Mentalizm. Krzysztof Galos. 2 marca 2013

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Mentalizm. Krzysztof Galos. 2 marca 2013"

Transkrypt

1

2 Mentalizm Krzysztof Galos 2 marca 2013

3 1 Twoim rodzicom i nauczycielom. Możesz obwiniać ich za wszystko, co z Tobą jest nie tak, nie możesz jednak przy tym zapomnieć, że wszystko co w Tobie najlepsze, również im zawdzięczasz. Książka ta jest skróconą wersją Mentalizm - kompendium wiedzy, zawiera tylko podstawowe informacje z tej dziedziny. Pełna wersja tego kompendium zawiera ponad 200 stron wiedzy z zakresu szeroko pojętego mentalizmu. Przy marketingu tej książki nie stosuję sztuczek, jakie wykorzystują ludzie, których głównym celem jest zysk. Mógłbym udawać, że ta książka dostępna jest tylko przez krótki okres czasu, ponieważ nie chcę, aby ta wiedza dostała się do większego grona ludzi, a jedynie wybrańcom - moja książka będzie dostępna dopóty, dopóki Internet działa. Mógłbym udawać, że z co jakiś czas podnoszę cenę, aż do jakiś wygórowanych 199 złotych lub więcej, aby jeszcze podnieść wartość książki w Twoich oczach i zwiększyć sprzedaż - nie zrobię tego. Podstawową część wiedzy masz dostępną tutaj, natomiast całość udostępniam za 44 PLN. Jeżeli uwierzysz, że coś jest rzadkie i trudno dostępne, jest znacznie większa szansa, że to kupisz. Ludzie, których interesuje tylko zysk, bardzo chętnie korzystają m.in. z tej zasady właśnie, o takich i innych sprawach, dowiesz się z tej książki.

4 Spis treści 1 Państwo to sobie dobrze przyswoja O nieefektywnym systemie edukacji Superczytanie Mnemonika Vademecum mentalisty Psychologia mentalizmu Socjologia mentalizmu Czy Jezus i Budda byli mentalistami? Antynauka i pseudonauka Pozawerbalna komunikacja Zimny odczyt Przekaz podprogowy Mowa ciała

5 Spis treści 3 4 Hipnoza i sugestia Czym naprawdę jest hipnoza? Programowanie Neurolingwistyczne Zmiana własnej tożsamości Praktyczny mentalizm Zdrowy tryb życia Sztuka uwodzenia Sztuka iluzji Bibliografia 79

6 Preludium Jeszcze zanim Simon Baker wcielił się w rolę inteligentnego i przystojnego konsultanta Kalifornijskiego Biura Śledczego w popularnym dziś serialu, pojęcie mentalista oznaczało jedynie iluzjonistę, znającego doskonale zawiłości ludzkiej psychiki i wykorzystującego tę wiedzę w swoich estradowych trikach. Serial stworzył jednak nowy paradygmat i od tej pory mentalista to osoba którą cechuje przenikliwość, wykorzystująca umiejętność hipnozy i sugestii dla wpływania na i kontrolowania myśli innych ludzi. Idąc za ciosem stworzyłem niniejsze kompendium, będące wyznacznikiem nowej, pragmatycznej dziedziny - mentalizmu. Masz dziś więc okazję poznać drogi czytelniku, jakie mechanizmy kryją się za działaniami fikcyjnego pana Patricka Jane, ale także tak wielkich współczesnych mentalistów jak Derren Brown czy Keith Barry. Korzystając z osiągnięć współczesnej pedagogiki przedstawię Ci w przejrzysty sposób wiedzę z zakresu psychologii, socjologii, psycholingwistyki a także tak kontrowersyjnych dziedzin jak programowanie neurolingwistyczne czy hipnoza. Z łam tej książki dowiesz się m. in. dlaczego edukacja w większości krajów jest nieefektywna, jak zapamiętywać tysiące mnemonów, czyli jednostek informacji, jak czytać przynajmniej dwukrotnie szybciej niż obecnie i wreszcie jak wpływać na tożsamość swoją i znanych Ci osób, jak i kogo można hipnotyzować, jak uwodzić, dlaczego pseudonaukowe dziedziny wiedzy są tak popularne oraz wiele innych rzeczy. Mogę Cię zapewnić, że dołożyłem wszelkich starań, aby zawarta tutaj wiedza pochodziła z rzetelnych i sprawdzonych źródeł, w pierwszej kolejności z mojego własnego doświadczenia i obserwacji, następnie z uznanych dzieł i publikacji innych mentalistów, mnemonistów i sawantów. Nie traktuj też tej książki jako szczegółowy zbiór wszystkich dostępnych danych a raczej jako punkt wyjścia, zawierający najważniejszą,

7 Spis treści 5 skondensowaną wiedzę, mający wzbudzić Twoją ciekawość i rozpalić w Tobie pasję. Dlatego każdy rozdział kończy spis literatury z najwyższej półki, który pozwoli Ci jeszcze lepiej poznać interesujący Cię temat. Jednocześnie musisz pamiętać, że ponosisz pełną odpowiedzialność za konsekwencje swoich czynów. Dlatego wszystkie informacje przeczytaj dokładnie i zrozum dobrze przed próbą ich praktycznego wykorzystania. Książkę niniejszą podzieliłem w sposób konstruktywny na kilka głównych części, aby zoptymalizować proces zapamiętania materiału. Dzięki temu łatwiej przyswoisz sobie praktyczną wiedzę z szeroko pojętego mentalizmu. Rozdziały rozpoczęte są krótkimi podsumowaniami, w których znajdziesz wszystkie istotne informacje. W treść wplotłem pytania i praktyczne zadania, dzięki którym jeszcze lepiej zaczniesz posługiwać się opisywanymi umiejętnościami. Porządek rozdziałów nie jest przypadkowy, więc zachęcam, abyś czytał je w kolejności przeze mnie wyznaczonej. W tekście ukryłem także kilka przykładów przekazów podprogowych i innych narzędzi, celem których jest wzbudzenie Twojej ciekawości, zwiększenie Twojej sympatii lub wzmocnienie zapamiętywania. Nie będzie jednak żadnych tajemnic i wszystkie te triki uczciwie ujawnię. Być może sam wykażesz się przenikliwością i odkryjesz je osobiście. Jednym z tych sposobów na zwiększenie Twojego zaangażowania emocjonalnego jest zwracanie się do Ciebie bezpośrednio w drugiej osobie, na ty, dzięki czemu łatwiej mi będzie wpłynąć na Twój nastrój i dzięki czemu lepiej zapamiętasz to, co chcę Ci przekazać. 1 Jeszcze jedna sprawa tytułem wstępu. Większość dostępnych dziś książek elektronicznych nie nadąża z duchem czasu i pozostaje w tyle za rozwojem technologicznym. Przy dzisiejszych możliwościach kopiowania materiałów nie ma potrzeby ich ochrony standardową ustawą o prawie autorskim lub za pomocą technicznych ograniczeń, które tylko zniechęcają czytelników. Wychodząc naprzeciw tym potrzebom udostępniam to bogate kompendium na liberalnej licencji Creative Commons, która pozwala Ci na rozpowszechnianie, przedstawianie i zmienianie niniejszej książki tak długo jak utwory zależne będziesz obejmował tą samą licencją. Proszę też, abyś wykorzystując gdzieś dostępną tutaj wiedzę umieszczał link do mojej strony internetowej w Wikipedii. Jeżeli więc zakupiłeś pełną wersję tej książki, to szczerze dziękuję, gdyż jest to najwyższym wyrazem uznania dla mojej pracy. Zapraszam do czytania. 1 Brunyé, T., Ditman, T., Mahoney, C., & Taylor, H. (2011)

8 1 Państwo to sobie dobrze przyswoja Pierwszą część książki podzieliłem na trzy niezależne moduły opisujące różne zagadnienie, ciekawe z punktu widzenia mentalisty. Część ta przeznaczona jest na opisanie i przybliżenie informacji dotyczących standardowych błędów popełnianych w procesie edukacji od lat najmłodszych, wytknięcie tych błędów oraz skorygowanie ich z pomocą przedstawionej alternatywnej metodyki. Dowiesz się z niej, w jaki sposób zaprogramować swój umysł, aby zwielokrotnił swoją pojemność pamięci. Pamięć jest podstawą inteligencji i kreatywności, dlatego jest to element niezmiernie ważny z punktu widzenia mentalizmu. Moduł 1.1 O nieefektywnym systemie edukacji pokazuje w jakis sposób przyzwyczajenia i konserwatyzm powodują, że wciąż pozostajemy znacznie w tyle za najnowszymi osiągnięciami w dziedzinie pedagogiki i nie wdrażamy ich na poziomie systemu edukacji. Spośród wielu ciekawych alternatywnych i co najważniejsze znacznie efektywniejszych rozwiązań wybrałem kilka - pedagogikę antyautorytarną na przykładzie szkoły A.S. Neila w Summerhill w Wielkiej Brytanii, gdzie demokratyczne i bardzo liberalne metody, zwłaszcza zniesienie przymusu nauki, prowadziły i wciąż prowadzą do wyrastania nonkonformistycznych ludzkich istot, co jest procesem szczególnie niechcianym przez rządzące elity; dalej przybliżę Ci nieco sposób notowania znacznie przyjaźniejszy i dostosowany do współczesnej wiedzy o mózgu, tzw. mapy myśli Tony ego Buzana, pod wieloma względami warte uwagi; pokażę Ci też całą technikę studiowania i uczenia w której można wykorzystać mapowanie myśli; dowiesz się jaki wpływ na naukę ma muzyka i na koniec zajmę Cię nieco możliwościami i ograniczeniami, jakie narzuca na nas wykorzystywanie najnowszych zdobyczy technologicznych, zwłaszcza audiowizualnej techniki komputerowej. Moduł 1.2 Superczytanie zawiera informacje i ćwiczenia dotyczące

9 1 Państwo to sobie dobrze przyswoją 7 zwiększenia efektywności czytania. Podczas gdy przeciętny człowiek czyta z prędkością zaledwie 200 słów/minutę, Ty dowiesz się, jak można podwoić tę prędkość nie tracąc czytanego wątku i to w ciągu kilkunastu minut ćwiczeń, eliminując podstawowe błędy i wykorzystując takie pomoce jak wskaźnik. Opowiem Ci też, na czym polega oszustwo tzw. czytania fotograficznego i przedstawię kilka sylwetek niezwykle efektywnych czytelników, m.in. sawanta Kima Peeka. Na koniec pokażę metodę zwiększającą zasób zapamiętanych informacji po czytaniu. Moduł 1.3 Mnemonika ostatni moduł tej części jest dość szczegółowym zbiorem informacji dotyczących fascynującej dziedziny wzmacniania pamięci. Mnemonika stała się zapomnianą metodą zwielokratniającą pojemność pamięci i współczesny system edukacji powinien wstydzić się, że nauczanie jej w szkołach nie jest powszsechnym elementem metodyki. W tym module pokażę Ci, jak możesz zbudować swój własny pałac pamięci, oraz potężną matrycę pamięciową, gdzie z łatwością umieścisz tysiące jednostek informacji. Na wykorzystaniu mnemoniki opierają się dziesiątki trików wykorzystywanych przez największych iluzjonistów i magików, część z nich Ci ujawnię. Zachęcam Cię do wykorzystania i trenowania tych technik nawet pomimo faktu, że na początku mogą Ci się wydać dziwaczne i głupie - są jednak niezwykle skuteczne. Na koniec modułu dam Ci listę bezpłatnego oprogramowania komputerowego, wykorzystującego system powtórek wg zaleceń dr Woźniaka, dzięki któremu jeszcze bardziej ugruntujesz wiedzę i informacje, które chcesz pamiętać. Ponieważ książka niniejsza w zamyśle miała być kompendium poruszającym najważniejsze tematy, nie absolutnym ich zbiorem, na zakończenie tej i każdej następnej części zaproponuję Ci dostępną w opisywanych tematach, najlepszą moim zdaniem literaturę, dogłębnie opisującą poruszane myśli. 1.1 O nieefektywnym systemie edukacji Moduł dostępny jest w pełnej wersji książki.

10 1.2 Superczytanie Superczytanie Struktura rozdziału Jak szybko możesz czytać czytanie integralne skimirowanie czytanie fotograficzne Ćwiczenie: zwiększ prędkość czytania o 200% w kilkanaście minut Sześć faz aktywnego czytania wg Robinsona Co z tym czytaniem? W grudniu 2009 roku zmarł w swoim rodzinnym mieście, w Salt Lake City w stanie Utah w USA Kim Peek. W wieku 58 lat zawał serca zabrał niezwykłego człowieka z tego świata 1. Kim był autystykiem cierpiącym (a właściwie obdarzonym) przypadłością znaną w medycynie jako syndrom sawanta. Choroba ta dotyka mniej więcej co dzięsiątego autystyka 2 i objawia się posiadaniem niezwykłych umiejętności umysłowych, np. umiejętności liczenia porównywalnego z kalkulatorem, superpamięci lub szybkiego czytania. Mózg Kima miał nietypową budowę, rozdzielone półkule nie były ze sobą połączone pasmem neuronów jak w zdrowym mózgu. Sprawiało to, że jego umiejętności były jeszcze bardziej niezwykłe i zdarzało mu się czytać dwie strony książki jednocześnie - jedną lewym okiem, drugą prawym. Czytał bardzo szybko, kilka, kilkanaście sekund wystarczyło mu na przeciętną kartę książki, co przedkłada się na prędkość kilku tysięcy słów na minutę. Jeszcze bardziej zdumiewający był fakt, że Kim zapamiętywał około 90% przeczytanych informacji, czym zasłużył sobie na miano supersawanta. Znany był z tego, że przeczytaną raz książkę obracał okładką na spód, aby już nigdy do niej nie wracać. Pod koniec życia, jak oszacowano, musiał znać na pamięć około 10 tysięcy pozycji, czyli całkiem sporą bibliotekę. Analizując podobne przypadki sawantyzmu pozwalam sobie na wysunięcie wniosku, że pomimo iż niektóre z tych osób posiadają pewne specyficzne cechy budowy mózgu, to ich środowisko sprzyja nieświadomemu wzmacnianiu umiejętności i narzędzi, które opiszę w następnych rozdziałach. W ten sposób stają się mistrzami w dziedzinach, które są bardzo interesujące z punktu widzenia mentalizmu. W tym momencie interesuje nas najbardziej sposób czytania Kima i innych osób. W zależności od języka tekstu, stopnia edukacji i zaangażowania, prędkość czytania przeciętnego człowieka kształtuje się w 1 Jeżeli nie wiesz, kim był Kim Peek, polecam Ci obejrzeć nagradzany film Rain Man z Dustinem Hoffmanem w roli tytułowej. 2 Niektóre nowsze badania pokazują, że ponadprzeciętne umiejętności są znacznie częstsze u autystów, np. doświadczenia pod nadzorem Patricii Howlin z Instytutu Psychiatrii Królewskiego College u w Londynie wykazały takie umiejętności u około 28% spośród badanej grupy około 100 dorosłych autystów.

11 1.2 Superczytanie 9 granicach słów/minutę. Kim musiał czytać przynajmniej dziesięciokrotnie szybciej. Czy jest to osiągalne dla przeciętnego człowieka? Doświadczenie pokazuje twierdzącą odpowiedź na to pytanie. Sam po kilku latach samodzielnej praktyki czytam swobodnie z szybkością słów/minutę, co wciąż byłoby wynikiem zaledwie poślednim wśród supersawantów, ale już znacznie odbiega od możliwości przeciętnego człowieka. Zdrowe osoby osiągają dzisiaj prędkości rzędu 3000 słów na minutę w międzynarodowych testach, polegających na szczegółowym opisaniu przeczytanego opowiadania 3. Wszystko to wydaje się więc być kwestią intensywnego treningu. Warto w tym miejscu spojrzeć krytycznie na coś, co znane jest pod nazwą czytania fotograficznego, a co jest propagowane przez niektóre szkoły programowania neurolingwistycznego (o tym będzie dalej w tej książce) i akademie szybkiego czytania. W roku 2002 Polka, pobiła rekord czytania na Mistrzostwach Polski w Czytaniu, osiągając wynik ponad 46 tysięcy słów/minutę i zrozumienie na poziomie 47%. Korzystała przy tym właśnie z metody, którę za chwilę oczernię, a jej wynik jest oficjalnym rekordem wpisanym w Księgę Rekordów Guinessa. Wkrótce po tym, jak szumnie ogłoszono w masowych mediach ten rekord, zajrzałem do internetu szukając jakiegoś testu szybkości czytania. Żałuję, że nie miałem okazji zapoznać się z testem jaki przeszła Kamila. Jeżeli masz dostęp do jego treści, to będę bardzo wdzięczny za wysłanie mi o tym informacji 4. Wiem jednak, że testy tego typu polegają na jak najszybszym przeczytaniu narzuconej treści i odpowiedzeniu na pytania (w tym konkretnym przykładzie było ich jedenaście). Część z testów zawiera dodatkowo zestaw trzech lub czterech możliwych odpowiedzi. W internecie znalazłem kilka takich sprawdzianów i wszystkie wykonałem, bezmyślnie klikając na przyciski start, zakończ, przeczytane, w ogóle nie zapoznawając się z treścią. Następnie odpowiedziałem na pytania i wynik tej zabawy potwierdził moje przypuszczenia - w żadnym z testów nie osiągnąłem zrozumienia mniejszego od 50% a prędkość czytania była ograniczona jedynie szybkością, z jaką odnajdywałem przyciski mówiące o zakończeniu czytania. Mój rekord to 20 tysięcy słów na minutę i 100% zrozumienia. Zachęcam Cię do sprawdzenia tego na własnej skórze - będziesz zszokowany lub zaskoczony. Czy więc mistrzyni i inni, twierdzący, że czytają fotograficznie oszukują? Większość z nich oszukuje prawdopodobnie także siebie samych. To jedna z cech naszego umysłu - tworzymy sobie złudzenia, w które wierzymy. Dlatego łatwo osiągnąć pozytywne i zaskakujące wyniki w tego typu sprawdzianach szybkości, pytania do treści bowiem są tendencyjne a odpowiedzi odnoszą się do wiedzy, którą już możemy posiadać i w dodatku, jeśli mamy zestaw możliwych odpowiedzi, po naszej stroni stoi rachunek prawdopodobieństwa, gdyż prawie zawsze osiągniemy jakiś poziom zrozumienia rzędu kilkudziesięciu procent. Uczący czytania fotograficznego skutecznie wmawiają, że coś takiego istnieje, a idzie im to tym lepiej, im bardziej sami w to wierzą. Jestem jednak skłonny założyć sie o tonę zeszłorocznego śniegu z każdym kto twierdzi, że potrafi skutecznie czytać z szybkością zaprezentowaną przez wspomnianą rekordzistkę. Czytaniem fotograficznym propagowanym przez szkołę NLP interesowała się przez jakiś czas nawet NASA, jednak badania jej naukowców tylko potwierdziły moje przypuszczenia - czytając fotograficznie wcale nie czyta się super szybko. NASA określiła nawet ograniczenie dla tzw. czytania integralnego, czyli z pełnym przyswojeniem treści, na szybkość 400 słów na minutę (dla języka angielskiego). Powyżej tej szybkości część słów umyka naszej uwadze i bez dodatkowego treningu stopień zrozumienia treści zmniejsza się. W praktyce jednak można znacznie przekroczyć tę szybkość w związku ze zjawiskiem redundancji - większość tekstów zawiera znacznie więcej informacji, niż jest niezbędne do 3 W organizowanych przez Tony ego Buzana mistrzostwach Sean Adam z USA osiągnął szybkość 3850 słów/minutę. Jednakże przy takiej prędkości czytania poziom zrozumienia treści pozostawia wiele do życzenia (kształtuje się na poziomie rzędu 50%), więc jest to przydatne jedynie do pobieżnego przeglądania materiału. 4 Mój

12 1.2 Superczytanie 10 przekazania ich treści. Dlatego wytrenowany umysł potrafi wyantycypować z potoku słów to, co najistotniejsze w procesie czytania wybiórczego określanego jako skimirowanie. Stąd umiejętności wspomnianego na początku rozdziału Kima Peeka i wymienione wcześniej rekordy czytania z prędkością powyżej 3000 słów/minutę. Skąd więc to całe zamieszanie związane z czytaniem fotograficznym? Samą technikę zaprezentował na początku lat 90. XX wieku jeden z amerykańskich trenerów programowania neurolingwistycznego, Paul Sheele, ówczesny dyrektor Learning Strategies Corporation. Sheel tworząc swoją metodę wykorzystał fakt, że mózg, a właściwie umysł jest rodzajem wielkiego filtra. Odcedza większość dochodzących do niego przez zmysły bodźców tak, że do świadomości dostaje się tylko ich część. Sporo jednak dociera do tzw. podświadomości, czyli tej mitycznej wręcz części naszego rozumienia. Badania związane z podświadomym umysłem pokazują wyraźnie, że niektóre informacje, których świadomie nie odbieramy, są analizowane przez nasz mózg i podświadomie wpływają np. na nasze wybory czy zachowanie. Zresztą na tym fakcie opiera się wiele mentalistycznych trików, o czym będzie mowa w dalszych rozdziałach, zwłaszcza w module Perpcepcja Podprogowa. Shell wywnioskował z tego, że mózg gromadzi np. to, co zobaczy, czyli cały czytany tekst, gdzieś w meandrach pamięci, ale nie jesteśmy tego świadomi. W jego mniemaniu wystarczy odpowiednia technika i możemy wydobyć te informacje na światło dzienne naszej świadomości. W rzeczywistości jednak wpływ takich podświadomych sygnałów jest raczej krótkotrwały i prawdopodobnie wybiórczy, więc jego założenie było trochę na wyrost. Czytaj fotograficznie Spróbuj patrzeć na stronę dowolnego tekstu przez kilka, kilkanaście sekund, niczego nie starając się czytać. Skup całą uwagę na tej stronie, wodząc wzrokiem z góry na dół. Możesz pomagać sobie palcami, za którymi podąży wzrok. Teraz poproś kogoś, aby zadał Ci pytanie odnośnie treści, którą właśnie przeczytałeś fotograficznie. Niech pytanie odnosi się do jakiegoś słowa z tego tekstu lub konkretnej informacji. Weź czystą kartkę papieru i coś do pisania, skup się przez chwilę spokojnie oddychając. W myślach miej cały czas zadanie Ci pytanie. W Twoim umyśle będą pojawiać się swobodne skojarzenia i obrazy, zapisuj je po kolei. Jeżeli Ci się poszczęści, po kilku minutach powinieneś zapisać odpowiedź na pytanie. Niesamowite? Niestety ten efekt nie utrzymuje się długo i pewnie jutro nie odpowiesz na pytanie dotyczące tej strony. Prawdopodobnie właśnie na tej cesze ludzkiej pamięci oparty został mit czytania fotograficznego. Powyższe ustalenia pozwalają przypuszczać, że nawet najbardziej przeciętny człowiek bez zbędnych dodatków może zacząć czytać z szybkością 400 słów na minutę, gdy przeciętna szybkość to około 200 słów. Już za chwilę pokażę Ci, jak i Ty możesz to zrobić w ciągu kilkunastu minut. Z tego też względu warto mieć na uwadze nieszczere zamiary szkół i akademii szybkiego czytania, nastawionych na zysk raczej niż na przekazywanie praktycznych umiejętności. Naprawdę ubolewam, że pieniądz zajął w naszym społeczeństwie tak wysokie stanowisko, ileż nieszczerości i szalbierstwa rodzi się z tego powodu. Takie szkoły czytania za niemałe pieniądze obiecują złote góry, a sporo uczestników kursów kończy z frustracją i narzuconym poczuciem winy, że nie udało im się osiągnąć obiecanych wyników. Mając na uwadze regułę Pareto znaną pod nazwą 80/20, czyli maksymalizując efekty i jednocześnie minimalizując wkład, pozwoliłem sobie stworzyć poniższy mini poradnik. Dzięki niemu osiągniesz co najmniej wyznaczoną badaniami NASA granicę szybkości 400 słów/minutę podczas czytania, a jeśli zechcesz potrenować więcej - będziesz czytać jeszcze szybciej. Nie będę ukrywał, że tworząc ten poradnik skorzystałem w dużej mierze z przekazanych przez Timotyego Ferrisa informacji w jego świetnej książce Czterogodzinny tydzień pracy. Już teraz obróć stronę,

13 1.2 Superczytanie 11 Jak zwiększyć szybkość czytania o 200% w ciagu 10 minut ćwiczeń Za chwilę pokażę Ci, jak możesz zwiększyć szybkość czytania dzięki kwadransowi ćwiczeń. Większość z ludzi jest w stanie zwiększyć szybkość czytania o 200% bez zmniejszenia stopnia zrozumienia tekstu, korzystając z tych czterech prostych wskazówek. Zanim przystąpisz do ćwiczeń przygotuj jakąś beletrystyczną powieść lub inny tekst. Będziesz też potrzebowała wskaźnika, np. długopisu ale wystarczy też Twój palec wskazujący (lub inny). Większość kursów szybkiego czytania uczy tylko tych kilku rzeczy i niczego więcej, więc nie warto abyś angażowała w nie swój czas i pieniądze. Przeczytaj jedną stronę wybranej książki i zmierz czas, jaki Ci to zajęło. Następnie policz liczbę słów w dowolnych dziesięciu wersach, podziel tę liczbę przez 10 i pomnóż przez liczbę wersów na stronie. W ten sposób, jak już się domyśliłaś, otrzymasz średnią liczbę słów na stronie. Zapamiętaj tę liczbę i swój czas. Teraz wykonaj poniższy trening, który zajmnie Ci nie więcej niż 10 minut: 1. Dwie minuty - czytaj tak szybko jak potrafisz, przesuwając palec, ołówek czy kursor wzdłuż czytanych wersów. Nie cofaj wskaźnika, ale przesuwaj go płynnym ruchem do przodu - w ten sposób unikniesz regresji, która spowalnia czytanie. 2. Trzy minuty - rozpoczynaj ruch wskaźnikiem od trzeciego słowa w wersie i kończ na trzecim wyrazie od końca. Wykorzystasz tak widzenie obwodowe, przeczytasz całe zdanie przy krótszym ruchu a Wikipedia: szybkie czytanie. oczu. 3. Dwie minuty - czytanie odbywa się przy pomocy krótkich, fotograficznych ujęć, zwanych sakadami (fiksacje wzrokowe). Spróbuj ograniczyć liczbę takich ujęć w wersie do dwóch, na trzecim wyrazie od początku i trzecim od końca. Jest to możliwe prawie w każdym pisanym tekście. 4. Trening - poćwicz czytanie zbyt szybkie, aby w pełni zrozumieć tekst, ale z wykorzystaniem powyższych trzech technik. Przeczytaj tak np. pięć stron, a potem kontynuuj z wygodną dla Ciebie prędkością. W sposobie, jaki postrzegamy, występuje tzw. efekt kontrastu, często pokazuje się to na przykładzie jazdy samochodem - kiedy jedziesz 80 kilometrów na godzinę, może wydawać Ci się to dużo. Jednak gdy np. zjeżdżasz z autostrady, na której jechałaś 120 kilometrów na godzinę, zwalniając do 80, ta prędkość wyda Ci się bardzo wolną. 5. Po wykonaniu tych ćwiczeń jeszcze raz sprawdź prędkość swojego czytania, mierząc czas czytania jednej strony i korzystając z poznanych technik. Przeciętna szybkość czytania wynosi dla tekstów w języku polskim około 240 słów/minutę. Jeżeli przed treningiem czytałaś stronę, na której znajduje się 400 słów w minutę i 15 sekund, oznacza to, że prędkość Twojego czytania wynosiła 320 słów/minutę ( ). Jeżeli teraz czytasz tę stronę w ciągu 30 sekund - Twoja prędkość zwiększyła się ponad dwukrotnie, a Ty należysz do 1% najszybciej czytających ludzi na świecie a.

14 1.2 Superczytanie 12 Sześć faz aktywnego czytania Jak próbowałem Cię przekonać wcześniej, mam nadzieję skutecznie, czytanie fotograficzne w rzeczywistości jest czymś zupełnie innym, niż jego nauczyciele próbują wmawiać. Sama technika takiego czytania zawiera jednak sporo przydatnych nam rzeczy, które możesz wdrożyć we własnym czytaniu. Aby zwiększyć efektywność i stopień zapamietania, należy zamienić bierne czytanie, na czytanie aktywne. Do dziś się dziwię, dlaczego nie uczą tego w szkołach. W książce, którą się już tutaj chwaliłem o tytule Organiczna Technika Studiowania, umieściłem własny algorytm nauki na podstawie czytanej treści, oparty głównie o założenia zaproponowane przez Buzana. Ten prosty ebook jest dostępny bezpłatnie w sieci a mimo to zrobisz mi wielką przyjemność, jeśli po niego sięgniesz. Inny ciekawy algorytm zademonstrował psycholog kształcenia, Francis Robinson, który możemy nazwać sześciostopniowym modelem aktywnego uczenia się z książki. Oto stopnie: 1. Przegląd wstępny. 2. Zadawanie pytań. 3. Czytanie. 4. Refleksja. 5. Powtarzanie. 6. Przegląd końcowy. Przeglad wstępny Mógłbyś sobie zepsuć przyjemność czytania fascynującej powieści czy kryminału, gdybyś po prostu po kolei przejrzał treść, dowiadując się o zwrotach akacji i wszystkich tajemnicach, jakie autor dla Ciebie przygotował. Jednakże jeśli Twoim celem jest przyswojenie jakiejś wiedzy, którą mógłbyś w praktyce zastosować, takie rozwiązanie jest idealne. Można to porównać do Gestaltu, czyli psychologii postaci, kierunku psychologii głoszonego przez niemieckich psychologów w XX wieku, mówiącego o swoistej formie całości, której nie można sprowadzić do poszczególnych fragmentów. Albo jeszcze lepiej do układania puzzli - kiedy układasz skomplikowany obraz, najpierw przystępujesz do utworzenia ram, ułatwiając sobie pracę. Ponieważ mózg zapamiętuje fakty łącząc je z tymi, które już zna, dobrym rozwiązaniem jest stworzenie sobie właśnie szkieletu wiedzy i dopiero stopniowe doczepianie do niego kolejnych, szczegółowych fragmentów. Wiele dzisiejszych podręczników ułatwia czytelnikowi wstępny przegląd, umieszczając przed kolejnymi rozdziałami i/lub po nich krótkie opisy, o czym są te rozdziały i podsumowania. Nie inaczej jest z tą książką. Dlatego jeśli chcesz więcej zapamiętać, najpierw przejrzyj z grubsza, z czym masz do czynienia. Zadawanie pytań Jeszcze w latach osiemdziesiątych XX wieku Hamilton dostrzegł, że w bardzo prosty sposób podnosimy stopień zapamiętania tekstu, formułując przed jego przeczytaniem pytania, które mogą go dotyczyć. Jeśli chcemy zbudować dom, najpierw robimy projekt. Jeśli chcemy się czegoś nauczyć, zadajemy sobie pytania, na które odpowiedzi chcielibyśmy poznać. I dziwi mnie, że skoro oczywistym jest, że nieroztropnie jest przystępować do budowy domu bez planu, dlaczego wciąż nie jest oczywistym zadawanie pytań przed czytaniem tekstu, zawierającego informacje, które chcemy zapamiętać. Niektóre podręczniki zawierają już pytania, którymi możemy się po-

15 1.2 Superczytanie 13 służyć. Jeżeli jednak sam wyrobisz w sobie tę umiejętność, będziesz mógł jeszcze precyzyjniej ukierunkować się na wiedzę, która Cię interesuje. Czytanie Mając ustalony zestaw pytań dotyczący studiowanej treści, możemy wreszcie przystąpić do czytania. Wspomagając się wskaźnikiem zwiększymy efektywność, ale nie jest to specjalnie konieczne. W każdym razie przedstawiłem Ci już kilka ćwiczeń, które mogą zwiększyć Twoją szybkość czytania. Refleksja Sporo ludzi intuicyjnie dokonuje refleksji, czytając jakąś treść. Przypominając sobie coś, co już wiemy w podobnym temacie, ułatwiamy sobie zapamiętanie bo tworzymy silniejsze asocjacje. Powtarzanie Kiedy skończysz czytać fragment tekstu - sprawdź pytania i odpowiedz na nie. Powtarzając materiał konsolidujesz sobie informacje w pamięci i niejako segregujesz je. Przeglad końcowy Przegląd końcowy to po prostu powtórzenie tego, co chcesz trwale zapamiętać. Możesz wyznaczyć sobie regularne czasy potórek, np. pierwsza następnego dnia, druga po tygodniu, trzecia po miesiącu i czwarta po pół roku. Łatwiej jednak będzie Ci skorzystać z oprogramowania, które za Ciebie wyznaczy optymalny czas powtórek synchronizując go dodatkowo z Twoimi indywidualnymi możliwościami. Jest kilka takich bezpłatnych programów komputerowych wartych Twojej uwagi, opiszę je dokładniej w rozdziale o mnemonice. Dowiedziałeś się już wielu ważnych informacji dotyczących czytania i szybkiego czytania. Pokazałem Ci też kilka metod, które można wykorzystać w edukacji własnej lub cudzej, do zwiększenia jej efektywności i skuteczności. Jestem jednak pewien, że wiesz swoje - żadna z metod nie jest Ci potrzebna, gdy tylko masz ochotę i pasję. Jeżeli interesuje Cię dogłębnie jakiś temat, będziesz chłonął wszelkie dane z nim związane niczym gąbka. Do dziś potrafię wymienić dziesiątki łacińskich i polskich nazw dinozaurów, które były obiektem moich zainteresowań w wieku sześciu lat. Wciąż pamiętam też setki liczb i dat związanych z astrofizyką i astronomią, bo to było moim konikiem, gdy byłem nastolatkiem. Nie potrzebowałem żadnych metod, jedynie książki (niestety Internet taki jak dziś, wtedy nie istniał). Przejdźmy teraz do naprawdę fascynujących dla mentalisty spraw. Pokażę Ci, w jaki sposób możesz zaprogramować własny mózg, aby zapamiętywał naprawdę skutecznie. Pokażę Ci, jak możesz zbudować Twój własny Pałac Pamięci.

16 1.3 Mnemonika Mnemonika Struktura rozdziału Proste systemy mnemoniczne Pałac Pamięci Mnemoniczny System Główny (MSG) Wpływ powtórek na zapamiętywanie metoda SuperMemo oprogramowanie komputerowe optymalizujące system powtórek Jak tu nie zachwycać się produktami rozwoju technologicznego, który w ostatnich latach następuje tak szybko, że trudno właściwie nadążyć i być na bieżąco? Książkę tę spisuję sobie korzystając ze średniej mocy laptopa, które to urządzenia jeszcze kilka lat temu nie były tak rozpowszechnione, a dziś właściwie większość z nas posiada na własność taki osobisty komputer. Właściwie jest bardzo prawdopodobne, że Ty także czytasz ją na swoim laptopie lub tablecie - jeszcze bardziej filigranowym i poręcznym sprzęcie. Albo smartfonie, te niby telefony potrafią dziś tak wiele rzeczy, że komputery stają się zbędne, ba! Zbędni stają się nawet ludzcy asystenci, gdyż część niektórych technologii i oprogramownie urzeczywistnia wizję przedstawioną niegdyś w Star Treku - wydajesz telefonowi polecenie, a ten interpretuje je i wykonuje, dodatkowo umilając nam życie odpowiedzią w aksamitnym, kobiecym głosie. No cóż, wciąż jednak nie potrafią zawiązać krawatu czy zaparzyć kawy, jednak i to wydaje się tylko kwestią czasu. Czym jednak byłby mój laptop, gdyby nie posiadał systemu operacyjnego i stosownego oprogramowania? Dziś używam głównie tzw. wolnego oprogramowania, tworzonego w dużej mierze przez ochotników, programistów non-profit (jeśli ktoś Ci kiedyś powie, że nie ma nic za darmo, zapytaj go czy wie, czym jest Linuks 5 ). Oprogramowanie to jest właściwie dostępne bezpłatnie i można je legalnie pobrać z sieci i korzystać gdzie się ma ochotę bez obawy o naruszenie patentów czy innych umów. W dodatku w wielu przypadkach bije na głowę komercyjne systemy operacyjne o czym świadczy chociażby fakt, że 90% najszybszych komputerów jest obsługiwane przez systemy z jądrem Linuks. A co właściwie potrafiłby taki superkomputer, gdyby nie system operacyjny? No nic lub co najwyżej niewiele, bo wciąż mógłby służyć jako stolik, krzesło lub szafka na lampkę. Dlatego trzonem działającego komputera jest jego oprogramowanie, pozwalające maksymalnie wykorzystać jego możliwości. Teraz porównajmy nasz mózg do komputera, do czego zresztą miał przygotować wcześniejszy wywód. Jakby nie było, mózg w Twojej głowie jest niezwykłą strukturą posiadającą możliwości największych superkomputerów. Co prawda taki przeciętny superkomputer jest dziś 5 Co prawda liberalne licencje, na jakich udostępnione są systemy GNU/Linux czy ta książka nie oznaczają, że oprogramowanie jest bezpłatne, ale wiele dystrybucji Linuksa i stosownego oprogramowania jest udostępniana za darmo, więc pozwalam sobie tutaj na takie stwierdzenie.

17 1.3 Mnemonika 15 bardzo szybki i ma bardzo pojemną pamięć, jednak wydajnością wciąż ustępuje przeciętnemu, ludzkiemu mózgowi. Najszybszy superkomputer na początku 2012 roku miał pojemność pamięci rzędu 30 biliardów bajtów, dla porównania szacuje się, że ludzki mózg może pomieścić 3,5 biliarda bajtów (jest to naprawdę duże uproszczenie zakładające, że gromadzimy w mózgu wszystkie wspomnienia w postaci obrazów). K - bo tak brzmi nazwa tego superkomputera firmy Fujitsu, przetwarza informacje z prędkością 8,2 miliarda megaflopsów, czyli czterokrotnie szybciej niż ludzki mózg (2,2 miliarda megaflopsów, znaczy milionów operacji na sekundę). Niestety najszybszy z komputerów potrzebuje prawie 10 milionów watów energii do swojej pracy, natomiast Twój mózg pracuje w przeliczeniu na marnych 20 watach 6, zakładając, że dostarczysz mu odpowiednią ilość witamin z grupy B, kwasu askorbinowego, kwasów tłuszczowych omega-3 i kilku mikroelementów, jak magnez (dzienną dawkę większości z tych składników zawiera garść orzechów włoskich i dwa litry wysoko zmineralizowanej wody). Pomimo dużego potencjału i wielkich możliwości, ani komputer, ani mózg nie byłby w stanie pracować wydajnie bez odpowiedniego oprogramowania. Dla komputera to oprogramowanie stanowi właśnie system operacyjny, czyli np. wspomniany przeze mnie Linuks, a właściwie GNU/Linux, jeśli mielibyśmy być bardzo ścisłymi. System ten zawiera np. pakiet programów biurowych, graficznych, matematycznych i jakichkolwiek innych nam potrzebnych. W dodatku w tym przypadku, za darmo. Takim oprogramowaniem dla mózgu jest np. umiejętność czytania, która umożliwia przetworzenie symboli w jakąś konkretną informację, którą ktoś w ten sposób zakodował. Dzięki temu programowi ja piszę a Ty czytasz tą książkę. 6 Świat Nauki. Grudzień 12/2011 (244), s Napisałem trochę na ten temat w Wikipedii, możesz poczytać o tym tutaj, jeśli masz ochotę. Zapewne domyślasz się, że istnieją różne programy komputerowe - jedne lepsze od innych, jedne lepsze dla innych i w końcu jedne wymagające dużych nakładów, np. finansowych czy sprzętowych inne - przeciwnie. Masz wybór, możesz zainstalować na swoim komputerze dowolne oprogramowanie, czy to świetnego i bezpłatnego Linuksa, np. pięknego Linux Minta, nowoczesnego Ubuntu, czy magiczną Mageię lub inne, komercyjne. Podobnie możesz zainstalować oprogramowanie w swoim umyśle i właściwie jednym z celów tej książki jest pomoc w stworzeniu Twojego własnego, mentalnego, wydajnego systemu operacyjnego. To szkoła i edukacja powinny zajmować się programowaniem Twojego mózgu, ale nie czyniły tego tak, aby był on wydajny na tyle, na ile to możliwe. Właściwie czyniły to jeszcze w XVI wieku gdzieniegdzie w Europie, np. w Anglii dopiero purytańscy reformatorzy skutecznie zapobiegli dalszemu rozprzestrzenianiu się tego zwyczaju w roku Zresztą rozwodziłem się nad tym parę rozdziałów temu, przytaczając doświadczenie z rezusami i prysznicem. W tym rozdziale zademonstruję Ci zestaw takich programów, których celem jest maksymalne wykorzystanie Twojej pamięci. Program o nazwie Mnemonika i jego moduły umożliwią Ci bowiem tak efektywne zapamiętywanie rzeczy, o jakim Ci się nie śniło, jeśli tylko poświęcisz mu odpowiednią ilość czasu. Zanim zajmiemy się konkretną techniką i treningiem, pokażę Ci, jakie są prawdziwe możliwości Twojej pamięci. Za przykłady posłużą mi życiorysy i osiągnięcia niektórych ludzi. Chciałbym też przybliżyć Ci dokładnie pojemność Twojej pamięci, abyś miał jakieś odniesienie, ile wiedzy możesz pomieścić w głowie. No więc popatrzmy. Ile wiedzy może zgromadzić mózg, zwłaszcza korzystając z pamięci semantycznej, czyli tej gromadzącej wiedzę konceptualną? Bardzo trudno znaleźć jednoznaczną odpowiedź na to pytanie, gdyż na chwilę obecną wciąż nie wiemy, w jaki sposób w ogóle tworzymy wspomnienia. Dla uproszczenia mówi się, że są one w jakiś biochemiczny sposób zapisywane gdzieś w neuronach (jako tzw. engramy, czyli ślady pamięciowe), najpewniej w mózgu lub innych komórkach tam występujących, w neurogleju. Nie wiadomo też jaką strukturę mają wspomnienia, ale

18 1.3 Mnemonika 16 można przyjąć, że najmniejszymi ich fragmentami są tzw. mnemony. Mnemon jest więc najmniejszą jednostką informacji, jaką można zapamiętać. Pamięć robocza, zwana niegdyś pamięcią krótkotrwałą, potrafi zmieścić 5, w porywach 7 mnemonów (niektórzy szczęściarze nawet 9, ale nie więcej). Jeżeli zmuszamy się aby szybko zapamiętać większą ich ilość, są one wypierane z pamięci roboczej i zastępowane nowymi. Mnemonem może być cyfra, wyraz, syntagm czy nawet całe zdanie. To dlatego, że mózg prawdopodobnie zapamiętuje kolejne mnemony korzystając z tych, które już pamięta, na zasadzie asocjacji. Dla przykładu niewiele mówiące wyrażenie linux35, składające się z siedmiu liter i cyfr, możesz zmieścić w pamięci roboczej jako jeden mnemon, gdyż w pamięci długotrwałej masz zakodowane znaczenie poszczególnych mnemonów oznaczających te cyfry i litery. Opierając się na założeniu, że mózg gromadzi w pamięci długotrałej mnemony i że zapisuje je w postaci chemicznych zmian w komórkach nerwowych, kilkakrotnie pokuszono się o przeliczenie objętości pamięci na liczbę neuronów w mózgu właśnie. Miałby on wtedy pomieścić około 100 miliardów mnemonów. Liczba ta prawdopodobnie nie jest słuszną, gdyż nie uwzględnia takich spraw jak choćby obecność w mózgu innych komórek, komórek glejowych, czy prawdopodobieństwa gromadzenia mnemonów w postaci ścieżek w sieci neuronowej. Mimo to pozwolę sobie posłużyć się nią, jako liczbą odniesienia, gdyż inną, dokładniejszą nie dysponuję. Załóż więc proszę na chwilę, że Twój mózg może zmieścić te 100 miliardów mnemonów. Potrafisz sobie wyobrazić, jak wiele to informacji? 8 Właściwie sprzed parudziesięciu lat, kurs był w numerach z roku Przecież żartuję, pewnie nikt z nas tak młodo na emeryturę nie odejdzie, chyba że sam o nią zadba za wczasu. Sięgam do moich bogatych zbiorów materiałów i wyszukuję kurs szybkiego czytania, przedstawiony przez pana Szkutnika w kilku numerach Wiedzy i Życia sprzed paru lat 8. Szkutnik wygrzebał gdzieś w starszych źródłach informację o tym, że mózg może zgromadzić 1000 miliardów jednostek informacji i próbuje przeliczyć on to na jakąś rzeczywistą wiedzę. Człowiek wykorzystujący w pełni tę pojemność miałby opanować sześć języków obcych, programy trzech wyższych uczelni i dodatkowo ponad 80 tysięcy haseł powszechnej encyklopedii. To spore rezerwy i pewnie większość z nas nawet nie zbliży się do podobnych osiągnięć. Jednakże już nawet 100 miliardów mnemonów jest liczbą horrendalną. Wyobraź sobie, że zapamiętujesz jeden mnemon co sekundę, bez przerwy przez 30 godzin na dobę i przez 100 lat. No może przez 67, bo w tym wieku odejdziesz na emeryturę w Polsce 9. O ile mnie kalkulator nie oszukuje, daje to sekund, czyli ponad 2 miliardy 600 milionów mnemonów. Nawet przy tak niedoścignionej prędkości zapamiętywania wykorzystasz zaledwie kilka procent pojemności pamięci w ciągu całego życia! Zanim zacznę przejdę do pokazania Ci możliwości Twojej pamięci na przykładzie żyjących i nieżyjących postaci, no i zmartwię Cię trochę. Okłamałem Cię bowiem. Oczywiście o tyle, o ile czytałeś jeden z moich blogów lub wcześniejszych książek dotyczących mnemotechnik. Mówiłem tam o tym, że Twoja pamięć jest nieograniczona bo gromadzisz w niej wszelkie informacje od początku swojego życia. Że jest w niej zapisane całe Twoje doświadczenie, które miałeś dzięki swoim zmysłom. Tutaj będę z Tobą szczery, jak w całej ksiażce i pozwolę też sobie się wytłumaczyć - zrobiłem to bowiem dla dobra Twojej pamięci. Niektóre doświadczenia pokazują, że jeśli tylko uwierzysz, że masz świetną pamięć, już poprawisz swoje wyniki w zapamiętywaniu. W innym przypadku ograniczają Cię stwierdzenia typu nie chcę tego pamiętać, muszę oszczędzać swój mózgowy twardy dysk itp. Niestety, nawet pomimo tak spektakularnych przypadków hipermnezji, jak Jill Price, Brad Williams i czterech innych szczęśliwców na świecie, wciąż nie ma dowodów na to, że nasza pamięć autobiograficzna gromadzi wszelkie doświadczenie gdzieś w swoich zakamarkach, przynajmniej u większości z populacji. Wymienione przypadki charaktery-

19 1.3 Mnemonika 17 zowała pamięć bliska absolutnej - każdy z nich potrafił powiedzieć co i kiedy robił, zwykle począwszy od wieku kilku lub kilkunastu lat. Pamiętał pogodę, datę, co jadł, jak był ubrany. Dziś wiemy, że w jakiś sposób ma to związek z nerwicą natręctw, ale wciąż brakuje szerszych informacji na ten temat. A co z przypadkami doświadczeń z pogranicza śmierci, w skrócie NDE? Jeśli starczy mi odwagi i chęci, to zajmę się nimi w dalszych rozdziałach, ale nie obiecuję. W każdym razie niektórzy ludzie, którzy doświadczyli np. śmierci klinicznej, utrzymują, że przed oczami przewinęło im się całe ich dotychczasowe życie. Część z nich twierdzi nawet, że był to bardzo wyraźny, szczegółowy, panoramiczny obraz. Zresztą w naszym języku wciąż funkcjonuje potoczne określenie na ten stan i często mawiamy, że byliśmy w takiej sytuacji, że życie przetoczyło nam się przed oczami. Jeżeli udałoby się dokładniej zbadać to zjawisko i potwierdzić je, byłby to koronny dowód na istnieje ukrytej hipermnezji u ludzi. Hipnozą zajmę się w dalszych rozdziałach, gdzie spróbuję m. in. pozbawić Cię większość złudzeń na jej temat, które zakorzeniła w Twoim myśleniu nasza kultura i sceniczne jej pokazy. Doświadczenia pokazują, że podczas transu hipnotycznego jesteśmy w stanie przypomnieć sobie więcej, niż pamiętamy normalnie. Stąd wyrosło przekonanie, że hipnoza stanowi jakieś magiczne wrota do podświadomej pamięci. Jednakże podczas seansu hipnotycznego umysł jest w stanie wysokiej podatności na sugestie i w dodatku bywa kreatywny, dlatego łatwo mu w tym stanie stworzyć jakąś barwną historię o dzieciństwie, nawet sprzed okresu, gdy znał pismo lub mowę, ba! nawet z okresu życia w łonie matuli. Sprawny hipnotyzer jest w stanie zasugerować też wcześniejszy żywot - dlatego wciąż wielu ludzi sądzi, że hipnoza może stanowić dowód na reinkarnację. O reinkarnacji jeszcze ode mnie usłyszysz, tymczasem powiem Ci, że hipnoza nie stanowi dowodu na jej istnienie. Nasza pamięć najpewniej działa w sposób odtwórczy - proces przypominania sobie czegoś zawiera jakiś mechanizm, tworzący obrazy i wspomnienia na podstawie zgromadzonej wiedzy. Jeśli jakieś fakty są niekompletne mózg przypomina je sobie dopasowując brakujące elementy, które niestety nie muszą być zgodne z rzeczywistymi zdarzeniami. Stąd skłonność naszej pamięci do hiperbolizacji i częściowej amnezji, implikującej bardzo ciekawe zjawiska psychologiczne o jakich każdy mentalista powininien wiedzieć, dlatego już wkrótce dowiesz się tego ode mnie. Ale miałem mówić o możliwościach Twojej pamięci, podając Ci przykłady niesamowitych mnemonistów. Zanim jednak to zrobię, jeszcze ostatnia sprawa - pamięć fotograficzna. Warto o niej wspomnieć, gdyż narosło wokół niej sporo mitów i błędnych wyobrażeń. Wygląda bowiem na to, że wyobraźnia ejdetyczna (to bardziej naukowe określenie pamięci fotograficznej; wyobraźnia jest ściśle powiązana z pamięcią), która miałaby być domeną tylko promila dorosłej populacji ludzi, nie jest tak naprawdę szczegółowym i barwnym zapamiętywaniem obrazów, a opiera się raczej o sprawne wykorzystanie technik, które zaraz poznasz. Nawet jeśli część dzieci i trochę mniej dorosłych rzeczywiście posługuje się na jawie tak barwną wyobraźnią, jaką doświadczamy podczas marzeń sennych, to obrazy takie są podatne na subiektywne zniekształcenia i raczej nietrwałe. Pokazały to m. in. bardzo szerokie, długoletnie badania prowadzone przez doktora Aleksandra Łurię, rosyjskiego naukowca, który miał okazję poznać i przetestować niezwykłe umiejętności jednego z największych mnemonistów, dziennikarza przeciętnej inteligencji, Salomona Szereszewskiego. Szereszewski w swoim fachu nie używał dyktafonu. Nie notował też poleceń swojego przełożonego - po prostu zapamiętywał wszystkie rozmowy. Potrafił nawet przywołać w pamięci ton i inne cechy głosu swoich rozmówców. S powinien być idolem i ikoną współczesnej młodzieży buntującej się przeciw absurdom systemu edukacji. Na pewnym etapie życia jego pamięć bowiem stała się tak dla niego nieznośna, że korzystał z niektórych rozpowszechnionych w dzisiejszych szkołach technik i metod, aby... nie zapamiętywać.

20 1.3 Mnemonika 18 Badania Szereszewskiego polegały m. in. na pokazywaniu mu tabeli bezsensownych znaków, cyfr lub liczb, którą miał zapamiętać. Niektóre obrazy pamiętał nawet po kilkunastu latach a jako bonus przypominał osłupionym badaczom, jakie wtedy mieli ubrania. Niestety tak doskonała pamięć stała się zmorą dla S i ostatnie lata życia spędził w szpitalu psychiatrycznym. Nie potrafił bowiem rozpoznać głosu znajomych, którzy do niego dzwonili, co uniemożliwiały mu niezwykle żywe wspomnienia ich głosu sprzed lat. Jakiekolwiek bodźce przywoływały łańcuch asocjacji i silne, ejdetyczne wspomnienia, tak barwne, że uniemożliwiały Szereszewskiemu normalne funkcjonowanie. Nie musisz się jednak zbytnio tym martwić. Prawdopodobnie nigdy nie osiągniesz poziomu, jaki reprezentowała pamięć tego człowieka. Jego mózg zdawał się posiadać bowiem pewne specyficzne cechy, nie występujące w przeciętnych mózgach, a sprawiające, że Szereszewski był synestetą i mnemonistą. Synestezja jest niezwykłą umiejętnością, w wielkim stopniu wzmacniającą zapamiętywanie. Jeden ze współcześnie żyjących wielkich synestetów, mnemonistów i sawantów, Daniel Tammet, patrząc na liczby widzi ich kolory, fakturę, gabaryty i wiele innych cech. Odbiera wrażenia różnego typu przy bodźcu działającym tylko na jeden z jego zmysłów, tego samego doświadczał też Szereszewski. U Daniela zdiagnozowano łagodną formę autyzmu zwaną zespołem Aspergera i syndrom sawanta, o którym pisałem wcześniej. Daniel potrafi dokonywać w pamięci bardzo skomplikowane obliczenia, zapamiętał kolejne 22 tysiące cyfr liczby pi, których recytacja zajęła mu ponad pięć godzin 10. Nauczył się języka islandzkiego w około tydzień na takim poziomie, że dość swobodnie przeprowadził wywiad w jednej z islandzkich telewizji, na żywo. Tak w ogóle to zna jedenaście języków obcych w tym jeden, który sam stworzył. Ponieważ przypadki Szereszewskiego czy Tammeta były badane w różnych ośrodkach na świecie, a oni sami dość swobodnie wypowiadali się, jakie procesy zachodzą w ich umysłach, możemy powiedzieć, że w pewnym stopniu korzystają oni naturalnie z podobnych technik i oprogramowania, które zamierzam Ci przedstawić w tym rozdziale. Wykorzystują je jednak po mistrzowsku i dodatkowo mają pewne cechy mózgu, które im to upraszczają. A co z osiągami ludzi, których mózgi mają normalną budowę? Czy osiągają równie spektakularne wyniki? Oceń to sam. Za chwilę przedstawię kilka rekordów z Ogólnoświatowych Mistrzostw w Zapamiętywaniu. Profesor Anders Ericsson badał mózgi osób, które osiągnęły pozornie nieosiągalne wyniki i nie wykrył żadnych anomalii w ich budowie. Np. dwudziestoletni Rüdiger Gamm po pięciu latach ćwiczeń przez cztery godziny dziennie 11 zmienił się w żywy kalkulator, potrafi w pamięci podnosić liczby do dziesiątej potęgi czy wyciągać pierwiastki piątego stopnia z dziesięciocyfrowych liczb i wykonywać inne działania, z dokładnością kilkudziesięciu miejsc po przecinku. Kilka interesujących rekordów świata w zapamiętywaniu, aktualnych na rok 2011, należy do Simona Reinharda. Zapamiętał w kwadrans 164 fikcyjne twarze i imiona, a także 300 losowych słów (kwadrans liczy 900 sekund, co daje jedno słowo na trzy sekundy). No i zapamiętał talię 52. kart w trochę ponad 20 sekund. Z innych ciekawych rekordów - Ben Pridmore zapamiętał 28 talii kart (1456) w ciągu godziny, a Wang Feng w tym samym czasie 2660 przypadkowych numerów. No i warto też wymienić rekord Johanessa Mallowa fikcyjne daty zapamiętane w pięć minut i 385 abstrakcyjnych obrazów w ciągu piętnastu. Uczestnicy międzynarodowych mistrzostw w zapamiętywaniu mogą 10 I dała jedynie tytuł mistrza Europy. Rekord świata w tej konkurencji należy do Haraguchi Akiry, Księga Rekordów Guinessa mówi o 100 tysiącach kolejnych cyfr liczby pi, których recytacja zajęła mu szesnaście godzin. 11 Co daje ponad 1200 godzin. Jak sugerują niektóre badania, osiągnięcie mistrzowstwa w jakiejść dziedzinie nie jest kwiestią talentu, a wkładu pracy właśnie. Np. dla skrzypków godzin na osiągnięcie poziomu nauczycielskiego, 4000 bardzo dobrego i 10 tysięcy na zostanie wirtuozem.

Kamil Galos. Mentalizm. Kompendium wiedzy o mechanizmach ludzkich zachowań. darmowy fragment

Kamil Galos. Mentalizm. Kompendium wiedzy o mechanizmach ludzkich zachowań. darmowy fragment Mentalizm Kamil Galos Mentalizm Kompendium wiedzy o mechanizmach ludzkich zachowań darmowy fragment 2013 Projekt okładki Karolina Jałocha z wykorzystaniem zdjęć nieba NASA na licencji CC-BY-SA Korekta

Bardziej szczegółowo

ROZUMIENIE ZE SŁUCHU

ROZUMIENIE ZE SŁUCHU Imię i nazwisko: Data urodzenia: Kraj: Kierunek studiów: punkty: / 70 p. ROZUMIENIE ZE SŁUCHU Proszę wysłuchać tekstu i wykonać zadania. Tekst zostanie odczytany dwa razy. 1. Proszę wybrać jedną poprawną

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA. PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA.  PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI www.akademiadlamlodych.pl PODRĘCZNIK WPROWADZENIE Akademia dla Młodych to nowa inicjatywa mająca na celu wspieranie ludzi młodych w rozwijaniu umiejętności niezbędnych w ich miejscu

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

Jak uczyć się języków obcych?

Jak uczyć się języków obcych? Jak uczyć się języków obcych? Język jest jedną z najbardziej przełomowych funkcji mózgu. Nauka języków obcych staje się łatwiejsza, gdy wiesz jak działa język w mózgu. Wiedza o mózgu pomoże Ci uniknąć

Bardziej szczegółowo

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania dr Joanna Skibska Akademia Techniczno-Humanistyczna Bielsko-Biała Wiek a zdolności uczenia się dziecka

Bardziej szczegółowo

Trzy kroki do e-biznesu

Trzy kroki do e-biznesu Wstęp Świat wokół nas pędzi w niewiarygodnym tempie - czy Ty też chwilami masz wrażenie, że nie nadążasz? Może zastanawiasz się, czy istnieje sposób, by dogonić ten pędzący pociąg życia pełen różnego rodzaju

Bardziej szczegółowo

Paweł Kowalski ZJEDZ KONKURENCJĘ. Jak maksymalizować zyski i pisać skuteczne teksty sprzedażowe

Paweł Kowalski ZJEDZ KONKURENCJĘ. Jak maksymalizować zyski i pisać skuteczne teksty sprzedażowe Paweł Kowalski ZJEDZ KONKURENCJĘ Jak maksymalizować zyski i pisać skuteczne teksty sprzedażowe Copyright by Paweł Kowalski & e-bookowo Projekt okładki: Paweł Kowalski ISBN 978-83-7859-269-3 Wydawca: Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Techniki skutecznego i efektywnego uczenia się. Barbara Małek

Techniki skutecznego i efektywnego uczenia się. Barbara Małek Techniki skutecznego i efektywnego uczenia się Barbara Małek DZIAŁANIE ANIE UMYSŁU Praca umysłu u związana zana jest z : Koncentracją uwagi Spostrzeganiem Pamięcią Myśleniem Jak działa a nasz umysł? Nasz

Bardziej szczegółowo

Jak wzmocnić działanie Dekretów i afirmacji?

Jak wzmocnić działanie Dekretów i afirmacji? Zaprasza Sławomir Mika Jak wzmocnić działanie Dekretów i afirmacji? www.brahman.pl Niniejsza publikacja może być kopiowana oraz dowolnie rozprowadzana Tylko i wyłącznie w formie dostarczonej przez wydawcę.

Bardziej szczegółowo

Magia komunikacji. - Arkusz ćwiczeń - Mapa nie jest terenem. Magia prostego przekazu

Magia komunikacji. - Arkusz ćwiczeń - Mapa nie jest terenem. Magia prostego przekazu Magia komunikacji - Arkusz ćwiczeń - Mapa nie jest terenem Twoja percepcja rzeczywistości opiera się o uogólnionieniach i zniekształceniach. Oznacza to, że to, jak widzisz rzeczywistość różni się od rzeczywistości,

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Na każde spotkanie z klientem bądź bardzo dokładnie przygotowany

Na każde spotkanie z klientem bądź bardzo dokładnie przygotowany NA KAŻDE SPOTKANIE Z KLIENTEM BĄDŹ BARDZO... 5 Na każde spotkanie z klientem bądź bardzo dokładnie przygotowany Jeśli codzienne uczyłbyś się, myślał i planował czas, mógłbyś rozwinąć i wykorzystać siłę,

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

Andrzej Wojtal. Tajna wiedza o zarabianiu. w sieci

Andrzej Wojtal. Tajna wiedza o zarabianiu. w sieci Andrzej Wojtal Tajna wiedza o zarabianiu w sieci Copyright by Andrzej Wojtal & e-bookowo Projekt okładki: Jarosław Drążek ISBN 978-83-7859-040-8 Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo www.e-bookowo.pl

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 To jest moje ukochane narzędzie, którym posługuję się na co dzień w Fabryce Opowieści, kiedy pomagam swoim klientom - przede wszystkim przedsiębiorcom, właścicielom firm, ekspertom i trenerom - w taki

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne W celu zbadania efektywności uczenia się, przygotowałam i przeprowadziłam wśród uczniów mojej klasy ankietę na temat Czy potrafisz się uczyć?. Test przeprowadziłam

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia technik efektywnego uczenia się Spotkanie 4

Ćwiczenia technik efektywnego uczenia się Spotkanie 4 Ćwiczenia technik efektywnego uczenia się Spotkanie 4 Sprawdź sam siebie Na kolejne zajęcia niezbędne będą Trzy zakreślacze tekstu w różnych kolorach, np. żółty, niebieski, zielony Pudełko pamięci/ MemoBox.

Bardziej szczegółowo

Materiały dla finalistów

Materiały dla finalistów Materiały dla finalistów Malachoviacus Informaticus 2016 11 kwietnia 2016 Wprowadzenie Poniższy dokument zawiera opisy zagadnień, które będą niezbędne do rozwiązania zadań w drugim etapie konkursu. Polecamy

Bardziej szczegółowo

Indywidualny Zawodowy Plan

Indywidualny Zawodowy Plan Indywidualny Zawodowy Plan Wstęp Witaj w Indywidualnym Zawodowym Planie! Zapraszamy Cię do podróży w przyszłość, do stworzenia swojego własnego planu działania, indywidualnego pomysłu na życie i pracę

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ:

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!!! Projekt

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Język angielski metodą skojarzeń. Autorzy - Michael Gruneberg, Patrycja Kamińska. Opracowanie i skład - Joanna Kozłowska, Patrycja Kamińska

Tytuł: Język angielski metodą skojarzeń. Autorzy - Michael Gruneberg, Patrycja Kamińska. Opracowanie i skład - Joanna Kozłowska, Patrycja Kamińska Tytuł: Język angielski metodą skojarzeń Autorzy - Michael Gruneberg, Patrycja Kamińska Opracowanie i skład - Joanna Kozłowska, Patrycja Kamińska Projekt okładki - Adam Antoszczak Copyright by Michael Gruneberg

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych Osiąganie moduł 3 Temat 3, Poziom 1 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO Akademia dla Młodych Moduł 3 Temat 3 Poziom 1 Zarządzanie czasem Przewodnik prowadzącego Cele szkolenia Efektywność osobista pozwala Uczestnikom

Bardziej szczegółowo

Profesjonalne CV oto podstawy dobrego życiorysu

Profesjonalne CV oto podstawy dobrego życiorysu Profesjonalne CV oto podstawy dobrego życiorysu Czy zastanawiałeś się nad tym, jak powinno wyglądać profesjonalne CV? Przeczytałeś masę poradników dostępnych w internecie i nadal nie wiesz, jak zabrać

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami DARMOWY FRAGMENT projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami Od Autorki Cześć drogi Czytelniku! Witaj w darmowym fragmencie podręcznika Jak zacząć projekt biznesowy?! Jego pełna wersja, zbiera w jednym

Bardziej szczegółowo

CZYTANIE CICHE ZE ZROZUMIENIEM

CZYTANIE CICHE ZE ZROZUMIENIEM Edukacja polonistyczna klasa 2 PISANIE - kryteria pięknego pisania 1. Pismo utrzymuję w liniaturze. 2. Litery w wyrazach są z sobą połączone. 3. Unikam skreśleń i poprawek. 4. Wyraz błędnie napisany przekreślam

Bardziej szczegółowo

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania.

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania. Alina Kalinowska Jak to powiedzieć? Każdy z nas doświadczał z pewnością sytuacji, w której wiedział, ale nie wiedział, jak to powiedzieć. Uczniowie na lekcjach matematyki często w ten sposób przekonują

Bardziej szczegółowo

Dzięki mojemu poradnikowi poznasz elitarne strategie i techniki, metody znane bardzo nielicznej grupie mężczyzn specjalizujących się w randkowaniu.

Dzięki mojemu poradnikowi poznasz elitarne strategie i techniki, metody znane bardzo nielicznej grupie mężczyzn specjalizujących się w randkowaniu. Zawsze w życiu lubiłem podejmować wyzwania i właśnie tak podchodzę do pracy z Tobą. Być może nie masz jeszcze takich sukcesów z kobietami jakich byś pragnął więc musimy bezwzględnie poprawić ten wynik.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

JAK POMÓC DZIECKU KORZYSTAĆ Z KSIĄŻKI

JAK POMÓC DZIECKU KORZYSTAĆ Z KSIĄŻKI JAK POMÓC DZIECKU KORZYSTAĆ Z KSIĄŻKI ŻEBY WYNIOSŁO Z NIEJ JAK NAJWIĘCEJ KORZYŚCI www.sportowywojownik.pl KORZYŚCI - DLA DZIECI: Korzyści, jakie książka Sportowy Wojownik zapewnia dzieciom, można zawrzeć

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

TAJEMNICE DOBREJ. Barbara Małek

TAJEMNICE DOBREJ. Barbara Małek TAJEMNICE DOBREJ PAMIĘCI Barbara Małek KLUCZ DOBREGO ZAPAMIĘTANIA MATERIAŁU Możliwie jak największa koncentracja UWAGI (skupienie się na tym materiale, który chcemy opanowac) Przy wszelkiej pracy umysłowej,

Bardziej szczegółowo

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży.

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży. Ankieta Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży www.fundamentywiary.pl Pytania ankiety i instrukcje Informacje wstępne Wybierz datę przeprowadzenia ankiety w czasie typowego spotkania grupy młodzieżowej.

Bardziej szczegółowo

projektu na wiedzę, umiejętności i postawy uczniów. Ankietę wypełniły 52 osoby: 27 dziewcząt i 25 chłopców.

projektu na wiedzę, umiejętności i postawy uczniów. Ankietę wypełniły 52 osoby: 27 dziewcząt i 25 chłopców. Wstęp RAPORT EWALUACYJNY Z ANKIET DOTYCZĄCY DŁUGOFALOWEGO WPŁYWU PROJEKTU Uczyć się, ale jak? współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Ankieta została przeprowadzona

Bardziej szczegółowo

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi. nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi. nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe Autorstwo: Paulina Mechło (rozdziały 1-4), Jolanta Grzelka (rozdziały 1-4). Wszelkie Autorstwo: prawa Paulina zastrzeżone. Mechło (rozdziały Nieautoryzowane 1-4), Jolanta rozpowszechnianie Grzelka (rozdziały

Bardziej szczegółowo

Stań się bardzo pewny siebie

Stań się bardzo pewny siebie 1 Stań się bardzo pewny siebie Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana czy też odczytywana w środkach publicznego przekazu

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Damian Gastół. MAGIA 5zł. Tytuł: Magia 5zł. Autor: Damian Gastół. Wydawnictwo: Gastół Consulting. Miejsce wydania: Darłowo

Damian Gastół. MAGIA 5zł. Tytuł: Magia 5zł. Autor: Damian Gastół. Wydawnictwo: Gastół Consulting. Miejsce wydania: Darłowo Tytuł: Magia 5zł Autor: Wydawnictwo: Gastół Consulting Miejsce wydania: Darłowo Data wydania: 1 września 2011 roku Nr wydania: Wydanie II - poprawione Cena: publikacja bezpłatna Miejsce zakupu: ekademia.pl

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Techniki szybkiego uczenia się Praktyczne zastosowanie technik zapamiętywania. Sylwester Mariusz Pilipczuk.

Akademia Młodego Ekonomisty. Techniki szybkiego uczenia się Praktyczne zastosowanie technik zapamiętywania. Sylwester Mariusz Pilipczuk. Akademia Młodego Ekonomisty Techniki szybkiego uczenia się Praktyczne zastosowanie technik zapamiętywania Sylwester Mariusz Pilipczuk Uniwersytet w Białymstoku 24 listopada 2011 r. Cele: Zaznajomienie

Bardziej szczegółowo

Autor: Przemysław Jóskowiak. Wydawca: Stratego24 Przemysław Jóskowiak ul. Piękna 20, 00-549 Warszawa. Kontakt: kontakt@stratego24.

Autor: Przemysław Jóskowiak. Wydawca: Stratego24 Przemysław Jóskowiak ul. Piękna 20, 00-549 Warszawa. Kontakt: kontakt@stratego24. Autor: Przemysław Jóskowiak 2 Wydawca: Stratego24 Przemysław Jóskowiak ul. Piękna 20, 00-549 Warszawa Kontakt: kontakt@stratego24.pl Treści prezentowane w ramach tej publikacji są subiektywną oceną autora

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Gimnastyka umysłu. Sylwester Mariusz Pilipczuk EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Gimnastyka umysłu. Sylwester Mariusz Pilipczuk EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Gimnastyka umysłu Sylwester Mariusz Pilipczuk Uniwersytet w Białymstoku 6 grudnia 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Cele: Zaznajomienie

Bardziej szczegółowo

ProjektSukces.pl przedstawia: Mapy Myśli. Jak tworzyć kreatywne notatki aby wyzwolić swój ukryty potencjał?

ProjektSukces.pl przedstawia: Mapy Myśli. Jak tworzyć kreatywne notatki aby wyzwolić swój ukryty potencjał? ProjektSukces.pl przedstawia: Mapy Myśli Jak tworzyć kreatywne notatki aby wyzwolić swój ukryty potencjał? Czym są Mapy Myśli? Mapy Myśli to sposób notowania zgodny z naturą człowieka Mapy Myśli to sposób

Bardziej szczegółowo

Umiesz Liczyć Licz Kalorie

Umiesz Liczyć Licz Kalorie Umiesz Liczyć Licz Kalorie Cześć! W tym krótkim poradniku wytłumaczę Ci dlaczego według mnie jedzenie wszystkiego w odpowiednich ilościach pozwoli utrzymać świetną sylwetkę przez całe życie. Tak dobrze

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 WPROWADZENIE DO SKUTECZNEJ STRONY

Lekcja 1 WPROWADZENIE DO SKUTECZNEJ STRONY WPROWADZENIE DO SKUTECZNEJ STRONY Po dzisiejszej lekcji będziesz wiedział: Jak zacząć pracę nad swoją własną witryną Co ma wspólnego autobus ze stroną internetową Na jakie aspekty techniczne powinieneś

Bardziej szczegółowo

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER WŁADYSŁAW SZYNGIERA NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER KONFERENCJA SZKOLENIOWA AKADEMII PIŁKARSKIEJ GRASSROOTS KATOWICE, 23.11.2013 KATOWICE, 23.11.2013 Na samym początku trzeba sobie zadać

Bardziej szczegółowo

Mapologia nauka efektywnego notowania część 1

Mapologia nauka efektywnego notowania część 1 Katarzyna Szafranowska Mapologia nauka efektywnego notowania część 1 2 Darmowy fragment udostępniony przez: SYNERGIA Obudź swój geniusz UWAGA: Możesz ten fragment kursu swobodnie rozdawać i udostępniać

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

Część 11. Rozwiązywanie problemów.

Część 11. Rozwiązywanie problemów. Część 11. Rozwiązywanie problemów. 3 Rozwiązywanie problemów. Czy jest jakiś problem, który trudno Ci rozwiązać? Jeżeli tak, napisz jaki to problem i czego próbowałeś, żeby go rozwiązać 4 Najlepsze metody

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

szkoła języka niemieckiego Intensywne kursy języka niemieckiego

szkoła języka niemieckiego Intensywne kursy języka niemieckiego szkoła języka niemieckiego Intensywne kursy języka niemieckiego wiosna 2017 Solidne podstawy Cały poziom w jeden semestr?* Teraz to możliwe w naszej szkole językowej. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom naszych

Bardziej szczegółowo

TRENING UMYSŁU ALEKSANDER DYDEL

TRENING UMYSŁU ALEKSANDER DYDEL TRENING UMYSŁU ALEKSANDER DYDEL ZBIÓR ZADAŃ I ŁAMIGŁÓWEK ROZWIJAJĄCYCH UMYSŁ I WYOBRAŹNIĘ PODSTAWY WIEDZY PRAKTYCZNEJ NA TEMAT SPRAWNEGO FUNKCJONOWANIA MÓZGU TRENING UMYSŁU Zbiór zadań i łamigłówek rozwijających

Bardziej szczegółowo

Ankieta dla ucznia. Badanie Szkolnych Uwarunkowań Efektywności Kształcenia Etap VII, 2014. Miejsce na kod ucznia

Ankieta dla ucznia. Badanie Szkolnych Uwarunkowań Efektywności Kształcenia Etap VII, 2014. Miejsce na kod ucznia UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY Ankieta dla ucznia Badanie Szkolnych Uwarunkowań Efektywności Kształcenia Etap VII, 2014 Miejsce na kod ucznia Ankieta, o której wypełnienie Cię prosimy, zawiera

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III ROK SZKOLNY 2015/2016

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III ROK SZKOLNY 2015/2016 KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III ROK SZKOLNY 2015/2016 Klasa pierwsza 6 punktów - doskonale - potrafi swobodnie przywitać się i pożegnać, przedstawić się i zapytać o imię inną osobę,

Bardziej szczegółowo

Techniki efektywnego uczenia ćwiczenia cd. zajęć 3 Zajęcia 5

Techniki efektywnego uczenia ćwiczenia cd. zajęć 3 Zajęcia 5 Techniki efektywnego uczenia ćwiczenia cd. zajęć 3 Zajęcia 5 Techniki efektywnego uczenia, techniki pomocnicze i narzędzia Techniki skutecznego uczenia * fiszki i system kartotekowy Z *notowanie nielinearne

Bardziej szczegółowo

Skoro uniwersytet, parę słów o uczeniu się

Skoro uniwersytet, parę słów o uczeniu się Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Techniki efektywnego uczenia się Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 marca 2012 Skoro uniwersytet, parę słów o uczeniu się Uczenie się to sposób, w

Bardziej szczegółowo

8 sposobów na więcej czasu w ciągu dnia

8 sposobów na więcej czasu w ciągu dnia http://produktywnie.pl RAPORT 8 sposobów na więcej czasu w ciągu dnia Jakub Ujejski Powered 1 by PROINCOME Jakub Ujejski Wszystkie prawa zastrzeżone. Strona 1 z 10 1. Wstawaj wcześniej Pomysł, wydawać

Bardziej szczegółowo

Witaj, tutaj Marcin Grodecki. Tym razem chcę pokazać cztery mniej znane sposoby na wyszukiwanie okazyjnych cenowo mieszkań.

Witaj, tutaj Marcin Grodecki. Tym razem chcę pokazać cztery mniej znane sposoby na wyszukiwanie okazyjnych cenowo mieszkań. Marcin Grodecki Witaj, tutaj Marcin Grodecki. Inwestuję w nieruchomości, a także pomagam, jako radca prawny, przy wszelkich zawiłościach dotyczących nieruchomości. Tym razem chcę pokazać cztery mniej znane

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

FILM - SALON SPRZEDAŻY TELEFONÓW KOMÓRKOWYCH (A2 / B1 )

FILM - SALON SPRZEDAŻY TELEFONÓW KOMÓRKOWYCH (A2 / B1 ) FILM - SALON SPRZEDAŻY TELEFONÓW KOMÓRKOWYCH (A2 / B1 ) Klient: Dzień dobry panu! Pracownik: Dzień dobry! W czym mogę pomóc? Klient: Pierwsza sprawa: jestem Włochem i nie zawsze jestem pewny, czy wszystko

Bardziej szczegółowo

Jak moje dziecko może nauczyć się logiczno-matematycznego myślenia

Jak moje dziecko może nauczyć się logiczno-matematycznego myślenia Jak moje dziecko może nauczyć się logiczno-matematycznego myślenia Dimitris Matzarakis Jak moje dziecko może nauczyć się logiczno-matematycznego myślenia Zawiera praktyczne testy O książce Matematyka

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować zajęcia komputerowe dla osób dorosłych w bibliotece?

Jak przygotować zajęcia komputerowe dla osób dorosłych w bibliotece? Jak przygotować zajęcia komputerowe dla osób dorosłych w bibliotece? Cz. 3. Opracowanie programu zajęć Przygotowując program zajęć dla osób dorosłych możemy skorzystać z następujących zasad: Łączymy to,

Bardziej szczegółowo

Czytanie książek, to najpiękniejsza zabawa jaką sobie ludzkość wymyśliła. Wisława Szymborska

Czytanie książek, to najpiękniejsza zabawa jaką sobie ludzkość wymyśliła. Wisława Szymborska Czytanie książek, to najpiękniejsza zabawa jaką sobie ludzkość wymyśliła. Wisława Szymborska Dlaczego warto czytać książki? Czytanie to świetne ćwiczenie dla naszego mózgu. W przeciwieństwie do siedzenia

Bardziej szczegółowo

FILM - BANK (A2 / B1)

FILM - BANK (A2 / B1) FILM - BANK (A2 / B1) Pierre i Maria: Dzień dobry Pani! Pracownik: Dzień dobry! W czym mogę pomóc? Pierre: Jesteśmy zainteresowani założeniem konta w Państwa banku. Pochodzimy z Francji, ale teraz mieszkamy

Bardziej szczegółowo

Z racji, że większość wypełniających była w wieku między rokiem życia, nie dziwi wynik, jaki widzimy w słupku ze średnim wykształceniem.

Z racji, że większość wypełniających była w wieku między rokiem życia, nie dziwi wynik, jaki widzimy w słupku ze średnim wykształceniem. Za nami pierwszy Powiatowy Festiwal Książki- impreza odbywająca się w powiecie piaseczyńskim, która ma charakter cykliczny. Czy jednak w Piasecznie i okolicach czytanie jest popularną rozrywką? Powiatowa

Bardziej szczegółowo

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com 30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com Witaj. Chciałbym dzisiaj podzielić się z Tobą moim kilkunastoletnim doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania w Publicznej Szkole Podstawowej nr 52 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie IV-VI

Przedmiotowy system oceniania w Publicznej Szkole Podstawowej nr 52 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie IV-VI Przedmiotowy system oceniania w Publicznej Szkole Podstawowej nr 52 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie IV-VI opracowanie: Krzysztof Maliszewski 1 PRZEDMIOT: JĘZYK NIEMIECKI

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ GRY NR 5. DLA OSÓB W WIEKU 16+

SCENARIUSZ GRY NR 5. DLA OSÓB W WIEKU 16+ SCENARIUSZ GRY NR 5. DLA OSÓB W WIEKU 16+ Gra symulacyjna nr 5: AUTOPREZENTACJA pt. Moja kariera zawodowa Cel gry: obserwacja i rozpoznanie świadomości obrazu samego siebie (autorefleksji), a także przedstawiania

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Jak rozmawiać z dziećmi o pieniądzach? Dorota Dominik Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 13 marca 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Wskazówki pomocne w samodzielnym uczeniu się języka niemieckiego

Wskazówki pomocne w samodzielnym uczeniu się języka niemieckiego Wskazówki pomocne w samodzielnym uczeniu się języka niemieckiego 1.Słuchanie: zorientuj się najpierw, ile osób uczestniczy w rozmowie i kim one są zwróć uwagę na słowa najmocniej akcentowane są to kluczowe

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Jak tworzyć mapy myśli

Jak tworzyć mapy myśli 1 Irena Sidor-Rangełow Naucz się w 7 godzin: Jak tworzyć mapy myśli 2 Copyright by Irena Sidor-Rangełowa, Anna Gergana Rangełow, Slavcho Rangelov Projekt okładki Slavcho Rangelov ISBN: 978-83-935157-0-7

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO KLASY 1-3 SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO KLASY 1-3 SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO KLASY 1-3 SZKOŁY PODSTAWOWEJ Obowiązkowe wyposażenie ucznia: zeszyt przedmiotowy, podręcznik i zeszyt ćwiczeń, przybory do pisania i rysowania Uczeń

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć. Moduł VI. Projekt Gra logiczna zgadywanie liczby

Scenariusz zajęć. Moduł VI. Projekt Gra logiczna zgadywanie liczby Scenariusz zajęć Moduł VI Projekt Gra logiczna zgadywanie liczby Moduł VI Projekt Gra logiczna zgadywanie liczby Cele ogólne: przypomnienie i utrwalenie poznanych wcześniej poleceń i konstrukcji języka

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA z języka angielskiego W KLASACH 1-3

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA z języka angielskiego W KLASACH 1-3 PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA z języka angielskiego W KLASACH 1-3 KLASA I W klasach I na 6 punktów uczeń powinien: - pracować systematycznie oraz z dużym zaangażowaniem na każdej lekcji i w domu, - wykazywać

Bardziej szczegółowo

List motywacyjny, który Cię wyróżni

List motywacyjny, który Cię wyróżni List motywacyjny, który Cię wyróżni Szukasz pracy i chcesz, żeby pracodawca wybrał właśnie Ciebie? Chcesz dobrze wypaść w jego oczach jeszcze przed rozmową? Chcesz napisać przekonujący list motywacyjny?

Bardziej szczegółowo

Europejski system opisu kształcenia językowego

Europejski system opisu kształcenia językowego Europejski system opisu kształcenia językowego Opis poziomów Poziom językowy A1 - Poziom początkowy Potrafię zrozumieć znane mi słowa i bardzo podstawowe wyrażenia dotyczące mnie osobiście, mojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Szybciej poznaję ceny. To wszystko upraszcza. Mistrz konstrukcji metalowych, Martin Elsässer, w rozmowie o czasie. Liczą się proste rozwiązania wizyta w

Bardziej szczegółowo

9 elementów zarządzania projektami Narzędzia Nowoczesnego Project Managera

9 elementów zarządzania projektami Narzędzia Nowoczesnego Project Managera 9 elementów zarządzania projektami Narzędzia Nowoczesnego Project Managera Darmowy Ebook Autor: Adam Omelczuk Tytuł: 9 elementów zarządzania projektami W życiu i w biznesie Darmowy Ebook NARZĘDZIA Nowoczesnego

Bardziej szczegółowo

Jak skutecznie podnieść sprzedaż w 97 dni? WARSZTATY

Jak skutecznie podnieść sprzedaż w 97 dni? WARSZTATY Edycja 2015 Jak skutecznie podnieść sprzedaż w 97 dni? WARSZTATY Grant z Programu Rozwoju Sprzedaży Projekt i realizacja dr Mariusz Salamon 1 Czy w 97 dni da się naprawdę znacząco zwiększyć sprzedaż? Tak,

Bardziej szczegółowo

1. Uruchom stronię poczta.foof.pl (pisane bez www). Powinien wyświetlić się następujący ekran

1. Uruchom stronię poczta.foof.pl (pisane bez www). Powinien wyświetlić się następujący ekran Proces rejestracji jest dokładnie opisany na stronie konkursu. Skoro jednak masz problemy upewnij się, że prawidłowo wykonujesz następujące czynności. Jeżeli w dalszym ciągu będziesz miał problemy napisz

Bardziej szczegółowo

Niniejszy ebook jest własnością prywatną.

Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejsza publikacja ani żadna jej część, nie może być kopiowana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana ani odczytywana w środkach publicznego

Bardziej szczegółowo

CELE SZKOLENIA POZNAJMY SIĘ!

CELE SZKOLENIA POZNAJMY SIĘ! Człowiek najlepsza inwestycja CELE SZKOLENIA JAK UCZĄ SIĘ DOROŚLI? Magdalena Bergmann Falenty, 14-16 listopada 2012 r. podniesienie świadomości czynników warunkujących uczenie się osoby dorosłej poznanie

Bardziej szczegółowo

KIESZONKOWE I CO DALEJ?

KIESZONKOWE I CO DALEJ? Aby Twoje dziecko mogło nauczyć się pewnych zasad i nawyków finansowych, to musi mieć na czym się uczyć. Czyli dostawać regularne i stałe kieszonkowe. Wtedy konieczna jest odpowiedź na 2 pytania: Ile dawać?

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Twój Salon Kosmetyczny na. Twój doradca w internecie

Twój Salon Kosmetyczny na. Twój doradca w internecie Twój Salon Kosmetyczny na Twój doradca w internecie Czy prowadzisz już fanpage na Facebook Swojego salonu? TAK NIE Sprawdź na kolejnych slajdach czy wszystkie elementy są przez ciebie dobrze przygotowanie

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

KREATYWNE I INNOWACYJNE MYŚLENIE. A. ZARZĄDZANIE EMOCJAMI identyfikacja i zarządzanie własnymi emocjami i zachowaniem.

KREATYWNE I INNOWACYJNE MYŚLENIE. A. ZARZĄDZANIE EMOCJAMI identyfikacja i zarządzanie własnymi emocjami i zachowaniem. KREATYWNE I INNOWACYJNE MYŚLENIE A. ZARZĄDZANIE EMOCJAMI identyfikacja i zarządzanie własnymi emocjami i zachowaniem. 1. Rozpoznawanie i właściwe nazywanie emocji i sposobu, w jaki są powiązane z określonymi

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

SZTUKA SŁUCHANIA I ZADAWANIA PYTAŃ W COACHINGU. A n n a K o w a l

SZTUKA SŁUCHANIA I ZADAWANIA PYTAŃ W COACHINGU. A n n a K o w a l SZTUKA SŁUCHANIA I ZADAWANIA PYTAŃ W COACHINGU K r a k ó w, 1 7 l i s t o p a d a 2 0 1 4 r. P r z y g o t o w a ł a : A n n a K o w a l KLUCZOWE UMIEJĘTNOŚCI COACHINGOWE: umiejętność budowania zaufania,

Bardziej szczegółowo

AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr )

AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr ) AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr 4-5 2009) Ten popularny aktor nie lubi udzielać wywiadów. Dla nas jednak zrobił wyjątek. Beata Rayzacher:

Bardziej szczegółowo

TEST TKK TWÓJ KAPITAŁ KARIERY

TEST TKK TWÓJ KAPITAŁ KARIERY 0 Rozpoznawanie predyspozycji zawodowych i zainteresowań - życiowym drogowskazem dla młodzieży TEST TKK TWÓJ KAPITAŁ KARIERY KLASA III 1 Zestaw testów powstał w wyniku realizacji projektu: Rozpoznawanie

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY Czytanie - oto najlepszy sposób uczenia się. Aleksander Puszkin Sukces jednostek i społeczeństw zależy od ich wiedzy. Kluczem do wiedzy wciąż jest czytanie.

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo