1 Dariusz Bugalski. Za: Szymkiewicz, 2006.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "1 Dariusz Bugalski. Za: Szymkiewicz, 2006."

Transkrypt

1 1 Dariusz Bugalski Czy media mogą się przydać w terapii społecznej? Kilka uwag dziennikarza o propagandzie i demokracji. (Prace Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego, tom 16: Profilaktyka społeczna i resocjalizacja (red. Jerzy Kwaśniewski), Warszawa 2010, s ). W poniższym tekście zająłem się mediami i niezrealizowaną przez nie funkcją resocjalizacyjną. Mam na myśli realizację wspólnotowej funkcji mediów w taki sposób, by wzmacniać więzi społeczne i w warunkach sprzyjających namysłowi poddawać rzeczywistość społeczną oglądowi oraz tak organizować i prowadzić debatę, by służyła ona społecznemu rozwojowi. Funkcje mediów Badacze mediów (Goban-Klas 1999) podkreślają, że podstawową funkcją mediów, być może nawet ważniejszą od zaspokajania potrzeby informacji, jest funkcja rozrywkowo-kompensacyjna 1. Dziennikarze radia i telewizji bardzo często zapraszają psychoterapeutów do udziału w programach. Terapia radiowa, czy terapia przez radio nie jest jednak przecież możliwa, o czym wielu z nas zapomina. Czy zatem użycie słowa terapia w odniesieniu do programów mediów elektronicznych jest prawomocne i sensowne? Z pewnością, o ile są one poświęcone problemom terapii. Czy dziennikarze mogą się podjąć terapii społecznej? W takim chyba tylko sensie, jaki zostanie opisany poniżej. Dodajmy do tego jeszcze jeden postulat i opatrzmy go trybem warunkowym: Dziennikarz facylitator podejmuje się terapii społecznej poprzez takie organizowanie przestrzeni debaty publicznej, gdy zaprezentowane zostanie możliwie szerokie spektrum etycznie i prawnie dopuszczalnych stanowisk i poglądów. O ile nie są one prezentowane i poddane osądowi publicznemu, stają się, jak pisze Arnold Mindell 2, postaciami ze snu, rolami-duchami, odszczepionymi i porzuconymi częściami doświadczenia, z którego nie korzystamy, więc tym uporczywiej domagają się one naszej uwagi, zwłaszcza w momentach kryzysu. Dla przykładu, gdy doświadczamy sytuacji zranienia, nasz świat rozpada się. Traumatyczne 1 W przypadku radia funkcja rozrywkowo-kompensacyjna jest najważniejsza dla 61% respondentów badacza, w tym potrzebę rozrywki deklaruje 50%, lekarstwa na stres i zmęczenie psychiczne 14%, a kompensacji samotności 9%. 2 Za: Szymkiewicz, 2006.

2 2 doświadczenie narusza podstawowe poczucie autonomii i integralności. Trawestując tytuł książki Bogny Szymkiewicz, zranione stany świadomości promieniują bólem, złością i prowadzą do nieświadomego używaniu w relacjach siły. Na scenie naszej psyche pojawiają się główne postacie dramatu: ofiara, mściciel, terrorysta, prześladowca, bohater i wybawca, by toczyć wojnę wszystkich ze wszystkimi. Dzieje się tak wtedy, gdy znajdą się poza Ja, które jednak może stać się metakomunikatorem. O ile obdarzy się je empatią 3, będziemy mogli skorzystać z ich zasobów. Mindell wypracował swoją koncepcję obejmując nią obszar psychiki, jednak odnosi się ona równie dobrze do rzeczywistości interpersonalnej. Przykładowo: wojnę określa on jako konflikt bez obecności metakomunikatora. Proces intra- i interpersonalny są jak dwie strony księżyca. Mindellowski paradygmat psychoterapii przekracza dominujący dziś paradygmat świeckiego kapłaństwa zainteresowanego rozwiązaniami odnoszącymi się do indywidualnej sytuacji klienta o dużych w każdym razie wystarczających, by opłacić sesje terapii - zasobach finansowych, a także społecznych i kulturowych. Zapominamy chętnie o ich znaczeniu kultywując mit merytokracji. Taki klient da sobie jakoś radę przy mniejszej lub większej pomocy psychoterapeuty. Poza polem jego uwagi pozostają ci, których zasoby nie pozwalają na skorzystanie z indywidualnej metody radzenia sobie ze stresem. To z kolei myśl wybitnego amerykański psychologa społeczności, Stevena E. Hobfolla, który nie może powstrzymać się od sarkazmu: Jak to miło, że modele poznawcze kładą nacisk na indywidualną interpretację; w przeciwnym razie psychologowie musieliby opuścić swoje przytulne gabinety i rozpocząć boje o zmiany społeczne, a takie działania przynoszą marne pieniądze i nie zapewniają prestiżu. (Hobfoll, 2006, 34). Głosy różnych, także tych pominiętych, nie wziętych pod uwagę aktorów procesu społecznego, potrzebują wysłuchania. Potrzebują wsparcia, jak sądzę, również od mediów. Zjawisko tabloidyzacji mediów Czerwone światło na kamerach i statywach mikrofonów sprawia, że rozpoczyna się gulgot indorów (Bunda 2006). Mikrofony i kamery roznoszą ten gulgot na cały kraj, a twarze gulgoczących widać/słychać w pełnej krasie. Media nie są niewinne. Poza zasięgiem kamer i mikrofonów indory stają się często miłymi ludźmi, w każdym razie chciałoby się w to uwierzyć. W polskiej rzeczywistości uzgodnionej 4 debata oznacza walkę do krwi ostatniej. Obowiązuje zasada wygrany - przegrany. Efektem takiej debaty bywa, że przegrywają wszyscy. Dlaczego tak się dzieje? Odpowiada za to m.in. zjawisko tabloidyzacji. Napisano bardzo wiele na temat zjawiska tabloidyzacji mediów, które w pogoni za 3 4 Mindell używa określenia druga uwaga. Termin Arnolda Mindella wybitnego psychoterapeuty, twórcy psychologii zorientowanej na proces.

3 3 wynikami słuchalności i oglądalności odnoszącymi się do naszego TGI 5 mierzonymi w kategoriach zasięgu oraz udziału w rynku naszej stacji przestają wypełniać rzetelnie rolę informacyjną. Tę nową rolę mediów określa w terminologii amerykańskiej słowo infotainment stanowiące zrost słów information oraz entertainment (w przybliżeniu: rozrywka ). Co charakterystyczne, infotainment jest często realizowany pod przykrywką działalności informacyjnej przez media pozycjonujące się na rynku jako czysto informacyjne. Wielu aktorów debaty publicznej, szczególnie polityków, wydaje się doskonale rozumieć zasady tej gry. Nasz wpływ na system społecznych przekonań i wzorów wymyka się często uwadze nas samych. A nie powinien, bo to kosztuje zbyt drogo. David Philips, socjolog z University of California w San Diego śledził fluktuacje samobójstw nastolatków porównując ich liczbę przed i po rozpowszechnieniu takich informacji. Wzrost liczby samobójstw wśród nastolatków w ciągu tygodnia od nadania tego rodzaju wiadomości był daleko większy niż można by to wyjaśnić na zasadzie przypadku (Praktanis, Aronson 2003, 131). Amerykę dotknęła głęboko również seria masowych zabójstw w szkołach: Pearl, West Paducah, Jonesboro, Edinboro, Fayetville, Springfield, Conyers i Littleton. Powodów tego zjawiska jest zapewne wiele. Oto jeden z nich: Chociaż relacje niewątpliwie przekazywały cierpienie i udręki, spowodowane tymi zabójstwami, to jednak przekazywały one także inną życiową prawdę: zamordowanie kolegów z klasy może zwrócić na ciebie uwagę całego narodu i jest sposobem radzenia sobie z problemami życiowymi (Praktanis, Aronson, 2003, s.132). Media ukazywały cierpienia i udręki, a jednak Dorobek nauk, które zajmują się badaniami na temat mechanizmów ewolucji zmieniły ramy, w których widzimy nasze doświadczenia. Jesteśmy poznawczymi skąpcami. Żeby zaoszczędzić nasze zasoby poznawcze posługujemy się heurystykami (np jednomyślności społecznej, niebezpieczeństwa, niedostępności, pewności siebie, wiarygodności to bodaj najpopularniejsze). Człowiek zwierzę skłonne do racjonalizacji z upodobaniem żeruje na frazesach. Rzadko nam się zdarza dekodować komunikaty stosując oba dostępne nam tryby/tory odbioru: peryferyjny i centralny. Pierwszy z nich to reakcje, często powierzchowne i bezrefleksyjne wiążące się z przekazem i jego kontekstem ( ). Do czynników peryferyjnych należą zaś na przykład: nastrój i stopień koncentracji odbiorcy, wygląd nadawcy i jego rzeczywista lub wyimaginowana kompetencja, hałasy, ton głosu, liczba powtórzeń przekazu. (Tokarz, 2006, 230). Toru centralnego używamy świadomie, by rozsądzić sensowność czyjejś argumentacji. Wymaga on bowiem sporego wysiłku. Główną przesłanką skuteczności przekazu jest zdolność wywołania przezeń u odbiorców przychylnych myśli i sądów na jego temat. Aby zjechać z toru peryferyjnego i wkroczyć na tor centralny muszą być spełnione pewne 5 Target Group Index, dosł.: Indeks grupy docelowej.

4 4 warunki. Jednym z nich jest motywacja, która wzrasta, gdy przekaz dotyczy osobistej sytuacji odbiorcy. Drugim - jego zdolność do przetworzenia komunikatu. Model szans na rozpracowanie przekazu Richarda Petty ego i Johna Caccioppo, czyli koncepcja dwóch torów perswazji właśnie kładzie akcent na ten drugi warunek. W sytuacji, gdy mieszkaniec Nowej Anglii wysłuchiwał w ciągu całego życia około 3000 kazań, najczęściej w rytmie tygodniowym, mógł je w spokoju ducha przemyśleć (jakie i czy w ogóle - wyciągał z nich wnioski, to inna sprawa). Natomiast dzisiejszy Amerykanin ogląda i wysłuchuje około siedmiu milionów samych tylko reklam. W dodatku coraz krótszych. W latach 80. ubiegłego wieku standardem długości spotu reklamowego było 45 sekund. Pomysł skrócenia go do 30 został początkowo wyszydzony przez twórców reklam. Dziś spotyka się coraz więcej spotów piętnastosekundowych. Czas, jak wiadomo, kosztuje. Nie chodzi tu bynajmniej wyłącznie o bardzo słone opłaty za emisję reklam. Szybkość przekazu perswazyjnego rozbraja bowiem kontrargumentację, w każdym razie, o ile odbiorcy nie są mocno zainteresowani jego treścią (badania Normana Millera z 1976 roku). Szybkość się opłaca, i to podwójnie. Jest ona szczególnie skuteczna, gdy reklama używa słabych argumentów, na przykład: Coca Cola to jest to. Nadawcy komunikatów propagandowych, czy to komercyjnych, czy politycznych, próbują do tego nie dopuścić. A jeśli ktoś ma do powiedzenia coś, co popiera mocnymi argumentami, sam chętnie zwalnia tempo przekazu, by pozwolić odbiorcy przekonać się, że jego tezy są racjonalne, jak dowodzą badania Moore a, Hausknechta i Thamarodana z 1986 r. (Doliński, 2003, 82-83). My, odbiorcy, dla naszej własnej korzyści, powinniśmy zwolnić i pewnie kroczyć przez życie po torze centralnym. O tym, jakie to trudne, można się z łatwością przekonać jeżdżąc: jeżdżąc po ulicach wielkich polskich miast z prędkością określoną przepisami. Natychmiast zostaniemy otrąbieni: Tu nie tor centralny! Szybciej! Szybciej to tytuł fascynującej książki Jamesa Gleicka, opis rwących fal wzburzonej rzeki prędkości niosącej nas tam, gdzie chce. Jednym z najgłośniejszych badań psychologicznych ostatnich lat był eksperyment Roberta Zajonca (1994). Wśród przepływających na ekranie obrazów co kilka minut pojawiał się chiński ideogram. Badanego proszono o odpowiedź, czy kojarzy mu się on z czymś przyjemnym, czy nieprzyjemnym. Tuż przed pojawieniem się tego znaku na ekranie wyświetlano na nim przez 4 milisekundy uśmiechniętą lub wykrzywioną twarz. Okazało się, że nawet tak niesłychanie krótka ekspozycja tego obrazka wpływała na ocenę towarzyszącego mu symbolu. Z doświadczenia Zajonca, które było następnie wielokrotnie modyfikowane przez kolejnych badaczy, nie wynika, że bodźce podprogowe mają znaczący wpływ na nasze decyzje konsumenckie (tym mianem określam również decyzje polityczne), ponieważ w normalnych warunkach bodźce podprogowe zderzają się z tak gigantyczną ilością innych informacji, że są jak papierowy okręcik na wzburzonym oceanie. Z badań Zajonca wynika jednak przesłanie następujące: Nie trzeba wiedzieć, że się coś lubi, by to lubić (Zajonc 1985, 27-72).

5 5 Badania wielu psychologów współczesnych spowodowały, że udało nam się pozbyć nieuzasadnionego mniemania o własnej racjonalności. Nagroda Nobla (2000) dla Kahnemana za sformułowanie teorii perspektywy, zgodnie z którą subiektywna wartość straty jest ponaddwukrotnie większa od wartości przypisywanej zyskowi o takiej samej wartości obiektywnej, stanowi społeczny wyraz akceptacji nowego paradygmatu w badaniach nauk społecznych. Nie jesteśmy tak racjonalni, jak nam się do tej pory wydawało. Zobaczyliśmy wreszcie w lustrze swoją twarz: po kim mam podwójny podbródek po jakim żarłoku gdy cała moja dusza wzdychała do ascezy dlaczego oczy osadzone tak blisko wszak to on nie ja wypatrywał wśród chaszczy najazdu Wenedów uszy odstające dwie muszle ze skóry zapewne spadek po praszczurze który łowił echo dudniącego pochodu mamutów po stepie czoło niezbyt wysokie myśli bardzo mało - kobiety złoto ziemia nie dać się strącić z konia (Herbert 1974, 5) Nie oznacza to bynajmniej nie musi oznaczać że używając słów Poety: Przegramy turniej z twarzą. Czy z tych zmagań można z twarzą wyjść? Czy media mogą nam w tym pomóc? Czy spróbujemy wykorzystać je do tego, do czego mogą być przydatne: do definiowania rzeczywistości społecznej i nadawania tym znaczeniom sensu w taki sposób, by jak apelują podręczniki negocjacji i zarządzania - osiągnąć sytuację win-win? Grajmy nimi tak, by nie przegrać. Co to oznacza? W perspektywie społecznej między innymi postulat nieulegania pokusie cynizmu. Język współczesnej propagandy politycznej i komercyjnej, wobec którego często czujemy się bezradni, powodować może i powoduje przekonanie o tym, że nie warto uczestniczyć. Przy okazji kolejnych wyborów wylewa się Bałtyk słów, łez i atramentu na niedojrzałe społeczeństwo, które nie dorosło do demokracji. Dobrze, jeśli te gorzkie żale są szczere. Te słowa i te czyny, a właściwie ich brak - bywają bowiem wyrazem postawy cynicznej. Oto jeden z podstawowych problemów współczesnych demokracji 6 : kryzys uczestnictwa, zawiniony, w każdym razie częściowo, przez media, które nie sprawdzają się w roli tworzenia ram debaty publicznej. Sprawa 6 Bynajmniej, nie tylko polskiej demokracji. O kryzysie demokracji amerykańskiej wyrażającej się spadkiem frekwencji wyborczej i osłabieniem udziału w życiu lokalnych społeczności pisze wielu wybitnych intelektualistów amerykańskich, dla przykładu: Barber, Rifkin, Zimbardo, Stiglitz. W krajach Europy, a właściwie w krajach starej Unii jest na razie nieco lepiej.

6 6 jest oczywiście bardziej złożona i nie wszystko zależy od dziennikarzy tworzących program i prowadzących debatę. Aby mieć poczucie, ze zrobiliśmy wszystko, co do nas należy, powinniśmy jednak dołożyć wszelkich starań, by samemu nie stosować manipulacji i nie narażać widzów/słuchaczy na manipulatorskie zabiegi zaproszonych do studia gości. Dochowanie wszelkich starań to parafraza zapisu zawartego w pierwszym punkcie Karty Etyki Mediów. Stanowi ona zespół zobowiązań środowisk dziennikarzy, wydawców, producentów i nadawców do spełnienia postulatów, kolejno: prawdy, obiektywizmu, oddzielenia informacji od komentarza, uczciwości, szacunku i tolerancji, pierwszeństwa dobra odbiorcy, wolności i odpowiedzialności. Wszystkie te wartości, nie tylko prawda słusznie wymieniona w Karcie na pierwszym miejscu, są zagrożone wtedy, gdy propaganda zajmuje miejsce argumentacji i perswazji. My, zarówno odbiorcy jak i twórcy komunikatów medialnych, jesteśmy wystawieni na tę groźbę w wieku propagandy szczególnie mocno. Zwłaszcza, że przecież i na tym polu działają mechanizmy samosprawdzającej się przepowiedni. Kreowane przez media wzorce i modele zachowań przyjmują się szybko i są dość trwałe. Postulat dawniej warsztatowy staje się, moim zdaniem, ważnym postulatem etycznym. Pewne wartości i przekonania sprzyjają postępowi ekonomicznemu i demokracji. Wprawdzie są one dość stabilne w czasie, nabyte w doświadczeniach historycznych i politycznych, zakotwiczone w religii i przejawiające się w kulturze, to jednak powoli mogą się zmieniać.( )Można znaleźć w literaturze pogląd, że najważniejsza dla rozwoju kraju jest mentalność specyficznych grup społecznych, na przykład elity politycznej, elity ekonomicznej czy nauczycieli osób socjalizujących młode pokolenie. Polskie społeczeństwo jest dzisiaj bardzo zróżnicowane mentalnie. Sądzę, że skala i szybkość rozwoju Polski w dużej mierze zależeć będą od tego, jakie wartości i poglądy będą lepiej i częściej publicznie artykułowane przez opiniotwórcze środowiska (Skarżyńska 2005, 87). Tą wypowiedzią wybitnej psycholożki społecznej, zajmującej się wpływem przekonań dotyczących świata i ludzi na jakość życia chciałbym opatrzyć jak mottem kilka uwag na temat relacji mediów i wzorców kulturowych. Dowodów empirycznych na to, że społecznie podzielane wartości są motorem lub hamulcem rozwoju kraju dostarczają m.in. prace Roberta Putnama (1995), Francisa Fukuyamy (1997), Shaloma Schwartza (2001). Dla przypomnienia kilka podstawowych wskaźników rozwoju społecznego. Społecznego a zatem wykraczającego poza ramy ekonomii i wskaźnik PKB, jedyny, do którego uczestnicy polskich debat medialnych podchodzą z atencją. Inne, jeśli się już pojawią, są traktowane protekcjonalnie jako lewicowe. Wymieńmy kilka z nich: HDI(Human Development Index, Wskaźnik Rozwoju Człowieka) przygotowany w ramach Programów Rozwojowych Narodów Zjednoczonych (UNDP) odnosi się do idei zrównoważonego rozwoju i został skonstruowany na podstawie trzech głównych parametrów: oczekiwanej długości życia, poziomu skolaryzacji oraz

7 7 przeciętnego dochodu na głowę mieszkańca przeliczonego ze względu na koszty utrzymania w danym kraju. Aby lepiej uchwycić mało zróżnicowany przez HDI obraz pierwszej i ostatniej pięćdziesiątki krajów świata wprowadzono HPI (Human Poverty Index, Wskaźnik Ubóstwa). Najbogatsze państwa opisuje HPI-2 oparty na parametrach: prawdopodobieństwa niedożywia do sześćdziesiątki i wskaźnikach: analfabetyzmu funkcjonalnego, nierówności podziałów dochodu w społeczeństwie oraz wykluczenia społecznego. Wskaźnik Giniego ukazuje poziom nierówności społecznych. Uzupełniający w stosunku do HDI Wskaźnik Osiągnięć Technologicznych (Technology Achievement Index, TAI) informuje o zaawansowaniu technologicznym danego kraju mierzonym liczbą patentów, wielkością honorariów i opłat licencyjnych za wynalazki, dyfuzją technologii oraz stanem umiejętności mieszkańców umożliwiających im korzystanie z tych zasobów). Miarą osiągnięć szkolnych są międzynarodowe testy PISA (Program for International Student Assessment, Międzynarodowy Program Oceny Uczniów). CPI (Corruption Perception Index) opisuje spostrzeganą korupcję. Wszystkie porównywanie wskaźniki określające zbiorczo zaawansowanie cywilizacyjne, są dostępne dla 24 krajów. Przodują: Finlandia, Szwecja, Japonia, Kanada i Australia. Polska, Brazylia i Meksyk zamykają stawkę. Znajomość tych wskaźników i zestawień wśród odbiorców mediów jest bardzo niska. Dla porównania: gdy wyniki drugiego testu PISA okazały się w Niemczech (znacznie) słabsze niż pierwszego, odbyła się w tym kraju bardzo ożywiona wielotygodniowa (!) debata publiczna. Wśród międzynarodowych badaczy wartości i przekonań ważne miejsce zajmują Ronald Ingelhart oraz Geert Hofstede. Pierwszy z nich umieszcza społeczne wartości mieszkańców ponad sześćdziesięciu krajów świata na dwóch osiach: materializm vs. postmaterializm ( przeżycie vs. jakość życia) oraz rodzaju uznawanego autorytetu (świecko-racjonalistyczny vs. tradycyjny). Hofstede ukazuje pięć wymiarów: indywidualizm-kolektywizm, dystans władzy, tolerowania dwuznaczności, męskości-kobiecości, orientacji czasowej. (Lewicka, 2005, 5-35) Badacze porównujący poziom rozwoju cywilizacyjnego i rodzaj wyznawanych wartości społecznych są zgodni: niektóre z nich sprzyjają rozwojowi ekonomicznemu i społecznemu, inne nie. Jeśli chodzi o indywidualizm i postmaterializm: Stephen Young, Dyrektor Wykonawczy Okrągłego Stołu w Caux, międzynarodowej sieci liderów biznesu, która wypracowała w 1986 r. pierwsze porozumienie dotyczące zasad etycznego biznesu powołuje się na badania Johna P. Kottera oraz Jamesa L. Hesketta z Harvard Business School (1992) oraz Simona Webleya i Elise Moore z Institute of Business Ethics (2003) 7, które potwierdzają tezę Mc Clelanda i Wintera (1969), 7 Young 2005, s. 5. Young przytacza również przykłady spektakularnych katastrof finansowych, z bankructwem włącznie, wielkich firm, których menedżerowie łamali zasady etyki: Enron, Tyco, WorldCom, Adelphia Communications, Dynegy, Xerox, Sotheby s, Christie s, Merril Lynch, Ford, JP Morgan Chale, ABB, Vivendi- Universal, Ahold, Global Crossing.

8 8 że sukces ekonomiczny wykazują te grupy społeczne, które nie tylko charakteryzują się silną motywacją osiągnięć, ale i dążą do wspólnego, ponadosobistego dobra i mają poczucie odpowiedzialności publicznej (Skarżyńska 2005, 73). Sposób myślenia o moralności i rygoryzmie prawnym: Polacy deklarują wyższy niż inne społeczeństwa rygoryzm w sferze moralności obywatelskiej, co jest pochodną ogólnego rygoryzmu moralnego. W społeczeństwach zaś trwale rozwijających się zarówno normy społeczne, jak i obowiązujące prawo nie są nadmiernie surowe. Dzięki temu społeczeństwo akceptuje prawo, a ono samo jest lepiej egzekwowane. Natomiast w krajach, w których obserwuje się długie okresy stagnacji gospodarczej, stwierdza się wyraźną odrębność niezwykle szczytnych idei i deklaracji zasad od norm codzienności.( ) Łatwiej jest nam tworzyć utopijne wizje bezgrzesznego społeczeństwa niż praktykować i rozwijać codzienne cnoty, takie jak solidność, uprzejmość, punktualność i szanowanie zobowiązań. Właściwości te stanowią podstawę etyki produktywności i są wysoko cenione w społeczeństwach wysoce rozwiniętych (Skarżyńska 2005, 80). Dystans do władzy: Dlaczego samoloty Koreańskich Linii Lotniczych na przełomie wieków rozbijały się jeden po drugim? Pisze o tym w fascynujący sposób Malcolm Gladwell (2005, ). Nie dlatego, że maszyny te zostały wyciągnięte ze składu złomu. I nie dlatego, że ich piloci byli źle wyszkoleni. Dlaczego? Z powodu nieumiejętności przekroczenia przez ich załogę ograniczeń, które narzuca wysoce zhierarchizowana kultura koreańska. Podczas lotu, który odbywa się w trudniejszych niż zwykle warunkach, gdy uwaga kapitana jest całkowicie pochłonięta pilotowaniem, potrzebuje on wsparcia podwładnych. Ci zaś nie są w stanie sformułować innych komunikatów niż oparte na aluzjach. W kulturze tej odpowiedzialność za zrozumienie wypowiedzi leży po stronie odbiorcy, a nie nadawcy. Odbiorca zaś, w tym wypadku kapitan, nie jest w stanie zrozumieć jej subtelności w chwili, gdy walczy o to, by dolecieć na lotnisko na oparach benzyny. W rezultacie ostatnie słowa zapisane w czarnej skrzynce samolotu, który wpadł do morza mogą być i były następujące: Panie kapitanie. Toniemy. Widzę, odpowiada kapitan. Gladwell opisuje jednak możliwości pokonania tych ograniczeń. Efektem szkoleń prowadzonych przez Amerykanów (kultura o małym dystansie władzy) wpajali Koreańczykom procedury komunikacyjne, których celem było spłaszczenie hierarchii (chociażby nakaz zwracania się do zwierzchnika po imieniu norma w cywilnym lotnictwie amerykańskim, a odtąd również w koreańskim) stało się to, że samoloty koreańskie przestały ulegać katastrofom. Co więcej, koreańscy piloci, a nawet znajdujący się na samym dole hierarchii pokładowej nawigatorzy, są bardzo chętnie zatrudniani przez amerykańskich przewoźników z powodu swego profesjonalizmu wysokiej klasy. Dystans władzy w Polsce, co nie stoi w sprzeczności z wysokimi wskaźnikami naszego

9 9 indywidualizmu, jest duży. Przyjrzyjmy się procedurom panującym w naszych sądach, zachowaniu lekarzy wobec pacjentów (i pacjentów wobec lekarzy!) w szpitalach, feudalnym obyczajom panującym na wielu polskich uczelniach. Dodajmy do tego wysoki wskaźnik autorytaryzmu, który w latach 90. ubiegłego wieku jeszcze wzrósł (i to w dodatku w środowiskach inteligenckich!) oraz niebywale niski poziom zaufania społecznego. Poziom optymizmu: Jesteśmy pesymistami i optymistami równocześnie ( patrz poziom tolerowania dwuznaczności) Nie wierzymy, że coś dobrego nas może spotkać (tzw. pesymizm ekspansywny) i jesteśmy przekonani, ze uda nam się uniknąć pewnych negatywnych zdarzeń życiowych (optymizm obronny). Mario Grondona twierdzi zaś, że prorozwojowy jest tylko optymizm ekspansywny, czyli taki, który kojarzy osobiste powodzenie z własnymi działaniami. (Grondona 2003, ). Tolerowanie dwuznaczności: Polska jest jedynym krajem europejskim, w którym panuje przekonanie, że kryteria odróżniania dobra od zła są absolutne i niezmienne. Zgodnie z pracami Richarda Floridy i Charlesa Landry ego na temat kapitału twórczego, te społeczeństwa, które charakteryzuje większa różnorodność, odnoszą większe sukcesy. Potwierdzają to również badania zebrane przez Jamesa Surowieckiego w książce The Wisdom of Crowds (Mądrość tłumów). Te przykłady określają kontekst funkcjonowania mediów w Polsce i obok opisanej wyżej dominacji retoryki propagandy tłumaczą niski poziom debaty publicznej. My, ludzie mediów, działamy w ramach takiej oto kultury organizacyjnej, by odnieść to określenie z dziedziny zarządzania do stanu świadomości społecznej. Kulturę organizacyjną można jednak zmieniać. Często z sukcesem (koreańscy nawigatorzy). W tym pokładam nadzieję. W tym widzę szansę polskich mediów, zwłaszcza mediów publicznych, na które ustawodawca nałożył wszak obowiązki: rzetelnego ukazywania całej różnorodności wydarzeń i zjawisk w kraju i za granicą, sprzyjania swobodnemu kształtowaniu się poglądów obywateli oraz formowaniu się opinii publicznej, umożliwiania obywatelom i ich organizacjom uczestniczenia w życiu publicznym przez prezentowanie zróżnicowanych poglądów i stanowisk oraz wykonywanie prawa do kontroli i krytyki społecznej. 8 Prezentacja prorozwojowych idei to jednak zbyt mało, o ile nie będzie się ona odbywała w ramach adekwatnej sytuacji komunikacyjnej. Studio radiowe lub telewizyjne jest często w mediach definiowane jako miejsce, w którym odbywa się publicznie konflikt. Zaproszeni goście dobierani są więc często według kryterium konfliktowości właśnie, a nie według innych kryteriów. Rezultatem takiego określenia ram, w które wpisane zostanie to, co się stanie później (perswazja wstępna jest pierwszą techniką wywierania wpływu) jest faktoidyzacja i tabloidyzacja mediów. Nie twierdzę, że dziać się to musi koniecznie na poziomie świadomym. W wielu przypadkach te ramy przed-perswazji ustalone są na podstawie tego, co każdy przecież wie i co 8 Ustawa o Radiofonii i Telewizji z 29 XII 1992, DZ.U

10 10 wszyscy uważają za oczywiste. Taka definicja ram sytuacji komunikacyjnej wspomaga i jest legitymizowana przez Weberowskie rozumienie władzy jako zdolności przeprowadzania swej woli, nawet wbrew oporowi innych. Jest to konfliktowe pojmowanie władzy związane z usankcjonowanym przymusem i zależnością społeczną. Prowadzi to do postrzegania władzy jako gry o sumie zerowej: im więcej dla mnie, tym mniej dla ciebie. Weberowska koncepcja jest kontestowana przez twórców projektu demokracji deliberatywnej. Władza jest przez nich traktowana jako zbiorowy potencjał i zbiorowe osiągnięcie. Najważniejszy postulat demokracji deliberatywnej to postulat wypracowywania decyzji w toku swobodnej debaty (deliberacji właśnie) obywateli. Dążą oni do wypracowania konsensu, a jeśli pełna zgoda jest niemożliwa do osiągnięcia, próbują przynajmniej zbliżyć stanowiska i zdefiniować obszary porozumienia i niezgody oraz obszarów kontrowersji, możliwych do uzgodnienia w przyszłości. Deliberacja to podawanie swoich racji i uzasadnień oraz wysłuchanie racji innych. To co najmniej życzliwe i nieuprzedzone zapoznanie się z nimi. Nie ma w niej miejsca na epatowanie statusem materialnym czy politycznym (Wasilewski 2007). Deliberacja nie jest lekiem na całe zło. Stanowić może jednak użyteczny wzorzec debaty, również debaty medialnej. Rola facylitatora zaś jest prawie nieobecnym w polskich mediach paradygmatem dziennikarskim. O możliwości takiego zdefiniowania debaty publicznej zapomnieliśmy. Zapomnieliśmy: bo przecież ten wzorzec bywał u nas (nie) realizowany w epoce I Rzeczypospolitej. Bibliografia: Barber B., (2005). Imperium strachu, Warszawa: Wydawnictwo Literackie Muza. Bendyk E., Żakowski J., Miłuj geja swego, Polityka, nr23(250), 2005 Bunda M., Dialog gulgoczących indorów. Rozmowa z prof. Bohdanem Wasilewskim, psychiatrą, o tym, na co chorujemy jako społeczeństwo. Polityka, nr 44 (2578), Chomsky N., (2005). Hegemonia albo przetrwanie. Amerykańskie dążenie do globalnej dominacji, Warszawa: Wydawnictwo Studio Emka. Doliński D., (2003). Psychologiczne mechanizmy reklamy, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Hobfoll, S.E., (2006). Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Praktanis A., Aronson E., (2003). Wiek propagandy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Domosławski A., (2007). Ameryka zbuntowana. Siedemnaście dialogów o ciemnych stronach imperium wolności, Warszawa: Świat Ksiażki. Fukuyama F., (2003). Zaufanie. Kapitał społeczny a droga do dobrobytu, Warszawa-Wrocław, Wydawnictwo Naukowe PWN. Geller V., (1996). Creating Powerful Radio, New York: M Street Publications. Gladwell M., (2009). Poza schematem. Sekrety ludzi sukcesu, Kraków: Wydawnictwo Znak. Gleick J. (2003). Szybciej. Przyspieszenie niemal wszystkiego. Poznań: Wydawnictwo Zysk i Spółka. Goban-Klas T., (1999), Media i komunikowanie masowe. Teorie i analizy prasy, radia, telewizji i Internetu, Warszawa: Grondona M., (2003). Kulturowa typologia rozwoju gospodarczego. W: Harrisom L.,, Huntington. (red.), Kultura ma znaczenie, Poznań: Wydawnictwo Zysk i Spółka. Herbert Z., (1974), Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz. W: Herbert, Z., Pan Cogito, Warszawa: Czytelnik. Hermanowski, M., Kubaczewska, W., (2008). Radio. Historia i współczesność, Poznań: Ośrodek Badania Rynku Sztuki Współczesnej. Levinson P., (1999). Miękkie ostrze. Naturalna historia i przyszłość rewolucji informacyjnej, Warszawa: Wydawnictwo

11 Literackie Muza. Lewicka M., (2005). Polacy sa wielkim i dumnym narodem, czyli nasz portret (wielce) zróżnicowany. W: Drogosz M., (red.), Jak Polacy przegrywają, jak Polacy wygrywają, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne). Pinker. S., (2005). Tabula rasa. Spory o naturę ludzką, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Putnam R., Bowling alone: America s declining social capital, Journal of Democracy, 6, Reykowski, J., (red.), (2007). Konflikt i porozumienie, Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej Academica. Rifkin, J., (2005). Amerykańskie marzenie. Jak europejska wizja przyszłości zaćmiewa American Dream, Warszawa: Wydawnictwo Nadir Rosenberg M., B., (2003). Porozumienie bez przemocy. O języku serca, Warszawa: Wydawnictwo Jacek Santorski. Schwartz S., (2001), Wartości. W; Hewstone, M., Monstead A., (red.), Encyklopedia Blackwella. Psychologia społeczna (s ), Warszawa: Wydawnictwo Jacek Santorski. Skarżyńska K., (2005). Czy jesteśmy prorozwojowi? Wartości i przekonania ludzi a dobrobyt i demokratyzacja kraju, W: Drogosz M., (red.), Jak Polacy przegrywają, jak Polacy wygrywają, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Stiglitz J., E., (2006). Szalone lata dziewięćdziesiąte, Warszawa: Szymborski K., Jarmark idei, Polityka. Niezbędnik inteligenta, nr 11(2495), Szymkiewicz B., (2006), Zranione stany świadomości. O bólu, złości i nieświadomym używaniu siły w relacjach, Warszawa: Wydawnictwo Psychologii i Kultury. Tokarz, M., (2006). Argumentacja, perswazja, manipulacja, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Ustawa o radiofonii i telewizji, Dziennik Ustaw 1993 nr 7. Wasilewski J., (2007). Czy demokracja deliberatywna naprawi współczesną demokrację. W: Reykowski, J., (red.), Konflikt i porozumienie, Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej Academica. Wasilewski, J., (2006), Retoryka dominacji, Warszawa: Wydawnictwo Trio. Young S., (2005), Etyczny kapitalizm. Jak na powrót połączyć prywatny interes z dobrem publicznym, Warszawa: Metamorfoza. Zajonc R.,B.,(1985). Uczucia a myślenie: nie trzeba się domyślać, by wiedzieć, co się woli. Przegląd Psychologiczny, 28. Zimbardo P., (2008), Efekt Lucyfera Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 11

CZY MEDIA MOGĄ SIĘ PRZYDAĆ W TERAPII SPOŁECZNEJ? KILKA UWAG DZIENNIKARZA O PROPAGANDZIE I DEMOKRACJI

CZY MEDIA MOGĄ SIĘ PRZYDAĆ W TERAPII SPOŁECZNEJ? KILKA UWAG DZIENNIKARZA O PROPAGANDZIE I DEMOKRACJI Dariusz Bugalski CZY MEDIA MOGĄ SIĘ PRZYDAĆ W TERAPII SPOŁECZNEJ? KILKA UWAG DZIENNIKARZA O PROPAGANDZIE I DEMOKRACJI Streszczenie Analizowano czynniki sprzyjające i utrudniające wzmacnianie przez media

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Art. 54.1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. 2. Cenzura prewencyjna

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości

Kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości 2010 Beata Glinka, Wydział Zarządzania UW Kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości Warszawa, 02.12.2010 Badania przedsiębiorczości - perspektywy Perspektywa ekonomiczna vs perspektywa kulturowa Od badań

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Test inteligencji emocjonalnej. Katarzyna Thomas

Test inteligencji emocjonalnej. Katarzyna Thomas Test inteligencji emocjonalnej Wykresy i liczby 2013-08-01 Poufne Normy: Poland 2010 Niniejszy raport zawiera informacje i wskazówki pomocne przy rozwijaniu wiedzy i świadomości dotyczącej inteligencji

Bardziej szczegółowo

5/19/2015 PODSTAWOWE DEFINICJE TEORIE MEDIÓW ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

5/19/2015 PODSTAWOWE DEFINICJE TEORIE MEDIÓW ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU dr Agnieszka Kacprzak PODSTAWOWE DEFINICJE ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU formy komunikacji, które mają za zadanie dotrzeć do masowego odbiorcy (np. telewizja, gazety, czasopisma, radio,

Bardziej szczegółowo

45 h wykład, 15 h laboratorium 6 ECTS egzamin, zal. z oceną Przedmioty z zakresu nauk podstawowych

45 h wykład, 15 h laboratorium 6 ECTS egzamin, zal. z oceną Przedmioty z zakresu nauk podstawowych Załącznik Nr 1.11 pieczątka jednostki organizacyjnej OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Nazwa

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Martyniak INSTYTUT SOCJOLOGII UW. IV Kongres Mobilności Aktywnej września 2013, GDAŃSK. Rola mediów w kreowaniu rzeczywistości

Krzysztof Martyniak INSTYTUT SOCJOLOGII UW. IV Kongres Mobilności Aktywnej września 2013, GDAŃSK. Rola mediów w kreowaniu rzeczywistości INSTYTUT SOCJOLOGII UW IV Kongres Mobilności Aktywnej 12-13 września 2013, GDAŃSK Rola mediów w kreowaniu rzeczywistości Plan prezentacji. 1. ROLA- OCZEKIWANIA ODBIORCÓW 2. OCENA ROLI 3. ROLA DLA INTERNAUCI

Bardziej szczegółowo

SKANDYNAWSKI STYL ZARZĄDZANIA. (Kultura narodowa i organizacyjna- model Geert Hofstede)

SKANDYNAWSKI STYL ZARZĄDZANIA. (Kultura narodowa i organizacyjna- model Geert Hofstede) SKANDYNAWSKI STYL ZARZĄDZANIA (Kultura narodowa i organizacyjna- model Geert Hofstede) Porównanie różnić kulturowych pomiędzy krajami nordyckimi, USA,Polską i Włochami Dystans Władzy Indywidualizm Męskość

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie postaw. Wychowanie do wartości. dr hab. Anna Szylar

Kształtowanie postaw. Wychowanie do wartości. dr hab. Anna Szylar Kształtowanie postaw Wychowanie do wartości dr hab. Anna Szylar 1 Czymże jest człowiek, jeśli w jego życiu główną wartością i treścią jest tylko sen i trawienie? Zwyczajnym bydlęciem Hamlet Celem naszych

Bardziej szczegółowo

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU Kliknij, wg. Karla aby Polanyi edytować styl wzorca podtytułu Karl Polanyi Urodził się 25 października 1886,a zmarł 23 kwietnia 1964 - intelektualista węgierski. Znany głównie

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRAW CZŁOWIEKA

POLITYKA PRAW CZŁOWIEKA POLITYKA PRAW CZŁOWIEKA Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa. Art.

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

Adriana Schetz IF US

Adriana Schetz IF US Adriana Schetz IF US Konformizm to: "skłonność ludzi do przejmowania zachowań, postaw i wartości innych członków grupy odniesienia" (Zimbardo). Zmiana zachowania polegająca na upodobnieniu go do działań

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Kultury i Edukacji 2009 2007/2253(INI) 7.3.2008 PROJEKT SPRAWOZDANIA w sprawie koncentracji i pluralizmu mediów w Unii Europejskiej (2007/2253(INI)) Komisja Kultury i

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA: SZTUKA PREZENTACJI Działaj, jakby każda osoba, którą spotykasz miała na szyi napis 'Spraw, bym poczuł się ważny'. Nie tylko odniesiesz sukces w sprzedaży, ale także w życiu. Mary Kay Ash GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

Bardziej szczegółowo

Od juniora do seniora Program Edukacji Ekonomicznej

Od juniora do seniora Program Edukacji Ekonomicznej Od juniora do seniora Program Edukacji Ekonomicznej Roman Pomianowski Program realizowany jest przy wsparciu Czym jest edukacja ekonomiczna (EE) Znaczenie umiejętności odraczania nagrody Dziecko klientem

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Wstęp Wychodząc na przeciw potrzebom wynikającym z obserwacji, rozmów i analizy

Bardziej szczegółowo

Wystąpienie Publiczne i Prezentacje Biznesowe

Wystąpienie Publiczne i Prezentacje Biznesowe Wystąpienie Publiczne i Prezentacje Biznesowe Wrażenie i Treść Czy masz dyskomfort, kiedy musisz wystąpić przed grupą a może wręcz ogarnia Cię reakcja fobiczna przed wyjściem? Co czujesz, kiedy twoja

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia konsumenta Mgr Beata Skowrońska psycholog, coach Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE OD A DO Z

WYCHOWANIE OD A DO Z Podstawą skutecznego wychowana bez przemocy jest konsekwentne ustalanie granic, umożliwiające dziecku orientację w otaczającym je świecie. Robert Mc Kenzie Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić? WYCHOWANIE OD

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 6. Dziedzictwo antyku. Uczeń: 1) charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ

PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ GUS, 20 listopada 2015 r., godz. 10:00 Anna Bieńkuńska Piotr Łysoń Karol Sobestjański Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

Bardziej szczegółowo

prof. Stanisław Mocek Collegium Civitas

prof. Stanisław Mocek Collegium Civitas Jak wyglądają zagrożenia w przekazie medialnym? Na ile wiarygodny jest obraz sytuacji kryzysowej w mediach? Czy można na nim opierać działania podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo imprez masowych?

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Wraz z upowszechnieniem Internetu narodziło się nowe pokolenie. Świat

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą.

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. OKLADKA Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. PLACET słowo niegdyś używane w naszym języku a zapożyczone z łaciny oznaczało: przyzwolenie, zgodę, a też,,podobać się. To

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu.

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Zależy jej na Twoim sukcesie, w każdej sferze życia. Im więcej szczęśliwych ludzi na świecie,

Bardziej szczegółowo

Prof. Bolesław Rok Centrum Etyki Biznesu i Innowacji Społecznych ALK

Prof. Bolesław Rok Centrum Etyki Biznesu i Innowacji Społecznych ALK O słusznych lecz rzadkich aktach heroizmu moralnego w obliczu powszechnej polskiej nieodpowiedzialności. Czyli dlaczego zasady etyki w biznesie pozostają u nas na poziomie deklaracji? Prof. Bolesław Rok

Bardziej szczegółowo

Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI.

Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI. Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI. Łódź 18-19 kwietnia 2011 Projekt ten realizowany jest

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Patologia życia społecznego. 1100-ps-s48PZS-sj. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii.

OPIS PRZEDMIOTU. Patologia życia społecznego. 1100-ps-s48PZS-sj. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii. OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Patologia życia społecznego 1100-ps-s48PZS-sj Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut Psychologii Kierunek Psychologia Specjalność/specjalizacja

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Public Relations wypełnia instytut/katedra. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii UKW.

OPIS PRZEDMIOTU. Public Relations wypełnia instytut/katedra. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii UKW. OPIS PRZEDMIOTU Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Rektora UKW Nr 48/2009/2010 z dnia 14 czerwca 2010 r. Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Public Relations wypełnia instytut/katedra Wydział Wydział Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZCZEGÓŁOWY STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PSYCHOLOGIA ZARZĄDZANIA

PROGRAM SZCZEGÓŁOWY STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PSYCHOLOGIA ZARZĄDZANIA 168 godzin zajęć 9 miesięcy nauki 10 zjazdów PROGRAM SZCZEGÓŁOWY STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PSYCHOLOGIA ZARZĄDZANIA 1. Style kierowania i przywództwo (12 godz.) przywództwo - kiedy warto być przywódcą praktyczne

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. MK_10 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia studia II stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu

SYLABUS. MK_10 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia studia II stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu Rzeszów, 1 październik 014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Psychologia polityki Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_10 Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH NA LATA: 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 1. WSTĘP Szkolny Program Profilaktyki powstał w oparciu

Bardziej szczegółowo

PROFESJONALNA OBSŁUGA KLIENTA

PROFESJONALNA OBSŁUGA KLIENTA OFENSYWA JAKOŚCI dla hoteli i pensjonatów h t t p : / / w w w. v i p. k a r r. p l PROFESJONALNA OBSŁUGA KLIENTA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA Tomasz Kozłowski psycholog SCHEMAT KOMUNIKACJI INTERPERSONALNEJ

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Kreatywny dialog -czy istnieje potrzeba negocjacji? Beata Skarżyńska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 25 października 2010 r. Negocjacje w rodzinie. Rodzina jest terenem

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego Doradztwo zawodowe i edukacja dorosłych jako systemy wspierania rozwoju człowieka

Bardziej szczegółowo

- zna swoją rolę jako uczeń, Polak, Europejczyk, - zna pojęcia: sprawiedliwość, wolność, demokracja.

- zna swoją rolę jako uczeń, Polak, Europejczyk, - zna pojęcia: sprawiedliwość, wolność, demokracja. Edukacja społeczna Edukacja ekologiczna Edukacja prorodzinna Wdrażanie ucznia do różnorodnych form samorządności: - Samorząd Uczniowski, - Samorząd Klasowy, - gazetki szkolne, - dyżury klasowe, - sekcje

Bardziej szczegółowo

JESTEM DYREKTOREM PRZYSZŁOŚCI

JESTEM DYREKTOREM PRZYSZŁOŚCI Część trzecia JESTEM DYREKTOREM PRZYSZŁOŚCI Masz za sobą już drugi, bardzo ważny etap, jakim jest zarządzanie codziennością życia szkoły. Udało Ci się ustawić funkcjonowanie placówki od strony organizacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA USŁUGA SZKOLENIOWA I.A. Założenia szkoleniowe: Szkolenia będą prowadzone dla 5 grup szkoleniowych 1. GRUPA I Szkolenie z obsługi pacjenta: Komunikacja Pacjent Personel Medyczny

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

Czy wiesz że. Przeciętny polski ośmiolatek zanim ukończy studia:

Czy wiesz że. Przeciętny polski ośmiolatek zanim ukończy studia: Czy wiesz że. Przeciętny polski ośmiolatek zanim ukończy studia: - Spędzi 10 tys. godzin grając w gry komputerowe - Wyśle 200 tys. emaili i sms - Przesiedzi przed TV 10 tys. godzin oglądając ok. pół milina

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Zarządu Powiatu Pabianickiego nr z dnia listopada 2007 roku KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO

Załącznik do uchwały Zarządu Powiatu Pabianickiego nr z dnia listopada 2007 roku KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO Załącznik do uchwały Zarządu Powiatu Pabianickiego nr..165... z dnia..19... listopada 2007 roku KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO LISTOPAD 2007 WSTĘP Kodeks Etyki Audytora Wewnętrznego w jednostkach sektora

Bardziej szczegółowo

Standardy ICI dla "Advanced Fundamental Coaching Skills ICI"

Standardy ICI dla Advanced Fundamental Coaching Skills ICI Standardy ICI dla "Advanced Fundamental Coaching Skills ICI" Czas trwania szkolenia : minimum 60 godzin szkolenia w co najmniej 8 dni minimum 6 godzin indywidualnej lub grupowej superrewizji i coachingu

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans. prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu

Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans. prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Paradygmat ryzyka Właściwie od początku badań internetu (por. Kraut)

Bardziej szczegółowo

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Plan wystąpienia istotne pytania 1. Jakie metody są używane w Polsce do selekcji

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

Kapitał społeczny a przedsiebiorczość społeczna

Kapitał społeczny a przedsiebiorczość społeczna Kapitał społeczny a przedsiebiorczość społeczna dr Agnieszka Rymsza Nowy Sącz, 3.12.2010 Konferencja: " Kooperacja: mocny kapitał społeczny sprzyja innowacyjności" Plan wystąpienia I. Kapitał społeczny.

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/013 WydziałPrawa, Administracji i Stosunków Miedzynarodowych Kierunek

Bardziej szczegółowo

Podstawy negocjacji i mediacji

Podstawy negocjacji i mediacji Podstawy negocjacji i mediacji Prowadzący: dr Łukasz Łotocki (Instytut Polityki Społecznej UW) O zajęciach Na zajęciach omówimy zróżnicowane zagadnienia związane z negocjacjami i mediacjami, różnice między

Bardziej szczegółowo

SGGW PSYCHOLOGIA FINANSOWA

SGGW PSYCHOLOGIA FINANSOWA SGGW PSYCHOLOGIA FINANSOWA Agenda Dobrostan (jakość życia, szczęście) Zjawisko wielowymiarowe zależne od wielu czynników psychologicznych, ekonomicznych i społecznych obiektywny lub subiektywny Psychologiczny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Zgodnie z Podstawą Programową jako priorytetowe przyjmuje się na lekcjach plastyki w gimnazjum wymagania ogólne: 1. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Strategia i jej wdrożenie

Strategia i jej wdrożenie Strategia i jej wdrożenie jak rozwijać relacje ze wszystkimi, których to dotyczy? Jacek Dębczyński Chwila dla strategii Różnie je robimy i różnie je oceniamy ale ich rola rośnie Jaka strategia? Tożsamościowa

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Dyskursy mediów 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Media discourses 3. Jednostka prowadząca przedmiot

Bardziej szczegółowo

Różnice kulturowe: orientacje i wymiary

Różnice kulturowe: orientacje i wymiary Różnice kulturowe: orientacje i wymiary Wartości kulturowe 1. Poglądy podzielane przez daną grupę, określające, co jest dobre, a co złe, co właściwe, a co niewłaściwe, co wskazane, co niewskazane. 2. Tendencja

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PRAWACH PACJENTA BS/70/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PRAWACH PACJENTA BS/70/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Teoria potencjalności (capabilities approach)

Teoria potencjalności (capabilities approach) Teoria potencjalności (capabilities approach) 1987-1993: współpraca z Amartyą Senem w WIDER w Helsinkach Zdolności wewnętrzne własności człowieka, które przy odpowiednim jego funkcjonowaniu w ramach właściwych

Bardziej szczegółowo

PROFIL KLUCZOWYCH KOMPETENCJI FACYLITATORA International Association of Facilitators

PROFIL KLUCZOWYCH KOMPETENCJI FACYLITATORA International Association of Facilitators International Association of Facilitators The Core Facilitator Competencies Framework PROFIL KLUCZOWYCH KOMPETENCJI FACYLITATORA International Association of Facilitators A1. Rozwijanie partnerskiego podejścia

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WARTOŚCI ŻYCIOWE BS/98/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WARTOŚCI ŻYCIOWE BS/98/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r.

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Informacja na temat udziału w krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych w latach 2007-2014 udział w 32 konferencjach; wygłoszonych 27 referatów 1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Organizator: Wydział

Bardziej szczegółowo

Psychologiczne aspekty mediacji

Psychologiczne aspekty mediacji Psychologiczne aspekty mediacji dr Magdalena Błażek Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno-Konsultacyjny przy Sądzie Okręgowym w Gdańsku Uniwersytet Gdański GDAŃSK, 10 grudnia 2015 R Mediacja rówieśnicza* Cztery

Bardziej szczegółowo

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII Przedmowa XIII Część 1 TEORIE POLITYCZNE 1. Co to jest polityka? Definiowanie polityki 4 Polityka jako sztuka rządzenia 6 Polityka jako sprawy publiczne 10 Polityka jako kompromis i konsensus 11 Polityka

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY POD AKACJĄ W LUBLINIE

MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY POD AKACJĄ W LUBLINIE PROGRAM WYCHOWAWCZY MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY Pod Akacją w Lublinie w roku szkolnym 2016/2017 Młodzieżowy Dom Kultury Pod Akacją w Lublinie jest publiczną placówką wychowania pozaszkolnego. Stwarza możliwości

Bardziej szczegółowo

Szkoła jako organizacja ucząca się - rola zewnętrznego wsparcia

Szkoła jako organizacja ucząca się - rola zewnętrznego wsparcia Projekt System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Szkoła jako organizacja ucząca się - rola zewnętrznego wsparcia

Bardziej szczegółowo

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski Piotr Lewandowski Creative writing publicystycznych tekstów dziennikarskich kreatywny wywiad dziennikarski Copyright by Piotr Lewandowski & e-bookowo Projekt okładki: Piotr Lewandowski ISBN 978-83-7859-561-8

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

Dr Krzysztof A. Wojcieszek WSNS Pedagogium, Warszawa

Dr Krzysztof A. Wojcieszek WSNS Pedagogium, Warszawa Dr Krzysztof A. Wojcieszek WSNS Pedagogium, Warszawa Są to działania zmniejszajace ryzyko wystąpienia szkód wynikających z zachowań i stylu życia osób objętych profilaktyką. Wyróżniamy profilaktykę: uniwersalną,

Bardziej szczegółowo

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Społeczna Odpowiedzialność Biznesu w kontekście zrównoważonego rozwoju

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Społeczna Odpowiedzialność Biznesu w kontekście zrównoważonego rozwoju Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Społeczna Odpowiedzialność Biznesu w kontekście zrównoważonego rozwoju Opracował: dr Grzegorz Gawron Katowice 2015 Wstęp Wszelkie próby dokonania hermetycznej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYCZNY - POLSKIEGO STOWARZYSZENIA PSYCHOTERAPEUTÓW I TRENERÓW PSYCHOLOGII PROCESU. Wprowadzenie

KODEKS ETYCZNY - POLSKIEGO STOWARZYSZENIA PSYCHOTERAPEUTÓW I TRENERÓW PSYCHOLOGII PROCESU. Wprowadzenie KODEKS ETYCZNY - POLSKIEGO STOWARZYSZENIA PSYCHOTERAPEUTÓW I TRENERÓW PSYCHOLOGII PROCESU Wprowadzenie Kodeks ma na celu wskazanie podstawowych zasad etycznych w praktyce psychoterapeutów i trenerów psychologii

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 010/011 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI PRACOWNIKA SAMORZĄDOWEGO

KODEKS ETYKI PRACOWNIKA SAMORZĄDOWEGO KODEKS ETYKI PRACOWNIKA SAMORZĄDOWEGO URZĘDU GMINY WILCZYCE Kodeks obowiązuje wszystkich pracowników samorządowych zatrudnionych w Urzędzie Gminy WILCZYCE oraz jednostkach organizacyjnych Gminy. Kodeks

Bardziej szczegółowo

REKLAMA A WYWIERANIE WPŁYWU. Opracowanie: dr Marcin Stencel

REKLAMA A WYWIERANIE WPŁYWU. Opracowanie: dr Marcin Stencel REKLAMA A WYWIERANIE WPŁYWU Opracowanie: dr Marcin Stencel Działanie mające na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług. Etapy reakcji

Bardziej szczegółowo

1. posiada podstawową wiedzę na temat koncepcji rozwoju społecznego wypracowanej przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju;

1. posiada podstawową wiedzę na temat koncepcji rozwoju społecznego wypracowanej przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju; Warsztat: Słowniczek Rozwojowy Opracowała Anna Cieślewska Region: Forma aktywności: Poziom edukacyjny: Kaukaz Południowy, Azja Centralna ćwiczenie, prezentacja, dyskusja gimnazjum, liceum Cele: Po zajęciach

Bardziej szczegółowo

Skonsumowane społeczeństwo konsumpcjonizm i konsumpcja jako ważny aspekt w życiu każdego człowieka

Skonsumowane społeczeństwo konsumpcjonizm i konsumpcja jako ważny aspekt w życiu każdego człowieka Aleksandra Mijalska Uniwersytet Łódzki Wydział Ekonomiczno Socjologiczny aleksandra.mijalska@gmail.com Skonsumowane społeczeństwo konsumpcjonizm i konsumpcja jako ważny aspekt w życiu każdego człowieka

Bardziej szczegółowo