Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej Competitiveness of companies and sources of competitiveness advantage

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej Competitiveness of companies and sources of competitiveness advantage"

Transkrypt

1 ZESZYTY NAUKOWE NR 80 Seria: Administracja i Zarz dzanie (7)2009 mgr Jolanta Brodowska-Szewczuk Akademia Podlaska w Siedlcach Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej Competitiveness of companies and sources of competitiveness advantage Abstract: The company's competitiveness is a result of the financial leadership and higher quality. The cost advantage may be an effect of outside causes connected with the position of the company in the branch, or the inside ones connected with the resources allocation. There are three general strategies of competitiveness. The strategy of cost leadership demands from the company to be the leader in the production at the expense of low costs. The strategy of diversification the company is attempting to be outstanding in its branch following certain criteria, highly appreciated by retailers. The concentration strategy the company using the concentration strategy chooses in the branch the aimed segment and it strictly adjusts its strategy to the segment's service, excluding other companies. Istota konkurencyjno ci Na podstawie studiów literatury przedmiotu zauwa y nale y obszary problemowe w badaniu konkurencyjno ci przedsi biorstw. Dotycz one: 1. poj cia konkurencyjno ci i jej mierników, 2. róde i sposobów budowy przewagi konkurencyjnej 1. Konkurencja jest podstawowym mechanizmem ekonomicznym gospodarki rynkowej. Z ekonomicznego punktu widzenia konkurencja ma na celu maksymalizowanie przez podmioty gospodarcze przychodu ze sprzeda y lub korzy ci z zakupu produktów i us ug. Oznacza ona rywalizacj o ród a zaopatrzenia w rodki produkcji i kapita pracowniczy a przede wszystkim rynki zbytu. Dzia ania przedsi biorstw zmierzaj do pozyskania rynku i zwi kszenia swojego udzia u. Konkurencyjno wywodzi si od konkurencji i jest jej elementem. Konkurencyjno ci nazywa si zdolno podmiotu do konkurowania. Jest to poj cie wieloznaczne i relatywne. Konkurencyjno jako kategoria teoretyczna wydaje si nie atwa do zastosowania w badaniu realnie kszta tuj - 1 Poni szy artyku jest cz ci wi kszej ca o ci.

2 J. Brodowska-Szewczuk cych si procesów gospodarczych, gdy wymaga porównania z otoczeniem zewn trznym, to znaczy z obiektem konkurencyjnym. Z tego wynika, e badania empiryczne w odniesieniu do konkurencyjno ci powinno poprzedza okre lenie miar ocen, ich wag oraz wybór metod badawczych, dostosowanych do badanego podmiotu. Wielu autorów, dyskutuj c na temat konkurencyjno ci, nie definiuje tej kategorii. Zarówno w polskiej literaturze ekonomicznej, jak i wiatowej równie trwa pewnego rodzaju spór o zakres pojmowania tego poj cia i dobór mierników oceny konkurencyjno ci 2. Konkurencyjno jest cz sto odnoszona do rynku mi dzynarodowego, czyli gospodarki otwartej. Chodzi o rynek globalny, na którym wyst puje dany kraj, przedsi biorstwo, towary, marki. Jest te pogl d, e o sukcesie na rynku globalnym decyduje wcze niej wygrana walka konkurencyjna na rynku lokalnym, regionalnym, krajowym. 3 Mo emy wyró ni podmioty konkurencyjno ci tj. pa stwo (skala makro), sektor, bran a, ga (skala mezo), grupa krajów, makroregion (skala mega), przedsi biorstwo (skala mikro), towar, us uga (skala mikro-mikro) 4. Wed ug M. Luba skiego konkurencyjno jest poj ciem warto ciuj cym, okre laj cym pewien stan po dany. Termin ten w odniesieniu do gospodarki i przedsi biorstwa zawiera m.in. takie cechy, jak: sprzedawanie wyrobów z zyskiem w kraju i za granic, zdolno do utrzymywania a nawet umacniania udzia ów w rynkach, zdolno do zrównowa onego rozwoju w d ugim okresie 5. Z definicji przyj tej przez OECD wynika, e konkurencyjno gospodarki - to zdolno do sprostania konkurencji mi dzynarodowej, a wi c realizowania znacz cego eksportu i utrzymania wysokiego poziomu i tempa wzrostu popytu wewn trznego, bez pogorszenia salda rachunku obrotów bie cych. W definicji tej akcentuje si zachowanie zmiennych makroekonomicznych 6. Inna definicja konkurencyjno ci okre la j jako zdolno do projektowania, wytwarzania i sprzedawania towarów, których ceny, jako i inne wa- 2 M czy ska E., Konkurencyjno polskich przedsi biorstw- aspekty strukturalne w: Szanse i zagro enia rozwoju restrukturyzowanych przedsi biorstw w Europie rodkowej i Wschodniej, praca zbiorowa pod red. Glinkowskiego Cz, AE, Pozna 1997, s oraz E. Skawi ska Konkurencyjno przedsi biorstw - nowe podej cie, PWN, Warszawa-Pozna 2002 s Porter, M.E., Porter o konkurencji, PWE, Warszawa 2001, s.246 i n. 4 Gorynia M., Konkurencyjno przedsi biorstwa - próba konceptualizacji i operacjonalizacji [w:] Strategia przedsi biorstw w warunkach konkurencji mi dzynarodowej, praca zbiorowa pod red. E. Najlepszy, AE Pozna, 1998 s.10 5 Lubi ski M., Konkurencyjno gospodarki. Poj cia i sposoby mierzenia, [w:] Mi dzynarodowa konkurencyjno gospodarki Polski - uwarunkowania i perspektywy. Raporty. Studia nad konkurencyjno ci, IRiSS, Warszawa 1995, s Lipiec-Zajchowska M., Metody i modele oceny konkurencyjno ci gospodarki, [w:] Mi dzynarodowa konkurencyjno Polski, Wydzia Zarz dzania UW, Warszawa, 2000, s

3 Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej lory s bardziej atrakcyjne od odpowiednich cech towarów oferowanych przez konkurentów 7. D. Faulkner i C. Bowman wyró niaj konkurencyjno podstawow i kluczow. Pierwsza obejmuje procesy i systemy, które daj firmie pozycj lidera w bran y i jest zwi zana z umiej tno ci zwi kszania przez przedsi biorstwo warto ci u ytkowej postrzeganej przez klienta. Druga natomiast uto samiana jest z umiej tno ciami wymaganymi do zdobycia trwa ej przewagi konkurencyjnej na danym rynku i mo e ona niezupe nie pokrywa si z konkurencyjno ci podstawow, w sk ad której wchodzi konkurencyjno operacyjna i systemowa 8. Konkurencyjno operacyjn przywo ani autorzy definiuj jako konkretne, techniczne umiej tno ci, które s istotne z punktu widzenia funkcjonowania na okre lonym rynku. Dotyczy to mo e technologii, dystrybucji, logistyki, kontroli itp. Konkurencyjno systemowa to zespó dzia a wykonywanych przez firm w zakresie efektywno ci ogólnej i kosztowej. Obejmuje ona zapewnienie warto ci, podnoszenie warto ci i innowacyjno 9. Istnieje wiele definicji konkurencyjno ci przedsi biorstw. Konkurencyjno przedsi biorstw postrzegana jest jako proces, w którym uczestnicy rynku, d c do realizacji swoich interesów, próbuj przedstawi korzystniejsze od innych oferty ceny, jako ci lub innych cech wp ywaj cych na decyzje zawarcia transakcji 10. Ch. Hampden-Turner, A. Trompenaars zauwa aj, e konkurencyjno przedsi biorstw - to rywalizacja i wspó praca jednocze nie, prowadz ca do poznawania istotnych technologii, potrzeb oraz wymaga klientów 11. Analiza konkurencyjno ci przedsi biorstw prowadzi do wyodr bnienia konkurencyjno ci odnosz cej si do okre lonych obszarów oraz czynników towarzysz cych w rezultacie konkurencyjno ci przedsi biorstwa. W efekcie mo na wyodr bni rodzaje konkurencyjno ci, które s powi zane zale no- ciami przyczynowo-skutkowymi 12 : konkurencyjno realna (wynikowa) przedsi biorstwa, konkurencyjno przedsi biorstwa okre lona przez odbiorców, konkurencyjno zasobowa i umiej tno ci przedsi biorstwa, 7 E. Skawi ska Konkurencyjno przedsi biorstw-nowe podej cie, PWN, Warszawa-Pozna 2002 cyt za: Flejterski S., Istota i mierzenie konkurencyjno ci mi dzynarodowej, Gospodarka Planowana 1984 r., nr 9, s Faulkner D., Bosman C., Strategie konkurencji, Gobether i S-ka, Warszawa 1996, s Faulkner D., Bosman C., Strategie konkurencji, Gobether i S-ka, Warszawa 1996, s Cyrkon E., Kompendium wiedzy o gospodarce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa- Pozna 2000, s Hampden-Turner Ch., Trompenaars A., Siedem kultur kapitalizmu, Dom Wydawniczy ABC, Kraków 2000, s Grabska A. Zasoby przedsi biorstwa a trwa o przewagi konkurencyjnej w Strategie konkurencyjno ci przedsi biorstw- wybrane zagadnienia, red nauk. Szab owski J. WSFiZ w Bia ymstoku, Bia ystok 2004, s.212 oraz Pier cionek Z. Mi dzynarodowa konkurencja przedsi biorstwa: Nowe kierunki w zarz dzaniu przedsi biorstwem ci g o i zmiana. Red. Jagoda H. Lichtarski J. Wyd. AE we Wroc awiu, Wroc aw, s

4 J. Brodowska-Szewczuk konkurencyjno systemu funkcjonowania gospodarki (poziom swobody gospodarczej), konkurencyjno czynników produkcji danego kraju i regionu. Zdzis aw Pier cionek wyró nia takie koncepcje, które koncentruj si na czynnikach realnych oraz regulacyjnych konkurencyjno ci. Te pierwsze zajmuj si wp ywem technologii, specjalizacji, dywersyfikacji, skali produkcji, do wiadczenia, zasobów surowcowych, infrastruktury, si y roboczej, oraz lokalizacji na konkurencyjno przedsi biorstwa. Te drugie w centrum uwagi stawiaj systemy informacyjne, metody i procedury podejmowania decyzji, zasoby wiedzy i umiej tno ci jej wykorzystania, metody i procedury uczenia si organizacji, formy organizacyjne przedsi biorstwa oraz struktury zarz dzania 13. W. Szyma ski wymienia rodzaje róde konkurencyjno ci 14 : Produkcyjne konkurencyjno firmy wynika z przywództwa kosztowego lub/i wy szej jako ci. Przewaga kosztowa mo e wynika z: przyczyn zewn trznych, zwi zanych z pozycj przedsi biorstwa w otoczeniu, lub przyczyn wewn trznych zwi zanych z alokacj zasobów, Dystrybucyjne konkurencyjno firmy wynika z ni szego kosztu zamra ania kapita u i kosztów transportu oraz lepszej obs ugi nabywców. Marketingowe konkurencyjno firmy wynika z lepszego rozpoznania potrzeb rynku i w efekcie lepszego dostosowania produktu oraz jego dystrybucji do tych potrzeb. Technologiczne konkurencyjno firmy wynika z pierwsze stwa, osi gni tego dzi ki: pracom naukowo-badawczym, innowacyjno ci technologicznej, innowacjom produktowym. Miejsce na rynku: znak firmowy, patenty, reputacja konkurencyjno firmy wynika z lojalno ci nabywców wobec znaku firmowego i unikalno ci produktu w przypadku posiadania patentów. Unikalno firmy i jej produktu konkurencyjno firmy wynika z osi gni cia pozycji minimonopolu poprzez np. skuteczne ró nicowanie produktu. Jako zarz dzania fachowo zarz dzania, talenty mened erskie itp. Wiedza i informacja du rol odgrywa zdobywanie wiedzy o: procesie produkcji, produkcie, sprawnych systemach informacyjnych, nabywcach itp. Gospodarowanie czasem zdolno do szybszego ni konkurenci reagowania na zmiany rynkowe, umiej tno ci dzia ania w firmie w d u szym horyzoncie czasowym. 13 Pier cionek Z., artyku : Ewolucja koncepcji konkurencyjno ci przedsi biorstwa Katedra Zarz dzania Strategicznego, Szko a G ówna Handlowa. 14 Szyma ski W., Przedsi biorstwo, rynek, konkurencja (red.), Wyd. SGH, Warszawa 1995, s

5 Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej Tradycyjne koncepcje konkurencyjno ci przedsi biorstwa koncentruj si na realnych czynnikach i mechanizmach konkurencyjno ci, natomiast nowe - na czynnikach i mechanizmach sfery regulacji. Nale y tu wymieni nast puj ce, uwa ane za nowe, koncepcje konkurencyjno ci przedsi biorstwa: informacja oraz systemy informatyczne (Internet, Intranet) jako ród a przewagi konkurencyjnej, wirtualne formy organizacyjne oraz sieci przedsi biorstw, organizacje ucz ce si oraz oparte na wiedzy 15. Potencja konkurencyjno ci przedsi biorstw obejmuje m.in. nastepuj ce elementy struktury: 1. Kapita ludzki jako kadr marketingowych (logistyka, dystrybucja, sprzeda ), jako kadr technicznych i finansowych, jako kadr mened erskich (sk onno do ryzyka, przedsi biorczo i zaanga owanie w sprawy jako ci), pracownicy (kwalifikacje, wydajno pracy, kreatywno ). 2. Zasoby fizyczne (jako, substytucyjno, komplementarno, struktura) - maszyny, urz dzenia, rodki transportu, infrastruktura informatyczna. 3. Zasoby finansowe rozmiar zysku, warto aktywów netto, rentowno kapita ów w asnych, p ynno finansowa, rodki pieni ne i nale no ci. 4. Zasoby niewidoczne informacja, technologie, innowacje, renoma firmy, unikatowe umiej tno ci, powi zania nieformalne z o rodkami decyzyjnymi, patenty, licencje, klimat pracy, kultura organizacyjna, marki produktów, do wiadczenie, kontakty. 5. Zasoby organizacyjne system podejmowania decyzji, organizacja sieci dystrybucji i logistyki, wielko przedsi biorstwa, struktura organizacyjna, zarz dzanie jako ci, sposoby powi za z dostawcami i odbiorcami, system monitoringu 16. Znane te jest inne podej cie do rozumienia poj cia potencja u konkurencyjno ci. Marian Gorynia wyró nia znaczenie potencja u konkurencyjno- ci w w skim i szerokim uj ciu. W tym pierwszym przyjmuje za T. Grabowskim, e b d to wszystkie zasoby wykorzystywane lub mo liwe do wykorzystania przez przedsi biorstwo. Wydzielono tu zasoby pierwotne, wtórne i wynikowe. W szerszym znaczeniu potencja konkurencyjno ci obejmuje: kultur przedsi biorstwa, jego zasoby, struktur organizacyjn, wizj strategiczn i proces tworzenia strategii 17. Przy ocenie konkurencyjno ci podmiotów gospodarczych brane s pod uwag wska niki efektywno ci mikroekonomicznej, S to wyniki ekonomiczno-finansowe (g ównie wynik finansowy netto i procent produkcji ekspor- 15 Pier cionek Z, artyku : Ewolucja koncepcji konkurencyjno ci przedsi biorstwa Katedra Zarz dzania Strategicznego, Szko a G ówna Handlowa. 16 Skawi ska E., Konkurencyjno przedsi biorstw-nowe podej cie, PWN, Warszawa-Pozna 2002, s Gorynia M., Schemat analityczny luki konkurencyjnej - zarys, w: Luka konkurencyjna na poziomi przedsi biorstwa a przyst pienie Polski do Unii Europejskiej, Wydawnictwo AE, Pozna 2002, s

6 J. Brodowska-Szewczuk towej) oraz ród a budowy potencja u konkurencyjno ci (innowacje, B + R, inwestycje) i sposoby kszta towania mikrootoczenia. Okre laj one pozycj firmy na rynku, to jest jej udzia i si finansow oraz mo liwo uzyskania trwa ej przewagi wobec konkurentów. W procesie badawczym jako ciowych aspektów konkurencyjno ci stosuje si powszechnie metod kwestionariuszow. W poszukiwaniu bardziej precyzyjnych, ujednoliconych odpowiedzi respondentów na pytania zawarte w kwestionariuszu ankiet czy wywiadów bezpo rednich coraz cz - ciej wykorzystuje si metody ocen eksperckich 18. Rozwój przedsi biorstwa jest d ugotrwa ym i ukierunkowanym procesem zmian ilo ciowych i jako ciowych. Z rozwojem przedsi biorstwa zwi zany jest cel. Wed ug neoklasycznej teorii celem przedsi biorstwa jest maksymalizacja zysku. Teoria neoklasyczna zak ada stan idealnej konkurencji w gospodarstwie, gdzie istnieje bardzo du a liczba dostawców konkuruj cych mi dzy sob i aden nie ma wp ywu na cen. Na rynku maksymalizacja zysku przedsi biorstwa jest warunkiem przetrwania 19. Do przejawów rozwoju przedsi biorstwa mo na zaliczy 20 : - wzrost zysku, - zwi kszenie udzia u w obrotach na rynku, - poszukiwanie nowych rynków zbytu, - wprowadzenie na rynek nowych i zmodyfikowanych wyrobów, - zwi kszenie potencja u finansowego, - skomputeryzowanie systemu ewidencji, - zdolno dostosowywania si do nowych zmian w otoczeniu, - poszerzenie wiedzy technicznej - zwi kszenie zakresu stosowanych bada. Sukces przedsi biorstwa gwarantuje rozwój, gdy on nastawiony jest na wzrost, zwi kszenie skali dzia ania i czynników wytwórczych, przemiany strukturalne (zmiany w procesach produkcyjnych i produktach) oraz zwi kszenie efektywno ci. Rozwojowi przedsi biorstwa mo e towarzyszy ekspansja, okre lana jako postawa charakteryzuj ca si stawianiem ambitnych zada, których realizacja prowadzi do szybkiego rozwoju i do znacznej poprawy sytuacji w otoczeniu. D enie do umocnienia swej pozycji w otoczeniu jest niejako wtopione w kolejne fazy cyklu ycia ka dego przedsi biorstwa. 21 ród a i sposoby budowy przewagi konkurencyjnej Najpowszechniej przyjmuje si, e przewaga konkurencyjna oznacza lepsze usytuowanie przedsi biorstwa na rynku w stosunku do konkurentów. 18 Skawi ska E., Konkurencyjno przedsi biorstw-nowe podej cie, PWN, Warszawa-Pozna 2002, s Gruszecki T., Wspó czesne teorie przedsi biorstwa, PWN, Warszawa 2002, s Stanienda J., Determinanty rozwoju i konkurencyjno ci przedsi biorstw w regionie, Ma opolska Wy sza Szko a Ekonomiczna w Tarnowie, Toru 2006, s Famiec J., Strategie rozwoju przedsi biorstw, AE Kraków 1997, s

7 Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej Firma wi c ma lepsz efektywno dzia alno ci w porównaniu z konkurentami, co umo liwia wi kszy stopie realizacji oczekiwa inwestorów, kadry zarz dzaj cej i pracowników. W rezultacie istota przewagi konkurencyjnej sprowadza si do tego, e przedsi biorstwo robi co lepiej, dzi ki czemu osi ga lepsze rezultaty 22. Wyst puje czasami okre lanie przewagi jako zdolno ci do realizacji strategii konkurencyjnej przedsi biorstwa, która polega na osi ganiu i utrzymaniu przewagi konkurencyjnej. Konkurencyjne na rynku mo e by bowiem przedsi biorstwo posiadaj ce przewag konkurencyjn w okre lonym miejscu i czasie czyli jest to uj cie statyczne oraz umiej tno zdobywania i wzmacniania tej przewagi to uj cie dynamiczne 23. Przewaga konkurencyjna jest osi gana w wyniku dostosowywania si do otoczenia lepiej ni konkurenci, poprzez ród a wewn trzne wynikaj ce z zasobów firmy i jej umiej tno ci. Maj c na uwadze koncepcj konkurencyjno ci w uj ciu dynamicznym, mo na stwierdzi, e wspó czesne, zmienne otoczenie wymusza odej cie od budowy róde przewag wewn trznych z obszaru tradycyjnego (proste przewagi wynikaj ce z niskich kosztów czynników produkcji) do obszaru nowoczesno ci, czyli nowoczesnych technologii i wysokich technik w produkcji i organizacji. ród a przewagi konkurencyjnej ewoluuj wi c od prostych do skomplikowanych i unikatowych. Kreowanie i wykorzystywanie ich wymaga wy szych kwalifikacji mened erów i zatrudnionych. Jest to proces przechodzenia od twardych do mi kkich wyznaczników konkurencyjno ci. Z. Pier cionek zaznacza, i tradycyjne koncepcje konkurencyjno ci przedsi biorstwa koncentruj si na podstawowych rynkowych czynnikach konkurencyjno ci (koszty, jako, marketing, pozycja na rynku) oraz bezpo- rednich ich ród ach. Autor wymienia najwa niejsze koncepcje 24 : 1. koncepcja konkurencyjno ci kosztowej, bazuj ca na efektach wielkiej skali produkcji, specjalizacji, standaryzacji oraz efektach do- wiadczenia, 2. przywództwo jako ciowe oraz systemy sterowania jako ci, 3. konkurowanie oparte na sile rynkowej przedsi biorstwa (pozycja lidera oraz dominanta na rynku), 4. marketingowa koncepcja konkurencyjno ci, 5. przywództwo kosztowe oraz dyferencjacja. Tradycyjne koncepcje konkurencyjno ci zak ada y, e g ównymi czynnikami konkurencyjno ci na rynku s koszty, nast pnie jako, a dalej ró nicowanie ofert oraz intensywna promocja. Tradycyjne koncepcje zak ada y istnienie konkurencji w formie oligopolu oraz konkurencji monopolistycznej. Zak adano, i przedsi biorstwa nie s sk onne do wspó pracy, 22 Godziszewski B., Zasobowe uwarunkowania strategii przedsi biorstwa, UMK, Toru 2001, s Gorynia M., Zachowania przedsi biorstw w okresie transformacji. Mikroekonomia przej cia, AE, Pozna 1998, s Pier cionek Z., artyku : Ewolucja koncepcji konkurencyjno ci przedsi biorstwa Katedra Zarz dzania Strategicznego, Szko a G ówna Handlowa. 93

8 J. Brodowska-Szewczuk a wi c przyjmuj postaw konfrontacyjn 25. Wspó czesne teorie przedsi biorstwa wprowadzaj wi cej zmiennych i mówi o strukturze celów. Cele ni szego rz du wynikaj z podzia u celów nadrz dnych odpowiednio do stopnia ich z o ono ci i zró nicowania rodków, jakie musz by u yte do ich osi gni cia. E. Skawi ska wymienia nast puj ce czynniki wzrostu konkurencyjno- ci przedsi biorstwa 26 : 1. ród a przewagi konkurencyjnej restrukturyzacja, post p technologiczny, innowacje, koncentracja, konsolidacja, przej cie, system kszta cenia, inwestycje bezpo rednie, preferencje konsumenckie. 2. Potencja konkurencyjno ci i umiej tno ci (skutek) potencja rzeczowy i finansowy, jako procesów (ISO, HACCP), zarz dzanie logistyk, kultura organizacji, zarz dzanie wiedz, realizacje z dostawcami i odbiorcami, niskie koszty, informacje o klientach, jako kadr marketingu, zarz dzanie dystrybucj, wi zi nieformalne z dostawcami i odbiorcami, posiadanie systemu jako ci, marka. 3. Instrumenty konkurowania jako wyrobu, warunki p atno ci, cena produktu i us ugi, renoma firmy, szeroko asortymentu, promocja sprzeda y, zakres us ug posprzeda nych, promocja, marka wyrobu, wizerunek firmy, zró nicowanie produktu, jako produktów i us ug. 4. Otoczenie si a przetargowa odbiorców, pozycja konkurentów, polityka kredytowa i fiskalna, struktura organizacyjna podmiotów, faza cyklu rozwoju gospodarki, prawne aspekty ekologizacji rodowiska, stopie edukacji technicznej spo ecze stwa, system finansowy, zwyczaje i normy etyczne, stopa bezrobocia, liberalizacja ce, si a przetargowa odbiorców, dochody realne konsumentów. Podej cie pozycjonowania do analizy strategii konkurencji rozwin i upowszechni M.E. Porter. Teoretyczne uogólnienia oraz praktyczne wskazania opar na analizie przedsi biorstw dzia aj cych w okresie gospodarki przemys owej. Teoria ta opiera si na trzech podstawowych koncepcjach: si ach konkurencji, okre laj cych atrakcyjno strukturaln ga zi, ogólnych strategiach konkurencji, umo liwiaj cych firmie stawienie czo a konkurencji, oraz a cuchu warto ci. Strategia konkurencji to przede wszystkim cele i akcje podejmowane przez przedsi biorstwo, które zmierzaj do uzyskania przez nie trwa ej przewagi konkurencyjnej. Istot formu owania strategii konkurencji jest odniesienie przedsi biorstwa do jego otoczenia, czyli struktury ga zi, która ma decyduj cy wp yw na okre lenie zasad konkurencji oraz strategie potencjalnie dost pne przedsi biorstwu. Jako ga przyjmuje si przy tym grup firm wytwarzaj cych produkty lub us ugi, które s bliskimi substytutami z perspektywy nabywców. Formu owanie strategii sprowadza si do ustanowienia 25 Pier cionek Z., artyku : Ewolucja koncepcji konkurencyjno ci przedsi biorstwa Katedra Zarz dzania Strategicznego, Szko a G ówna Handlowa. 26 Skawi ska E., Konkurencyjno przedsi biorstw-nowe podej cie, PWN, Warszawa-Pozna 2002 s

9 Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej korzystnej pozycji konkurencyjnej w danej ga zi, tj. pozycji zyskownej i trwa- ej wobec si, które okre laj konkurencyjno ga zi. Sytuacja konkurencyjna w ga zi zale y od nast puj cych pi ciu podstawowych si konkurencji: 1. gro by wej nowych konkurentów, 2. intensywno ci rywalizacji mi dzy istniej cymi firmami, 3. nacisków ze strony substytucyjnych produktów lub us ug, 4. si y przetargowej nabywców, 5. si y przetargowej dostawców. Wszystkie te si y wyznaczaj nat enie konkurencji w danej ga zi oraz jej rentowno. Intensywno dzia ania tych si jest ró na w poszczególnych ga ziach i mo e zmienia si w miar rozwoju ga zi. W rezultacie niektóre ga zie w sposób naturalny s bardziej zyskowne ni inne. Rentowno ga zi jest funkcj struktury ga zi. Równie poszczególne indywidualne si y dzia aj z ró nym nat eniem w ró nych ga ziach. Si a lub si y najmocniejsze maj decyduj ce znaczenie dla formu owania przez przedsi biorstwo strategii konkurencji 27. Ocena i diagnoza pi ciu si wp ywaj cych na atrakcyjno strukturaln ga zi umo liwia firmie identyfikacj jej silnych i s abych stron w odniesieniu do ca ej ga zi. Pozwala to przedsi biorstwu na formu owanie skutecznej strategii konkurencji, polegaj cej na stworzeniu korzystnej pozycji wobec owych si. Celem strategii przedsi biorstwa w danej ga zi jest wi c wyszukanie w niej takiej pozycji, z której mo e si ono najlepiej broni przed tymi si ami lub wykorzysta je we w asnym interesie. Wrodzona zyskowno ga zi, w której dzia a przedsi biorstwo, stanowi do istotny sk adnik okre laj cy jej rentowno. Badania wykazuj, e rentowno przedsi biorstwa zale y w 46% od niego samego, w 16% od ga- zi oraz w 38% od czynników zewn trznych spoza przedsi biorstwa i ga zi. W zdecydowanej wi kszo ci ga zi mamy do czynienia z sytuacj, w której jedne firmy s bardziej rentowne od innych, niezale nie od tego, jaka jest przeci tna zyskowno ga zi 28. Mo na wyró ni trzy ogólne strategie konkurencji, umo liwiaj ce osi gni cie ponadprzeci tnej efektywno ci w danej ga zi: 1. przywództwa kosztowego, 2. zró nicowania, 3. koncentracji (dwa warianty: koncentracj na koszcie oraz koncentracj na zró nicowaniu) Skawi ska E. Konkurencyjno przedsi biorstw-nowe podej cie, PWN, Warszawa-Pozna 2002 s cyt. za Porter M.E., Competitive Strategy. Techniquesfor Analyzing Industries and Competitors, The Free Press, New York 1980 oraz Competitive Advantage. Creating and Sustaining Superior Performance, The Free Press, New York Cyrkon E., Strategia konkurencji oraz przewaga konkurencyjna przedsi biorstwa, [w:] Kompendium wiedzy o gospodarce, red. E. Cyrson, PWN, Warszawa-Pozna 2000, s Skawi ska E. Konkurencyjno przedsi biorstw-nowe podej cie, PWN, Warszawa-Pozna 2002 s cyt. za: M.E. Porter, Competitive Strategy. Techniquesfor Analyzing Industries and Competitors, The Free Press, New York 1980, s

10 J. Brodowska-Szewczuk Wybór strategii konkurencji wymaga wi c podj cia przez przedsi biorstwo decyzji dotycz cej typu przewagi, któr zamierza osi gn, i zasi gu, w ramach którego chce t przewag osi gn. Strategie w zakresie przywództwa kosztowego i zró nicowania s oparte na przewagach konkurencyjnych, mo liwych do osi gni cia w szerokich segmentach ga zi. Natomiast strategie koncentracji maj na celu uzyskanie przewagi w zakresie kosztów lub w zakresie zró nicowania w w skim segmencie rynku. Podobnie poszczególne strategie ró ni si w zale no ci od tego, w jakiej ga zi s realizowane. Strategia przywództwa kosztowego wymaga, by firma by a liderem w produkcji po niskich kosztach. Je li przedsi biorstwo zdob dzie i utrzyma przywództwo kosztowe, to b dzie mia o zyski wy sze od przeci tnych w ga- zi, pod warunkiem oczywi cie, e b dzie oferowa o ceny na przeci tnym poziomie ga ziowym. Lider kosztowy nie mo e równie ignorowa zró nicowania. Je li jego produkt nie b dzie postrzegany na rynku jako porównywalny z produktami konkurentów lub nie b dzie akceptowany przez nabywców, to w celu osi gni cia po danych obrotów zostanie zmuszony do obni enia ceny poni ej cen konkurentów. Zneutralizuje to jego zyski wynikaj ce z korzystnej pozycji kosztowej 30. Wed ug strategii zró nicowania, przedsi biorstwo stara si by w swej ga zi szczególne wed ug pewnych okre lonych kryteriów, które s wysoko cenione przez nabywców. Przedsi biorstwo, osi gaj c ci g e zró nicowanie, uzyskuje wy sz od przeci tnej stop zysku w danej ga zi, pod warunkiem jednak, e uzyskana premia cenowa b dzie wy sza od kosztu poniesionego w celu bycia unikatowym. Firma ró nicuj ca sw ofert rynkow powinna wi c zawsze poszukiwa sposobów ró nicowania, które prowadz do premii cenowej wi kszej ni koszt ró nicowania. Stosuj c t strategi, nie mo e wi c ignorowa swej pozycji kosztowej i powinna d y do redukcji kosztów wsz dzie tam, gdzie nie oddzia uj one na zró nicowanie. Podsumowanie Przedsi biorstwo stosuj ce strategi koncentracji wybiera w ga zi segment docelowy i dostosowuje ci le strategi do jego obs ugi z wy czeniem innych firm. Koncentruj c si na koszcie lub zró nicowaniu, uzyskuje przewag konkurencyjn w swym segmencie, mimo e nie posiada ogólnej przewagi konkurencyjnej w ca ej ga zi. Strategia ta opiera si na ró nicach mi dzy segmentem docelowym a pozosta ymi segmentami w ga zi 31. ród a przewagi konkurencyjnej wynikaj z wielu dzia a, które firma podejmuje w zakresie projektowania, wytwarzania, marketingu, sprzeda y i wspierania swojego produktu. Analiza róde przewagi konkurencyjnej wymaga usystematyzowanego sposobu badania wszystkich dzia a przedsi - 30 Barney J.B., Gaining and Sustaining Competitive Advantage, Prentice Hall, Upper Sadlle River, NJ 2001, s Barney J.B., Gaining and Sustaining Competitive Advantage, Prentice Hall, Upper Sadlle River, NJ 2001, s. 264 i n. 96

11 Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej biorstwa oraz zachodz cych mi dzy nimi interakcji. Przeprowadzenie takiej analizy umo liwia a cuch warto ci. Wyodr bnia si w nim strategicznie istotne dzia ania firmy, co umo liwia uchwycenie przebiegu kosztów oraz ród a ró nicowania. Na a cuch warto ci sk adaj si fizycznie i technologicznie wydzielone dzia ania firmy tworz ce warto. W celu realizacji swej funkcji ka de z tych dzia a u ywa czynników produkcji, zasobów ludzkich, pewnych form technologii oraz informacji. Dzia ania tworz ce warto mo na podzieli na dwie szerokie grupy, mianowicie dzia ania pierwotne oraz dzia ania wspieraj ce. Pierwsze dotycz fizycznego tworzenia produktu, jego dystrybucji do nabywcy oraz wspierania posprzeda nego. Drugie to te, które wspomagaj dzia ania podstawowe oraz siebie wzajemnie przez dostarczanie czynników produkcji (infrastruktura). W ramach ka dej kategorii dzia a podstawowych, jak i wspieraj cych, wyodr bni mo na trzy typy dzia a, które odgrywaj ró n rol w kszta towaniu przewagi konkurencyjnej, czyli dzia ania bezpo- rednie, po rednie oraz zabezpieczaj ce jako. Pierwsze to dzia ania bezpo rednio zwi zanie z kreowaniem warto ci dla nabywcy, jak czynno ci personelu handlowego, reklama, projektowanie produktu, rekrutacja pracowników itp. Drugie to czynno ci takie jak konserwacja wyposa enia i urz dze, planowanie produkcji, kierowanie urz dzeniami pomocniczymi, zarz dzanie personelem handlowym oraz badania itp. Ostatni wreszcie rodzaj dzia a to zapewnienie jako ci, czyli monitorowanie, kontrola, testowanie i korygowanie. Ka de z dzia a przedsi biorstwa, tworz ce warto, mo e by ród em przewagi konkurencyjnej. Firma powinna dok adnie analizowa, ci gle doskonali dzia ania, ich koszty i efekty 32. Zdzis aw Pier cionek przywo uje badania, z których wynika e 60 procent badanych przedsi biorstw 33 wskaza o, i w ostatnich trzech latach wprowadzi o innowacje produktowe, procesowe, organizacyjne lub marketingowe. Wskazuje to, i potencja innowacyjny polskiej gospodarki jest du y. Potwierdzeniem tego jest relatywnie szybko rozwijaj ca si nasza gospodarka i konkurencyjno polskich firm na otwartym na mi dzynarodow konkurencj rynku europejskim. Wi ksz innowacyjno ci wykazuj si firmy z udzia em kapita u zagranicznego. Potwierdzone równie zosta o du e zró nicowanie innowacyjno ci firm ze wzgl du na bran e, w której dzia aj bardziej innowacyjne okaza y si firmy przemys owe ni us ugowe. Z drugiej strony, istnieje du e zró nicowanie potencja u innowacyjnego firm. 40% w ogóle nie ponosi o nak adów na dzia alno innowacyjn, a jedynie niewielki odsetek firm ponosi nak ady na dzia alno badawczo-rozwojow. W wi kszo ci firmy ponosz nak ady innowacyjne na tzw. wiedz uciele- nion, tj. w postaci maszyn, urz dze czy oprogramowania. Intensywno dzia alno ci innowacyjnej skorelowana jest z wielko ci firmy, cz ciej nak ady na innowacje ponosz firmy ma e i rednie ni mikro. Przeprowadzone badanie wyra nie wskazuje, i w ród polskich MSP istnieje 32 Skawi ska E., Konkurencyjno przedsi biorstw-nowe podej cie, PWN, Warszawa-Pozna 2002, s Zbadano 1001 firm, w tym firmy mikro (N=487),firmy ma e (N=262) firmy rednie (N=252). 97

12 J. Brodowska-Szewczuk stosunkowo ograniczona liczba przedsi biorstw dysponuj cych wysokim potencja em innowacyjnym. Wskazuje na to fakt, i jedynie 8-9% firm wprowadzi o innowacje produktowe i procesowe b d ce nowo ci w skali bran y (do tej pory niestosowane w wiecie), a w przypadku innowacji organizacyjnych i marketingowych takich firm by o jedynie 3-4%. Potwierdzeniem tej tezy jest równie fakt, i jedynie niewielka liczba przedsi biorstw (4%) posiada w asn jednostk odpowiedzialn za projektowanie lub rozwój nowych produktów i technologii, chocia udzia firm z w asn jednostk projektow lub rozwojow ro nie wraz ze wzrostem wielko ci firmy. Równie jedynie 7% firm prowadzi o w asn dzia alno badawczo-rozwojow oraz zakupi o gotow technologi w postaci dokumentacji i praw, a zlecanie prac badawczorozwojowych podmiotom zewn trznym deklarowa o jedynie 4% przedsi biorstw. W ród firm redniej wielko ci 29 % prowadzi o dzia alno B+R, 16% zakupi o gotow technologi, a 13% zleca o prace B+R podmiotom zewn trznym. W opinii badanych przedsi biorców ich firmy s nowoczesne i innowacyjne, a ich pozycja konkurencyjna jest porównywalna z konkurencj. Konsekwencj takiego postrzegania rzeczywisto ci jest przekonanie, i dotychczasowe dzia ania s wystarczaj ce dla rozwoju firmy w przysz o ci. W zwi zku z tym, i przedsi biorcy nie widz opó nienia w zakresie jako ci i nowoczesno ci swojej oferty w stosunku do konkurentów, nie dostrzegaj tak e potrzeby wprowadzania radykalnych zmian oraz zwi kszania nak adów na dzia alno innowacyjn. Przyczyn takiego stanu rzeczy mo e by równie brak wiedzy o najnowocze niejszych technologiach i rozwi zaniach stosowanych lub dost pnych na wiecie i stosowanych przez liderów 34. Czynniki konkurencyjno ci brane pod uwag przez badane przedsi biorstwa 35 : 1. Cena. 2. Produkt/us uga jako, szeroka oferta, du y asortyment, nowoczesno produktów, atrakcyjno, dostosowanie do potrzeb rynku. 3. Obs uga klienta dobra opinia, zaufanie klientów, terminowo, szybka realizacja zamówie, elastyczno. 4. Czynniki wewn trzne i zarz dcze wykwalifikowani pracownicy, d ugi sta, do wiadczenie, lokalizacja, odpowiednie wyposa enie, sprz t. 5. Czynniki zewn trzne zbyt na towar, zapotrzebowanie na us ugi, poszukiwanie zbytu. 6. Innowacyjno nowe technologie. Zdecydowania wi kszo firm konkuruje cen na co wskazuje blisko po owa pytanych firm. Na drugim miejscu jest jako 27%. Na nowe technologie jako kluczowy czynnik konkurencyjno ci wskazuje jedynie 5% badanych przedsi biorstw, chocia w wi kszych firmach zauwa alne jest wi ksze znaczenie nowych technologii. 34 Pier cionek Z., artyku : Ewolucja koncepcji konkurencyjno ci przedsi biorstwa Katedra Zarz dzania Strategicznego, Szko a G ówna Handlowa, 35 Pier cionek Z., artyku : Ewolucja koncepcji konkurencyjno ci przedsi biorstwa Katedra Zarz dzania Strategicznego, Szko a G ówna Handlowa, 98

13 Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej Wi kszo innowacji wprowadzanych w badanych MSP by a raczej ulepszeniami i usprawnieniami dotychczasowych produktów, us ug czy technologii. Wskazuje na to kilka czynników. Po pierwsze, kluczowym ród em wprowadzanych innowacji by y informacje uzyskane od partnerów handlowych, odbiorców i dostawców. Po drugie, w wi kszo ci firm wprowadzone innowacje by y wynikiem w asnych rozwi za, zdecydowana mniejszo firm wspó pracowa a w tym zakresie z partnerami zewn trznymi. Wspó prac z jednostkami badawczo-rozwojowymi deklarowa o jedynie od 2 do 5% firm w zale no ci od charakteru wprowadzanych innowacji. Po trzecie równie, jedynie nieliczne firmy ponosi y nak ady na w asn dzia alno badawczorozwojow (7%), zakup gotowej technologii (7%) oraz zlecanie prac badawczo-rozwojowych podmiotom zewn trznym. W przypadku innowacji produktowych by o to 60%, procesowych 71%, organizacyjnych 82%, a marketingowych 68%. Firm, które wprowadzi y innowacje dla ca ej bran y (w skali rynku wiatowego), by o zdecydowanie mniej w przypadku innowacji produktowych by o to 8%, procesowych 9%, a organizacyjnych i marketingowych odpowiednio 3 i 4%. Jedn z przyczyn takiego stanu rzeczy jest sposób, w jaki przedsi biorstwa postrzegaj tempo zmian zachodz ce w ich bran y (w ród swoich konkurentów). Oko o 1/3 badanych przedsi biorstw wskazywa a, i produkt w ich bran y zmienia si przeci tnie maksymalnie w okresie 3 lat. To te firmy s potencjalnie najbardziej sk onne (zmuszone) do wprowadzania innowacji. Z drugiej strony, w blisko po owie przedsi biorstw cykl ycia produktu wynosi powy ej 7 lat lub trudno go okre li. Takie firmy nie s sk onne do kierowania nak adów i wysi ków firmy na dzia alno innowacyjn. Najwa niejsze ród a informacji, które maj wp yw na wprowadzenie innowacji, to przede wszystkim ród a wewn trzne oraz otoczenie biznesowe. W ród róde wewn trznych najwa niejsi s pracownicy firmy oraz w niewielkim stopniu w asny dzia badawczo-rozwojowy/b+r. Spo ród partnerów zewn trznych kluczowym ród em informacji dla dzia alno ci innowacyjnej s : odbiorcy, dostawcy, bezpo redni konkurenci oraz inne przedsi biorstwa z bran y, w której dzia a przedsi biorstwo. Mniejsze znaczenie maj równie ród a ogólnodost pne, typu: targi i wystawy, prasa specjalistyczna oraz konferencje. Wprowadzone innowacje s innowacjami w skali firmy, nie za nowo ci w skali ca ej bran y 36. Literatura Barney J.B., Gaining and Sustaining Competitive Advantage, Prentice Hall, Upper Sadlle River, NJ Cyrkon E., Kompendium wiedzy o gospodarce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Pozna Famiec J., Strategie rozwoju przedsi biorstw, AE Kraków Pier cionek Z., artyku : Ewolucja koncepcji konkurencyjno ci przedsi biorstwa Katedra Zarz dzania Strategicznego, Szko a G ówna Handlowa, 99

14 J. Brodowska-Szewczuk Faulkner D, Bosman C., Strategie konkurencji, Gobether i S-ka, Warszawa Godziszewski B., Zasobowe uwarunkowania strategii przedsi biorstwa, UMK, Toru Gorynia M., Konkurencyjno przedsi biorstwa-próba konceptualizacji i operacjonalizacji [w:] Strategia przedsi biorstw w warunkach konkurencji mi dzynarodowej, praca zbiorowa pod red. E. Najlepszy, AE Pozna, Gorynia M., Zachowania przedsi biorstw w okresie transformacji. Mikroekonomia przej cia, AE, Pozna Grabska A. Zasoby przedsi biorstwa a trwa o przewagi konkurencyjnej w Strategie konkurencyjno ci przedsi biorstw wybrane zagadnienia, red nauk. Szab owski J. WSFiZ w Bia ymstoku, Bia ystok Gruszecki T. Wspó czesne teorie przedsi biorstwa, PWN, Warszawa Hampden-Turner Ch., Trompenaars A., Siedem kultur kapitalizmu, Dom Wydawniczy ABC, Kraków Lipiec-Zajchowska M., Metody i modele oceny konkurencyjno ci gospodarki, [w:] Mi dzynarodowa konkurencyjno Polski, Wydzia Zarz dzania UW, Warszawa, Lubi ski M., Konkurencyjno gospodarki. Poj cia i sposoby mierzenia, [w:] Mi dzynarodowa konkurencyjno gospodarki Polski uwarunkowania i perspektywy. Raporty. Studia nad konkurencyjno ci, IRiSS, Warszawa M czy ska E., Konkurencyjno polskich przedsi biorstw- aspekty strukturalne w: Szanse i zagro enia rozwoju restrukturyzowanych przedsi biorstw w Europie rodkowej i Wschodniej, praca zbiorowa pod red. Glinkowskiego Cz, AE, Pozna Pier cionek Z, artyku : Ewolucja koncepcji konkurencyjno ci przedsi biorstwa Katedra Zarz dzania Strategicznego, Szko a G ówna Handlowa. Porter, M.E., Porter o konkurencji, PWE, Warszawa Porter M.E., Competitive Strategy. Techniquesfor Analyzing Industries and Competitors, The Free Press, New York Skawi ska E., Konkurencyjno przedsi biorstw-nowe podej cie, PWN, Warszawa-Pozna Stanienda J., Determinanty rozwoju i konkurencyjno ci przedsi biorstw w regionie, Ma opolska Wy sza Szko a Ekonomiczna w Tarnowie, Toru Szyma ski W., Przedsi biorstwo, rynek, konkurencja (red.), Wyd. SGH, Warszawa Najlepszy E., Strategia przedsi biorstw w warunkach konkurencji mi dzynarodowej, AE Pozna,

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP?

Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP? Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP? Kamil Bromski Kierownik, Dolnośląski Ośrodek Transferu Wiedzy i Technologii Specjalista ds. transferu technologii, Agencja Rozwoju Innowacji S.A. Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU. Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski. Katedra Innowacji i Marketingu

BADANIE RYNKU. Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski. Katedra Innowacji i Marketingu BADANIE RYNKU Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski Katedra Innowacji i Marketingu LUDZIE MUSZĄ KUPOWAĆ. ale mogą wybierać Fazy procesu zarządzania marketingowego zawierają: Badanie rynku Analiza rynku docelowego

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa I. Charakterystyka przedsiębiorstwa Firma odzieżowa jest spółką cywilną zajmującą się produkcją odzieży i prowadzeniem handlu hurtowego w całym kraju. Jej siedziba znajduje się w Chorzowie, a punkty sprzedaży

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.)

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) I. INFORMACJE OGÓLNE Pełna nazwa Wnioskodawcy/Imię i nazwisko II. OPIS DZIAŁALNOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA 1. KRÓTKI OPIS PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez Szanowni Państwo, Mamy przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w usłudze szkoleniowodoradczej z zakresu zarządzania kompetencjami w MSP, realizowanej

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Produkcją II

Zarządzanie Produkcją II Zarządzanie Produkcją II Dr Janusz Sasak Poziomy zarządzania produkcją Strategiczny Taktyczny Operatywny Uwarunkowania decyzyjne w ZP Poziom strategiczny - wybór strategii - wybór systemu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw z wykorzystaniem innowacyjnych modeli referencyjnych procesów Administracji Publicznej STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska 1. WPROWADZENIE DO ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI 1 RODZAJE DZIAŁAŃ REALIZOWANYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE CHARAKTERYSTYKA I RODZAJE DZIAŁAŃ W PRZEDSIĘBIORSTWIE

Bardziej szczegółowo

franczyzowym w Polsce

franczyzowym w Polsce Raport o rynku franczyzowym w Polsce II edycja - 2008 Wstęp Akademia Rozwoju Systemów Sieciowych zakończyła kolejną edycję badania rynku systemów sieciowych (sieci franczyzowe, agencyjne, partnerskie i

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA HANDEL I REKLAMA W PRAKTYCE PILOTAŻOWY PROGRAM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek. Wybór rynku docelowego. Istota segmentacji

Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek. Wybór rynku docelowego. Istota segmentacji Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek Wybór rynku docelowego Istota segmentacji Do rzadkości należy sytuacja, w której jedno przedsiębiorstwo odnosi znaczne sukcesy w sprzedaży wszystkiego dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

Marketing usług transportowych

Marketing usług transportowych Marketing usług transportowych Marketing to: zintegrowany zbiór instrumentów związanych z badaniem rynku i kształtowaniem go tak, aby osiągnąć wytyczone przez firmę cele. Marketing-mix to zbiór narzędzi

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa. Jak ocenić pozycję finansową firmy. Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 października 2015 r. Analiza wskaźnikowa Każda

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

Teorie handlu. Teoria cyklu życia produktu Vernona

Teorie handlu. Teoria cyklu życia produktu Vernona Teorie handlu Teoria cyklu życia produktu Vernona Teoria cyklu życia produktu Zgodnie z tą teorią lokalizacja produkcji zmienia się z jednych krajów na inne; Zmiany te zależą od poziomu rozwoju kraju i

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

Tarnowskie Góry, 29 sierpnia 2013 PREZENTACJA WYNIKÓW ZA I PÓŁROCZE 2013 GRUPY KAPITAŁOWEJ PRAGMA INKASO S.A.

Tarnowskie Góry, 29 sierpnia 2013 PREZENTACJA WYNIKÓW ZA I PÓŁROCZE 2013 GRUPY KAPITAŁOWEJ PRAGMA INKASO S.A. PREZENTACJA WYNIKÓW ZA I PÓŁROCZE 2013 GRUPY KAPITAŁOWEJ PRAGMA INKASO S.A. Struktura Grupy na dzień 30.06.2013 Podmioty Grupy PRAGMA INKASO S.A. lider rynku windykacji wierzytelnościami B2B o wysokich

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny premia dla innowacji

Kredyt technologiczny premia dla innowacji Kredyt technologiczny premia dla innowacji Bogus awa Skomska Zast pca Dyrektora Departamentu Wspierania Przedsi biorczo ci i Innowacji Warszawa, 2 pa dziernika 2009 r. Kredyt technologiczny PO Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Działalność gospodarcza i działalność statutowa odpłatna organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008

Działalność gospodarcza i działalność statutowa odpłatna organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Działalność gospodarcza i działalność statutowa odpłatna organizacji pozarządowych Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Około 18% organizacji pozarządowych prowadziło w roku 2008 działalność gospodarczą lub

Bardziej szczegółowo

Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA

Biznesplan - Projekt Gdyński Kupiec SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA Załącznik nr 5 do regulaminu Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA SEKCJA C - PLAN MARKETINGOWY/ANALIZA

Bardziej szczegółowo

Wrocław, 20 października 2015 r.

Wrocław, 20 października 2015 r. 1 Wrocław, 20 października 2015 r. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Działanie 1.1.1 Badania przemysłowe i prace rozwojowe realizowane przez przedsiębiorstwa (Szybka Ścieżka) MŚP i duże Informacje

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r.

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. UWAGA w obecnej perspektywie UE maksymalna kwota dotacji nie przekracza

Bardziej szczegółowo

Innowacje (pytania do przedsiębiorstw)

Innowacje (pytania do przedsiębiorstw) Innowacje (pytania do przedsiębiorstw) Zwracamy się z uprzejmą prośbą o wypełnienie niniejszej ankiety dotyczącej Pani/a opinii na temat prawdopodobieństwa wystąpienia przedstawionych zjawisk w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Budowa elektronicznej administracji w ramach POIG Konferencja podsumowuj realizacj projektu pn. E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjno

Bardziej szczegółowo

Jak wdrażanie innowacji w przedsiębiorstwach wpływa na ich bieżącą działalność oraz pozycję rynkową? - przykład FAKRO -

Jak wdrażanie innowacji w przedsiębiorstwach wpływa na ich bieżącą działalność oraz pozycję rynkową? - przykład FAKRO - Jak wdrażanie innowacji w przedsiębiorstwach wpływa na ich bieżącą działalność oraz pozycję rynkową? - przykład FAKRO - Firma FAKRO FAKRO jest prywatna firmą rodzinną powstałą w 1991 r. Właścicielem oraz

Bardziej szczegółowo

Środki unijne dla branży transportowej. Bezpłatny kurs EFS

Środki unijne dla branży transportowej. Bezpłatny kurs EFS Środki unijne dla branży transportowej. Bezpłatny kurs EFS Celem głównym projektu jest podniesienie kwalifikacji z zakresu wdrażania rozwiązań proekologicznych u pracowników przedsiębiorstw branży TSL.

Bardziej szczegółowo

Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm

Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie serdecznie zaprasza do skorzystania z bezpłatnych usług innowacyjnych, których celem jest usprawnienie funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców

Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców Autor: R.P. / IPO.pl 18.07.2008. Portal finansowy IPO.pl Przeciętnemu Polakowi dotacje unijne kojarzą się z wielkimi inwestycjami infrastrukturalnymi oraz dopłatami

Bardziej szczegółowo

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego CZĘŚĆ I - DANE OSOBOWE (*wypełnienie obowiązkowe) imię i nazwisko*: tel. / faks: e-mail*: wyrażam

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2014/2015

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2014/2015 Tryb studiów Studia niestacjonarne Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Kierunek studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr II / semestr 4 Specjalność Rachunkowość

Bardziej szczegółowo

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3 Biznes Plan Przedsiębiorczość wykład 3 Rodzaje biznesplanów Biznesplan Przedsiębiorstwa Przedsięwzięcia (inwestycji) Zasady tworzenia biznesplanów Kompleksowość Długookresowa perspektywa Czytelność Rzetelność

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Województwo Lubuskie, 2016 r.

Województwo Lubuskie, 2016 r. Województwo Lubuskie, 2016 r. Kursy kwalifikacyjne, szkolenia doskonalące dla nauczycieli w zakresie tematyki związanej z nauczanym zawodem. Studia podyplomowe itp. Np. uczelnie wyższe w przypadku szkoleń

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 28 stycznia 2010 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Wprowadzenie * Badanie grup przedsiębiorstw prowadzących działalność

Bardziej szczegółowo

Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing

Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing A. USYTUOWANIE MODUŁU W

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

RAPORT KWARTALNY DR KENDY S.A.

RAPORT KWARTALNY DR KENDY S.A. RAPORT KWARTALNY DR KENDY S.A. ZA OKRES I KWARTAŁU 2011 ROKU od dnia 01-01-2011 roku do dnia 31-03-2011 roku Warszawa, 16 maja 2011 r. Raport kwartalny za 1 kwartał 2011 został przygotowany przez Emitenta

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i metody kalkulacji

Rodzaje i metody kalkulacji Opracowały: mgr Lilla Nawrocka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych w Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w Miętnem mgr Maria Rybacka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ZGODNOŚCI OPERACJI z Lokalną Strategią Rozwoju Obszarów Rybackich. Wniosek dotyczy działania : Ocena kryteriów zgodności z LSROR

KARTA OCENY ZGODNOŚCI OPERACJI z Lokalną Strategią Rozwoju Obszarów Rybackich. Wniosek dotyczy działania : Ocena kryteriów zgodności z LSROR NADNOTECKA GRUPA RYBACKA Kryteria wyboru operacji przez NGR określone w LSROR. KARTA OCENY ZGODNOŚCI OPERACJI z Lokalną Strategią Rozwoju Obszarów Rybackich Instrukcja: należy wybrać odpowiedź i zaznaczyć

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE 1 PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE LITERATURA: 2 Hans Christian Pfohl Systemy logistyczne. Podstawy organizacji i zarządzania Instytut Logistyki i Magazynowania,

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku.

Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku. Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości w roku 2013, realizuje działania na rzecz wsparcia i rozwoju przedsiębiorstw. Obowiązkiem spoczywającym na PARP jest

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. MERAWEX Sp. z o.o. 44-122 Gliwice ul. Toruńska 8. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORSTWA MERAWEX Sp. z o.o. POPRZEZ EKSPORT.

ZAPYTANIE OFERTOWE. MERAWEX Sp. z o.o. 44-122 Gliwice ul. Toruńska 8. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORSTWA MERAWEX Sp. z o.o. POPRZEZ EKSPORT. Gliwice, 07.12. 2012 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Zakup usług doradczych w zakresie wyselekcjonowania, sprawdzenia wiarygodności grupy docelowej potencjalnych partnerów handlowych, przygotowania ofert współpracy

Bardziej szczegółowo

wignią konkurencyjności

wignią konkurencyjności Lider Informatyki dla Energetyki Laur Białego Tygrysa IT dźwignid wignią konkurencyjności ci w energetyce Stanisław Niwiński, Debata INFO-TELE-ENE, Procesy Inwestycyjne, Warszawa, 27 czerwca 2008r. 1 Pytanie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Plan spotkania. Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki

Plan spotkania. Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Akademia Młodego Ekonomisty Globalizacja gospodarki prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Myśl globalnie, działaj lokalnie. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 10 maja 2011 r. Plan spotkania 1. Czym jest globalizacja?

Bardziej szczegółowo

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Strona1 Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej (WOES) to Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej Wysokiej Jakości akredytowany przez

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne

Zarządzanie strategiczne Zarządzanie strategiczne Prowadzące zajęcia: Prof. US dr hab. inż. Alberto Lozano Platonoff Dr Aleksandra Rudawska Mgr Hubert Pachciarek alberto@lozano.net.pl Wykład 1: 7 marca 2011 r. Zasady zaliczenia

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH

PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH Do celów projektowania naleŝy ustalić model procesu wytwórczego: Zakłócenia i warunki otoczenia Wpływ na otoczenie WEJŚCIE materiały i półprodukty wyposaŝenie produkcyjne

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie. Ocena efektywności projektów inwestycyjnych. Modelowanie procesów EFI. Jerzy T. Skrzypek Kraków 2013 Jerzy T.

Zaproszenie. Ocena efektywności projektów inwestycyjnych. Modelowanie procesów EFI. Jerzy T. Skrzypek Kraków 2013 Jerzy T. 1 1 Ocena efektywności projektów inwestycyjnych Ocena efektywności projektów inwestycyjnych Jerzy T. Skrzypek Kraków 2013 Jerzy T. Skrzypek MODEL NAJLEPSZYCH PRAKTYK SYMULACJE KOMPUTEROWE Kraków 2011 Zaproszenie

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BEZ-1-109-s Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BEZ-1-109-s Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Podstawy ekonomi i zarządzania - ekonomiczny 1 Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BEZ-1-109-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Ekologiczne Źródła Energii

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

Program doskonalenia zawodowego nauczycieli w zakresie przedmiotów ekonomicznych

Program doskonalenia zawodowego nauczycieli w zakresie przedmiotów ekonomicznych Autor programu: Prof. dr hab. inż. Zofia Wilimowska Instytut Finansów Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nysie Program doskonalenia zawodowego nauczycieli w zakresie przedmiotów ekonomicznych Nadrzędnym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE Zamawiający: Rudniki, dnia 10.02.2016 r. PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z planowaną realizacją projektu pn. Rozwój działalności

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Rodzaj zajęć: Wyk., Ćw. Zarządzanie strategiczne Strategic Management Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Production Engineering

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK o sfinansowanie kosztów studiów podyplomowych

WNIOSEK o sfinansowanie kosztów studiów podyplomowych Powiatowy Urząd Pracy w Wodzisławiu Śl. Wodzisław Śl., dnia... Znak sprawy.... WNIOSEK o sfinansowanie kosztów studiów podyplomowych Na podstawie art. 42a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Załącznik nr 4 do SIWZ BZP.243.1.2012.KP Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Usługa polegająca na przygotowaniu i przeprowadzeniu badania ewaluacyjnego projektu pn. Rozwój potencjału i oferty edukacyjnej

Bardziej szczegółowo

Scenariusze zajęć edukacyjnych nr 6.6 Temat zajęć: Rozpoznanie wroga, czyli jak wygląda rynek? (2)

Scenariusze zajęć edukacyjnych nr 6.6 Temat zajęć: Rozpoznanie wroga, czyli jak wygląda rynek? (2) Strona1 Anna Irena Szymańska Scenariusze zajęć edukacyjnych nr 6.6 Temat zajęć: Rozpoznanie wroga, czyli jak wygląda rynek? (2) 1. Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie pojęć: rynek, rynek przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne 1 Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne Koszty jakości to termin umowny. Pojęcie to nie występuje w teorii kosztów 1 oraz nie jest precyzyjnie zdefiniowane ani przez teoretyków, ani

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Opole, 23 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Opole, 23 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Opole, 23 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 Zapytanie ofertowe - Działanie PO IG 8.2 Warszawa, dnia 13.12.2013 r. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 ISTOTNE INFORMACJE O PROJEKCIE: Celem projektu "Wdrożenie zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Z ACZE Z NIE I K LI L E I NTA T

Z ACZE Z NIE I K LI L E I NTA T Wykład 5. ZNACZENIE KLIENTA W SYSTEMACH JAKOŚCI 1 1. Ogólna charakterystyka obsługi klientów: Obsługa klienta jest złożonym pojęciem, ujmującym kształtowanie relacji z klientem oraz zdolność zaspokojenia

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego

Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego dr Artur J. Ko uch Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego UR w Krakowie Ka de zorganizowane dzia

Bardziej szczegółowo

Program Innowacje Społeczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju

Program Innowacje Społeczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Program Innowacje Społeczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Joanna Makocka NCBR kim jesteśmy? agencja wykonawcza nadzorowana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego agencja powołana w 2007 roku

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Strategie marketingowe. Red.: Wojciech Wrzosek. Wstęp

Strategie marketingowe. Red.: Wojciech Wrzosek. Wstęp Strategie marketingowe. Red.: Wojciech Wrzosek Wstęp Rozdział 1 Istota strategii marketingowych 1.1. Treść strategii marketingowych 1.2. Proces kształtowania strategii marketingowych 1.2.1. Faza opracowywania

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do Wniosku o przyznanie dotacji inwestycyjnej

Załącznik nr 3 do Wniosku o przyznanie dotacji inwestycyjnej Załącznik nr 3 do Wniosku o przyznanie dotacji inwestycyjnej Projekt Być albo nie być przedsiębiorcą współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, realizowany przez Rzeszowską Agencję

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

ZASADY TWORZENIA I FUNKCJONOWANIA KLASTRÓW W WARUNKACH POLSKICH. Dr Bogusław Klimczuk

ZASADY TWORZENIA I FUNKCJONOWANIA KLASTRÓW W WARUNKACH POLSKICH. Dr Bogusław Klimczuk ZASADY TWORZENIA I FUNKCJONOWANIA KLASTRÓW W WARUNKACH POLSKICH Dr Bogusław Klimczuk POJĘCIE KLASTRA (1) Klaster gospodarczy Geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA Załącznik do Zarządzenia Wójta Gminy Limanowa nr 78/2009 z dnia 10 grudnia 2009 r. REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

Powiaty według grup poziomu wartości miernika ogólnego (poziomu konkurencyjności) w 2004 r. i 2010 r. 2004 2010

Powiaty według grup poziomu wartości miernika ogólnego (poziomu konkurencyjności) w 2004 r. i 2010 r. 2004 2010 W grudniu 2012 r. ukazała się publikacja Konkurencyjność powiatów województwa dolnośląskiego w latach 2004 2010 opracowana przez Urząd Statystyczny we Wrocławiu. Niniejsza publikacja jest kontynuacją tematyki

Bardziej szczegółowo

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Anna Tyrała Anna Siemek-Filuś PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Albertów 25.01.2016r Podstawowym celem praktyki zawodowej odbywanej w Firmie JAMAR sp. jawna jest nabycie umiejętności praktycznych,

Bardziej szczegółowo

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji?

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? 2 Osiągnięcie i utrzymanie wskaźników Wygenerowany przychód Zakaz podwójnego finansowania Trwałość projektu Kontrola po zakończeniu realizacji projektu

Bardziej szczegółowo

Fundusze venture capital jako wsparcie kapitałowe dla innowacyjnych MSP

Fundusze venture capital jako wsparcie kapitałowe dla innowacyjnych MSP Fundusze venture capital jako wsparcie kapitałowe dla innowacyjnych MSP Konferencja pt. Potęga rozwoju rozwój do potęgi. Drogi innowacyjnych MSP po kapitał Poznań, 27.11.2014 dr Aleksandra Szulczewska-Remi

Bardziej szczegółowo