Teki Kociewskie. Zeszyt II

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Teki Kociewskie. Zeszyt II"

Transkrypt

1

2

3 Teki Kociewskie Zeszyt II Tczew 2008

4 Teki Kociewskie czasopismo społeczno-kulturalne wydawane przez Oddział Kociewski Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Tczewie Redakcja Michał Kargul, Krzysztof Korda Korekta Barbara Rokita Zdjęcia Waldemar Gwizdała, Patrycja Hamerska, Karolina Korda, Leopold Kulikowski, Damian Kullas Na okładce Marianna Pauch, chata żuławska, Bernard Janowicz, Dolny Kubin Dofinansowane przez Samorząd Województwa Pomorskiego oraz Samorząd Miasta Tczewa ISSN Tczew 2008

5 OD REDAKCJI Oddajemy do Państwa rąk drugi zeszyt Tek Kociewskich. Jego zawartość wypełniają materiały, jakie powstały przy okazji II Nadwiślańskich Spotkań Regionalnych, tak referaty wygłoszone w ich trakcie, jak i teksty oraz głosy w dyskusji tych uczestników, którzy odpowiedzieli na nasz apel. Dzięki temu powstał kolejny zeszyt naszego czasopisma. Tegoroczną nowością jest fakt, że poza zamieszczeniem go w Kociewskiej Bibliotece Internetowej, udało nam się wydać także skromny nakład papierowy, który jak mamy nadzieję, trafi do regionalnych i szkolnych bibliotek oraz czytelni. Tworząc w roku ubiegłym Teki Kociewskie nazwaliśmy je pismem regionalnym, w którym zamieszczać chcemy naukowe i popularnonaukowe teksty poświęcone Kociewiu i całemu Pomorzu. Dziś warto też przedstawić założenia i cele, jakie przyświecają naszej działalności w Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim, której odzwierciedleniem jest poniższe czasopismo. Sięgając do jego XIX-wiecznych korzeni, za regionalizm uznajemy ruch społeczny koncentrujący się wokół określonego regionu historyczno-etnograficznego. Swoim zainteresowaniem obejmuje on specyficzną dla tego obszaru kulturę, tradycję oraz jego samorządową podmiotowość. W naszych realiach za w pełni wykształcony i zorganizowany, uznać należy regionalizm pomorski, czyli ruch koncentrujący się wokół obszaru całego Pomorza Nadwiślańskiego. Za tym sądem przemawia kultura, historia, tradycja podziałów administracyjnych, tak państwowych, jak i kościelnych oraz przede wszystkim współczesne realia. Gdy w XXI-wiecznej Polsce, członku Unii Europejskiej, mówimy o regionie, to powinniśmy mieć na myśli obszar o wielkości przynajmniej obecnych województw. Taka kwalifikacja, nieco odbiegająca od codziennej praktyki nazywania regionem praktycznie każdego, choćby najmniejszego, specyficznego obszaru, w sposób kapitalny umożliwia bowiem działania, dyskusje, jak i zdobywanie pieniędzy w dzisiejszej Europie. W dotychczasowej historii regionalizmu pomorskiego największe piętno odcisnęli działacze kaszubscy, od Floriana Ceynowy, przez Jana Karnowskiego, po Bernarda Sychtę czy Tadeusza Bolduana, którzy przez długie lata tworzyli jedyne, 5

6 świadomie działające na rzecz regionalizmu, środowisko na Pomorzu. Zdecydowana większość z nich potrafiła wyjść poza problematykę stricte kaszubską, swoimi zainteresowaniami obejmując całą Pomorską Krainę. Specyfikę tej sytuacji najlepiej oddał Lech Bądkowski tworząc pojęcie ruchu kaszubsko-pomorskiego, które egzystuje do dziś w nazwie naszej organizacji. Żywimy głębokie przekonanie, że coraz dynamiczniej rozwijający się ruch regionalny w innych częściach Pomorza Nadwiślańskiego: Kociewiu, Krajnie, Borach, Żuławach, Powiślu oraz Ziemi Chełmińskiej coraz bardziej będzie dorównywał intensywności i wszechstronności działań regionalnych środowisk kaszubskich. Jednocześnie uważamy, że wynikające z tego rozwoju coraz większe koncentrowanie się przez poszczególne społeczności na własnych sprawach, nie przekreśli wspólnego działania na szczeblu pomorskim. Czujemy się dziedzicami Zrzeszenia Kociewskiego, które przez połączenie z Zrzeszeniem Kaszubskim stworzyło naszą organizację, Zrzeszenie Kaszubsko- Pomorskie. Jesteśmy jednocześnie spadkobiercami pomorskich idei Lecha Bądkowskiego, który jako pierwszy tak całościowo określił cele stojące przed pomorskim ruchem regionalnym. Jesteśmy kociewskimi regionalistami, którzy chcą przede wszystkim działać na rzecz kultury, tożsamości i zachowania tradycji Kociewia. Jednocześnie uważamy, że ruch regionalny na Kociewiu jest ważnym i istotnym elementem regionalizmu pomorskiego. Dlatego nie możemy ograniczać się w naszych działaniach tylko i wyłącznie do Kociewia, bo jego przyszłość zależy od ścisłej współpracy z mieszkańcami innych pomorskich subregionów. Procesy tożsamościowe, wielkie liczby, procesy globalizacji oraz struktura finansowania kultury w dzisiejszej Polsce i Europie są nieubłagane. Tylko wszyscy razem jako Pomorzanie możemy zadbać o pełny rozwój naszego regionu i pełną ochronę jego tradycji i kultury. Tak jak pisał ks. Bernard Sychta w utworze, który od paru lat jest uznanym hymnem Kociewia: ( ) Czy to my tu na Kociewiu, Czy Borusy w borach, Czy Lasaki, czy Kaszuby Na morzu, jeziorach. Ref: Jedna Matka nas, Wszytkich kolybała, Pokłóńma sie w pas: Tobie, Polsko, chwała. Szanujemy i chcemy, w miarę naszych możliwości, popierać kaszubskie starania związane z ochroną języka kaszubskiego, jednocześnie jednak zauważamy, 6

7 że językowa granica odgradzająca Kociewie od Kaszub u progu XX wieku, dziś już praktycznie nie istnieje. Można przecież rzec, że łączy nas wszystko poza językiem. Mamy wspólną historię, geografię, kulturę materialną, nawet, co wielokrotnie wskazywał ksiądz Bernard Sychta, obrzędowość i zwyczaje. Mamy jednocześnie zrozumienie dla potrzeb, jakie istnieją na Powiślu i Żuławach, i chcemy także swoje skromne, kociewskie siły zaangażować we wspieranie tamtejszych działań regionalnych. Liczymy, że nowe mosty, które będą stawiane na Wiśle, ułatwią nam współpracę z tamtejszymi środowiskami regionalnymi. Nie chcemy też odwracać się od powstającej metropolii gdańskiej, tym bardziej, że Tczew już dzisiaj wydaje się być jej częścią. Nasze położenie zobowiązuje nas do roli pośredników pomiędzy nią, a pomorskim południem. Wszyscy dziś jesteśmy autochtonicznymi Pomorzanami i razem powinniśmy zadbać nie tylko o ochronę naszej kultury, ale przede wszystkim o rozwój całego regionu w duchu pomorskich tradycji i wartości. Dlatego za główne cele w naszej dalszej działalności stawiamy sobie: 1. Dalszą ochronę tradycji, kultury i popularyzację historii Kociewia oraz budowę tożsamości kociewskiej; 2. Czynne zaangażowanie w nowoczesne działania zmierzające do budowy społeczeństwa obywatelskiego opartego na pomorskich wartościach i tradycjach; 3. Prowadzenie otwartego dialogu i ścisłej współpracy z mieszkańcami innych subregionów Pomorza, zmierzającego do wypracowania wspólnych działań w ramach pomorskiego ruchu regionalnego; 4. Współpracę i wymianę doświadczeń z organizacjami i instytucjami regionalnymi z innych regionów Polski oraz innych państw Unii Europejskiej. 7

8

9 I Społeczeństwo, kultura, język

10

11 Kamila Gillmeister Jak wygląda współczesny pielgrzym? Na przykładzie pątników pielgrzymujących do Sanktuarium Maryjnego w Piasecznie Słowo pielgrzym, w języku greckim per-epi-demos, określa cudzoziemca, nierezydenta. W łacinie pergrinus oznacza tego, który idzie przez pole, poza miejscem swojego zamieszkania. Słowo peregrinatio oznacza pobyt poza swoim krajem. W języku polskim na określenie pielgrzymki i pielgrzymowania używa się również peregrynacja, pątnictwo 1. Powszechnie uważa się, że pielgrzymka jest podróżą podjętą z motywów religijnych, której celem są jakieś miejsca pielgrzymkowe, gdzie obecność Boża przynajmniej w przekonaniu pątnika daje się w specjalny sposób odczuć 2. Ludzie pielgrzymują do sanktuariów, aby spełnić tam określone akty religijne. Antoni Jackowski wyróżnia trzy elementy pielgrzymki: człowieka (homo religiosus), przestrzeń i sacrum. Przestrzeń pielgrzymkową wyznaczają dwa punkty: miejsce wyjścia i miejsce dojścia, z którego rozpoczyna się powrót 3. Miejscem docelowym pielgrzymki jest sanktuarium. Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r. dokładnie precyzuje pojęcie sanktuarium: jest to kościół lub inne miejsce sakralne, do których za zgodą Ordynariusza miejsca, pielgrzymują liczni wierni dla szczególnej przyczyny pobożności 4. Pielgrzymowanie było i jest ważnym elementem chrześcijaństwa. Ludzie wierzący zawsze chcieli obcować z sacrum, dlatego też pokonywali niekiedy trudną i długą drogę, aby dojść do konkretnego sanktuarium i tam podziękować lub prosić o łaski dla siebie, innych ludzi oraz swego narodu. Migracje pielgrzymkowe są widocznym wyznaniem wiary. Pielgrzymki na przestrzeni wieków ulegały pewnym zmianom. W swojej krótkiej pracy chcę pokazać współczesnego pielgrzyma na przykładzie osób pielgrzymujących do Piaseczna koło Gniewa. Będę się wspomagała ogólnymi opracowaniami na temat pielgrzymek. W artykule skupię się na omówieniu następujących aspektów pielgrzymowania: organizacji pielgrzymki, funkcji, motywów i intencji oraz na samych pielgrzymach: ich ubioru i zachowania. Opisu pielgrzymki 1 A. Jackowski, Pielgrzymowanie, Wrocław 2000, s R. Jusiak, Refleksje o pielgrzymkach w Polsce, Homo Dei 1977, nr 3, s A. Jackowski, Zarys geografii pielgrzymek, Kraków 1991, s Definicja za: J. Dudziak, Prawno-kanoniczna koncepcja sanktuarium, Tarnowskie Studia Teologiczne, 1983, t. IX, s

12 z Tczewa do Piaseczna dokonuję na podstawie badań terenowych, które przeprowadziłam we wrześniu 2002 roku. Piaseczno jest najstarszym kociewskim sanktuarium. Jego początki sięgają XIV wieku. Według tradycji w latach , przez tereny dzisiejszego sanktuarium jechał Smolnik ze sparaliżowanym synem. Podczas postoju ojciec zasnął, a choremu chłopcu ukazała się Maryja i kazała mu podejść do niej. Kiedy dziecko powiedziało, że nie może, Najświętsza Panienka powtórzyła polecenie. Chłopiec został cudownie uzdrowiony. Wieść o cudzie bardzo szybko obiegła okoliczne miejscowości i ludzie zaczęli licznie przybywać na miejsce objawienia. Piasecka figura otrzymała korony papieskie 8 września 1968 roku. Koronacji dokonał metropolita krakowski kardynał Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II 5. Pielgrzymki mają ściśle określoną organizację. Pielgrzymka do Piaseczna w 2002 roku rozpoczęła się mszą świętą w kościele. Po nabożeństwie i błogosławieństwie, najczęściej Przenajświętszym Sakramentem, ludzie przygotowują się do wymarszu. W tym czasie także pakowano swoje rzeczy na samochód ciężarowy. Na czele pielgrzymki szła kobieta niosąca krzyż, nie było żadnych sztandarów, feretronów, świec, a nawet tabliczki informującej skąd idzie pielgrzymka. Pielgrzymi idący do Piaseczna nie zatrzymywali się przy krzyżach i kapliczkach przydrożnych, tylko niektórzy robili znak krzyża. W 2002 roku pielgrzymi wchodzący do wsi byli witani przez proboszcza, najczęściej w kościele. We wsi Brzuśce, parafia Subkowy, proboszcz wraz z mieszkańcami czekał na pątników przy pierwszej kapliczce. Pielgrzymi idący do Piaseczna nie byli witani tylko w dwóch parafiach: Pelplinie oraz Morzeszczynie. Bardzo często na pielgrzymów czekał darmowy poczęstunek przygotowany przez mieszkańców wsi. Pielgrzymi mieli również zorganizowany nocleg. Pątnicy zostali podzieleni na trzy grupy dwie żeńskie i jedną męską. Mężczyźni i jedna grupa kobieca spała w salkach katechetycznych, druga grupa kobieca w sali gimnastycznej miejscowej szkoły, z kolei księża i siostra zakonna na plebanii. W trakcie pielgrzymki cały czas śpiewno i się modlono. W latach wcześniejszych śpiewano pieśni, które nadawały nastrój powagi, zadumy, a nawet patetyczności. Przeważały pieśni maryjne do Matki Bożej m.in. Serdeczna Matko, Po górach, dolinach. Im bliżej sanktuarium tym śpiewy były żarliwsze. Na pielgrzymce tczewskiej przeważały krótkie i żwawe piosenki religijne, śpiewane przy akompaniamencie gitary, czasami śpiewano tzw. Kanony z Taize. W przeciągu wieków nie zmienił się kanon modlitw, dodawano tylko nowe, wcześniej nie znane. Współcześnie podczas pielgrzymki obowiązuje następujący schemat: różaniec i godzinki oraz trzykrotnie (o godzinie 6.00, 12.00, 18.00) Anioł Pań- 5 K. Myszkowski, Sanktuarium Maryjne w Piasecznie, Piaseczno 2006, s

13 ski, o godz Koronka do Miłosierdzia Bożego. Odmawiano także Litanię loretańską oraz do Serca Jezusowego. O godzinie 21.00, w miejscu noclegu odśpiewano Apel Jasnogórski. Oprócz tego pielgrzymi pod przewodnictwem księży odmawiali niektóre modlitwy z brewiarza. Niektórym pątnikom dużą trudność sprawiła Koronka do Miłosierdzia Bożego, po prostu nie wiedzieli jak się odmawia ją na różańcu. Podczas pielgrzymowania można było porozmawiać z księżmi, co niektórzy pątnicy wykorzystali, żeby się wyspowiadać. Ważnym wyróżnikiem pielgrzyma był jego ubiór w czasie drogi, jak i już w sanktuarium. Współcześni pielgrzymi zdecydowanie różnią się od pątników z wcześniejszych wieków. Uczestnicy pielgrzymki tczewskiej byli ubrani na sportowo. Chłopcy zakładali t-shirty, krótkie spodenki oraz sportowe buty. Dorośli mężczyźni szli ubrani w koszulę z krótkim rękawem oraz długie spodnie. Ubiór większości dziewczyn był podobny do stroju chłopców. Bardzo mała część wiernych szła w długich spodniach, sukienkach lub spódnicach. Dorosłe kobiety były ubrane w koszulki z zasłoniętymi ramionami, spódnice lub sukienki, dłuższe spodnie, sportowe buty, czasem miały klapki lub sandały. Wchodząc do sanktuarium ponad 80% pielgrzymów nie było ubranych liturgicznie. Współcześnie ludzie rzadko wyrażają szacunek do sacrum poprzez swój ubiór. Wyróżnikiem pielgrzyma, obok jego stroju, powinno być również odpowiednie zachowanie, zarówno w czasie drogi, jak i po przybyciu do sanktuarium. Atmosfera i zachowania pątników są raczej radosne niż patetyczne, wynika to przede wszystkim z młodego wieku uczestników. Jednak podczas odmawiania różańca i innych modlitw większość osób była skupiona, jedynie dzieci miały problem z zachowaniem ciszy i powagi. Pielgrzymi zwracali się do siebie bracie i siostro. Pielgrzymka, podczas której prowadziłam badania, nie weszła do Piaseczna zwartą grupą: pątnicy wymieszali się z pielgrzymami z Nowej Cerkwi. Po przybyciu do sanktuarium pielgrzymi byli witani przez księży i pokropieni wodą święconą. Po przywitaniu uczestnicy pielgrzymki rozdzielili się, większość z nich czekała na mszę świętą, która miała być odprawiona specjalnie dla nich. Pątnicy do domów wracali już indywidualnie. Gdyby nie było ludzi, nie byłoby pielgrzymek. Właściwie kim byli i są pątnicy? W kronice kościelnej Przeglądu Katolickiego z 1885 roku o uczestnikach peregrynacji, prawdopodobnie do Gietrzwałdu, czytamy: Mężczyźni w ( ) stroju, który zapewnie był w modzie za czasów Piasta, ich króla chłopa ( ) 6. W podobnym tonie o uczestnikach pielgrzymki warszawskiej z 1894 roku pisał Reymont: sam szczery lud 7. Daniel Olszewski w swoich opracowaniach na temat pobożności pątniczej przełomu XIX i XX wieku również stwierdza, że w pielgrzymkach przede 6 Przegląd Katolicki, 1895, nr 44, s W. Reymont, Pielgrzymka do Jasnej Góry, Warszawa

14 wszystkim brała udział ludność z niższych stanów. Inteligencji było mało, ponieważ nie chciała bratać się z pospólstwem. Przedstawiciele warstw wyższych pielgrzymowali na Jasną Górę w czasie, kiedy chłopi musieli zostać w domach z powodu prac polowych 8. W II połowie XIX wieku bardzo często najbiedniejsi mieszkańcy miast nie różnili się statusem społeczno-zawodowym od ludności wiejskiej. Dlatego też pielgrzymki miały charakter ludowy. Należy także zaznaczyć, że chłopi nie pokonywali bardzo dużych odległości do danego ośrodka kultu. Sieć ośrodków na ziemiach polskich w XIX w. była bardzo rozbudowana i chętnie pielgrzymowano do lokalnego sanktuarium. Według Ludwika Stommy tylko 2-5 % chłopów wędrowało poza granicę swojej diecezji 9. Z opracowania Edwarda Ciupaka pt. Kult religijny i jego społeczne podłoże wiemy, że w pielgrzymce warszawskiej w 1962 roku uczestniczyły głównie osoby o niskim standardzie materialnym. Najczęściej były to pomoce domowe, urzędnicy, osoby pochodzące ze wsi, które w Warszawie uczyły się zawodu. Wśród pątników byli również przedstawiciele inteligencji. W tej pielgrzymce przeważały kobiety w wieku od 14 do 25 lat i powyżej 50 lat 10. Na pielgrzymce do Piaseczna w 2002 roku przeważały osoby z wykształceniem średnim, uczniowie i studenci. Grupa pielgrzymkowa była młoda, dzieci i młodzież stanowili 85% ogółu pątników, w pielgrzymce liczącej 100 osób. Kobiet w wieku lat było 10, wszystkie panie miały wykształcenie średnie. Mężczyzn w wieku średnim było jeszcze mniej 5 osób, także z wykształceniem średnim. W pielgrzymce prawie wcale nie brały udziału osoby pomiędzy 25 a 40 rokiem życia. Liczba uczniów i studentów była mniej więcej równa. Wszyscy uczniowie szkół ponadgimnazjalnych uczyli się w szkołach średnich. W tej grupie wiekowej również przeważały dziewczęta. Wszyscy pątnicy pochodzili z Tczewa lub z okolicznych wiosek, ale w Tczewie się uczyli. Studenci najczęściej studiowali w Trójmieście, Toruniu i Bydgoszczy. Skład społeczny pielgrzymki tczewskiej zgadza się z tym, co na temat uczestnictwa w pielgrzymkach napisał Andrzej Datko. Według niego młodzież przeważa w pielgrzymkach oraz zwiększyła się liczba osób z wykształceniem średnim i wyższym. Przewaga osób starszych, po 45 roku życia oraz mieszkańców wsi i słabiej wykształconych była widoczna do końca lat 60. XX wieku. Do odmłodnienia pielgrzymek doszło w latach 70. i 80. XX wieku. Współcześnie ponad 50%, a niekiedy 90% pątników stanowi młodzież. Pielgrzymuje coraz więcej osób z wykształceniem ponadpodstawowym i pochodzących z miast. Procentowo wygląda to w następujący sposób: 24% z pochodzi z miast do 20 tys. 8 D. Olszewski, Pobożność pątnicza w polskiej kulturze religijnej przełomu XIX i XX wieku, Studia Claromontana 1987, t. 7, s ; Idem, Polska kultura religijna na przełomie XIX i XX wieku, Warszawa 1996, s L. Stomma, Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku, Warszawa 1986, s E. Ciupak, Kult religijny i jego społeczne podłoże, Warszawa

15 mieszkańców, 16% z miast średnich (20 tys. 100 tys.), 15% z miast dużych (powyżej 100 tys.). Uczestnictwo w pielgrzymkach deklaruje 20% osób z wykształceniem podstawowym, 17% z wykształceniem zawodowym, 20% ze średnim i 18% z wyższym 11. Motywy i intencje pielgrzymek zmieniają się w zależności od wieku pielgrzymów, ich wykształcenia oraz sytuacji politycznej. Współcześni pielgrzymi szli do Matki Bożej Piaseckiej głównie z prośbami. Młodzież i studenci modlili się o pomoc w nauce i o wsparcie podczas całego roku szkolnego. Maturzyści modlili się, aby pomyślnie zdać maturę i dostać się na wymarzone studia. Osoby dorosłe modliły się o zdrowie, np. 45-letnia kobieta szła dla zdrowia swojego ducha i zdrowia psychicznego. 30% respondentów odpowiedziało mi, że pielgrzymka do Piaseczna jest dla nich okazją do spotkania się ze znajomymi z pielgrzymki częstochowskiej. 15-letnia dziewczyna uczestniczyła z czystej ciekawości: chcę zobaczyć jak to jest na takiej pielgrzymce. Z kolei dla 18-letniej uczennicy ta krótka peregrynacja miała charakter zastępczy: niestety nie mogłam uczestniczyć w pieszej pielgrzymce do Częstochowy, ponieważ posługiwałam jako animator na rekolekcjach oazowych. Dziewczyna ta szła również w intencji maturalnej i za zdrowie swojej babci. 5% respondentów (tylko mężczyźni) na pytanie o motywy, które skłoniły ich do odbycia pielgrzymki i z jakimi idą intencjami, odpowiadali m.in. tak: intencje są osobistą sprawą każdego człowieka. Motyw był jeden, aby uzyskać jakiegoś rodzaju łaski (student, lat 24) lub Intencje są czymś bardzo osobistym i właśnie modlitwa w tych intencjach skłoniła mnie do odbycia pieszej pielgrzymki (uczeń, lat 18). Tylko jedna osoba (studentka, lat 22) powiedziała, że poprzez swój udział w pielgrzymce chce pogłębić swoją wiarę. Pielgrzymka do Piaseczna miała charakter błagalny, w ogóle nie pojawił się motyw dziękczynny. Uczestnicy potwierdzili także charakter religijny, ponieważ tylko jedna osoba przyznała się, że poszła na pielgrzymkę z ciekawości. W opracowaniach pojawiają się również inne motyw pielgrzymowania. Ludzie pielgrzymują, ponieważ czują potrzebę oddawania czci Bogu w sposób bardziej widoczny, poprzez śpiew i taniec, chcą się oderwać od codzienności, aby zastanowić się na własnym życiem, własną wiarą. Inni w pielgrzymce widzą obowiązek religijny oraz zadośćuczynienie tradycji. Pielgrzymują, bo chcą wyrazić swoją wdzięczność za otrzymane łaski i prosić o nowe. Pielgrzymka to także odpowiedź na potrzebę kontaktu z sacrum 12. Człowiek jest ( ) pobudzony pragnieniem znajdowania się w takich miejscach, gdzie przebywa rzeczywistość absolutna, źródło 11 A. Datko, Sanktuaria i pielgrzymki pątnictwo w Polsce po 1945 roku, w: W. Zdaniewicz, T. Zembrzuski (red.), Kościół i religijność Polaków , Warszawa R. Jusiak, Pielgrzymka jako element życia religijnego w Polsce, Chrześcijanin w świecie 1980, nr 91 92, s. 65; Z. Mach, Symbolika narodowa i religijna centrum pielgrzymkowego w odniesieniu do współczesnej tożsamości Polaków, Peregrinius Cracoviensis 1996, z. 4, s

16 życia, serce świata( ) 13. W ostatnich latach jako jeden z motywów pielgrzymowania wymienia się motyw poznawczy. Pojawiła się tzw. turystyka religijna, gdzie obok celów wypoczynkowo-poznawczych współistnieje motyw religijny. Obecność motywu poznawczego w pielgrzymkach, przynajmniej niektórych, jest jak najbardziej zrozumiała: największe i najbardziej znane sanktuaria znajdują się w znanych ośrodkach turystycznych, np. Rzym, Jerozolima, Kraków, Warszawa 14. Motywy i intencje pielgrzymkowe w pewnym stopniu zależą od sytuacji politycznej. W XIX wieku, kiedy Polski nie było na mapie świata, wierni szli, aby prosić o odzyskanie niepodległości, choć nie zawsze było to akcentowane, czego przykładem może być pielgrzymka warszawska z 1894 roku. Pielgrzymki były więc okazją do zamanifestowania swojej tożsamości narodowej, przywiązania do wiary i Kościoła katolickiego. Podobnie było w XX wieku, głównie za czasów PRL. Szczególnie w 80-tych latach XX wieku silne były polityczne akcenty pielgrzymowania, którego zabraniały ówczesne władze. Po przełomie w 1989 roku intencje z ogólnonarodowych i patriotycznych zmieniły się na bardziej osobiste, takie jak: zdrowie i pomoc w nauce. Pielgrzymki z manifestacji politycznych stały się raczej manifestem swojej wiary. Pielgrzymki, istniejące od samego początku chrześcijaństwa, potrafiły przetrwać różnorodne zawirowania historii, jak wojny, otwartą niechęć władz świeckich, a nawet kościelnych. Migracje pielgrzymkowe, po pewnym regresie w epoce nowożytnej, odrodziły się na przełomie XIX i XX wieku, kiedy miały miejsce objawienia maryjne, m.in. w Lourdes, Fatimie i Gietrzwałdzie. Sanktuaria te, podobnie jak Rzym i Ziemia Święta, stały się popularnymi ośrodkami pielgrzymkowymi, odwiedzanymi przez wiernych z całego świata. W intensyfikacji migracji pielgrzymkowych duże znaczenie odegrał także rozwój środków transportu. Pątnicy nie muszą już iść miesiącami do danego ośrodka kultu, bardzo często trudno dostępnego. A pielgrzymi? Ci, w ciągu stuleci nie zmienili się tak bardzo, jakby mogło się to wydawać. Zmienili się zewnętrznie, ale intencje, z którymi pielgrzymują, w zdecydowanej większości pozostały takie same. Przybywają przed cudowny obraz lub figurę z nadzieją, że ich prośby zostaną wysłuchane. Najczęstsze intencje, z którymi idą pątnicy, to zdrowie, niezależnie od stulecia. W okresie niewoli narodowej czy za czasów PRL pojawiły się motywy patriotyczne. Współcześnie, szczególnie młodzi pielgrzymi, proszą o pomoc w nauce. Zmieniła się i to wyraźnie struktura wiekowa i społeczna pątników. Obecnie przeważają młodzi i wykształceni ludzie, pochodzący z miast. W okresach wcześniejszych przeważały osoby starsze z niższym wykształceniem. Oprócz struk- 13 F. i G. Lanzi, Pielgrzymka przez tysiąclecia, Warszawa A. Datko, Sanktuaria i pielgrzymki pątnictwo w Polsce po 1945 roku, w: W. Zdaniewicz, T. Zembrzuski (red.), Kościół i religijność Polaków , Warszawa 2000, s ; A. Jackowski, Zarys, Kraków

17 tury wiekowej i społecznej zmienił się również ubiór pielgrzymów. Współcześni pątnicy prawie nie różnią się od turystów. Coraz mniejszą wagę przywiązuje się do stroju, przez który także wyraża się swój stosunek do sacrum. Pielgrzymki były i są jednym z elementów integrujących społeczeństwo. Dzięki nim zacieśniały się nie tylko więzy lokalne i regionalne. Poprzez udział w dłuższej pielgrzymce można było poznać inne obyczaje, miejsca, nowych ludzi. W XIX wieku poprzez udział w peregrynacji bardzo często uświadamiano sobie swoją tożsamość narodową np. pielgrzymki chłopskie będące w Krakowie obowiązkowo odwiedzały Wawel i tutaj chłopi ostatecznie stawali się Polakami. Pielgrzymka to także możliwość wspólnego przeżywania uczuć religijnych, bycia razem. Wspólne wędrowanie (w przypadku pielgrzymek dalekich) sprzyja także poznawaniu nowych ludzi. Pielgrzymki miały także wpływ na rozwój, a nawet powstanie miejscowości. W dużych ośrodkach pielgrzymkowych rozwinęła się cała infrastruktura, jak noclegownie, jadłodajnie, punkty sprzedające dewocjonalia. Odpustom, na które ściągały liczne pielgrzymki, towarzyszyły jarmarki, gdzie wszystko można było kupić. Przykładem miejscowości, które rozwinęły się dzięki sanktuariom i licznym pielgrzymkom, jest m.in. Lourdes czy w Polsce Licheń. Peregrynacje mają przede wszystkim funkcje religijne. Pielgrzymki stanowiły i nadal stanowią okazję do pogłębienia wiary, wzrostu świadomości religijnej. Pielgrzymka pomaga w wyciszeniu się i może wzbogacić życie duchowe i wewnętrzne. 18 letnia dziewczyna powiedziała mi: Pielgrzymka, na której czuć powiew Boży, jest dobrym miejscem na zagłębienie się w miłość Boga. 17

18

19 Patrycja Hamerska Cztery pory roku Bernarda Janowicza Bernard Janowicz urodził się roku w stolicy Kociewia Starogardzie Gdańskim. Ojciec Józef, pochodził z Jabłowa i pracował w majątku znanych w okolicy Jackowskich. W 1895 roku Józef Janowicz przeprowadził się do Starogardu Gdańskiego, gdzie poznał swoją żonę Anastazję Meske 1. Państwo Janowicz zamieszkali w pobliżu dworca (tzw. Mała Bana), przy ulicy Kościuszki 119. Bernard miał siedmioro rodzeństwa. Pięciu braci i dwie siostry. Bez wątpienia dzieciństwo Janowicza można uznać za szczęśliwe. Mimo niezbyt wysokiego poziomu życia nie brakowało w domu Janowiczów ciepła i miłości. Jego wspomnienia z dzieciństwa zostały opisane w cyklu esejów Moje Cztery Pory Roku. Z uwagi na chłopskie pochodzenie, i niewielkie zarobki ojca, Bernard wraz z rodzeństwem zmuszeni byli pomagać rodzicom w utrzymaniu domu, zarabiając przy drobnych pracach sezonowych. Bernard Janowicz podczas I Kongresu Kociewskiego ( 1995 r.). Zdjęcie pochodzi z archiwum rodzinnego p. Heleny Janowicz Gdy zbliżała się jesień i żyto było dojrzałe, nadszedł czas na żniwa Janowicz poświęca im wiele uwagi w swoim eseju. Pisze o tym, jak razem ze swoim 1 Bernard Janowicz, Bajki Kociewskie, Starogard Gdański, 1994, s

20 rodzeństwem, już po skończonych żniwach często zbierali z pola pozostawione przez gospodarzy kłosy, by móc same już ziarna sprzedać i otrzymać w zamian mąkę: ( ) Dostelim mały wózeczek, i jak pełan nazbiyrelim, wysypelim kłosy w duży mniech, co go mama mniała, a jak go już pełen nazbiyrelim, zanieślim do dóm. W dómu,, jak uż para worków kłosów nazbiyrelim, mama rozłożyła na oborze deka (koc) i kłosy wydraszowelim (wymłóciliśmy) ( ). Po tym plewy wiater wydmuchał i ostało czyste ziarno gotowe do sprzedania w młynie u Wicherka. Za żyto dało mąka na wymiana. I tak zawsze paranaście funtów mąki dało ( ) 2. Gdy skończyły się żniwa, nadszedł czas wykopków, czyli zbierania ziemniaków. I podobnie jak w przypadku żniw, gdy ziemniaki zostały już przez dorosłych wybrane, to dzieci zabrały swoje koszyki, i wybierały jeszcze te ziemniaki, które w ferworze pracy przeoczono. ( ) Kiedy na polu kartofle byli wybrane, my dzieciaki chodziylim na pokopki, i tyż z hakyrko grzebelim za bulewkami, co nie byli wybrane, bo siedzieli za głamboko, albo bez nieuwaga ziamnio zakryte. I tak delim rada dosyć kartofelków wygrzebać i do dómu mamie i tacie pokazać, z czego się razem cieszyli 3. Dzieci pomagały nie tylko przy żniwach i wykopkach, ale również przy zbieraniu opału na zimę: ( ) Chodzilim do lasu po suszki suche gałyzie sosnowe opadłe od wiatru łómelim je i w mniechu przynosilim do dóm. Wej tyż zbiyrelim szyszki, które tyż do worka kłedlim, pełan worek na plecy i do dóm 4. Oczywiście poza pracą zarówno w domu, jak i w szkole, mały Benek wraz z rodzeństwem mieli również wolny czas na odpoczynek i zabawę. Kociewski bajkopisarz często wspomina zabawy na polu, puszczanie latawców, wspólne spacery, dziecinne zabawy na ulicy. Tak właśnie wyglądała janowiczowska jesiań W Zimie Janowicz opisuje dokładnie okolice, w których mieszkał. Skromne mieszkanie, trudne warunki do życia, bieda A mimo tego autor, pisząc o tym trudnym pod względem materialnym okresie swojego życia, potrafił całą tę historię opowiedzieć z właściwym dla siebie dystansem i poczuciem humoru, jest to opowiadanie niezwykłe smutne, nostalgiczne a zarazem piękne i pełne ciepła. Od urodzenia mnieszkalim na drugim psiyntrze w dómu przy ul. Kościuszki 119, Pokój z kuchnió, do ulicy (zawsze słońce) od wschodu do zachodu. W podwórzu każdy lokator mniał swój chlywik, w nim trzimał (kto mógł) koza, świnie, trusie, kury i jeno szczurów nich nie trzimał, same sie trzmieli,a było jich co nie miara, nawet i po oborze lateli, jano niby w zimnie. W podwórzu była tyż woda z kranu. Mama nie narzykała, że to je ciażko kubeł wody na drugie psintro nosić,ale cieszyła 2 Bernard Janowicz., Moje cztery pory roku Jesień. Zapiski Kociewskie, 1998, nr 3, s Ibidem. 4 Ibidem. 20

21 się, że ji pomagamy. A było nas razym 9 osób. Do mycia, kómpania, prania, szorowania podłogi w izbie i kuchni, korytarza, schodów i wychodka (ustępu) 5. Moją szczególną uwagę zwróciła czułość, z jaką autor pisze o swoich rodzicach: Rodzice stareli się, żeby w mieszkaniu było ciepło, o ciepłą odzież. Ojciec postarał się o nowa słóma i słomo wypychał sztrózaki (sienniki) do łózków, żeby nóm się dobrze spało 6. Dalej: ( ) ojciec przyniósł z lasu chojanka i razym z mamó stareli się, by jak najładni wystroić chojniak 7. Była to biedna, ale szczęśliwa rodzina. Matka zawsze znalazła czas na to, by przytulić rodzeństwo i opowiedzieć im bajkę. Oboje starali się, aby zapewnić im szczęśliwe dzieciństwo, i godne życie. Bernard Janowicz bardzo ciekawie opisuje też zimowe zabawy na śniegu: My dzieciaki się tyż cieszyli, jak kurzyło (padało) wiele śmnigu. ( ) Korki, drewniane bóty na dni robocze, byli w zimnie najlepsze na ślizgawka, bo przez cały rok od latania obcasy byli zdarte i korki byli gładkie, tak jak łyże (łyżwy). Na sankach tyż zjeżdżelim z górki, chłopcy przeważnie na brzuchu i nogami kierowali na zakryntach 8. Wiosna otwierała przed Janowiczem nowe możliwości, pomysły. Nie chcąc obciążać pod względem finansowym rodziców, młody Benek obmyślił plan, jakby tu sobie zarobić trochę pieniędzy. W czasie wolnym po szkole, chciałóm trocha grosza zarobjić, żeby mamie i tacie pomóc ( ) niedaleko nas, przy końcu łulicy był Mały Dworzec kolejowy (Mała Bana), urzandowo: Starogard przedmoście. Tu do mały bany przyjeżdżali ludzie do mniasta ( ) Jak zez dworca śli, to chodnik był na unych za wązki, tak dużo ich było, a uż zawdi w dni targowe, to nieśli kosze z jajami, masłem, glómzó, a w Pindlach mieli rozmajite warzywa. Ja (i mój kolegi) dochodziłóm tedi do taki obładowany kobity i pytałóm: Moga nosić? I tak pomagłóm nosić i para franków dostałólóm 9. Z kolei lato, to dla Bernarda Janowicza czas zabawy, kąpieli w rzece, wspólnego zbierania jagód z mamą. Najprzyjemniejsza pora roku. Autor opisuje piękno przyrody, zabawy z kolegami odczuwa się w całym tym opisie pewną beztroskę, spokój i radość: Psianknie było nad rzeką, ale psianknie było tyz w lesie zielónym. Nie tylko że chodzili do lasu na szpacyr, wycieczka,ale i na maliny, jagody, borówki i poziomki 10. Przy opisywaniu dzieciństwa Janowicza skupiłam się głównie na Moich Czterech porach roku, ponieważ uznałam, że nikt lepiej nie opisze uroków dzieciństwa Janowicza aniżeli on sam. Bernard Janowicz zaczął uczęszczać do szkoły w Bernard Janowicz., Moje cztery pory roku Zima, Zapiski Kociewskie, 1998, nr 4, s Ibidem. 7 Ibidem 8 Ibidem. 9 Ibidem. 10 Bernard Janowicz., Moje cztery pory roku Wiosna, Zapiski Kociewskie, 1998, nr 1, s

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Propozycja programu Nawiedzenia Zduny

Propozycja programu Nawiedzenia Zduny Propozycja programu Nawiedzenia Zduny LITURGIA NAWIEDZENIA OBRAZU MATKI BOŻEJ CZĘSTOCHOWSKIEJ 1 Ustawienie procesji (godz.15 55 ) Krzyż i świece 1.......... Feretrony Sztandary Delegacje niosące OBRAZ

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ Witaj Św. Stanisławie, czy mogę z Tobą przeprowadzić wywiad? - Witam. Tak bardzo chętnie udzielę wywiadu. Gdzie i kiedy się urodziłeś? - Urodziłem się w Październiku 1550r.

Bardziej szczegółowo

Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r.

Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r. Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r. W dniach 25 26 kwietnia odbyły się w naszym domu w Chełmnie rekolekcje dla rodziców sióstr nowicjuszek. Niektórzy rodzice

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

Wspomnienie z białostockiej pielgrzymki na kanonizację Jana Pawła II i Jana XXIII

Wspomnienie z białostockiej pielgrzymki na kanonizację Jana Pawła II i Jana XXIII Wspomnienie z białostockiej pielgrzymki na kanonizację Jana Pawła II i Jana XXIII W dniach 23 IV 04 V 2014 odbyła się pielgrzymka, której centralnym punktem było uczestnictwo w kanonizacji Jana Pawła II

Bardziej szczegółowo

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ 1 Drogi Czytelniku! Życzymy Ci przyjemnej lektury Szkolnego Newsa. Zachęcamy do refleksji nad pytaniem

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży. Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz

Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży. Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz Cele referatu Przedstawienie opinii młodzieży nt. obecności kultury w nauczaniu języka kaszubskiego

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej W dniu 13 marca 2015 roku uczestnicy Dziennego Domu Pomocy Społecznej w Krasnymstawie wyjechali

Bardziej szczegółowo

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu!

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Jesteś już uczniem i właśnie rozpoczynasz swoją przygodę ze szkołą. Poznajesz nowe koleżanki i nowych kolegów. Tworzysz razem z nimi grupę klasową i katechetyczną. Podczas

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole Niepubliczna Szkoła Podstawowa Niepubliczne Gimnazjum

Niepubliczne Przedszkole Niepubliczna Szkoła Podstawowa Niepubliczne Gimnazjum Niepubliczne Przedszkole Niepubliczna Szkoła Podstawowa Niepubliczne Gimnazjum Historia zespołu regionalnego NIEZABôTKI Regionalny zespół NIEZABôTKI działa już od 12 lat pod kierunkiem Teresy Jelińskiej.

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia WSPOMNIENIA Z LAT 70 NA PODSTAWIE KRONIK SZKOLNYCH. W ramach Internetowego Projektu Zbieramy Wspomnienia pomiędzy końcem jednych, a początkiem drugich zajęć wybrałam

Bardziej szczegółowo

W numerze: 2014, numer 1 Grudzień

W numerze: 2014, numer 1 Grudzień 2014, numer 1 Grudzień W numerze: Wywiad z kierownikiem świetlicy p. Lidią Majewską Zimowe trendy Skąd się wzięła kolęda? Kącik plastyczny Uśmiechnij się Chwila relaksu GADU-GADU Z P. LIDIĄ MAJEWSKĄ- KIEROWNIKIEM

Bardziej szczegółowo

Filip idzie do dentysty. 1 Proszę aapisać pytania do tekstu Samir jest przeziębiony.

Filip idzie do dentysty. 1 Proszę aapisać pytania do tekstu Samir jest przeziębiony. 114 Lekcja 12 Tak ubrany wychodzi na ulicę. Rezultat jest taki, że Samir jest przeziębiony. Ma katar, kaszel i temperaturę. Musi teraz szybko iść do lekarza. Lekarz bada Samira, daje receptę i to, co Samir

Bardziej szczegółowo

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina...

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina... 1 Budzik dzwonił coraz głośniej i głośniej, a słońce jakby za wszelką cenę chciało się wedrzeć do mojego pokoju. Niedali mi spać już dłużej;wstałam. Wtedy właśnie uswiadomiłam sobie, że jest dzień 11 listopada

Bardziej szczegółowo

1 Mało znane litanie do Świętych

1 Mało znane litanie do Świętych 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne......5 Litania do Świętej Anny......7 Litania do Świętego Judy Tadeusza......9 Litania o Świętej Marii Magdalenie.... 11 Litania do Świętego Jerzego.... 13 Litania

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z Religii

Przedmiotowy System Oceniania z Religii KLASA I Przedmiotowy System Oceniania z Religii OCENA CELUJĄCA: Uczeń zna bardzo dobrze materiał z podręcznika dla kl. I Ze zrozumieniem wykonuje znak krzyża Umie modlitwy: Ojcze nasz, Zdrowaś Mario, Aniele

Bardziej szczegółowo

KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014

KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014 KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014 19 stycznia 2014 można było obejrzeć kronikę naszej wspólnoty na stronie internetowej parafii: PODWÓRKOWE KOŁO RÓŻAŃCOWE DZIECI - KRONIKA Zachęcamy

Bardziej szczegółowo

Wolontariat. Igor Jaszczuk kl. IV

Wolontariat. Igor Jaszczuk kl. IV Wolontariat Wolontariat ważna sprawa, nawet super to zabawa. Nabierz w koszyk groszy parę, będziesz miał ich całą chmarę. Z serca swego daj znienacka, będzie wnet Szlachetna Paczka. Komuś w trudzie dopomoże,

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM 5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 kod ucznia Drodzy Pierwszoklasiści! Niedawno rozpoczęliście naukę

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom.

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. W rodzinie wszystko się mieści Miłość i przyjaźń zawiera Rodzina wszystko oddaje Jak przyjaźń drzwi otwiera. Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

16. niedziela po Trójcy Świętej

16. niedziela po Trójcy Świętej Centrum Misji i Ewangelizacji/ www.cme.org.pl 16. niedziela po Trójcy Świętej Główna myśl: Pan Jezus pociesza Tekst: J 11,1,3,17-27 Wskrzeszenie Łazarza Wiersz: Błogosławieni, którzy się smucą, albowiem

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

I. Podstawa prawna: 4. Statut szkoły. Nauczyciel: Ks. Damian Kubisz

I. Podstawa prawna: 4. Statut szkoły. Nauczyciel: Ks. Damian Kubisz PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIAZ RELIGII RZYMSKOKATOLICKIEJ W KLASACH I III W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 IM. MARII SKŁODOWSKIEJ CURIE W SOBÓTCE W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 I. Podstawa prawna: 1. Dyrektorium Kościoła

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

Dom Ani Mój dom znajduje się w niewielkiej wsi 20km od Ostródy. Dla mnie jest miejscem niezwykłym, chyba najwspanialszym na świecie. To z nim wiążą się moje przeżycia z dzieciństwa, gdyż mieszkam tu od

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LEARNIT KOBIETY W IT EMANUELA (IT) Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska

Bardziej szczegółowo

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek)

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek) Moscovia letni obóz językowy dla ludzi niemalże z całego świata. Wyjazd daje możliwość nauki j. rosyjskiego w praktyce, a także poznania ludzi z różnych stron świata. Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja Niedziela przedpostna Estomihi

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja Niedziela przedpostna Estomihi Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja Niedziela przedpostna Estomihi Główna myśl: Bądź naśladowcą Jezusa Tekst: Mk 8,34 Jezus zapowiada swoją śmierć i zmartwychwstanie

Bardziej szczegółowo

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów?

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów? 1. Wpływ środowiska rodzinnego na zachowania autoagresywne Do czynników środowiskowych wskazujących na źródła agresji zalicza się rodzinę, także jej dalszy wpływ na wielopokoleniowe rodziny, przekazywanie

Bardziej szczegółowo

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów ale, to już było W roku wiary, idąc za Matką Bożą Loretańską peregrynującą po Diecezji Warszawsko-Praskiej byliśmy

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE AKCJI DRUGIE ŻYCIE

PODSUMOWANIE AKCJI DRUGIE ŻYCIE PODSUMOWANIE AKCJI DRUGIE ŻYCIE I LO IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU KLASA MEDICUS-2 Wychowawca klasy: mgr Renata Mikołajczyk-Szwaczkowska POZNAŃ 2013/2014 25 października 2013r. - w naszej szkole

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA

TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA Drogi uczniu! Instrukcja dla użytkownika testu Najpierw przeczytaj uważnie tekst. Następnie rozwiązuj

Bardziej szczegółowo

Wieści z Bajkowej Krainy

Wieści z Bajkowej Krainy Wrzesień 2015 Wieści z Bajkowej Krainy 10-lecie przedszkola Bajkowa Kraina W tym roku obchodziliśmy rocznicę 10-lecia przedszkola. W tym uroczystym dniu Dyrekcja i kadra pedagogiczna spotkała się, na mszy

Bardziej szczegółowo

Antoni Jackowski Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ. Turystyka pielgrzymkowa w Małopolsce - stan obecny i szanse rozwoju.

Antoni Jackowski Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ. Turystyka pielgrzymkowa w Małopolsce - stan obecny i szanse rozwoju. Antoni Jackowski Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Turystyka pielgrzymkowa w Małopolsce - stan obecny i szanse rozwoju. Ruch pielgrzymkowy w ważniejszych ośrodkach kultu religijnego na świecie

Bardziej szczegółowo

U SW. BARTŁOMIEJA W MIERZESZYNIE

U SW. BARTŁOMIEJA W MIERZESZYNIE GAZETA PARAFII ŚW. BARTŁOMIEJA APOSTOŁA W MIERZESZYNIE ` U SW. BARTŁOMIEJA W MIERZESZYNIE Numer 34 (140) Mierzeszyn, 15 listopada 2014 r. ISSN 2082-0089 Rok 5 91. URODZINY KS. KARDYNAŁA HENRYKA GULBINOWICZA

Bardziej szczegółowo

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić Tekst zaproszenia Tekst 1 Mamy zaszczyt zaprosić Sz.P. Na uroczystość PIERWSZEGO PEŁNEGO UCZESTNICTWA WE MSZY ŚIĘTEJ Naszej córki Leny Kardas która odbędzie się dnia 5 maja 2015o godz. 9.30 w kościele

Bardziej szczegółowo

STARY TESTAMENT. ŻONA DLA IZAAKA 8. ŻONA DLA IZAAKA

STARY TESTAMENT. ŻONA DLA IZAAKA 8. ŻONA DLA IZAAKA ŻONA DLA IZAAKA 35 Pamiętamy, że Pan Bóg obiecał Abrahamowi i Sarze, że pomimo że są w starym wieku będą mieli syna. O oznaczonym czasie, przepowiedzianym przez Pana Boga narodził się Izaak. Abraham bardzo

Bardziej szczegółowo

Człowiek jest wielki nie przez to, co posiada, lecz przez to kim jest, nie przez to, co ma, lecz przez to, czym dzieli się z innymi.

Człowiek jest wielki nie przez to, co posiada, lecz przez to kim jest, nie przez to, co ma, lecz przez to, czym dzieli się z innymi. 2/2009 10.04.2007 r. Dobry Promyk Słońca Człowiek jest wielki nie przez to, co posiada, lecz przez to kim jest, nie przez to, co ma, lecz przez to, czym dzieli się z innymi. JAN PAWEŁ II W t y m n u m

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim urodził się 21 czerwca 1873 r. w Kamionku jako jedno z siedmiorga dzieci Szczepana i Pelagii (z Krugerów) Draheimów. Dnia 16 kwietnia 1884 r.,

Bardziej szczegółowo

WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW

WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW Teksty biblijne: Dz. Ap. 6, 1 7 Tekst pamięciowy: Gal. 6, 10 ( ) dobrze czyńmy wszystkim ( ) Nikt nie jest za mały, aby pomagać innym! Zastosowanie: * Pan Bóg pragnie, abyśmy otoczyli

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia

Bardziej szczegółowo

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Zebranie informacji na temat migrantów z danego obszaru stanowi poważny problem, gdyż ich nieobecność zazwyczaj wiąże się z niemożliwością przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

Raport z badań preferencji licealistów

Raport z badań preferencji licealistów Raport z badań preferencji licealistów Uniwersytet Jagielloński 2011 Raport 2011 1 Szanowni Państwo, definiując misję naszej uczelni napisaliśmy, że Zadaniem Uniwersytetu było i jest wytyczanie nowych

Bardziej szczegółowo

We wtorek przypada Uroczystość Zwiastowania Pańskiego. Obchodzony jest jako Dzień Świętości Życia Jak co roku bardzo zachęcam do podjęcia

We wtorek przypada Uroczystość Zwiastowania Pańskiego. Obchodzony jest jako Dzień Świętości Życia Jak co roku bardzo zachęcam do podjęcia We wtorek przypada Uroczystość Zwiastowania Pańskiego. Obchodzony jest jako Dzień Świętości Życia Jak co roku bardzo zachęcam do podjęcia Duchowej Adopcji Dziecka Poczętego. Duchowa Adopcja jest modlitwą

Bardziej szczegółowo

Kto chce niech wierzy

Kto chce niech wierzy Kto chce niech wierzy W pewnym miejscu, gdzie mieszka Bóg pojawił się mały wędrowiec. Przysiadł na skale i zapytał: Zechcesz Panie ze mną porozmawiać? Bóg popatrzył i tak odpowiedział: mam wiele czasu,

Bardziej szczegółowo

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które 1. Gdyby miał P. urządzać mieszkanie, to czy byłoby dla P. wzorem [ANKIETER odczytuje wszystkie opcje, respondent przy każdej z nich odpowiada tak/nie, rotacja] 1.1 To, jak wyglądają mieszkania w serialach,

Bardziej szczegółowo

POLACY O WALENTYNKACH W 2001 ROKU

POLACY O WALENTYNKACH W 2001 ROKU POLACY O WALENTYNKACH W 2001 ROKU Warszawa, luty 2001 roku Niemal wszyscy (94%) badani słyszeli o Święcie Zakochanych. Poziom znajomości Walentynek nie zmienił się od trzech lat. Nieco ponad połowa (52%)

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

Propozycja metodyczna dla klasy VI

Propozycja metodyczna dla klasy VI Język Polski w Szkole IV VI R. X, nr 4 Joanna Piasta-Siechowicz Propozycja metodyczna dla klasy VI TEMAT: Poznajemy lekturę Opowieści z Narnii. Lew, Czarownica i stara szafa. Czas zajęć: 2 x 45 min. Cele

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Tak prezentują się laurki i duży obrazek z życzeniami. Juz jesteśmy bardzo blisko.

Tak prezentują się laurki i duży obrazek z życzeniami. Juz jesteśmy bardzo blisko. Przygotowujemy laurki dla dzielnych strażaków. Starałyśmy się, by prace były ładne. Tak prezentują się laurki i duży obrazek z życzeniami. Juz jesteśmy bardzo blisko. 182 Jeszcze kilka kroków i będziemy

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

"50+ w Europie" Badanie Zdrowia, Starzenia się, i Przechodzenia na Emeryturę w Europie

50+ w Europie Badanie Zdrowia, Starzenia się, i Przechodzenia na Emeryturę w Europie Uniwersytet Warszawski Numer seryjny kwestionariusza: 2910001 Nr ID gospodarstwa domowego 2 9 0 6 2 0 0 Nr ID osoby Data wywiadu: Nr ID ankietera: Imię respondenta: "50+ w Europie" Badanie Zdrowia, Starzenia,

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Maj jest miesiącem nabożeństw majowych. Zachęcamy dziecin do udziału w majówkach.

OGŁOSZENIE Maj jest miesiącem nabożeństw majowych. Zachęcamy dziecin do udziału w majówkach. Nr 56 MAJ 2009 r. W MAJOWYM WYDANIU Matce Bożej Królowej Polski.2 Uroczystość bierzmowania 3 Święto patrona naszej szkoły 3 Komunia Święta w naszej parafii..4 Dzień naszych mam 5 01.05. - św. Józefa, Rzemieślnika

Bardziej szczegółowo

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka Wizytacja ks. bpa Zdzisława 7 maja 2012 Fortuniaka Plan wizytacji w parafii Wszystkich Świętych w Tarnowie Podgórnym 7 maja 2012 r. 9.00 Eucharystia z udzieleniem Sakramentu chorych (koncelebracja, Prezbiter

Bardziej szczegółowo

KIDSCREEN-52. Kwestionariusz zdrowotny dla dzieci i młodzieży. Wersja dla rodziców

KIDSCREEN-52. Kwestionariusz zdrowotny dla dzieci i młodzieży. Wersja dla rodziców KIDSCREEN-52 Kwestionariusz zdrowotny dla dzieci i młodzieży Wersja dla rodziców Page 1 of 8 Data: Miesiąc Rok Drodzy Rodzice! Jak się czuje Pani/Pana dziecko? Czy ma jakieś problemy i zmartwienia? Na

Bardziej szczegółowo

Miłosierdzie Miłosierdzie

Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie SP Klasa IV, Temat 57 SP SP Klasa IV, IV, Temat 57 57 SP Klasa IV, Temat 57 Koronka do Miłosierdzia Bożego Na początku odmawia się: Ojcze nasz..., Zdrowaś Maryjo..., Wierzę

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą Opis przypadku Wśród uczniów rozpoczynających

Bardziej szczegółowo

NOWENNA. "Najmocniej działają dzisiaj w świecie ci, którzy promienieją tym Bożym życiem, które noszą w sobie"

NOWENNA. Najmocniej działają dzisiaj w świecie ci, którzy promienieją tym Bożym życiem, które noszą w sobie NOWENNA Za 9 dni ważny a nawet najważniejszy dzień w życiu naszych Nowicjuszek: Ani, Patrycji, Estery, Magdy i Gosi. W ciągu tego czasu oczekiwania chciejmy poddać je pod opiekę Matki Bożej by jako Siostry

Bardziej szczegółowo

Znów jesteśmy w szkole!!!

Znów jesteśmy w szkole!!! Znów jesteśmy w szkole!!! 1 września 2003r. uroczystymi apelami rozpoczęliśmy nowy rok szkolny. Pani dyrektor Elżbieta Pytka powitała nas i naszych rodziców bardzo serdecznie. Następnie wprowadzony został

Bardziej szczegółowo

Pomocny Patrol PIELGRZYMKOWY GAZETKA INFORMACYJNA SZKOLNYCH KÓŁ CARITAS DIECEZJI OPOLSKIEJ NR 11 2011 ROK NIECH BĘDZIE POCHWALONY JEZUS CHRYSTUS

Pomocny Patrol PIELGRZYMKOWY GAZETKA INFORMACYJNA SZKOLNYCH KÓŁ CARITAS DIECEZJI OPOLSKIEJ NR 11 2011 ROK NIECH BĘDZIE POCHWALONY JEZUS CHRYSTUS Pomocny Patrol PIELGRZYMKOWY GAZETKA INFORMACYJNA SZKOLNYCH KÓŁ CARITAS DIECEZJI OPOLSKIEJ NR 11 2011 ROK NIECH BĘDZIE POCHWALONY JEZUS CHRYSTUS W numerze m.in.: Ks. Jarosław napisał Nasze rozmowy Z cyklu

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Czasem źle postępujemy Przez moje złe czyny (grzechy) inni ludzie się smucą, a czasami nawet płaczą. Moje złe czyny brudzą serce. Serce staje się brudne

Bardziej szczegółowo

Starogard moje miasto, moja historia.

Starogard moje miasto, moja historia. Opis zasad innowacji pedagogicznej w nauczaniu historii i języka polskiego na poziomie szkoły podstawowej w zakresie edukacji regionalnej Starogard moje miasto, moja historia. realizowana w Zespole Szkół

Bardziej szczegółowo

02.09.2013r. ROZPOCZĘCIE ROKU SZKOLNEGO

02.09.2013r. ROZPOCZĘCIE ROKU SZKOLNEGO 02.09.2013r. ROZPOCZĘCIE ROKU SZKOLNEGO Rok szkolny 2013/2014 rozpoczął się Mszą Św, którą w naszej szkole odprawił ksiądz proboszcz Andrzej Żur. Pani Dyrektor, Krystyna Lemańczyk, przywitała zebranych

Bardziej szczegółowo

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają.

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. /Matka Celina Zapiski -17.VI.1883r./...dziecko drogie, chcę ci objaśnić...ogólną

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNY MALUCH NA DRODZE Grażyna Małkowska

BEZPIECZNY MALUCH NA DRODZE Grażyna Małkowska BEZPIECZNY MALUCH NA DRODZE Grażyna Małkowska spektakl edukacyjno-profilaktyczny dla najmłodszych. (Scenografia i liczba aktorów - zależne od wyobraźni i możliwości technicznych reżysera.) Uczeń A - Popatrz

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Na świecie żyło wielu ludzi, których losy uznano za bardzo ciekawe i zamieszczono w pięknie wydanych książkach. Zdarzało się też to w gminie Trzebina, gdzie

Bardziej szczegółowo

Uprzejmie prosimy o podanie źródła i autorów w razie cytowania.

Uprzejmie prosimy o podanie źródła i autorów w razie cytowania. Tytuł: Marzenie Franka Kupki Tekst: Anna Cwojdzińska Ilustracje: Aleksandra Bugajewska Wydanie I, lipiec 2012 Text copyright Anna Cwojdzińska Illustration copyright Aleksandra Bugajewska Uprzejmie prosimy

Bardziej szczegółowo

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Scenariusz wywiadu pogłębionego z Nauczycielem Filozofii Scenariusz wywiadu pogłębionego z nauczycielem filozofii Dzień Dobry, Nazywam

Bardziej szczegółowo