoœæ. Im m³odsze dziecko, tym wzorce przemocy maj¹ bardziej destrukcyjny wp³yw na jego psychikê, gdy tym mniej zdolne jest ono do emocjonalnego dystansu i krytycznej oceny, tym mniejszy jest jego dostêp do innych Ÿróde³ wiedzy o œwiecie (w tym dotycz¹cej prawid³owoœci zachowañ seksualnych cz³owieka i norm moralnych), tym wiêksze zacieranie siê granic rzeczywistoœci i fikcji. U dziewczynek zwi¹zek miêdzy ogl¹daniem przemocy a pojawiaj¹cymi siê problemami psychicznymi jest nawet silniejszy ni u ch³opców. Kontakt z tward¹ pornografi¹ wywo³uje u dziewcz¹t lêk przed mê czyznami, co zaburza kszta³towanie potrzebnych do rozwoju dojrza³ej osobowoœci kontaktów z p³ci¹ przeciwn¹; rodzi lêk przed wspó³ yciem seksualnym i ma³ eñstwem; mo e spowodowaæ zwrócenie siê w kierunku zachowañ homoseksualnych; wp³yn¹æ na tolerowanie przemocy seksualnej uznawanej za normaln¹ formê ekspresji emocji, a nawet za jedyne Ÿród³o uzyskiwania zadowolenia seksualnego (tendencje masochistyczne). Ch³opców kontakt z tward¹ pornografi¹ stymuluje do dokonywania gwa³tów, molestowania seksualnego s³abszych od siebie, prowadzi do ukierunkowania ich seksualnoœci w stronê patologicznych zachowañ, a nawet przestêpstw seksualnych. Wp³yw twardej pornografii jest wyj¹tkowo g³êboki i silny u dzieci z predyspozycjami do stosowania przemocy. Mo na bowiem zaobserwowaæ, e im wiêkszy stopieñ agresywnoœci dziecka, tym czêœciej korzysta ono z telewizji i gier komputerowych, preferuje ogl¹danie programów o treœciach agresywnych oraz erotycznych, tym bardziej jest sk³onne do intensywnego reagowania na nie, tym silniej identyfikuje siê i wi¹ e uczuciowo z bohaterem i prze ywa agresywn¹ fikcjê jako realn¹. Tym bardziej wzmagaj¹ siê jego agresja i napiêcie seksualne jako reakcja fizjologiczna i uczuciowa oraz tendencja do zachowañ obserwowanych w materia- ³ach wizualnych. Dzieci sk³onne do reakcji agresywnych zostaj¹ uwiêzione w b³êdnym kole: korzystanie z twardej pornografii, do której uciekaj¹ przed nauk¹ i niesatysfakcjonuj¹cymi kontaktami z innymi, jeszcze bardziej nasila ich agresywne tendencje i usposabia do podejmowania przemocy w realnym yciu. Nie oznacza to oczywiœcie, e dzieci o niskiej sk³onnoœci do agresji nie s¹ wci¹gane w takie samo b³êdne ko³o. Z badañ wynika, e twarda pornografia dzia³a negatywnie na ka dego. Dzieci, które w m³odszym wieku szkolnym przejawia³y niski poziom agresji, w miarê kontaktu z du ¹ liczb¹ filmów, gier S³u ba yciu I II/2000 9

10 P O R N O G R A F I I N I E! i piosenek nasyconych scenami erotycznymi, brutalnoœci¹ i okrucieñstwem, stawa³y siê bardziej agresywne od dzieci, które jako m³odsze by³y sk³onne do agresji, lecz nie mia³y kontaktu z tymi treœciami. Cechy indywidualne dziecka decyduj¹ równie o tym, na ile kontakt z tward¹ pornografi¹ wywo³uje u niego postawê lêkow¹. Im bardziej realistyczne s¹ sceny seksualne nasycone agresj¹, tym bardziej wzmaga siê lêk u dzieci, zw³aszcza m³odszych. U niektórych pod wp³ywem takich obrazów kszta³tuj¹ siê cechy lêkowe (dzieci bojaÿliwe), u innych cechy lêkowo-agresywne (dzieci z lêku reaguj¹ce agresj¹), u innych zaœ nastêpuje znieczulenie (dzieci agresywne), co przy jednoczesnym obni eniu siê poczucia winy sprzyja powstaniu cech psychopatycznych i ró nego typu dewiacji seksualnych. Obserwowanie przemocy seksualnej i patologii powoduje równie nasilanie ich w realnym yciu, zw³aszcza jeœli, co ma prawie zawsze miejsce w scenach pornograficznych w czasopismach czy filmach, patologie seksualne i przemoc seksualna nie by³y karane, przeciwnie: przynios³y korzyœæ, spowodowa³y ci¹g nagradzaj¹cych wydarzeñ. Jest to szczególnie niebezpieczne, gdy przemoc seksualn¹ stosuj¹ tzw. pozytywni bohaterowie i jest ona spo³ecznie akceptowana. Pornografia ma wiêc nie tylko negatywny wp³yw przez to, e dostarcza wzorców takich zachowañ, ale równie przez to, e wyzwala uczucia stymuluj¹ce do ich podejmowania (np. wrogoœci, nienawiœci, z³oœci, gniewu, zazdroœci, chêci dominacji i poni ania), a tym samym tendencjê do wyolbrzymiania z³ych cech drugiej osoby, aby usprawiedliwiæ swój atak, zwiêkszyæ prawdopodobieñstwo uzasadnionej we w³asnych oczach konfrontacji lub zadania cierpienia. Wczesny kontakt z pornografi¹, sprzyjaj¹c ukszta³towaniu siê dewiacyjnego stylu zaspakajania potrzeb seksualnych, uzale nia m³odego cz³owieka od pos³ugiwania siê tward¹ pornografi¹ jako nieodzownym elementem zachowañ seksualnych. Produkcja i dystrybucja (nara aj¹ca na kontakt z ni¹ nasze dzieci) twardej pornografii jest swoist¹ form¹ przemocy stosowanej przez doros³ych. Jest to przemoc seksualna i emocjonalna, która prowadzi do patologizowania rozwoju dzieci, czyni je podatnymi na wykorzystanie i molestowanie seksualne, jest krzywd¹, której skutków nie da siê usun¹æ z ich psychiki. 10 Uzale niaj¹cy wp³yw pornografii na osobowoœæ Pornografia, dostarczaj¹c widoku lub opisu zaspakajania potrzeb seksualnych lub innych (np. dominacji, znaczenia, upokarzania, agresji) przy pomocy zachowañ seksualnych, powoduje, e zaspakajanie to staje siê coraz mniej skuteczne (efekt znieczulenia). Aby osi¹gn¹æ ten sam poziom satysfakcji seksualnej konsument musi korzystaæ z coraz bardziej urozmaiconych i silnych bodÿców, coraz bardziej odbiegaj¹cych od tego, co normalne. St¹d korzystanie z pornografii prowadzi do siêgania po coraz bardziej nietypowe, wynaturzone i dewiacyjne wzorce zachowañ (efekt eskalacji). W ten sposób sprzyja ona rozpowszechnianiu siê ró nych form przemocy i patologii seksualnej, gdy kontakt z ni¹ jest nie tylko bierny, lecz prowadzi do realizacji prezentowanych aktów (efekt naœladownictwa), nierzadko przestêpczych, chocia nie zawsze œciganych, gdy ich ofiary z ró nych przyczyn nie ujawniaj¹ faktów. Dane statystyczne z USA potwierdzaj¹ siln¹ korelacjê miêdzy liczb¹ przestêpstw seksualnych a liczb¹ osób, które prenumeruj¹ materia³y pornograficzne oraz liczb¹ sprzedawanych na danym terenie czasopism pornograficznych. Kontakt z pornografi¹ powoduje powstanie uzale nienia. W tym wypadku jest to uzale nienie nie od œrodków farmakologicznych, ale od procesów fizjologicznych i emocjonalnych, które zostaj¹ uruchomione w kontakcie z materia³ami pornograficznymi. Pornografia ma du ¹ si³ê uzale niaj¹c¹, gdy dostarcza wzmocnieñ na poziomie reakcji psychofizjologicznych (roz³adowanie napiêæ, prze ycie przyjemnoœci), przez co cz³owiek stopniowo traci zdolnoœæ do podejmowania decyzji i w efekcie, celem uzyskania satysfakcji seksualnej, czuje przymus systematycznego zwiêkszania dawki coraz bardziej wyrafinowanych bodÿców. Powi¹zanie w pornografii roz³adowania depresji, lêków, niepokoju, napiêcia i agresji z zachowaniem seksualnym powoduje, e, aby go doœwiadczyæ, bezwzglêdnie trzeba kontaktu z materia³em pornograficznym lub dokonania okreœlonego czynu. Cz³owiek uzale niony od pornografii jest chory i wymaga terapii. Pomoc, jak w przypadku ka dego uzale nienia, potrzebna jest równie innym cz³onkom jego rodziny. Taki cz³owiek dzia³a bowiem destrukcyjnie na ca- ³¹ rodzinê, a czasem mo e byæ wrêcz niebezpieczny (np. pope³niaæ kazirodztwo czy molestowaæ seksualnie). Ca³a rodzina jest poœrednio zatruta negatywnymi skutkami pornografii i wymaga profesjonalnej pomocy. Wnioski Pornografia niszczy ycie osobiste, ma³ eñskie i rodzinne, dlatego dzia³a niezgodnie z interesem ka dego pañstwa, które opiera siê na zdrowych i silnych rodzinach. Wszystko to, co os³abia rodziny jak pornografia zagra a równie yciu narodu. Dlatego produkcja i rozpowszechnianie pornografii musi byæ prawnie zakazane. Literatura uzupe³niaj¹ca J. Augustyn, Wychowanie do integracji seksualnej, Wydawnictwo M, Kraków 1994 V. B. Cline, Skutki pornografii. Dowody eksperymentalne i kliniczne, TOR i HLI-Europa, Gdañsk 1996 M. Czachorowski, Nowy imperializm, czyli o tzw. edukacji seksualnej, Wyd. Ad Astra, Warszawa 1995 J. R. Kirk, H. R. Showers, Szkodliwoœæ pornografii, HLI-Europa, Gdañsk 1998 D. Kornas-Biela, Przemoc i pornografia zagro- eniem rozwoju osobowoœci. Opinia dla Sejmowej Komisji Rodziny, Biuro Studiów i Ekspertyz Sejmu, Warszawa 1998 D. Kornas-Biela, Wp³yw pornografii na rozwój osobowoœci cz³owieka, [w: ] Pornografia zagro enie dla rodziny i spo³eczeñstwa, Dzia³ Ekspertyz, Biuro Informacji i Dokumentacji Senackiej Kancelarii Senatu, Warszawa, 1998, s H. uczak, Dorastanie do mi³oœci, Wydawnictwo Salezjañskie, Warszawa 1989 Pornografia a wychowanie do odpowiedzialnego rodzicielstwa. Zeszyty Dokumentacyjne Fundacji Stowarzyszenia PAX, Z Pomoc¹ Rodzinie, 1993 A. Potocki, Pornografia wyzwanie dla wychowawców, Pedagogia Christiana, nr 1/1997, s D. A. Scott, Pornografia. Jej wp³yw na rodzinê, spo³eczeñstwo, kulturê, HLI-Europa, Gdañsk 1998 A. Szostek, Wokó³ godnoœci, prawdy i mi³oœci, Red. Wyd. KUL, Lublin 1995 Tak yciu, tak prawdzie. Atak na wartoœci, cz. I, II, Biuletyn 6, 7, omianki, ISNaR, 1993 S³u ba yciu I II/2000

11 Fakty mówi¹: STOP pornografii! Pornografia bezpoœrednio wp³ywa na wzrost przestêpczoœci n 87 proc. molestuj¹cych dziewczynki i 77 proc. molestuj¹cych ch³opców, którzy zostali w 1983 r. poddani badaniom przez dr. Williama Marshalla w Zak³adzie Karnym w Kingston, w prowincji Ontario, w Kanadzie, przyzna³o siê do regularnego korzystania z pornografii twardej. Korzystaj¹ oni z pornografii z trzech powodów: aby stymulowaæ samych siebie, aby zmniejszyæ zahamowania ofiary, aby nauczyæ dziecko kszta³towania swoich stosunków seksualnych z doros³ymi. Poza tym osoby molestuj¹ce dzieci s¹ generalnie przekonane, e dziecko samo je prowokowa³o, e akty seksualne maj¹ dla dziecka wartoœæ edukacyjn¹, e sprawiaj¹ dziecku przyjemnoœæ. 2 n Dr Marshall bada³ tak e na³ogowych przestêpców seksualnych i stwierdzi³, e 38 proc. gwa³cicieli przed dokonaniem przestêpstwa korzysta³o z pornografii typu soft-core, 19 proc. z pornografii zawieraj¹cej sceny przemocy. 55 proc. badanych pedofilów korzysta³o z pornografii dzieciêcej. 3 n Podczas badania w 1987 r. przez Oddzia³ ds. Wykorzystywanych i Zaginionych Dzieci z Louisville (USA) spraw dzieci, które, jak podejrzewano, by³y molestowane seksualnie, w 40 przypadkach winê dowiedziono. U wszystkich 40 sprawców znaleziono pornografiê, w tym tak e dzieciêc¹. 2 n 86 proc. badanych w USA w 1985 r. gwa³cicieli przyzna³o siê do korzystania z pornografii, a 57 proc. przyzna³o, e w trakcie pope³niania przestêpstw seksualnych naœladuje sceny ogl¹dane w materia³ach pornograficznych. 2 Wed³ug badañ Policji Stanowej Michigan (USA), 41 proc. sprawców napaœci seksualnych ogl¹da³o pornografiê bezpoœrednio przed lub w trakcie pope³niania przestêpstwa. Badania przeprowadzono w latach na 38 tys. przypadków napaœci seksualnych. 1 n 81 proc. seryjnych morderców zapytanych przez FBI przyznaje, e pornografia twarda budzi ich najwiêksze seksualne zainteresowanie. 2 n W styczniu 1983 r. magazyn Hustler opublikowa³ oœmiostronicowy reporta fotograficzny zatytu³owany Brudny bilard. Przedstawiono w nim zbiorowy gwa³t dokonany na m³odej kobiecie w barze na stole bilardowym. Reporta obejrza³o prawie dwa miliony czytelników pisma. W marcu 1983 r. w New Bedford w barze Big Dan s kilku m³odych mê czyzn dokona³o gwa³tu wed³ug tego scenariusza. W kwietniu tego roku kilku cz³onków mêskiej organizacji z Uniwersytetu w Ohio napad³o i zgwa³ci³o jedn¹ ze studentek w pokazany w Hustlerze sposób. 3 n Dr Jerry R. Kirk, prezes amerykañskiej organizacji Narodowa Koalicja Ochrony Dzieci i Rodzin w swoim wyst¹pieniu w Senacie RP w 1998 r. przytoczy³ nastêpuj¹ce fakty, ukazuj¹ce wp³yw pornografii na wzrost przemocy: W Shreveport w stanie Louisiana James Vachuska Jr. po porwaniu i zgwa³ceniu 11-letniej dziewczynki zabi³ j¹ za pomoc¹ tlenu wstrzykniêtego do krwioobiegu. Potem zrzuci³ cia³o dziewczynki z mostu. Przyzna³, e pomys³ zaczerpn¹³ z pornografii. W Melbourne w stanie Floryda mê - czyzna zgwa³ci³ ze szczególnym okrucieñstwem 19-letni¹ dziewczynê. W czasie zbrodni dopuœci³ siê dziwacznych, nieludzkich zachowañ. Wampir-gwa³ciciel uzna³ pornografiê za przyczynê swego zachowania. 2 n Od roku 1984 w Oklahoma City (USA) zosta³o zamkniêtych ponad 150 oœrodków upowszechniaj¹cych pornografiê (peep show, ksiêgarnie dla doros³ych, kina pornograficzne). W tym czasie liczba gwa³tów w Oklahoma City zmala³a o 26 proc., podczas gdy w ca³ym stanie wzros³a o 20,8 proc. n Doniesienie Komisji Prokuratora Generalnego USA ds. Pornografii Raport Koñcowy 1986, str. 797): Mój syn zgin¹³ 6 sierpnia 1981 roku przez chciwoœæ i ¹dzê zysku wydawców magazynu Hustler. Przeczyta³ w tym piœmie artyku³ zatytu³owany Orgazm œmierci, a nastêpnie przeprowadzi³ seksualny eksperyment tam opisany. Wykona³ podane szczegó³owo instrukcje, co spowodowa³o jego œmieræ. y³by dzisiaj nadal, gdyby nie zwiód³ go artyku³ z Hustler a. 1 n Victor Cline z Wydzia³u Psychologii Uniwersytetu Stanowego Utah (USA) w ksi¹ ce Skutki pornografii. Dowody eksperymentalne i kliniczne, przywo³uje nastêpuj¹ce przyk³ady negatywnego wp³ywu pornografii: Matka przyprowadzi- ³a do mojego gabinetu swoj¹ 13-letni¹ S³u ba yciu I II/

12 P O R N O G R A F I I N I E! córkê, która zasz³a w ci¹ ê. Dziewczyna i jej 14-letni kolega odkryli w domu skrytkê, w której ojciec trzyma³ pornografiê i zaczêli sami naœladowaæ akty seksualne uwidocznione w znalezionych materia³ach. Konsekwencjami tych zdarzeñ by³y aborcja i rozwód rodziców. 12-letni ch³opiec z Hayward w stanie California (USA) s³ucha³ pornograficznego przekazu telefonicznego przez dwie godziny. Jakiœ czas potem dopuœci³ siê napaœci seksualnej na 4-letniej dziewczynce. (...) Nigdy przedtem nie ogl¹da³ pornografii, nie podejmowa³ adnych seksualnych zachowañ ani nie sprawia³ problemów wychowawczych. (...) W czasie napaœci zaœ zmusi³ dziewczynkê do oralnego kontaktu seksualnego w sposób, jaki opisano przez telefon. Dwóch braci (9- i 10-letni) natknê³o siê na pornograficzne wideokasety swoich rodziców i po kryjomu ogl¹da³o je przez wiele miesiêcy. Ch³opcy przymusili potem dwoje m³odszego rodzeñstwa i ch³opca z s¹siedztwa, by ogl¹dali z nimi te kasety. Potem ich rozebrali, zmusili do seksu oralnego i analnego oraz dopuœcili siê innych odra aj¹cych rzeczy. Praktyki te powtarzali wielokrotnie. 1 n Gary Arthur Bishop, 32-letni ksiêgowy, skazany w roku 1988 za seksualne wykorzystywanie i zabicie 5 m³odych ch³opców (w wieku 3-14 lat) przyzna³, e pornografia by³a czynnikiem, który decyduj¹co wp³yn¹³ na jego zbrodnie. 2 Badania naukowe n Eksperyment laboratoryjny przeprowadzony w New Jersey udzia³em ponad 330 mê czyzn wykaza³, e mê czyÿni, którzy ogl¹dali podczas doœwiadczeñ brutaln¹ pornografiê (trzy 30-minutowe filmy) s¹ bardziej sk³onni do dokonania gwa³tu ni ci, którym tych filmów nie prezentowano. Ich sk³onnoœæ do gwa³tu wynosi³a 20,4 proc. w stosunku do 9,6 proc. w grupie kontrolnej. 2 n Neal Malamuth z Uniwersytetu w Los Angeles (USA) przeprowadzi³ w 1987 r. dwuczêœciowy eksperyment, w którym testowano mêsk¹ postawê wobec gwa³tu oraz fizyczn¹ reakcjê na gwa³t. Okaza³o siê, e mê czyÿni, pobudzeni w pierwszej fazie eksperymentu ogl¹daniem scen ukazuj¹cych gwa³ty, zachowywali siê bardzo agresywnie wobec kobiet, z którymi polecono im wspó³pracowaæ w drugiej fazie doœwiadczenia. 2 n Ed Donnerstein z Uniwersytetu Winconsin (USA) przeprowadzi³ badania, polegaj¹ce na ogl¹daniu przez grupê osób filmów pornograficznych. Po obejrzeniu tylko dwóch filmów badani przyznawali siê m.in. do wiêkszej sk³onnoœci do fantazji erotycznych zawieraj¹cych przemoc, mniejszego zainteresowania uczuciami jako motywacj¹ w podejmowaniu stosunków seksualnych oraz do wiêkszej sk³onnoœci do uczestniczenia w aktach seksualnych o pod³o u patologicznym. 3 n 51 proc. studentów badanych na Uniwersytecie w Los Angeles (USA) przez Seymour a Feshbacka wyzna³o prawdopodobieñstwo powielenia w rzeczywistoœci sadomasochistycznego gwa³tu obejrzanego w materiale pornograficznym. 3 n W roku 1977 w Cleveland, w stanie Ohio (USA) przeprowadzono badania, które dowodz¹, e liczba gwa³tów i kradzie- y jest wy sza w pobli u oœrodków upowszechniaj¹cych pornografiê. Podobnie, badania przeprowadzone w 1979 roku w Phoenix (USA) wykaza³y, e w miejscach masowego rozpowszechniania pornografii wskaÿnik przestêpstw na tle seksualnym jest wy szy o 500 proc. Badania z innych miast, takich jak Boston, Seattle, Houston, Los Angeles i Nowy Jork potwierdzaj¹ zwi¹zek pomiêdzy liczb¹ miejsc upowszechniania pornografii a zjawiskiem zwiêkszonej przestêpczoœci. 2 Opinie Polaków n Ponad po³owa polskiego spo³eczeñstwa deklaruje kontakt z treœciami pornograficznymi. 63 proc. badanych uwa a dostêpnoœæ filmów i wydawnictw pornograficznych za ³atw¹, a tylko 3 proc. s¹dzi, e jest trudna. Za ograniczeniem dostêpu do wydawnictw i filmów pornograficznych opowiedzia³o siê 49 proc. badanych, a 36 proc. by³o przeciwko takiemu zakazowi. Tylko 13 proc. respondentów nie wiedzia³o, co uznaæ za pornografiê wynika z badañ Centrum Badania Opinii Spo³ecznej (Warszawa, styczeñ 1994). n 90 proc. Polaków s¹dzi, e pornografi¹ jest ukazanie seksu zbiorowego z widocznymi genitaliami, 80 proc. uwa a za pornografiê przedstawienia seksu analnego, oralnego lub masturbacji, a 70 proc. pokazanie nagich postaci z widocznymi genitaliami wynika z badañ Instytutu Socjologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ponadto n Podczas badañ przeprowadzanych w 1984 roku dla Komisji Prokuratora Generalnego USA ds. Pornografii 91 proc. amerykañskich mê czyzn i 82 proc. kobiet przyzna³o, e ogl¹da³o pornografiê hard-core. 25 proc. mê czyzn i 15 proc. kobiet przyzna³o siê do prób naœladowania niektórych z obejrzanych zachowañ. 1 n W 1995 r. Rada Miejska Nowego Jorku uchwali³a zakaz prowadzenia porno-shopów w odleg³oœci mniejszej ni 150 m od budynków mieszkalnych, szkó³ i koœcio³ów. W praktyce oznacza to, e tego typu placówki mog¹ funkcjonowaæ jedynie na przedmieœciach. Inicjatywa ta wysz³a od burmistrza miasta Rudolfa Giuilianiego, republikanina i spotka- ³a siê z akceptacj¹ Rady Miejskiej (zdominowanej przez demokratów) oraz tamtejszej spo³ecznoœci. Podobna inicjatywa ma miejsce w Warszawie radni gminy Warszawa-Centrum chc¹ wyrzuciæ porno-shopy ze œródmieœcia. n W Polsce istnieje 30 spó³ek wydaj¹cych ponad 30 czasopism ponograficznych w nak³adzie 2,5 3 mln egzemplarzy miesiêcznie. W naszym kraju legalnie krêci siê oko³o 50 filmów pornograficznych rocznie (tj. wiêcej ni normalnych filmów). n W Stanach Zjednoczonych pornografia jest trzecim najlepiej zarabiaj¹cym przemys³em w grupach przestêpców zorganizowanych po przemyœle narkotykowym i hazardzie. FBI szacuje, e roczne dochody przemys³u pornograficznego wynosz¹ od 8 do 10 mld do- Najczêstszymi odbiorcami pornografii s¹ dzieci miêdzy 12. a 17. rokiem ycia podaj¹ raporty amerykañskiej Komisji Prokuratora Generalnego USA ds. Pornografii z 1970 i z 1986 r S³u ba yciu I II/2000

13 Mniej ni 10 proc. materia³ów pornograficznych przedstawia stosunek dopochwowy miêdzy jedn¹ kobiet¹ a jednym mê czyzn¹ podaj¹ amerykañskie badania z 1987 r. 2 larów. Samo wypo yczanie kaset pornograficznych przynios³o w 1984 r. 360 mln dolarów dochodu, zaœ ich sprzeda 40 mln. Dystrybucja filmów pornograficznych w porno kinach przynios³a 400 mln dolarów zysku. 2,3 Podano za: 1 Victor Cline, Skutki pornografii. Dowody eksperymentalne i kliniczne, TOR Gdañsk, HLI-Europa, Gdañsk Jerry R. Kirk, H. Robert Showers, Szkodliwoœæ pornografii, HLI-Europa, Gdañsk D. A. Scott, Pornografia. Jej wp³yw na rodzinê, spo³eczeñstwo, kulturê, HLI-Europa, Gdañsk 1998 Przypadek Teda Bundy ego pornografia przyczyn¹ stu morderstw 24 stycznia 1989 r., w przeddzieñ swej egzekucji, Ted Bundy, 42-letni Amerykanin skazany na œmieræ za zgwa³cenie i zamordowanie oko³o stu kobiet, udzieli³ wywiadu psychologowi Jakubowi Dobsonowi, przewodnicz¹cemu stowarzyszenia Focus on the family. Oto fragmenty jego wypowiedzi: Moi rodzice byli czujni i pe³ni mi³oœci. Mam piêcioro braci i sióstr. Chodziliœmy razem do koœcio³a, moi bliscy nie pili, nie palili, byli przeciwni grze hazardowej, nie cierpieli przemocy czy k³ótni w domu. Zdarza³y siê nieraz problemy, ale w ka dym razie moj¹ sytuacj¹ rodzinn¹ nie mo na wyjaœniæ tego, co siê sta³o. Chcia³bym przypomnieæ, jak, maj¹c 12 lat, odkry³em pornografiê w sklepie blisko naszego domu. Wraz ze swoimi kolegami przebywa³em czêsto na ulicy, szperaliœmy wœród œmieci, czasem znajdowaliœmy czasopisma pornograficzne bardziej hard (...). Chcê, eby ludzie zrozumieli: by- ³em cz³owiekiem normalnym, nie spêdza³em dni w barze na piciu, nie by³em w³óczêg¹ czy zboczeñcem. Mia³em dobrych przyjació³, prowadzi³em ycie normalne z wyj¹tkiem tych niszczycielskich wyobra eñ, które ukrywa³em. Kiedy aresztowano mnie po raz pierwszy, szok i przera enie moich bliskich by³y spowodowane równie tym, e uwa ali mnie za porz¹dnego amerykañskiego m³odzieñca. Tego siê nigdy nie spodziewali. Wra - liwoœæ i sumienie, jakie mi da³ Bóg, by³y nienaruszone, ale w owych chwilach bywa³y zniesione. Ludzie mog¹ zrozumieæ, e kto jest pod wp³ywem gwa³tu, zw³aszcza gwa³tu z pornografii, nie jest urodzonym potworem. Moja rodzina by³a wierz¹ca i wspania³a, ale nie ma adnej ochrony przed wp³ywem pornografii, na któr¹ godzi siê zbyt tolerancyjne spo³eczeñstwo (...). W wiêzieniu spotka³em wielu ludzi, których do gwa³tu doprowadzi³, tak jak mnie, wp³yw brutalnej pornografii. Bez niego moje ycie i ycie tylu innych osób by³oby lepsze (...). Spo³eczeñstwo musi siê broniæ przed takimi ludÿmi jak ja. Ufam jednak, e ten wywiad poka e, i spo³eczeñstwo winno siê chroniæ przed sob¹. Nie ma sensu, eby porz¹dni ludzie potêpiali Teda Bundy i przechodzili obojêtnie obok kiosków pe³nych czasopism pornograficznych, które rodz¹ Tedów Bundy. Moja œmieræ nie przywróci ycia piêknym dziewczynom, które zabi³em ani nie z³agodzi bólu ich rodziców. Trzeba coœ zrobiæ zawczasu... (za: Madre di Dio, nr 4/1989) Pornografia w Internecie W sieci znajduj¹ siê miliony zdjêæ pornograficznych. W czêœci s¹ one dostêpne bez adnych ograniczeñ (mimo i zasady korzystania z Internetu mówi¹, e nie wolno zamieszczaæ w nim treœci wulgarnych, a za ogl¹danie czêœci trzeba p³aciæ. Warto podkreœliæ, e drastycznoœæ tych zdjêæ znacznie przewy sza ich drukowane odpowiedniki. Zawieraj¹ sceny pe³ne przemocy (istnieje np. specjalny rodzaj pornografii tzw. snuff, ukazuj¹cy morderstwa na tle seksualnym), wszelkie mo liwe dewiacje. Rozwija siê pornografia dzieciêca w 1996 r. tego typu strony odwiedza³o 170 tys. osób miesiêcznie ( Polityka, nr 5/2000). O ich iloœci œwiadczy fakt, e wpisuj¹c w jednej z popularnych wyszukiwarek has³o sex otrzymujemy listê ponad 7 mln dokumentów i kilku tysiêcy stron www, które dotycz¹ seksu. Liczba odwiedzin (iloœæ osób, które otwar³y dan¹ stronê) mo e siêgaæ nawet kilku milionów w trakcie miesi¹ca. Istniej¹ równie tzw. listy dyskusyjne, na których znajduj¹ siê materia³y pornograficzne. Na nie zapisaæ mo e siê ka dy wystarczy podaæ swój adres poczty elektronicznej i wys³aæ wiadomoœæ. Nie trzeba has³a dostêpu czy weryfikacji wieku. W Internecie mo - na znaleÿæ specyficzne kluby pornograficzne (jak np. by³y g³oœny duñski Klub Lolita, specjalizuj¹cy siê w pornografii dzieciêcej), które zajmuj¹ siê ju bezpoœrednio dystrybucj¹ zdjêæ. Warunkiem cz³onkostwa jest wysy³anie przez sieæ okreœlonej liczby materia³ów pornograficznych. Mimo e rozpowszechnianie treœci pornograficznych (np. pornografii dzieciêcej) jest w wielu krajach zabronione, materia³y te szybko rozpowszechniaj¹ siê w Internecie wskutek trudnoœci w œciganiu tego typu przestêpstw. Zdjêcia mog¹ byæ wysy³ane przez anonimowych nadawców z ka dego kraju œwiata, istniej¹ specjalne programy umo liwiaj¹ce anonimowoœæ zarówno nadawcom jak i odbiorcom zdjêæ. Poza tym operatorzy telekomunikacyjni nie maj¹ prawa ingerowaæ w przesy³ane przez swoich klientów treœci (ale jednak zarz¹dzaj¹cy serwerem mo e dokonaæ specyfikacji np. grup dyskusyjnych, które ma umieœciæ na swoim serwerze i nieodpowiadaj¹cych mu po prostu na niego nie wpuœciæ). Taka sytuacja jest dla niektórych wygodnym pretekstem do niepodejmowania dzia³añ zwalczaj¹cych pornografiê w sieci. Prasa przytacza przypadki, kiedy któryœ z czytelników donosi³ policji o istnieniu np. pornografii dzieciêcej w Internecie, ale nie otrzyma³ adnej odpowiedzi od organów œcigania. Do Prokuratury Okrêgowej w Warszawie (i podleg³ych jej prokuratur rejonowych) w ostatnich trzech latach trafi³a tylko jedna sprawa o rozpowszechnianie pornografii w Internecie. Zakoñczy³a siê ona odmow¹ œcigania. Dla specjalistów jest jednak oczywiste, e istniej¹ mo liwoœci oczyszczania Internetu z pornografii. Oto kilka pozytywnych przyk³adów podejmowanych dzia³añ: n Precedensowy wyrok zapad³ w 1998 r. w Bawarii. Tamtejszy s¹d uzna³ za winnego Feliksa Sommê, szefa niemieckiego oddzia³u Campu Serve S³u ba yciu I II/

14 P O R N O G R A F I I N I E! firmy dostarczaj¹cej us³ugi sieciowe oskar onej o pomoc w rozpowszechnianiu pornografii dzieciêcej. Nale ¹ca do America Online firma jest jednym z najwiêkszych na œwiecie dostawców us³ug sieciowych. Podobne oskar enia wobec niej wielokrotnie wysuwano w Stanach Zjednoczonych, gdzie obowi¹zuj¹ bardziej liberalne przepisy. Wyrok bawarskiego s¹du jest jednak ostrze eniem dla miêdzynarodowych firm internetowych inne prawo obowi¹zuje w USA, a inne np. w Europie. W Polsce pierwszy wyrok skazuj¹cy za rozpowszechnianie pornografii w sieci zapad³ w 1997 r. w Tarnowskich Górach Tomasz A. otrzyma³ wyrok 9 miesiêcy wiêzienia w zawieszeniu na 3 lata. W Kanadzie w 1993 r. aresztowano i skazano 19-letniego Josepha Pecchiarich, który przesy³a³ przez sieæ opisy przestêpstw seksualnych, których dokona³ na ma³ych dziewczynkach. n Od kilku lat pedofilów w sieci tropi bawarska policja (specjalna grupa operacyjna Cyber-Cops), która tylko w roku 1997 wykry³a i zatrzyma³a 130 sprawców przestêpstw. Specjalna komórka do zwalczania przestêpstw komputerowych przy Federalnym Urzêdzie Kryminalnym w Wiesbaden w pierwszym pó³roczu 1999 roku wykry³a 368 przypadków rozpowszechniania w sieci pornografii dzieciêcej. n Równie w Wielkiej Brytanii istniej¹ specjalne oddzia³y policyjne i detektywistyczne zajmuj¹ce siê przeszukiwaniem witryn internetowych i wykrywaniem producentów pornografii. Niemiecki rz¹d obj¹³ pañstwowym nadzorem Internet. Ministerstwo gospodarki planowa³o rozszerzyæ przepis dotycz¹cy legalnego pods³uchu w razie podejrzenia o przestêpstwo ze zwyk³ej sieci telefonicznej na us³ugi internetowe. Natomiast ministerstwo spraw wewnêtrznych przygotowa³o specjalne oprogramowanie, które ma umo liwiæ automatyczne wyszukiwanie treœci niemoralnych. Federalny minister nauki Jurgen Ruttgers poinformowa³, e Niemcy wyst¹pi³y z inicjatyw¹ uchwalenia miêdzynarodowej konwencji zakazuj¹cej pornografii dzieciêcej w Internecie. Kanclerz Helmut Kohl podczas sprawowania swego urzêdu zaapelowa³ o miêdzynarodow¹ wspó³pracê w zwalczaniu pornografii dzieciêcej. n Internet Watch Foundation (IWF) jest fundacj¹ brytyjskiej bran y internetowej zwalczaj¹c¹ pornografiê w Internecie. Zasad¹ jej dzia³ania jest odbieranie przez specjalny telefon zg³oszeñ o miejscach w sieci z pornografi¹ i wp³ywanie na administratorów serwerów, by je zlikwidowali. Fundacja d¹ y do stworzenia ogólnoeuropejskiego systemu oceniaj¹cego zasoby sieci. IWF posiada infolinie w Holandii, Belgii, Norwegii, Niemczech i USA. n Niektóre amerykañskie instytucje (pracodawcy, szko³y czy biblioteki) instaluj¹ specjalne filtry antypornograficzne, które blokuj¹ dostêp do stron, wyszukiwanych za pomoc¹ danego s³owa ( seks, porno itd.). Jest to tylko po- ³owicznie skuteczne, bo w³aœciciele stron pornograficznych wykorzystuj¹ ró ne has³a. n W 1999 r. prezydent USA Bill Clinton stworzy³ specjaln¹ grupê rz¹dow¹ (z udzia³em federalnej prokuratury i policji), która ma zbadaæ, czy na podstawie obecnie obowi¹zuj¹cego prawa mo na œcigaæ pornografiê w Internecie. n Wiele amerykañskich organizacji (jak np. Children s Protection & Advocacy Coalition) prowadzi dzia³alnoœæ maj¹c¹ na celu eliminowanie grup dyskusyjnych zamieszczaj¹cych pornografiê przez informowanie administratorów serwera i wywieranie na nich odpowiedniego wp³ywu. n W Holandii kilka wzajemnie wspieraj¹cych siê organizacji, m.in. fundacja internautów (Foundation for Internet Providers, Internet Users), s³u by wywiadowcze i organizacje zwalczaj¹ce rasizm i dyskryminacjê stworzy³o gor¹c¹ liniê, na któr¹ mo na zg³aszaæ przypadki pornografii dzieciêcej w Internecie. n W Indiach rz¹d przyst¹pi³ do zapobiegania wykorzystywaniu mo liwoœci Internetu w rozprzestrzenianiu pornografii przez ograniczenie dostêpu do sieci tylko dla spo³ecznoœci akademickiej. W rezultacie Internet w tym kraju ma charakter elitarny. n Singapur sporz¹dzi³ projekt (Class Licence Scheme) wymagaj¹cy od twórców stron rejestrowania siê w odpowiednim urzêdzie. Szko³y, biblioteki i inne instytucje, do których maj¹ dostêp dzieci s¹ pod œcis³¹ kontrol¹. n W Chinach u ytkownicy Internetu musz¹ zg³aszaæ swój kontakt z sieci¹ policji. Zaawansowana technologia pozwala chiñskim w³adzom cenzurowaæ zawartoœæ stron www. n W Nowej Zelandii organizacje internetowe i tamtejsze ministerstwo spraw wewnêtrznych ju w grudniu 1996 r. po³¹czy³y swe wysi³ki, aby zwalczaæ pornografiê dzieciêc¹ w Internecie. n Norweski Rzecznik Praw Dziecka we wspó³pracy z uczestnikami zorganizowanego w 1996 r. w Sztokholmie Œwiatowego Kongresu przeciwko Seksualnemu Wykorzystywaniu Dzieci w Celach Komercyjnych zapocz¹tkowali akcjê identyfikacji pedofilskich sieci, systemów, kodów oraz metod komunikacji u ywanych przez kryminalistów. Uœwiadamiaj¹c sobie ogrom szkód wyrz¹dzanych przez pornografiê w Internecie (austriacki 12-letni ch³opiec pope³ni³ samobójstwo po opublikowaniu w sieci jego zdjêæ przedstawiaj¹cych molestowanie seksualne, jakiemu by³ poddany), mo na dojœæ do wniosku, e najlepszym rozwi¹zaniem jest dzia³alnoœæ w³oskiego ksiêdza-hackera, który regularnie wchodzi na pornograficzne strony i... niszczy je. (opracowano na podstawie informacji prasowych Rzeczypospolitej z lat 1998 i 1999) 14 S³u ba yciu I II/2000

15 prof. dr hab. Krystyna Ostrowska Warszawa Psychologiczne podstawy sprzeciwu wobec pornografii Œ wiadomoœæ odpowiedzialnoœci za wychowanie m³odego pokolenia towarzyszy cz³owiekowi od zawsze. Jest ona jednak w poszczególnych okresach historycznych inaczej wyra ana w przekazie spo³ecznym. Dziœ ró ne organizacje miêdzynarodowe, pragn¹ce tworzyæ wzorce spo³ecznych zachowañ, g³osz¹, e najcenniejszym dobrem jest cz³owiek, a inwestowanie w tzw. kapita³ ludzki jest priorytetowym zadaniem pañstw. Czy jednak rzeczywistoœæ jest zgodna z g³oszonymi pogl¹dami? Dyskusje i kontrowersje wokó³ pornografii mog¹ byæ dobrym przyk³adem rozbie noœci deklaracji i praktyki. H. Robert Showers stwierdza, e publiczne dyskusje o narkotykach i pornografii s¹ podobne i s¹ w gruncie rzeczy sterowane przez œrodowiska, które zarabiaj¹ miliardy dolarów rocznie kosztem osobowego rozwoju m³odego pokolenia. Jego zdaniem, pornografia wykorzystuje dla celów komercyjnych stymulacjê seksualn¹, pomijaj¹c jej subtelny i intymny charakter oraz wagê dla relacji miêdzyludzkich rozwijanych w rodzinie, a tak e znaczenie dla rozwoju osobowoœci. Jednym z wa nych zadañ spo³ecznoœci jest podkreœlanie wartoœci i norm, które zapewnia³yby rozwój cz³owieka zgodny z jego ludzk¹ natur¹. Polski psycholog Andrzej Go³¹b sformu³owa³ w roku 1978 niezwykle trafne stwierdzenie dotycz¹ce mechanizmów reguluj¹cych ludzkie zachowanie, które po latach zosta³o zweryfikowane w badaniach eksperymentalnych. Cz³owiek jako organizm biologiczny dzieli ze zwierzêtami biochemiczne standardy regulacji i podobnie jak zwierzêta korzysta z obrazowych standardów regulacji. O istocie cz³owieczeñstwa decyduj¹ jednak w³aœciwoœci, które s¹ rezultatem obcowania spo³ecznego: poznania i indywidualnego przetwarzania dorobku kultury... Szczególn¹ rolê wœród specyficznie ludzkich standardów regulacji graj¹ standardy wyra one w jêzyku pojêæ ogólnych, które mo na nazwaæ standardami pojêciowymi. Sprawa definicji W kontekœcie przytoczonego stanowiska dziwi pogl¹d, g³oszony równie przez niektórych badaczy, e niektóre pojêcia siê zdezaktualizowa³y lub e s¹ niepotrzebne. Tak w³aœnie ma siê sprawa z pojêciem pornografii: raz po raz s³yszymy, e nie wiadomo, czym jest pornografia. Jednoczeœnie zarówno S³ownik wyrazów obcych i zwrotów obcojêzycznych W³. Kopaliñskiego (1988) jak i potoczne rozumienie terminu nie budz¹ w¹tpliwoœci. Pornografia, wed³ug cytowanego s³ownika, to: teksty albo wizerunki o treœci nieprzyzwoitej, obscenicznej, przedstawiaj¹ce sceny erotyczne, aby podnieciæ seksualnie czytelnika lub widza. Równie zwykli ludzie potrafi¹ okreœliæ, czym jest pornografia. Opisuj¹ j¹ jako obrazowy lub werbalny (fotograficzny, filmowy, malarski, w postaci komiksów lub opowiadañ) przekaz treœci dotycz¹cych sfery seksualnej, budz¹cy odrazê, zak³opotanie, oburzenie, ale nios¹cy silny ³adunek emocjonalny zdolny wywo³aæ reakcje o charakterze seksualnym u widza lub czytelnika. Pojêcie pornografii u samych swoich pocz¹tków mia³o konotacje moralne i jako takie wprowadzone zosta³o do prawa karnego. Pornografia jest czymœ z³ym, gdy pokazuje w nieprawdziwy sposób ludzkie zachowania seksualne, pobudza do naœladowania prezentowanych reakcji i zachowañ, znosz¹c refleksyjnoœæ i ograniczaj¹c wolnoœæ decyzji. Psychologia i kryminologia dostarczaj¹ wiele dowodów przemawiaj¹cych za uznawaniem pornografii za z³o i w konsekwencji uzasadniaj¹cych potrzebê penalizacji jej produkcji i rozpowszechniania. Pornografia jest takim przekazem o ludzkiej seksualnoœci, który godzi w osobow¹ godnoœæ i wolnoœæ cz³owieka oraz akcentuje afektywne doœwiadczanie tej rzeczywistoœci i uruchamia przede wszystkim biologiczn¹, a nie pojêciow¹ regulacjê zachowania. To z kolei blokuje poznanie i wartoœciowanie intelektualne charakterystyczne dla cz³owieka. Przekazy pornograficzne sprowadzaj¹ zachowania cz³owieka do biologicznego reagowania typowego dla œwiata zwierzêcego. Jest to reagowanie wed³ug zasady przyjemnoœæ przykroœæ, a nie wed³ug kryteriów wa noœci, sensu i celu. Czy ten typ funkcjonowania w sferze seksualnej wyst¹pi u konkretnej osoby korzystaj¹cej z przekazu pornograficznego, decyduje wiele wzajemnie sprzê onych czynników. Wymieniæ mo na rozwój procesów poznawczych, w tym myœlenia abstrakcyjnego, rozwój moralny, wielkoœæ i si³ê zakodowanego w przekazie bodÿca afektywnego, ale przede wszystkim poziom rozwoju tych struktur osobowoœci, które s¹ odpowiedzialne za œwiadome, wolne i w pe³ni ludzkie zachowanie. Psychologowie uwa- aj¹, e do takich struktur nale ¹ systemy wartoœci moralnych, religijnych, prospo- ³ecznych, samoakceptacja, poczucie to samoœci i kontrola emocjonalna. Coraz wiêcej badaczy podziela pogl¹d Alberta Bandury, twórcy teorii spo- ³ecznego uczenia siê i autora poprawki mniejszoœci do Raportu Prezydenckiej Komisji ds. Pornografii w roku 1970, e ogl¹danie pornografii nie jest obojêtne, bo stanowi ona pewn¹ formê modelowania spo³ecznego. Przekazywane obrazy i treœci s³owne o charakterze pornograficznym zostaj¹ zakodowane w postaci symbolicznej S³u ba yciu I II/

16 P O R N O G R A F I I N I E! i s¹ uaktywniane w sytuacji stymuluj¹cej sferê erotyczn¹. Je eli przekaz pornograficzny skojarzony jest z innymi elementami sytuacyjnymi, np. œrodowiskiem naturalnym, sal¹ bilardow¹, kinow¹ czy teatraln¹, równie te miejsca mog¹ w przysz³oœci staæ siê wyzwalaczami zachowañ zakodowanych w postaci symbolicznej. Dotyczy to tak e ludzi, u których mo na odkryæ podobieñstwo do modeli z przekazu pornograficznego. Donnerstein i Linz (za Scottem 1985) twierdz¹, e ekspozycja pornografii powoduje d³ugotrwa³e, szkodliwe skutki. Ogl¹daj¹cy pornografiê z elementami przemocy (hard-core) wnioskuj¹ na jej podstawie, e kobiety pragn¹ byæ zniewolone, torturowane, maltretowane, aby osi¹gn¹æ satysfakcjê seksualn¹. Tworz¹ wiêc okreœlon¹ wizjê kobiety i heteroseksualnych relacji. Ukszta³towane w ten sposób przekonanie mo e oddzia- ³ywaæ bardzo d³ugo i motywowaæ wybór zachowañ. Zillmann (za Scottem 1985) zwraca uwagê, e ogl¹daj¹cy pornografiê onaci mê czyÿni porównuj¹ zachowania seksualne swojej partnerki z ogl¹danymi obrazami, które staj¹ siê kryterium wartoœciowania wed³ug skali: atrakcyjna seksualnie nieatrakcyjna seksualnie. Jednoczeœnie autor ten podkreœla, e zauwa- ono efekt dysonansu poznawczego: ogl¹daj¹cy pornografiê wcale nie chc¹, aby ich partnerki zachowywa³y siê tak, jak kobiety ogl¹dane w materia³ach pornograficznych, ale jednoczeœnie pragnêliby prze yæ czy odtworzyæ ogl¹dany obraz. Pornografia nie tylko kreuje obraz kobiety w aspekcie jej potrzeb seksualnych, ale w ogóle pokazuje cz³owieka jako zdominowanego i podporz¹dkowanego popêdowi seksualnemu. A tymczasem, jak s³usznie pisz¹ Zimbardo i Ruch: Popêd seksualny, w odró nieniu od innych popêdów biologicznych, nie jest niezbêdny dla przetrwania jednostki aczkolwiek jest oczywiœcie niezbêdny dla przetrwania gatunku. Mo e on byæ wzbudzony przez prawie ka dy bodziec, jaki tylko mo na sobie wyobraziæ, a jego wzbudzenie jest równie aktywnie poszukiwane, jak i jego redukcja (s. 344). Pierwsza czêœæ tego stwierdzenia jest wykorzystywana przez producentów pornografii, którzy twierdz¹, e tylko staraj¹ siê zaspokoiæ ludzkie zapotrzebowanie na stymulacjê seksualn¹. Jednak wywo³anie pobudzenia seksualnego, z psychologicznego punktu widzenia, 16 jest pewnym stanem gotowoœci do dzia³ania w danym kierunku. Pojawienie siê jakiejkolwiek przeszkody na drodze do zakoñczenia wzbudzonego stanu organizmu poci¹ga za sob¹ okreœlone konsekwencje. Psychologia, a szczególnie psychologia g³êbi i poznawcza, dostarcza opisów radzenia sobie z trudnoœciami wystêpuj¹cymi na drodze do realizacji celu. Mo- e nast¹piæ przeniesienie wzbudzonej energii na inny rodzaj aktywnoœci lub te po³¹czenie wzbudzonej energii z innymi stanami i reakcjami psychicznymi: emocjami, fantazj¹, wyobra eniami itp. Jak wykazuj¹ badania, bodÿce seksualne w postaci pornografii dzia³aj¹ pobudzaj¹co seksualnie zarówno na mê - czyzn, jak na kobiety. Na Uniwersytecie w Hamburgu przeprowadzono badania zmierzaj¹ce do uchwycenia, w jaki sposób kontrolowane eksponowanie bodÿców erotycznych w laboratorium wp³ywa na zachowanie poza laboratorium. Studentom i studentkom z uczelni niemieckich eksponowano przezrocza i filmy erotyczne. U wszystkich badanych wyst¹pi³y wyraÿne zmiany w zachowaniu pod wp³ywem prezentowanych bodÿców. U studentów nast¹pi³o zwiêkszenie aktywnoœci seksualnej (petting, masturbacja czy stosunki seksualne). Malamuth (za Scottem 1985) podaje, e dwie trzecie badanych przez niego studentów collegu ju po krótkim pokazie materia³ów pornograficznych z elementami przemocy by³o sk³onnych zmusiæ kobietê do stosunku seksualnego, gdyby wiedzieli, e nie grozi im schwytanie i ukaranie. Cytowany Zillmann podaje, e osoby, które w pierwszych ekspozycjach ujawnia³y wstrêt i odrazê do eksponowanego materia³u, w kolejnych wyra a³y zainteresowanie. Jednoczeœnie utraci³y zainteresowanie negatywnymi skutkami pornografii. Beata ozowska i Katarzyna Pietras (1994) bada³y postawy studentów warszawskich uczelni wobec pornografii. Ogó³em przebadano oko³o 200 studentów. Studenci UW i PW byli zdania, e pornografia ukazuje dziwaczne i niezwyk³e formy zachowañ seksualnych. Uwa- ali, e w Polsce liczba dzieci i m³odzie- y maj¹cych dostêp do pornografii jest du a a materia³y pornograficzne, z których czêœciej korzystaj¹ mê czyÿni, s¹ ³atwo dostêpne w kioskach, sex-shopach, bazarach, w Internecie. Wiêkszoœæ badanych by³a zdania, e dystrybutorzy pornografii kieruj¹ siê chêci¹ zysku. Studenci nie dostrzegali zwi¹zku pomiêdzy ogl¹daniem materia³ów pornograficznych a pope³nianiem przestêpstw seksualnych. Nie poleciliby ogl¹dania tych filmów i innych przekazów dorastaj¹cej dziewczynie czy ch³opcu. Tomasz Jêdras (1995) bada³ pod moim kierunkiem postawy wobec pornografii a nasileniem podmiotowego versus przedmiotowego traktowania drugiego cz³owieka. Do badañ zastosowano skalê postaw wobec pornografii w³asnego uk³adu, dla której obliczono rzetelnoœæ oraz moc dyskryminacyjn¹ pytañ i kwestionariusz Skala makiawelizmu. Wyniki badañ, którymi objêto 159 uczniów szkó³ ponadpodstawowych ujawni³y, e mê czyÿni bardziej ni kobiety akceptuj¹ pornografiê. Ró nica ta okaza³a siê istotna statystycznie. Jednoczeœnie uzyskano znacz¹ce statystycznie korelacje pomiêdzy pozytywnym nastawieniem do pornografii a przedmiotowym traktowaniem innych. Korelacja ta wyraÿnie wyst¹pi³a u kobiet. Oznacza to, e ze wzrostem pozytywnej postawy wobec pornografii wzrasta postawa makiawelistyczna, czyli sk³onnoœæ do instrumentalnego traktowania innych. Ten zwi¹zek zauwa- ono w ca³ej badanej grupie, niezale nie od wieku i p³ci. Marshall (za Scottem 1985) bada³ powa nych przestêpców seksualnych, którzy przyznali, e obrazy pornograficzne stanowi³y dla nich impuls do wywo³ania fantazji seksualnych z elementami przemocy. Autor uwa a, e w³aœnie ten efekt pornografii jest niedoceniany. Niektóre osoby korzystaj¹ z pornografii w celu wywo³ania okreœlonych, ulubionych fantazji, a to z kolei mo e prowadziæ do przemocy i czynów bezprawnych. Sami przestêpcy twierdz¹, e spo³eczeñstwo z jednej strony zachêca ich do wzbudzania okreœlonych fantazji i realizowania prezentowanych wzorców zachowañ przez bombardowanie bodÿcami erotycznymi i przemoc¹, a z drugiej strony, S³u ba yciu I II/2000

17 gdy oni tak w³aœnie postêpuj¹, spotyka ich surowa kara, odrzucenie, potêpienie, izolacja. D. Kirby (za Scottem 1985) uwa a, e ogl¹danie obrazów seksualnych ma zgubny wp³yw na m³odzie nawet wtedy, gdy s¹ to tylko materia³y edukacyjne. Na podstawie w³asnych badañ dowodzi, e uczniowie, którzy przechodzili edukacjê seksualn¹ w szkole, aprobowali masturbacjê, seks z udzia³em dzieci, seks przedma³ eñski, seks oralny i analny, akceptowali pornografiê, aborcjê i antykoncepcjê. Zakres i si³a zmian uzale nione by³y od prezentowanych im treœci i liberalizmu nauczycieli. Pewna forma obrazów pornograficznych dostarcza gotowych wzorców zachowañ z u yciem przemocy. Najdobitniejszym tego dowodem jest przestêpstwo dokonane w New Bedford (p. s. 4). Linz uwa a, e ³atwoœæ naœladowania tego typu wzorców zwiêksza siê, gdy: sprawcê popiera siê lub wynagradza za jego zachowanie; sprawca postrzegany jest jako posiadaj¹cy cechy po ¹dane lub uznawane za cenne; widz jest w stanie uto samiæ siê ze sprawc¹; dzia³anie jest charakterystyczne, ³atwo daje siê przywo³aæ. Innym efektem pornografii, szczególnie tej o charakterze hard-core, s¹ tzw. odpowiedzi pornograficzne. Zillmann uwa a, e wytrwali odbiorcy pornografii ujawniaj¹ percepcjê seksu i zachowañ seksualnych w taki w³aœnie sposób, jaki prezentowany jest w materia- ³ach pornograficznych. Liczni badacze zwracaj¹ uwagê, e pornografia przyczynia siê do zwiêkszenia przemocy wobec dzieci, szczególnie, gdy jest to pornografia z ich udzia³em. Dzieci zaniedbywane w swoich domach rodzinnych, uciekaj¹ce z nich, staj¹ siê ofiarami doros³ych i bardzo czêsto s¹ zniewalane do zachowañ seksualnych, które jednoczeœnie s¹ fotografowane i stanowi¹ Ÿród³o szanta u i podporz¹dkowania dziecka, a nawet rodziny. Obszerny raport D. Scotta prezentuje wachlarz zjawisk i skutków pornografii. Najwa niejszymi skutkami pornografii prowadz¹cymi do ukszta³towania stylu funkcjonowania zawieraj¹cego elementy przemocy s¹: dehumanizacja i wulgaryzacja najbardziej intymnej sfery ludzkiego ycia, ze szczególnym zdeformowaniem wizerunku kobiety i doœwiadczania przez ni¹ popêdu seksualnego; wytworzenie nawyku korzystania z pornograficznych prezentacji w celu wywo³ania gotowoœci seksualnej, fantazji seksualnych itp.; dostarczanie negatywnych wzorców realizacji popêdu seksualnego z ca³kowitym oderwaniem go od ukierunkowania na kreowanie ycia; rozwijanie postaw egoistycznych i egocentrycznych, koncentruj¹cych siê wokó³ maksymalizowania przyjemnoœci p³yn¹cych z dzia³añ seksualnych; sprzyjanie formowaniu siê wadliwego, niepe³nego obrazu cz³owieka jedynie w wymiarze seksualnym, lansowanie pogl¹du, e cz³owiek to tyle, co homo eroticus; wzrost zachowañ przestêpczych i antyspo³ecznych. Poza tym pornografia to: wewnêtrzne napiêcia i konflikty, wprowadzenie cz³owieka w stan dysonansu poznawczego; utrudnienie prawid³owego rozwoju moralnego; niszczenie pogl¹dów na piêkno, dobro, mi³oœæ, prawdê; lansowanie opartego na popêdzie seksualnym stylu ycia. Mo na zaryzykowaæ tezê, e w œwietle badañ prowadzonych w zwi¹zku z teori¹ modelowania spo³ecznego, aden odpowiedzialny naukowiec nie postawi tezy o obojêtnym charakterze pornografii. Przyjmuje siê aktualnie, e przekaz pornograficzny, zarówno werbalny jak i niewerbalny oddzia³ywuje na procesy poznawcze (myœlenie, spostrze enia, uwagê, pamiêæ, formu- ³owanie opinii, s¹dów, wartoœciowanie), emocjonalne (napiêcie, niepokój, rozdra nienie, smutek, wstrêt itp.) oraz zachowanie (obna anie siê, masturbacjê, fantazjowanie i inne). Zagro enia w sferze psychiki cz³owieka w wyniku obcowania z przekazami pornograficznymi to m.in.: kreowanie nieprawdziwego obrazu cz³owieka, niew³aœciwych relacji interpersonalnych, wywo³ywanie stanu pobudzenia seksualnego, który domaga siê roz³adowania. Ogl¹daj¹c przekazy filmowe, fotograficzne, czytaj¹c komiksy, czasopisma i opowiadania, w których prezentowane s¹ zachowania seksualne w ró nych sytuacjach, nabiera siê przekonania, e takie w³aœnie zachowania s¹ po ¹dane, e takich zachowañ oczekuj¹ od nas inni i e s¹ one mo liwe i wzorcowe, gdy ju ktoœ, najczêœciej prezentowany w przekazie jako osoba atrakcyjna, to zrobi³. Badacze zajmuj¹cy siê reklam¹ podaj¹, e osoby o cechach ekstrawertywnych szybciej ni introwertycy rozkodowuj¹ przekaz obrazowy tzn. szybciej ujawniaj¹ emocje i szybciej podejmuj¹ dzia³ania wed³ug podpowiadanego wzorca. E. Aronson, T. D. Wilson i R. M. Akert w ksi¹ ce Psychologia spo³eczna. Serce i Umys³, choæ nie zajmuj¹ zdecydowanego stanowiska wobec pornografii, referuj¹ liczne badania, które w sposób oczywisty odnosz¹ siê równie do przekazu pornograficznego. Kampanie reklamowe odnosz¹ sukces dziêki obecnoœci istotnego elementu zwi¹zanego z ludzk¹ natur¹: jesteœmy nieskoñczenie ciekawi innych ludzi. Ka dy z nas poœwiêca sporo czasu i energii próbuj¹c wyjaœniæ ich zachowanie. Dlaczego? Poniewa to pomaga zrozumieæ i przewidzieæ nasze spo³eczne œwiaty (s. 172). Tezê tê mo na tak e odnieœæ do prezentowanych przekazów seksualnych. Chcemy wiedzieæ, jak inni to robi¹, chcemy siê od nich uczyæ, chcemy sprawdziæ swoj¹ indywidualnoœæ i podobieñstwa. Wa ne jest wiêc, co prezentuje siê w tego typu przekazach, adresowanych do szerokiego krêgu odbiorców w ró nym wieku i na ró nym poziomie rozwoju intelektualnego i emocjonalnego. Jednoczeœnie warto przypomnieæ, e psychologowie dowiedli istnienia zale noœci pomiêdzy obrazami rzeczywistoœci spo³ecznej i indywidualnej, któr¹ obserwujemy w ró nego rodzaju przekazach medialnych a sposobem myœlenia, budowaniem przekonañ i opinii, rozumieniem siebie i œwiata, postawami wobec innych, siebie i otoczenia. Te zmienne osobowoœciowe staj¹ siê z kolei regulatorami zachowania. Powstaje wiêc pytanie, czy znajomoœæ kszta³towania, modyfikowania i wzbudzania stanów i procesów psychicznych jest zawsze wykorzystywana w celach s³u ¹cych cz³owiekowi? Musimy zdecydowanie opowiedzieæ siê za takim rozumieniem dobra cz³owieka, które wpisane jest w jego ludzk¹ naturê. Dobrem jest wiêc to, co pozwala byæ coraz bardziej cz³owie- S³u ba yciu I II/

18 P O R N O G R A F I I N I E! kiem, a z³em to, co umniejsza cz³owieczeñstwo. Trzeba zwróciæ uwagê, e w œrodowiskach psychologicznych i psychoterapeutycznych, a tak e resocjalizacyjnych dyskutuje siê coraz czêœciej problemy moralnego rozwoju cz³owieka. Wychodzi siê z za³o enia, e jedynie prawid³owy rozwój moralny mo e zabezpieczaæ przed przestêpczoœci¹, narkomani¹, agresj¹ i przemoc¹ coraz czêœciej obserwowanymi w œrodowisku dzieci i m³odzie y. Przyjmuje siê tak e, e cz³owiek ma pe³ne mo liwoœci wspó³pracy i dzia³ania empatycznego, nakierowanego na dobro innych, a w procesie socjalizacji i wychowania ten potencja³ nie mo e byæ zniszczony, ale uaktywniony i odpowiednio ukierunkowany. Dlatego coraz czêœciej podejmowane s¹ w naukach spo³ecznych badania nad rol¹ sumienia moralnego. Uwa a siê tak e, e adna z dotychczasowych psychologicznych teorii rozwoju moralnego nie wyjaœnia nale ycie ani procesu, ani zachowañ dzieci i m³odzie- y. Kluczowym pozostaje pytanie, dlaczego dziecko czy doros³y nie postêpuje zgodnie z deklarowanymi idea³ami i wartoœciami. Jest to kolejny wa ny powód, dla którego powinno siê mówiæ nie pornografii: zaciemnia ona i wrêcz uniemo liwia prawid³owy rozwój osobowej to samoœci dzieci i m³odzie y. Kszta³towanie charakteru (który mo na nazwaæ miêœniem psychicznym, wymagaj¹cym moralnego prowadzenia siê) jest podstaw¹ spo³eczeñstw demokratycznych (...). Pod³o em jest narzucona samemu sobie dyscyplina, ycie cnotliwe, jak twierdz¹ filozofowie od czasów Arystotelesa, oparte na samokontroli. Równie wa nym zwornikiem charakteru jest zdolnoœæ do samomotywacji i kierowania sob¹. To nie cytat z podrêcznika teologii moralnej, ale z bestsellera minionego roku w Stanach Zjednoczonych i w Polsce Inteligencja emocjonalna D. Golemana (Poznañ 1997). Szczególnie m³odzi ludzie w domu, w szkole, w œrodowisku rówieœniczym musz¹ mieæ okazjê do æwiczenia siê w tych cnotach, a okazjê tê daj¹ zajêcia ucz¹ce podstawowych umiejêtnoœci emocjonalnych. Z badañ nad inteligencj¹ emocjonaln¹ wynika, e nasz mózg ma prawdopodobnie dwa uk³ady pamiêci jeden przeznaczony do rejestrowania zwyk³ych wydarzeñ, a drugi do przechowywania faktów silnie nasyconych emocjonalnie (tego co przera a, tego co sprawia przyjemnoœæ). Przemoc, agresja, akty seksualne, przekaz pornograficzny s¹ najprawdopodobniej kodowane przez ten drugi uk³ad pamiêci emocjonalnej. W mechanice emocji ka demu uczuciu towarzyszy odmienny repertuar myœli, reakcji a nawet wspomnieñ. Dzia³a tu wyraÿnie pamiêæ selektywna. Próby dokonywane z dzia³aniem bodÿców podprogowych wskazuj¹ równie na wyraÿne istnienie zale noœci pomiêdzy dzia³aniem bodÿca o silnym zabarwieniu popêdowo-emocjonalnym a zachowaniami spo³ecznymi i wyborami. K. Piesiewicz (1997) zauwa a, e najwiêksz¹ pruderi¹ wspó³czesnoœci jest wstydzenie siê wstydu. Wstyd zaœ jest elementem cz³owieczeñstwa, godnoœci, znakiem transcendencji, czyli tego wszystkiego, co konstytuuje nasz byt. Autor ten ocenia, e wspó³czesna ikonosfera eruje na instynkcie podgl¹dactwa (s ). Wspó³czesna cywilizacja, wed³ug K. Piesiewicza, proponuje zastêpczy system wartoœci, bezpieczny, bez ryzyka, które wi¹ e siê z prawdziwym uczuciem. W tym kontekœcie na treœci przekazywane w pornografii mo na spojrzeæ, jako na te, które kreuj¹ nagoœæ bez ducha i po ¹dliwoœæ bez odpowiedzialnoœci; cz³owieka jako przedmiot, który mo e byæ u ywany przez technikê i innego cz³owieka. J. Melibruda przyjmuje, e mê czyzna wychowany w naszej kulturze jest przekonany, i sw¹ mêskoœæ musi udowodniæ i to w trzech obszarach: si³y fizycznej, zwyciêstwa, nieustannej walki i stosowania przemocy, w pracy zawodowej, w której bezwzglêdnie odnosi tylko sukcesy i w seksie, w którym ujawnia swoj¹ mêskoœæ tzn. dominacjê i si³ê. Producenci i dystrybutorzy pornografii nie chc¹ zauwa yæ, e s¹ inne mo liwe obszary mêskiego sukcesu, a mianowicie zdolnoœæ do kreacji, mi³oœci odpowiedzialnej, troskliwoœci, dawania a nie zmuszania i opiekowania siê a nie tylko domagania siê opieki ze strony innych. Podejmowany w procesie wychowania i samowychowania rozwój osobowoœci ma na celu ukszta³towanie okreœlonych struktur, mechanizmów i funkcji, które gwarantuj¹ bycie Cz³owiekiem. Do tych w³aœciwoœci nale y zaliczyæ: hierarchiczny system wartoœci: osobistych, spo³ecznych, religijnych; jednocz¹c¹ filozofiê ycia; samokontrolê; empatiê; umiejêtnoœæ nawi¹zywania braterskich i przyjaznych kontaktów z innymi; poczucie celu i sensu ycia; to samoœæ i poczucie w³asnej wartoœci; odpowiedzialnoœæ, odczucie bycia sprawc¹; poczucie wiêzi z innymi ludÿmi; poczucie wiêzi ze œwiatem transcendencji; umiejêtnoœæ pokonywania stresu, przeszkód i trudnoœci; umiejêtnoœæ rozwi¹zywania konfliktów i podejmowania decyzji. O systemie wartoœci, jego hierarchii i sile integrowania oraz ukierunkowania i motywowania ludzkich decyzji wnosimy na podstawie analizy obserwowanych wskaÿników zewnêtrznych, jak: czasu przeznaczanego na osi¹gniêcie celów wynikaj¹cych z preferencji danej wartoœci, np. mi³oœæ bliÿniego mo e motywowaæ do poœwiêcania czasu na pracê charytatywn¹; jêzyka, który s³u y wyra aniu wewnêtrznych prze yæ i nawi¹zaniu relacji z innymi ludÿmi czy œwiatem transcendentnym; rzeczy i symboli, którymi cz³owiek siê pos³uguje, informuj¹cych o tym, co cz³owiek ceni, co jest mu bliskie, co tworzy osobowy byt. Z licznych badañ socjologicznych i psychologicznych wynika, e Polacy ceni¹: szczêœliwe ycie rodzinne, mi³oœæ, przyjaÿñ, uczciwoœæ, sprawiedliwoœæ, pokój. Urzeczywistnianie tych wartoœci staje siê dziœ podstawowym zadaniem socjalizacji, wychowania oraz samowychowania. Urzeczywistniaæ wartoœci to kierowaæ siê nimi przy podejmowaniu decyzji, rozwi¹zywaniu konfliktów, planowaniu drogi yciowej, wykonywaniu obowi¹zków rodzinnych i zawodowych oraz wynikaj¹cych z innych ról spo³ecznych; myœleæ i dzia³aæ wed³ug wartoœci. Jest to mo liwe jedynie wtedy, gdy rozpozna siê istotn¹ treœæ wartoœci 18 S³u ba yciu I II/2000

19 w procesie intelektualno-emocjonalnego poznania i d¹ y siê do uwyraÿnienia sensu i treœci wartoœci, tak by nabra³y one mocy czynnika pobudzaj¹cego do myœlenia i dzia³ania. Gwarantem troski pañstwa o osobowy rozwój obywateli i czytelnym znakiem, e wymiar seksualnoœci w yciu spo³ecznym winien mieæ ludzkie a nie tylko biologiczne oblicze, jest oprócz prawnej regulacji pornografii ca³a praca wychowawcza z dzieæmi i m³odzie ¹ w domu, szkole, ró nych wspólnotach z udzia³em œrodków masowego przekazu. Literatura: E. Aronson, T. D. Wilson, R. M Akert: Psychologia spo³eczna. Serce i umys³, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznañ 1997 A. Bandura, Agresja wieku dorastania, PWN, Warszawa 1968 W. Damon, Moralnoœci uczymy siê od ma³ego w: Œwiat Nauki, nr 10 (98) 1999, s , t³um. El bieta Józefowicz D. Goleman: Inteligencja emocjonalna, Media Rodzina of Poznañ, Poznañ 1997 A. Go³¹b: Geneza procesów wartoœciowania w: J. Reykowski (red.) Teoria osobowoœci a zachowanie prospo³eczne, PAN, Warszawa 1978 T. Jêdras: Pornografia a przedmiotowe i podmiotowe traktowanie cz³owieka, ATK, Warszawa 1995 (praca magisterska) W³. Kopaliñski: S³ownik wyrazów obcych i zwrotów obcojêzycznych, PWN, Warszawa 1988 B. ozowska: Pornografia w opiniach studentów Wydzia³u Polonistyki UW, UW, Warszawa 1994 (praca magisterska) K. Piesiewicz: O wstydzie i nagoœci, w: Rozmowy na koniec wieku, Znak, Kraków 1997, str D. A. Scott: Pornografia. Jej wp³yw na rodzinê, spo³eczeñstwo, kulturê, Human Life International Europa, Gdañsk 1995 H. R. Showers: Mity i nieprawid³owe rozumienie pornografii to, o czym nie wiesz, mo e Ciê skrzywdziæ. Maszynopis powielony. Referat wyg³oszony na konferencji zorganizowanej przez Senat RP 5 maja 1998 J. Wojciechowski: Kodeks Karny. Komentarze. Orzecznictwo, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1997 (œródtytu³y pochodz¹ od redakcji) Miêdzynarodowe akty prawne przeciw pornografii J u na prze³omie XIX i XX wieku podjêto efektywne dzia³ania zmierzaj¹ce do ograniczenia pornografii. Ich wynikiem by³o stworzenie konwencji o zwalczaniu obiegu i handlu materia³ami pornograficznymi, któr¹ w 1929 roku podpisa³y w Genewie wszystkie licz¹ce siê pañstwa (z wyj¹tkiem Szwecji i Stanów Zjednoczonych) i przyjê³a 12 listopada 1947 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych. Dokument zwraca³ szczególn¹ uwagê na potrzebê ochrony dzieci i m³odzie y a dla pañstw-stron sta³ siê podstaw¹ do stworzenia restrykcyjnego prawa wewnêtrznego. Polska ratyfikowa³a Konwencjê Genewsk¹ 31 lipca 1929 roku, a poprawki, dokonane w niej po II wojnie œwiatowej, przyjê³a 12 listopada 1947 roku. Ten akt prawa miêdzynarodowego kszta³towa³ stosunek polskiego prawa karnego do pornografii. Oprócz tej konwencji istnieje jeszcze wiele innych miêdzynarodowych instrumentów i rekomendacji odnosz¹cych siê do dzieci i ich rodzin, maj¹cych chroniæ nieletnich przed wykorzystywaniem ich przez producentów materia³ów pornograficznych. Oto niektóre z nich: Konwencja Miêdzynarodowej Organizacji Pracy Nr 29 z 1930 roku w sprawie Wymuszonej lub Przymusowej Pracy; Powszechna Deklaracja Praw Cz³owieka z 1948 roku; Konwencja w sprawie Zwalczania Handlu Osobami i Wykorzystywania Prostytucji Innych z 1949 roku; Konwencja Miêdzynarodowej Organizacji Pracy Nr 105 z 1957 roku w sprawie Zniesienia Przymusowej Pracy; Miêdzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 roku; Miêdzynarodowy Pakt Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych z 1966 roku; Konwencja Miêdzynarodowej Organizacji Pracy Nr 138 z 1973 roku w sprawie Minimalnego Wieku dla Przyjêcia do Pracy; Konwencja z 1979 roku w sprawie Zniesienia Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet; Konwencja Praw Dziecka z 1989 roku; Œwiatowa Deklaracja w sprawie Warunków do Przetrwania, Ochrony i Rozwoju Dzieci z 1989 roku wraz z Planem Dzia³ania; Program Dzia³ania Komisji Praw Cz³owieka Narodów Zjednoczonych w sprawie Zapobiegania Sprzeda y Dzieci, Dzieciêcej Prostytucji i Dzieciêcej Pornografii z 1992 roku; Deklaracja Wiedeñska i Program Dzia³ania Œwiatowej Konferencji Praw Cz³owieka z 1993 roku; Deklaracja Narodów Zjednoczonych z 1993 roku w Sprawie Eliminacji Przemocy w Stosunku do Kobiet; Deklaracja z Kairu i Program Dzia³ania Œwiatowej Konferencji w sprawie Ludnoœci i Rozwoju z 1995 roku; Deklaracja Pekiñska i Platforma Dzia³ania Czwartej Œwiatowej Konferencji Kobiet z 1995 roku; Program Dzia³ania Komisji Praw Cz³owieka Narodów Zjednoczonych z 1996 roku w sprawie Zapobiegania Handlu Osobami i Wyzysku, Prostytucji Innych. Podobne inicjatywy podejmowa³o wiele instytucji o ró norodnym charakterze, np. Interpol, Œwiatowa Organizacja Turystyki (m.in. Oœwiadczenie Œwiatowej Organizacji Turystyki w sprawie zapobiegania Turystyce Seksualnej) czy Rada Europy (m.in. Rekomendacja nr R dotycz¹ca wyzysku seksualnego, pornografii i prostytucji oraz handlu dzieæmi i m³odzie ¹ pe³noletni¹). (oprac. na podst. referatu Teresy Janiny Ksok, naczelnik Wydzia³u Postêpowania S¹dowego Prokuratury Wojewódzkiej w Bia³ymstoku) S³u ba yciu I II/

20 P O R N O G R A F I I N I E! dr Wanda Pó³tawska Psychiatra, cz³onek Papieskiej Rady ds. Rodziny, Papieskiej Akademii Pro Vita oraz wspó³pracownik Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie Na antypodach cz³owieczeñstwa pornokultura Znani mi rodzice, przeczytawszy artyku³ w pisemku m³odzie owym, wystosowali skargê do prokuratora, ¹daj¹c ukarania redaktorów za szerzenie pornografii. Bieg³y s¹dowy, dr Zbigniew Starowicz wyda³ opiniê, e przedmiot zaskar enia nie jest pornografi¹ (która w polskim kodeksie karnym jest karalna), ale tylko scenami obscenicznymi... Dochodzenie umorzono, a rodzice pozostali bezradni wobec demoralizacji swych dzieci. Od czego wiêc zale y ocena, czy coœ jest czy nie jest pornografi¹? Jakie s¹ kryteria? Pornografia, wed³ug Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN (tom 9, Warszawa 1967), to pisma, druki, wizerunki i inne przedmioty wywo³uj¹ce u odbiorców podniecenie p³ciowe lub wp³ywaj¹ce na jego pobudzenie. W swej istocie pornografia polega na poni eniu wartoœci cz³owieka lub na jej zignorowaniu. W³aœciwie jest to rodzaj œwiêtokradztwa: coœ co jest traktowane jak skarb, jak dobro, jak œwiêtoœæ, zostaje zbezczeszczone. Pornografia jest obraz¹ dla ka dego, kto okreœlon¹ wartoœæ ceni, dlatego na stra y wartoœci powszechnie szanowanych stoi kodeks karny. Oczywiœcie, nie zawsze prawo takie jest przestrzegane, a w Polsce w tej dziedzinie panuje obecnie bezprawie. Wra liwoœæ lub niewra liwoœæ wobec wartoœci Wyczucie, czy jakiœ tekst, film lub zdjêcie nale y okreœliæ jako pornograficzne, zale y od indywidualnej wra - liwoœci i od kultury osobistej: im wy - sza kultura, tym wiêksza wra liwoœæ osoby prymitywne w ogóle nie percypuj¹ wartoœci. Skala prze ywania u ludzi jest zró nicowana i do rozumienia wartoœci trzeba po prostu wychowywaæ. Wy sze uczucia etyczne w dziecku trzeba wytworzyæ, wydobyæ. S³u y temu nie tylko jego najbli sze œrodowisko, ale ca³y klimat kulturowy, w którym yje. Szerzenie siê pornografii jest czu³ym wskaÿnikiem kultury danego narodu. Wra liwoœæ na piêkno i dobro mo na nie tylko wykszta³ciæ u cz³owieka, ale te odwrotnie, mo na j¹ zniszczyæ i stêpiæ, co oczywiœcie jest o wiele ³atwiejsze. Okresem szczególnej wra liwoœci jest m³odoœæ i wtedy te naj³atwiej zniszczyæ poczucie wartoœci. Istniej¹ wartoœci ogólnoludzkie i w³asne, osobiste, o których inni mog¹ nie wiedzieæ, ale sprawiedliwoœæ i kultura wymagaj¹, by ka dy szanowa³ zarówno wartoœci w³asne, jak i cudze, nawet jeœli ich nie rozumie to w³aœnie jest miar¹ kultury i tolerancji. ród³o szacunku dla wartoœci znajduje siê w szacunku dla samego cz³owieka i zale y od przyjêtego systemu oceny: im g³êbsze rozumienie cz³owieczeñstwa, tym g³êbszy szacunek. Je eli, jak dyktuje antropologia chrzeœcijañska, cz³owiek zosta³ stworzony przez Boga na Jego w³asny obraz, to ju sam fakt cz³owieczeñstwa jest podstaw¹ dla w³aœciwego traktowania cz³owieka i wszystkiego tego, co jest mu drogie. Szacunek dla cz³owieka jako osoby musi siê przenieœæ na jego cia³o, które przecie tê osobê objawia w œwiecie. Stosunek do cia³a jest wiêc warunkiem i sprawdzianem w³aœciwego stosunku do cz³owieka jako takiego. P³ciowa struktura cia³a w sposób szczególny domaga siê szacunku, gdy dziêki p³ciowoœci cz³owiek mo e prze- yæ wielkie wartoœci: cia³o bowiem jest zarówno narzêdziem mi³oœci jak i p³odnoœci ludzkiej. Je eli rozumie siê podstawowe wartoœci, jakimi s¹ mi³oœæ i rodzicielstwo, to wszystko, co s³u y realizacji tych wielkich spraw, powinno siê otaczaæ szacunkiem i g³êbi¹ tajemnicy. Popyt na pornografiê Ludzkie dzia³anie seksualne zwi¹zane jest z powo³aniem i wyborem drogi yciowej. Zjednoczenie dwojga powinno byæ ich wielkim prze yciem, ukrytym przed oczami, które mog³yby poni yæ to, co siê miêdzy nimi rozgrywa. Intuicja mi³oœci dyktuje ludziom w³aœciwy sposób zachowania w tej wielkiej i dziwnej chwili: zawsze te prze ycia s¹ ludzk¹ tajemnic¹ i ca³ej prawdy o tym, co siê wówczas dzieje, nikt nie zna. Cz³owiek, obna aj¹c tê rzeczywistoœæ, od razu j¹ niszczy i sprowadza do rzêdu spraw mniej wielkich i wa nych i ju to ujawnienie staje siê pornografi¹. Pe³nego wymiaru aktu seksualnego nie mo e pokazaæ ani film, ani choæby najbardziej szczegó³owy opis, gdy jest to rzeczywistoœæ wielowymiarowa, bo zaanga- owane jest nie tylko cia³o, ale ca³y cz³owiek, który ma cia³o, ale nim nie jest. Wszystkim wspólna jest œwiadomoœæ mam cia³o, ale nie jestem tylko cia³em. G³êbiê tego, co siê rozgrywa, trudno przekazaæ. Ujawnienie jedynie zewnêtrznej strony spotkania cia³ odbiera temu dzia³aniu cz³owieczeñstwo. Ukazanie tych treœci nie mo e nigdy byæ ukazaniem mi³oœci ani wiernoœci, ani adnych obiektywnych wartoœci. Na fotografii nie da siê odró niæ, czy jest to zbli enie dwojga g³êboko kochaj¹cych siê osób, czy akt kupiony za pieni¹dze w domu publicznym zewnêtrzne kryteria s¹ podobne. 20 S³u ba yciu I II/2000

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA RODZICÓW. Będąc odpowiedzialnym za wychowanie mojego dziecka, wyrażam zgodę na uczestnictwo. ... imię i nazwisko dziecka, klasa

DEKLARACJA RODZICÓW. Będąc odpowiedzialnym za wychowanie mojego dziecka, wyrażam zgodę na uczestnictwo. ... imię i nazwisko dziecka, klasa DEKLARACJA RODZICÓW wyrażam zgodę na uczestnictwo...... data i podpis DEKLARACJA RODZICÓW wyrażam zgodę na uczestnictwo...... data i podpis ZGŁOSZENIE SPRZECIWU wyrażam sprzeciw wobec uczestnictwa... ZGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

Wstêp: Czêœæ pierwsza: Wprowadzenie do m¹drego wychowania dzieci w domu i w przedszkolu 19

Wstêp: Czêœæ pierwsza: Wprowadzenie do m¹drego wychowania dzieci w domu i w przedszkolu 19 Wstêp: Co siê zmieni³o ostatnio w wychowaniu przedszkolnym O niepokojach rodziców i nauczycieli odnoœnie do wychowania oraz kszta³cenia ma³ych przedszkolaków Dlaczego treœci zawarte w kolejnych rozdzia³ach

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny dla dzieci i młodzieży

Program profilaktyczny dla dzieci i młodzieży Leśna ni 19.02.2014 r. Leśniańskie Towarzystwo Sportowe Przy OŚrodku Kultury i Sportu w Leśnej 59-820 Leśna ul Świerczewskiego 5 A; email: ltslesna@gmail.com http://ltslesna.futbolowo.pl RACHUNEK LTS przy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILKTYKI GIMNAZJUM NR 63 IM. LAUREATÓW NAGRODY NOBLA W POZNANIU

PROGRAM PROFILKTYKI GIMNAZJUM NR 63 IM. LAUREATÓW NAGRODY NOBLA W POZNANIU PROGRAM PROFILKTYKI GIMNAZJUM NR 63 IM. LAUREATÓW NAGRODY NOBLA W POZNANIU PROGRAM PROFILKTYKI Wychowanie to proces wspomagania wychowanka w rozwoju, ukierunkowanym na osiąganie pełnej dojrzałości w czterech

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

zywania Problemów Alkoholowych

zywania Problemów Alkoholowych Państwowa Agencja Rozwiązywania zywania Problemów Alkoholowych Konferencja Koszty przemocy wobec kobiet w Polsce 2013 Warszawa, 27 maja 2013 r. www.parpa.pl 1 Podstawy prawne Ustawa o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy.

Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy. Wiedza to władza! Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy. Po moich licznych rozmowach z ofiarami przemocy, postanowiłam

Bardziej szczegółowo

Agresja i przemoc wśród dzieci i młodzieży

Agresja i przemoc wśród dzieci i młodzieży Agresja i przemoc wśród dzieci i młodzieży Niewielu ludzi wie, że przemoc to nie to samo co agresja. Przemoc to szczególny rodzaj agresji. Przemoc - to wykorzystanie swojej przewagi nad drugim człowiekiem

Bardziej szczegółowo

SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W DĘBOWEJ ŁĄCE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W DĘBOWEJ ŁĄCE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W DĘBOWEJ ŁĄCE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI DĘBOWA ŁĄKA 2015 1 Profilaktyka jest chronieniem człowieka w rozwoju przed zagrożeniami i reagowaniem na nie. Celem jest

Bardziej szczegółowo

Witamy w przedszkolu

Witamy w przedszkolu Witamy w przedszkolu Wydanie: Biuro Szkolne Hafnarfjarðar 2005 Strandgötu 31 220 Hafnarfjörður tel: 555-5800 Fax: 585-5809 Adres internetowy: skolaskr@hafnarfjordur.is Zdjecia: Dzieci w przedszkolu Alfasteini

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015 Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 Załącznik do Uchwały Nr 47/IX/11 Rady Miejskiej Łomży z dnia 27 kwietnia.2011 r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 ROZDZIAŁ I

Bardziej szczegółowo

Co do zasady, obliczenie wykazywanej

Co do zasady, obliczenie wykazywanej Korekta deklaracji podatkowej: można uniknąć sankcji i odzyskać ulgi Piotr Podolski Do 30 kwietnia podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych byli zobowiązani złożyć zeznanie określające wysokość

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Studia I stopnia. Autor: Tomasz Frołowicz

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Studia I stopnia. Autor: Tomasz Frołowicz METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Autor: Tomasz Frołowicz LEKCJA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO TYPY I RODZAJE LEKCJI PEDAGOGICZNE CZYNNOŚCI NAUCZYCIELA I CZYNNOŚCI UCZNIÓW Wychowanie jest to sztuka, której nikt dotąd

Bardziej szczegółowo

Kolorowe przytulanki

Kolorowe przytulanki Innowacja pedagogiczna. Kolorowe przytulanki Autorki : mgr Małgorzata Drozdek mgr Wioletta Szypowska Założenia ogólne: Każdy rodzaj kontaktu ze sztuką rozwija i kształtuje osobowość człowieka. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. IX Liceum Ogólnokształcące im. C.K. Norwida W Częstochowie. Częstochowa, wrzesień 2013.

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. IX Liceum Ogólnokształcące im. C.K. Norwida W Częstochowie. Częstochowa, wrzesień 2013. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI IX Liceum Ogólnokształcące im. C.K. Norwida W Częstochowie Częstochowa, wrzesień 2013. I. PODSTAWA PRAWNA DO WPROWADZANIA DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH W SZKOLE II. WIZJA PROFILAKTYKI

Bardziej szczegółowo

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY LEKCJA 3 STRES POURAZOWY Stres pourazowy definicje Stres pourazowy definiuje się jako zespół specyficznych symptomów, które mogą pojawić się po przeżyciu ekstremalnego, traumatycznego zdarzenia. Są to

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Publiczne Gimnazjum w Gwdzie Wielkiej ul. Polna 21 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Publicznego Gimnazjum w Gwdzie Wielkiej rok szkolny: 2015/2016; 2016/2017; 2017/2018 Program został zaopiniowany na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

MĄDROŚĆ, WIARA i WYCHOWANIE. Koncepcja pracy Katolickiego Gimnazjum im. św. Jadwigi Królowej w Sandomierzu na lata 2015/2020

MĄDROŚĆ, WIARA i WYCHOWANIE. Koncepcja pracy Katolickiego Gimnazjum im. św. Jadwigi Królowej w Sandomierzu na lata 2015/2020 MĄDROŚĆ, WIARA i WYCHOWANIE Koncepcja pracy Katolickiego Gimnazjum im. św. Jadwigi Królowej w Sandomierzu na lata 2015/2020 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. 2004

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE. 1 Postanowienia ogólne

REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE. 1 Postanowienia ogólne Załącznik do Uchwały Nr 42/VI/2011 Rady Miejskiej w Myślenicach z dnia 31 marca 2011r. REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE 1 Postanowienia ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 5 lutego 2013 r.

ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 5 lutego 2013 r. Dz.U.2013.209 ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad ochrony małoletnich w audiowizualnych usługach medialnych na żądanie (Dz. U. z dnia

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Chcemy Pomagać, zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez: Piotra Sołtysa zwanego dalej fundatorem, aktem notarialnym sporządzonym

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli POZIOMY PRACY WYCHOWAWCZEJ I. PRACA WYCHOWAWCZA WYCHOWAWCY KLASY 1. Zapoznanie rodziców z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

Wolni od wszelkich nałogów, wolni od agresji

Wolni od wszelkich nałogów, wolni od agresji Wolni od wszelkich nałogów, wolni od agresji Podstawa do skonstruowania programu profilaktyki: ocena potrzeb i zasobów szkoły. I. Cele 1. Zwiększenie odporności na różnego rodzaju zagrożenia i tworzenie

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Fundacja Ścięgoszów, zwana dalej Fundacją ustanowiona przez Łukasza Perkowskiego Olgę Sobkowicz zwanych dalej fundatorami, aktem

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Grupy i czynniki ryzyka Komunikacja jako forma profilaktyki

Grupy i czynniki ryzyka Komunikacja jako forma profilaktyki Grupy i czynniki ryzyka Komunikacja jako forma profilaktyki mgr Anna Dolczewska Samela psycholog kliniczny, terapeuta tel.: 607 25 48 27 e-mail: samela@konto.pl WCZESNA ADOLESCENCJA 13 17 rok życia CENTRALNY

Bardziej szczegółowo

Świadomość, która obala stereotypy. Ewa Kucharczyk-Deja, Małgorzata Biadoń, ŚDS nr 2 w Warszawie

Świadomość, która obala stereotypy. Ewa Kucharczyk-Deja, Małgorzata Biadoń, ŚDS nr 2 w Warszawie Świadomość, która obala stereotypy Ewa Kucharczyk-Deja, Małgorzata Biadoń, ŚDS nr 2 w Warszawie Plan prezentacji 1. Jak to się zaczęło? 2. Komu to pomoże? 3. Choroby psychiczne stereotypy. 4. Opinie Polaków

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III I TREŚCI NAUCZANIA KLASA I SZKOŁY PODSTAWOWEJ Język obcy nowożytny. Wspomaganie dzieci w porozumiewaniu się z osobami,

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 3 do Programu profilaktycznego szkoły

Aneks nr 3 do Programu profilaktycznego szkoły Załącznik- tematyka zajęć profilaktycznych przyjętych do realizacji w bieżącym roku szkolnym zgodnych z podstawowymi kierunkami polityki oświatowej oraz założeniami rządowego programu Bezpieczna szkoła

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016 Załącznik do uchwały Nr 260/13 Rady Gminy Celestynów z dnia 26 marca 2013 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 w Gminie Opinogóra Górna.

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 w Gminie Opinogóra Górna. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 w Gminie Opinogóra Górna. Gminny Program profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2016-2020

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2016-2020 Załącznik do Uchwały Nr. Rady Gminy w Zaleszanach z dnia GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2016-2020 Zaleszany 2016 Strona 2 z 9 WSTĘP Przemocą

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia IDM Spółka Akcyjna w upadłości układowej z siedzibą w Krakowie na dzień 30 czerwca 2015 roku

Ogłoszenie o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia IDM Spółka Akcyjna w upadłości układowej z siedzibą w Krakowie na dzień 30 czerwca 2015 roku Ogłoszenie o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia IDM Spółka Akcyjna w upadłości układowej z siedzibą w Krakowie na dzień 30 czerwca 2015 roku Zarząd Spółki IDM Spółka Akcyjna w upadłości układowej

Bardziej szczegółowo

Codzienna szkolna przemoc

Codzienna szkolna przemoc Przemoc i agresja Czym jest przemoc? Wszelkie indywidualne i grupowe działania ograniczające czyjąś wolność- także wandalizm skierowany przeciw dobru publicznemu. O przemocy można mówić w wypadku, gdy

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach w roku szkolnym 2013/2014 WYMAGANIE PLACÓWKA REALIZUJE KONCEPCJĘ PRACY Bełżyce 2014 SPIS TREŚCI: I Cele i zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W LUBLINIE. Postanowienia ogólne

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W LUBLINIE. Postanowienia ogólne REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W LUBLINIE Postanowienia ogólne 1 Niniejszy Regulamin określa cele, zadania i organizację Rady Rodziców działającej w Szkole Podstawowej

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2015 rok. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Warszawa, 11 kwietnia 2016 roku Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie przyjmuje następujący porządek obrad: 1. Otwarcie Zgromadzenia,

Bardziej szczegółowo

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY 08 kwietnia 2014 r. Od dziś, 1 kwietnia 2014 r., przez najbliższe cztery miesiące, ubezpieczeni płacący składki emerytalne będą mogli zdecydować gdzie chcą gromadzić kapitał na przyszłe emerytury: czy

Bardziej szczegółowo

Mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów. M e d i a c j e r ó w i e ś n i c z e

Mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów. M e d i a c j e r ó w i e ś n i c z e Mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów M e d i a c j e r ó w i e ś n i c z e 1 Człowiek musi znaleźć taki sposób b rozwiązywania zywania konfliktów, który odrzuca wszelką zemstę,, odwet i agresję

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

Policja Śląska. Łzy wzruszenia podczas konferencji

Policja Śląska. Łzy wzruszenia podczas konferencji Policja Śląska Źródło: http://slaska.policja.gov.pl/kat/informacje/wiadomosci/94758,lzy-wzruszenia-podczas-konferencji.html Wygenerowano: Wtorek, 5 lipca 2016, 19:48 Łzy wzruszenia podczas konferencji

Bardziej szczegółowo

KOŚCIERZYNA, 09.10.2014 r.

KOŚCIERZYNA, 09.10.2014 r. LXI SESJA RADY POWIATU KOŚCIERSKIEGO KOŚCIERZYNA, 09.10.2014 r. Rada Powiatu Kościerskiego Przewodniczący Rady Powiatu Józef Modrzejewski Kościerzyna, dnia 30 września 2014 r. RZP-R.0002.14.1.2014 Pani/Pan.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 19 /2009 Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 20 kwietnia 2009 r.

Zarządzenie Nr 19 /2009 Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 20 kwietnia 2009 r. Zarządzenie Nr 19 /2009 Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 20 kwietnia 2009 r. w sprawie szczegółowego sposobu przeprowadzania służby przygotowawczej i organizowania egzaminu kończącego tę służbę

Bardziej szczegółowo

terapeutycznych w ramach projektu systemowego Szansa na rozwój realizowanego przez Miejski Ośrodek

terapeutycznych w ramach projektu systemowego Szansa na rozwój realizowanego przez Miejski Ośrodek 1 z 5 2012-08-01 14:24 Ogłoszenie powiązane: Ogłoszenie nr 163056-2010 z dnia 2010-06-10 r. Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia - Darłowo Zadanie I- terapia społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych z

Bardziej szczegółowo

- o zmianie o Krajowym Rejestrze Sądowym

- o zmianie o Krajowym Rejestrze Sądowym Warszawa, dnia 28 sierpnia, 2012 rok Grupa Posłów na Sejm RP Klubu Poselskiego Ruch Palikota Szanowna Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXXVI/298/10 Rady Gminy Dywity z dn. 15.02.2010r. NA 2010 ROK

Załącznik do uchwały Nr XXXVI/298/10 Rady Gminy Dywity z dn. 15.02.2010r. NA 2010 ROK Załącznik do uchwały Nr XXXVI/298/10 Rady Gminy Dywity z dn. 15.02.2010r. G M I N N Y P R O G R A M P R Z E C I W D Z I A Ł A N I A N A R K O M A N I I NA 2010 ROK Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 SPIS TREŚCI Wstęp... 3 Cele programu... 6 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas drugich...13 Ramowy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY Z analizy zjawiska przestępczości, demoralizacji nieletnich oraz

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję?

Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję? Opracowanie Grażyna Cybula Konsultant Regionalnego Ośrodka Metodyczno-Edukacyjnego Metis Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję? Procedury czyli zasady i kroki podejmowanych działań oparte

Bardziej szczegółowo

OBSZAR BADAŃ ROK 2000 ROK 2005 ZMIANY

OBSZAR BADAŃ ROK 2000 ROK 2005 ZMIANY Prezydent Miasta Legionowo zamówił badania dotyczące postaw młodzieży legionowskiej wobec uzależnień. Koordynatorem tego projektu jest Referat Zdrowia Publicznego i Spraw Społecznych. Badań dokonała Pracownia

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące prawidłowego wypełniania weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej

Zalecenia dotyczące prawidłowego wypełniania weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej Zalecenia dotyczące prawidłowego wypełniania weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej 1. Do wystawienia weksla in blanco umocowane są osoby, które w świetle ustawy, dokumentu założycielskiego i/lub odpisu

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny pracowni terapii zajęciowej prowadzonej w ramach działań Spółdzielni Socjalnej Pracownia Radości Kukułka w Nowej Soli

Regulamin organizacyjny pracowni terapii zajęciowej prowadzonej w ramach działań Spółdzielni Socjalnej Pracownia Radości Kukułka w Nowej Soli Regulamin organizacyjny pracowni terapii zajęciowej prowadzonej w ramach działań Spółdzielni Socjalnej Pracownia Radości Kukułka w Nowej Soli Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Organizacyjny

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej Doły -Marysińska w Łodzi Regulamin Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi I. PODSTAWY I ZAKRES DZIAŁANIA 1 Rada Nadzorcza działa na podstawie: 1/ ustawy z dnia 16.09.1982r. Prawo spółdzielcze (tekst

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 Koło Naukowe Prawa Medycznego, zwane dalej Kołem, jest dobrowolną organizacją studencką. Funkcjonuje na Wydziale Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji...

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... 21 Prokreacja, zdrowie reprodukcyjne, zdrowie prokreacyjne...

Bardziej szczegółowo

Egzemplarz bezp³atny.pl.aids.gov www ISBN 978-83-87068-37-0 Warszawa 2013

Egzemplarz bezp³atny.pl.aids.gov www ISBN 978-83-87068-37-0 Warszawa 2013 www.aids.gov.pl Totalny luz bez szko³y i rodziców. Jest to tak e okres sprzyjaj¹cy zawieraniu nowych, nie zawsze przemyœlanych znajomoœci. Jest bardzo prawdopodobne, e wœród osób, które spotkasz, bêd¹

Bardziej szczegółowo

Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa

Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa Żałoba Śmierć bliskiej osoby to dramatyczne wydarzenie. Nagła śmierć w wyniku morderstwa lub zabójstwa wywołuje szczególny

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr z dnia Dyrektora PCPR w Lublinie KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE ROZDZIAŁ I Zasady ogólne 1 1. Kodeks wyznacza zasady postępowania

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Rada Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Eurogalicja, zwana dalej Radą, działa na podstawie: Ustawy

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji do Żłobka nr 46 przy ul. St. Przybyszewskiego 70/72

Zasady rekrutacji do Żłobka nr 46 przy ul. St. Przybyszewskiego 70/72 Zasady rekrutacji do Żłobka nr 46 przy ul. St. Przybyszewskiego 70/72 w ramach realizacji projektu pt: Mama i tata wracają do pracy, a ja idę do żłobka Rekrutacja do Żłobka nr 46 będzie prowadzona z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej im. Michała Gwiazdowicza w Bądkowie

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej im. Michała Gwiazdowicza w Bądkowie PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej im. Michała Gwiazdowicza w Bądkowie Wstęp Program profilaktyczny obejmuje wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli

Bardziej szczegółowo