study, BAR 1319, p.3 1 A. LUCAS, Ancient Egyptian materials, London 1926, passim

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "study, BAR 1319, 2004. p.3 1 A. LUCAS, Ancient Egyptian materials, London 1926, passim"

Transkrypt

1 W rozprawie przedyskutowano znaczenie badao, prowadzonych za pomocą różnych technik i metod naukowych, w charakterystyce i opisie historycznych zapraw. Wykonywanie tego rodzaju badao prowadzi do zwiększenia wiedzy ogólnej o charakterze zabytkowych materiałów użytych w budowlach, szczególnie epoki bizantyoskiej. Prezentowane studium ma kluczowe znaczenie, ponieważ w przyszłości może pomóc w ich konserwacji. Brak szeroko zakrojonych badao, a tym samym nieznajomośd charakteru zabytkowych zapraw, ich składu, a także znaczenia jako elementu całej struktury, również zastosowanie w konserwacji nowoczesnych materiałów niekompatybilnych z pierwotna materią zabytkową, często prowadzi do jej przyspieszonego niszczenia. Kompleksowe badania rzucają nowe światło na historyczne zaprawy, która stanowią ważny element kultury jako źródła informacji dla archeologów, historyków, architektów i konserwatorów. Głównym celem przyświecającym wykonanym badaniom jest wniesienie istotnego wkładu w dokumentacji zabytkowych zapraw, stosowanych w szeregu badanych obiektów, z różnych lokalizacji. Ponieważ wszystkie badane obiekty są w bardzo złym stanie, ważne jest aby osiągnąd ich pełną charakterystykę, zanim ulegną całkowitemu zniszczeniu. Jednocześnie przeprowadzone badania z całą pewnością przyczynią się do zaprojektowania replik oryginalnych zapraw, kompatybilnych zarówno z nimi samymi, jak i z ich podłożem (cegły, kamieo ciosany czy kamieo nieobrobiony). Wszystkie te aspekty są szczególnie ważne, gdyż będą stanowid zalecania dla prawidłowego procesu konserwacji i renowacji badanych obiektów, zapewniając niezbędny zestaw informacji dla właściwych interwencji konserwatorskich, które de facto zależą od wiedzy naukowej, a nie przypadkowych praktyk, które często są obecnie stosowane. Istnieje szereg wcześniejszych badao, które dotyczą historycznych zapraw stosowanych w Egipcie. Niektóre z nich były bardzo ogólnikowe, inne stanowią dogłębne studium problemu. Tym niemniej, od początku XX wieku, aż do początku nowego tysiąclecia można zauważyd, że większośd badanych obiektów pochodzi z stosunkowo odległego zakresu czasowego, począwszy od materiału z okresu przedrzymskiego, po z próbki pochodzące z obiektów sięgających czasów rzymskich, badanych przez Alfreda Lucas a 1. Ponadto materiał badawczy pobrany z obiektów datowanych na okres rzymski, a badanych przez S. Abd El Salam a 2, był stosunkowo nieliczny, reprezentowany głównie przez pigmenty pochodzące z malowideł ściennych. Wyżej wspomniany czasookres ma bezpośredni wpływ na charakter materiału zabytkowego, z jakim ówcześni badacze mieli do czynienia. Przeważająca większośd badanych wówczas próbek to zaprawy gipsowe. Rzecz jasna ma to bardzo proste wytłumaczenie, ponieważ gips był najczęściej stosowanym materiałem wiążącym w starożytnym Egipcie. Kolejny istotny fakt, to stosunkowo ograniczony zestaw stosowanych na początku XX wieku technik badawczych. Co 1 A. LUCAS, Ancient Egyptian materials, London 1926, passim 2 S. A. ABD EL SALAM, Egyptian and Graeco-Roman wall plasters and mortars: A comparative scientific study, BAR 1319, p.3 1

2 więcej, u schyłku ubiegłego wieku większośd metod stosowano niezależnie od siebie. Wyżej wymienione aspekty ostatecznie przyczyniły się do powstania istotnej luki w wiedzy o historycznych zaprawach stosowanych w czasach bizantyjskich. Ma to istotny wpływ na zrozumienie charakteru tychże zapraw, stosowanej w tym czasookresie technologii i jednocześnie implikuje w wybór materiałów do interwencji konserwatorskich. Stąd wykonane badania, mają chod częściowo wypełnid powstałą przez dziesięciolecia lukę, poprzez pełną charakterystykę zapraw pochodzących z trzech różnych miejsc, wszystkich związanych z okresem bizantyjskim. W trakcie przygotowywania niniejszej pracy, autor musiał stawid czoła szeregu przeszkodom, obiektywnej natury. Obejmowały one m. in. koniecznośd mozolnego uzyskiwania niezbędnych zezwoleo od odpowiednich władz, na pobranie próbek i ich dalsze badania. Przeciągające się sprawy proceduralne, związane z uzyskaniem wspomnianych zezwoleo, opóźniły rozpoczęcie zasadniczych prac badawczych o prawie rok. Ostatecznie uzyskane pozwolenie od Egipskiego Ministerstwa Starożytności (Egyptian Ministry of Antiquity) zezwalało wyłącznie na pobieranie próbek z elementów zniszczonych, nie związanych trwale z oryginalną materią zabytkową. Niestety takie podejście, doprowadziło do znacznego ograniczenia naukowej wartości wykonanych badao. Ponadto występujące problemy z wywozem próbek poza granice Egiptu doprowadziły w przeciągu dwóch lat do ich transportu do laboratorium w kilku następujących po sobie partiach. Jednocześnie zamknięty okres na wykorzystanie dotacji na badania, a także wyznaczona data zakooczenia badao, wraz z opisanym wyżej opóźnieniem, spowodowały że czas przeznaczony na badania laboratoryjne znacznie się skrócił. Ponadto istniały pewne trudności związane z ograniczonym dostępem do wydziałowego laboratorium. Ostatecznie zmusiło to autora do przeprowadzenia niektórych badao w innych laboratoriach, innych wydziałów, a nawet innych uczelni i instytutów. Podstawowym powodem podjęcia badao historycznych zapraw, należących do okresu bizantyjskiego w Egipcie, był brak ich szczegółowej charakterystyki. W dostępnej literaturze niewiele jest informacji na temat technologii tych zapraw i ich składu. W wypadku trzech badanych obiektów, z trzech różnych lokalizacji (tj. miejsce kultu w Abu Mina, klasztor Anba Bishoi niedaleko Sohag, oraz manufaktura tkacka w Abydos), z których próbki zapraw stanowią główny przedmiot niniejszej rozprawy, należy zwrócid szczególną uwagę na znaczenie tych obiektów. Pierwsze dwa, obok ich oczywistej wartości jako reliktów przeszłości, są ważnymi centrami pielgrzymek religijnych. Trzeci stanowi rzadki przykład manufaktury z okresu bizantyjskiego, a dodatkowo związany jest z początkami architektury sakralnej w Egipcie. Ponadto ruiny manufaktury w klasztorze Anba Bishoi są całkowicie zaniedbane (Fig. 1), co prowadzi do ich powolnej zagłady. 2

3 Ponieważ zaprawy stanowią istotny element strukturalny i tym samym odgrywają ważną rolę w zachowaniu dobrej kondycji wymienionych wyżej obiektów, muszą zostad jak najpełniej scharakteryzowane, co stanowi jednocześnie pierwszy krok ku ich renowacji. Ponieważ proces destrukcji postępuje cały czas, obecnie jest to ostatni moment, aby precyzyjnie udokumentowad skład zapraw stosowanych w badanych obiektach, zanim ulegną one całkowitej degradacji. W przeciwnym razie niewłaściwe konserwacje, z zastosowaniem nieodpowiednich materiałów i niezgodne z przyjętymi regułami, mogą poczynid więcej szkód niż korzyści. Doskonałym przykładem nieprawidłowych działao mogą byd prace wykonywane za zgodą Egipskiego Ministerstwa Starożytności, prowadzone w Abu Mina, gdzie oryginalny mur z kamienia ciosanego jest wymieniany na całkowicie nowy, przy jednoczesnym użyciu zaprawy cementowej (Fig. 2). Taka praktyka jest szalenie szkodliwa dla wartości oryginalnego zabytku i prowadzona wbrew wszelkim międzynarodowym wytycznym i dobrym praktykom dotyczących renowacji. Fig. 1. Obecny stan zachowania pozostałości Czerwonego Klasztoru w Sohag ( ). Photo Amr Osman. Fig. 2. Abu Mina. Przykład zastępowania współczesnymi murami oryginalnej materii zabytkowej ( ). Photo J. Kościuk. Rozdział 2 niniejszej pracy koncentruje się na zaprezentowaniu ogólnej wiedzy zawiązanej z historycznymi zaprawami, podstawowych definicji, rodzajów, funkcji i technologii produkcji zapraw. Przedstawiono m. in. różnice w definicji z słowników technicznych zapraw współczesnych i podanych przez RILEM TC 167 COM dla zapraw historycznych, spotykanych w budowlach zabytkowych. Funkcje zapraw przedstawiono podając ich klasyfikację, obejmującą m. in. zaprawy murarskie, zaprawy murarskie, zaprawy tynkarskie do wnętrz i elewacji, czy zaprawy posadzkowe, zarówno w ujęciu współczesnym jak i historycznym. Podkreślona także została rola zapraw w nadaniu stabilności konstrukcji, ich odporności na naprężenia i czynniki niszczące, jak również stricte rola estetyczna 3,4. 3 S. PAVIA, S. CARO, Lime mortars for masonry repair: Analytical science and laboratory testing versus practical experience, in: J. D. RODRIGUES AND J M MIMOSO (eds.), Proceedings of International Seminar 3

4 Zaprawy mogą byd klasyfikowane zarówno ze względu na ich sposób wiązania, ale również ze względu na ich funkcję. Ze względu na pierwsze kryterium, jeśli cement stanowi podstawowy materiał wiążący, zaprawa jest znana jako zaprawa cementowa. Podobnie inne typy powszechnie stosowane zapraw to: zaprawy wapienne, zaprawy gipsowe, zaprawy mułowe. Natomiast drugie kryterium, jak wcześniej wspomniano, klasyfikuje zaprawy ze względu na ich funkcję. Dodatkowo ostatnio prowadzone badania wprowadzają podklasyfikacje, wynikające z składu chemicznego jak i mineralogicznego zapraw, czy stopnia czystości spoiwa. Przykładowo, zaprawy wapienne można podzielid na zaprawy: czysto wapienne, lekko hydrauliczne itp. Przy czym jednocześnie każdy pod-typ charakteryzuje się właściwymi im właściwościami i cechami. Prace naukowe, poświęcone problemowi zapraw historycznych z Egiptu są stosunkowo nieliczne. Według A. Lucas a, przed czasem rzymskiej okupacji dwa rodzaje zapraw były używane w starożytnym Egipcie. Ich charakter zależy od rodzaju stosowanego materiału budowlanego. Glina łączona była wraz z suszonymi cegłami mułowymi, natomiast gips stosowany była wraz kamieniem. Na początku okresu rzymskiego natomiast szeroko stosowane były zaprawy wapienne. Jeśli chodzi o okres po upadku cesarstwa rzymskiego, pochodzące z tego czasu budowle nie były przedmiotem większych opracowao. Takie niewielkie zainteresowanie prowadzi do niedostatku informacje na temat cech i technologii zapraw, co z kolei doprowadziło do powstania szeregu błędów w pracach konserwatorskich. Z tego względu zasadniczą uwagę skoncentrowano na zaprawach gipsowych i wapiennych, częstości ich występowania czy procesowi ich produkcji. Źródła pozyskiwania wapna są bardzo ważne dla konserwatorów, ponieważ występowanie konkretnego rodzaju materiału budowlanego stanowi istotny czynnik w wyborze materiałów konserwatorskich z nim kompatybilnych. Miejsca pozyskiwania surowca wapiennego mogą różnid się, w zależności od czasu i lokalizacji. Wapieo był i nadal jest najczęstszym źródłem surowca do produkcji wapna. W odróżnieniu, muszle były stosunkowo rzadko używane i jedynie w niektórych regionach świata. Wapienie są zazwyczaj klasyfikowane w zależności od zawartości węglanu wapnia i obecnych zanieczyszczeo. Egipt jest bogaty w złoża wapienia, gdzie przepływający południkowo Nil przecina miąższe złoża wapieni wieku eoceoskiego. Ponieważ wapno, które jest używane jako spoiwo, nie występuje w stanie naturalnym, musi byd wytwarzane sztucznie. Proces produkcji wapna jest wieloetapowy. Został on szczegółowo opisany, a generalnie obejmuje on: poszukiwanie i dobór właściwego surowca wapiennego, jego wydobycie i kruszenie. Następnie przeprowadza się proces kalcynacji, Theory and Practice in Conservation- a tribute to Cesare Brandií, Laboratorio,Nacional de Engenharia Civil, Lisboa, May 2006, p G. M. CRISCI, M. FRANZINI, M. LEZZERINI, T. MANNIONI, and M.P. RICCARDI, Ancient mortars and their binder, Per. Mineral, 2004, 73, p

5 obejmujący wypał w właściwej (optymalnej) temperaturze, pamiętając jednocześnie o doborze materiałów stosowanych jako paliwo. W rozdziale opisano również typy dawniej stosowanych pieców wapienniczych, oraz produktów ich działania. Otrzymany produkt wapno palone, musi zostad poddany procesowi gaszenia, w którym musi ulec konwersji do formy wodorotlenkowej, w celu uzyskania odpowiednich własności materiału do celów budowlanych. Dwa sposoby gaszenia tj. metoda sucha i metoda mokra, które mogą byd stosowane do wapna powietrznego lub wapna hydraulicznego, zostały szczegółowo omówione, w kontekście wad i zalet obu wspomnianych metod. W rozdziale tym również dyskutowane są własności wapna, obejmujące takie cechy jak lepkośd, urabialnośd, trwałośd, plastycznośd, przewodnośd cieplna i odpornośd na czynniki zewnętrzne. W tym rozdziale przedstawiono starożytne technologie produkcji zapraw wapiennych, zarówno nie wykazujących własności hydraulicznych, jak i zapraw o ograniczonych własnościach hydraulicznych. W kontekście tych własności omówiono również inne składniki zapraw, w tym wypełniaczy, ich rodzaju i zalet stosowania różnych ich typów. Ponadto opisane zostały inne dodatki, m. in. takie jak materiały pucolanowe wraz z ich klasyfikacją, dodatki organiczne, a także różne przykłady ich zastosowania. Drugi typ z opisywanych materiałów - zaprawy gipsowe, zostały ogólnie scharakteryzowane pod względem historii stosowania na Bliskim Wschodzie, oraz bardziej szczegółowo, jeśli chodzi o zastosowanie ich w Egipcie. W tym ostatnim przypadku, podano szczegółowo różne aplikacje zapraw gipsowych, tak w charakterze zapraw murarskich, jak i tynkarskich. Opisano własności gipsu na tle korzyści jego stosowania w starożytnym Egipcie w wypadku budowli wykonanych z dużych bloków kamiennych (wczesnodynastyczne piramidy w Gizie oraz w grobowce Sakkary). Konieczne było także przedstawienie szczegółowych informacji o źródłach surowców gipsowych, niezbędnych do wypalania spoiw gipsowych, oraz form występowania siarczanu wapniowego. Pierwsza forma w jakiej występuje to gips, który jest uwodnionym siarczanem wapnia (powszechny składnik skały gipsowej), o wzorze chemicznym CaSO 4 2H 2 O. Druga forma to anhydryt, który jest ściśle związany z gipsem, stanowiący bezwodny siarczan wapnia o wzorze CaSO 4. Wspomniano także o kilku innych odmianach gipsu, znanych pod specyficznymi nazwami, a charakteryzującymi się obecnością (lub całkowitym brakiem) zanieczyszczeo, ich proporcji, a także tworzących różne formy, o nietypowej fakturze i kolorze. A. Lucas, jak i inni autorzy, szczegółowo opisał wystąpienia gipsu w Egipcie. Według nich, gips był wydobywany w obszarze między Ismailią i Suezem, obszarach położonych w pobliżu Kairu i Aleksandrii. Ponadto anhydryt i gips pozyskiwane były na obszarze wybrzeża Morza Czerwonego w Egipcie, gdzie występują one w różnych formacjach geologicznych wieku mioceoskiego. Proces przygotowania spoiwa gipsowego przebiega zgodnie z zbliżonym schematem postępowania, omówionym wyżej dla spoiw wapiennych. Istotną różnicą jest natomiast zakres temperatur wypału, znacznie niższych w porównaniu do temperatur kalcynacji wapna. 5

6 Rozdział 3 zawiera informacje odnoszące się do precyzyjnego określenia terminu charakterystyka przedstawionego w ramach definicji stosowanej w dziedzinie badao archeologicznych i konserwacji. Zgodnie z powyższym, termin ten jest używany do wyrażania wszystkich możliwych i zarazem szczegółowych informacji, które opisują specyficzne właściwości materiału, poprzez określenie jego właściwości fizycznych, mechanicznych, chemicznych i mineralogicznych 5. Dodatkowo podano szczegółowe wyjaśnienie jego znaczenia w niniejszej rozprawie, a także różnych metod prowadzących do osiągnięcia wspomnianej charakterystyki. Zakres korzyści które są osiągane dzięki pełnej charakterystyce materiału, również zostały omówiony szczegółowo. Wiedza zdobyta dzięki szczegółowej charakterystyce historycznych zapraw jest ważna nie tylko z punktu widzenia praktycznego, ale również jako źródło informacji na temat dawnych technologii. Dostarcza to danych niezbędnych do badania historii ludzkości, w taki sam sposób jak teksty pisane czy stricte znaleziska archeologiczne, takie jak kości, fragmenty ceramiki czy ruiny budynków 6. W wypadku prac konserwatorskich wspomniana charakterystyka jest niezbędna do przygotowania nowej zaprawy konserwatorskiej, biorąc pod uwagę kompatybilnośd materiałów 7. Jako konsekwencję procesu charakteryzowania zapraw, został opisany zestaw klasycznych, stosowanych wspólnie metod badawczych. Szczególną uwagę zwrócono na metody i techniki badawcze szczególnie nadające się do opisu zapraw w kontekście procesu konserwacji. Ponadto zwrócono uwagę, na szereg istotnych danych i wytycznych, przedstawionych przez takie organizacje jak ICCROM i RILEM. W rozdziale opisano najczęściej stosowane, zarówno tradycyjne metody badawcze, jak i również nowoczesne metody i techniki, szczególnie zwracając uwagę na ich zalety. Kilka przykładów schematu postępowania i zalecanych procedur, dla charakteryzacji historycznych zapraw, przedstawiają Figury 3 i 4. W rozdziale 4 przedstawiono wybrane trzy zabytkowe obiekty, z których pochodziły pobrane do badao próbki. Rozdział ten zawiera informacje dotyczące ich lokalizacji geograficznej w Egipcie, wraz z krótkim rysem historycznym każdego obiektu, jego opisem, a także jego znaczenie dla architektury egipskiej. Szczegółowy opis obiektów rozpoczyna klasztor Deir Anba Bishoi (powszechnie znany jako Czerwony Klasztor), po którym przedstawiona jest manufaktura tkacka Araba al-madfuna pobliżu Abydos (przez niektórych przypisywana do klasztoru Anba Mousa), oraz na koniec miejsce kultu w Abu Mina. Rozdział kooczą m. in. informacje zbiorcze dotyczące liczby 5 Cf. E. KOPELSON, Analysis and consolidation of architectural plaster from Qatalhyuk, Turkey, Master thesis, University of Pennsylvania, 1996, p E. PECCHIONI, F. FRATINI and E. CANTISANI, The ancient mortars, an attestation of the material culture: the case of Florence, Per. Mineral. (2006), 75, 2-3, A.L. VELOSA, R. VEIGA, J. COROADO, V.M. FERREIRA, F. ROCHA, Characterization of ancient pozzolanic mortars from Roman times to the 19th century: compatibility issues of new mortars with substrates and ancient mortars, In M. Bostenaru Dan, R. Prikryl, Á. Török (eds.), Materials, Technologies and Practice in Historic Heritage Structures, Springer Netherlands, 2010, p

7 Fig 3. Schemat postepowania przy identyfikacji składku historycznych zapraw. (Za: R. Veiga et.al. 2001) Figure 4. Schemat blokowy postępowania w procesie charakterystyki zabytkowych zapraw, ze względu na różne aspekty zgodności oryginału z zaprawami do celów konserwatorskich. 7

8 zebranych próbek, oraz ich precyzyjnej lokalizacji w badanych obiektach. Rozdział ten przedstawia również zastosowane metody i techniki badawcze, oraz kolejnośd przeprowadzonych badao. Klasztor Anba Bishoi znajduje się w prowincji Sohag, około 500 kilometrów na południe od Kairu. Położony jest zachodnim brzegu Nilu, około 7,5 km na zachód od miast Sohag. Klasztor Anba Bishoi jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w tym rejonie Egiptu. Klasztor Anba Bishoi również znany jest pod nazwą Dayr al-ahmar (Czerwony Klasztor), ponieważ został zbudowany z czerwonej cegły 8. Obiekt ten ma bardzo dużą wartośd historyczną, ze względu na jego początki sięgające drugiej połowy piątego wieku 9. W okolicy kościoła znajduje się szereg zachowanych elementów manufaktury, które charakteryzują się specyficzną strukturą, związaną z lokalnie wykonywanymi zadaniami. Poza pozostałościami stricte manufaktury gdzie odbywała się produkcja, można tam spotkad pozostałości przyległych do niej budynków pomocniczych, instalacji wodnych, studni i ścianach kadzi do farbowania tkanin. Wszystkie wymienione pozostałości zostały odkryte na początku lat dziewięddziesiątych ubiegłego stulecia. Niestety nadal pozostają zaniedbane i jak dotąd nie doczekały się należytej uwagi i opieki, tak aby mogły byd zachowane dla potomnych. Tym niemniej stanowią one ważne i cenne źródło informacji o technologii, stosowanych materiałach, jak również codziennym życiu w klasztorze. Manufaktura tkacka w okolicy Araba al-madfuna, położona jest w odległości około jednego kilometra na południe od słynnej świątyni Seti'ego I w Abydos. Jednocześnie miejsce to znajduje się około 47 km na południe od Sohag. Pierwsze wykopaliska w tym miejscu przeprowadzone zostały w lutym 1977 roku, pod auspicjami Egipskiego Departamentu Starożytności (Egyptian Department of Antiquities). Znajdujące się tam obiekty zostały w przybliżeniu wydatowane na przełom okresu rzymskiego i okresu bizantyjskiego. Główny przedmiot zainteresowania to mała bizantyjska manufaktura włókiennicza, składająca się z średniej wielkości perystylu i przylegającej do niego dużej sali. Rifaat Abdallah przedstawił szczegółową charakterystykę obiektu, zawierającą rzuty ścian, w tym ich grubości i zastosowane materiały 10. Miejsce kultu w Abu Mena znajduje się w centrum prowincji Mariout, około 60 km na południowy-zachód od Aleksandrii. Jest to jednocześnie jedno z najważniejszych miejsc, gdzie znajduje się architektura chrześcijaoska w Egipcie, z pierwszej połowy V wieku. Od 1979 roku jest to obiekt wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zdecydował o tym fakt, że był to znaczący i ważny ośrodek pielgrzymkowy chrześcijan w Egipcie i wschodniej części basenu 8 Q. RENÉ-GEORGES, M. MAURICE, S. GEORG, Dayr Anba Bishoi, In Coptic encyclopaedia, volume 2, 1988, p Cf. P. Grossmann, Christliche Architektur in Ägypten, Leiden/Boston/Köln, 2002, p R. A. FARAG, Excavations at ABYDOS in 1977: A Byzantine Loom Factory, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts Abteilung Kairo, 39 (1983), p

9 Morza Śródziemnego, aż do perskiej inwazji w latach Istotny jest fakt, iż obecne obszar ten jest narażony na duże ryzyko ze względu na wzrost poziomu wód gruntowych, wynikający z niewłaściwego nawadniania terenu, a które rozpoczęło się w okolicach Abu Mina na początku lat osiemdziesiątych XX wieku 11. Jednocześnie znajdujące się tam obiekty są również narażone na inne zagrożenia, m. in. związane z trudnymi warunkami klimatycznymi (deszczowe zimy i gorące, wietrzne lata), wysokim stężeniem soli w otaczającym obiekt gruncie, jak i niekontrolowanych wizytach zwiedzających turystów. Wszystkie te okoliczności wpłynęły na wybór Abu Mina jako kolejnego obiektu do badao. Materiały i pobieranie próbek. Czynności pobierania materiału badawczego zostały przeprowadzone z szczególnym uwzględnieniem pozyskania możliwie szerokiego spektrum reprezentatywnych próbek zapraw, stosowanych do różnych celów budowlanych, a jednocześnie przy minimalizacji ewentualnych szkód dla materii zabytkowej. Próbki z klasztoru Anba Bishoi reprezentują zarówno zaprawy murarskie jak i zaprawy posadzkowe, natomiast próbki z manufaktury tkackiej ograniczone są wyłącznie do zapraw murarskich (Fig. 5-16). Opróbowanie obiektu w Abu Mina zostało przeprowadzone w dwóch etapach. W pierwszym etapie zebrano 13 próbek, w obrębie których cztery próbki stanowiły wapieo użyty jako materiał konstrukcyjny. Z wyjątkiem tych ostatnich, próbki reprezentowały zaprawy murarskie, pobrane za pomocą młotka i dłuta. Po roku, przystąpiono do drugiego etapu, w trakcie którego zebrano 25 próbek. Zostały one pobrane głównie za pomocą wiertła rdzeniowego i wkrętarki. Kilka innych próbki zostało także zebranych za pomocą młotka i dłuta. Próbki zapraw pobrane w drugim etapie reprezentują materiał budowlany pełniący różne funkcje, takie jak: zaprawy posadzkowe, tynki, zaprawy murarskie, a także zaprawy stanowiące podłoża dla mozaiki. Reprezentatywne miejsca opróbowania przedstawiono na figurach Metody badao. W celu uzyskania jak najdokładniejszej charakterystyki analizowanych zapraw, przyjęto multidyscyplinarny tok badao. Takie podejście obejmuje charakterystykę pod względem cech mineralogicznych i chemicznych, a także właściwości mechaniczne i fizyczne. Ponadto zastosowano analizę jakościową, w celu identyfikacji obecności możliwych dodatków organicznych. Wszystkie próbki zbadano makroskopowo, okiem nieuzbrojonym, oraz za pomocą stereomikroskopu, w celu oszacowania koloru próbek, struktury ich powierzchni, oraz rodzaju obserwowanego wypełniacza 12. Obserwowano również próbki w poszukiwaniu pustych przestrzeni i por, a także w poszukiwaniu innych dodatków (np. materia organiczna) oraz w celu określenia stopnia homogenizacji spoiwa (obecnośd ewentualnych grudek wapna). 11 P. GROSSMANN AND J. KOSCIUK, Report on the excavations at Abu Mina in spring 2006, Bulletin de la Société d'archéologie Copte, XIV (2006), p A. GÜLEÇ,, S. ACUN, AND A. ERSE, : A Characterization Method for the Fifth-Century Traditional Mortars in the Land Walls of Constantinople, Yedikule, Studies in Conservation, Vol. 50, No. 4,2005,

10 1 2 Fig. 5. Zdjęcie satelitarne klasztoru w Anba Bishoi. Fig. 6. Północna częśd ruin klasztoru w Anba Bishoi (Za: L. Blank, 2011) Fig. 7. Mapa ruin klasztoru wraz z otoczeniem (Za: L. Blank, 2011). Fig. 8. Środkowa częśd ruin klasztoru w Anba Bishoi (Za: L. Blank, 2011) Fig. 9. Szczegółowe objaśnienia lokalizacji punktów, z których pobierano próby. Fig. 10. Częśd południowa ruin. (Za L. Blank, 2011). 10

11 Fig. 11. Miejsce pobrania próby RM1 (studnia). Fig. 12. Miejsce pobrania próby RM4 (kadzie do barwienia) Fig. 13. Miejsce pobrania próby RM8 (budynek centralny). Fig. 14. Miejsce pobrania prób RM6 oraz RM7 (fasada światynii) Fig. 15. Plan manufaktury tkackiej. (Za: R.A. Farag, 1983). Fig. 16. Miejsce pobrania próby AN1 (mury przeległe) 11

12 Fig. 17. Plan obiektu w Abu Mina wraz z miejscami opróbowania. (Za: J. Kościuk,1995). 12

13 Fig. 18. Miejsce pobrania próbek AM8, AM9, AM10 and AM11 (Great Xenodochium) Fig. 19. Miejsce pobrania próbki AM22. (Double Bath) Po wstępnej analizie próbek, przystąpiono do badao mikroskopowych. Z zebranych próbek przygotowano preparaty mikroskopowe. Próbki zapraw były wstępnie impregnowane próżniowo żywicą epoksydową o niskiej lepkości, a następnie cięte i szlifowane, aż do uzyskania grubości 30 mikrometrów. Przygotowane preparaty badano przy pomocy mikroskopu polaryzacyjnego Zeiss Axiolab, w celu stwierdzenia takich cech jak: rodzaj zaprawy (spoiwa), rodzaj zastosowanego wypełniacza, ewentualnych produktów przemian wtórnych, oraz obecności potencjalnych faz nadających spoiwu własności hydraulicznych. Z badanych próbek przygotowano po kilka gramów materiału, który analizowano metodami dyfrakcji rentgenowskiej (XRD), przy użyciu dyfraktometru proszkowego Siemens D W trakcie badao używano antykatody kobaltowej CoKα, pracującej pod napięciem 30kV i prądzie 20 ma. Pomiaru dokonano z szybkością skanowania 2Θ = 2,0 /min. Identyfikacji jakościowej faz mineralnych przeprowadzono przy użyciu oprogramowania PANalytical X'pert High Score Plus. Analizę chemiczną przeprowadzono dla około g z każdej próbki, które wstępnie osuszono w temperaturze 105 C i ważono, aż do osiągnięcia stałej masy. Następnie roztworzono próbki w rozcieoczonym kwasie solnym (2 mol HCI), zmieszano, po czym osad odsączono, przemyto i wysuszono aż do osiągnięcia stałej wagi. Ostatecznie pozostałośd po reakcji z kwasem przesiano w celu określenia uziarnienia. Przesącz analizowano za pomocą spektrometru absorpcji atomowej (FAAS) Avanta Sigma GBC, w celu analizy ilościowej pierwiastków 13 takich jak Ca, Fe, Si, Al, Mg, Mn, Ti, Na i K, które później przeliczono na tlenki. Moduł hydrauliczny (CI) obliczono stosując równanie zaproponowane przez Boynton a. Ilośd jonów Cl i SO 3 oznaczano stosując metodę kolorymetryczną. 13 B. MIDDENDORF, J.J.HUGHES, K. CALLEBAUT, G. BARONIO, I. PAPAYIANNI, Investigative methods for the characterization of historic mortars Part -2 Chemical characterization, Materials and structures, 38,2005,

14 W celu zbadania mikrostruktury zapraw, niewielkie próbki na świeżym przełamie zostały pokryte próżniowo węglem, a następnie poddane badaniu za pomocą mikroskopu skaningowego SEM-VEGA LSU TESCAN pracującego z detektorem EDS Oxford Inca-pentaFETX3. Metoda derywatograficzna (DTA/TG) została wykorzystana dla oszacowania jakościowego i ilościowego faz aktywnych termicznie. Zastosowano derywatograf Netzsch STA 409 PC/Luxx, próbki umieszczono w tyglu Al 2 O 3, a analizę prowadzono w atmosferze azotu N 2. Pomiaru dokonano w zakresie temperatur 40 C C, z szybkością grzania 10 C/min. Ilośd węglanów i gipsu obliczono poprzez pomnożenie procentowej utraty masy, przypisanej odpowiednio do kalcytu i gipsu, przez współczynniki 2,274 i 4,778. Względne proporcje krzemianowego wypełniacza, węglanów i frakcji rozpuszczalnej określono stosując procedurę opisana przez Jędrzejewską 14. Zmierzono również właściwości fizyczne, takie jak gęstośd, zawartośd wody i porowatości. W wypadku testu wytrzymałości na ściskanie przyjęto metodę zaproponowaną przez Válek a & Veiga 15, stosując dodatkowo dwa odlewane cylindry po obu stronach nieregularnego kształtu próbek. W zależności od oceny wytrzymałości określonej próbki, stosowano cylindry wykonane z gipsu lub zaprawy cementowej (1 cz. cementu do 3 cz. piasku). W celu ułatwienia, niewielkie urządzenie zostało wymyślone i wyprodukowane za pomocą drukarki 3D. Po przygotowaniu, wykonano badania za pomocą aparatu pomiarowego. W koocowym etapie badao, wykonano analizę jakościową na obecnośd możliwych dodatków organicznych, stosując tok badao zaproponowany przez chioski zespół badawczy, polegający na użyciu szeregu przygotowanych odczynników chemicznych, wykrywających obecnośd cukru, skrobi, białka i krwi (glicerydy kwasów tłuszczowych). Badania takie przeprowadzono dla około 0,1 g każdej z próbek. Rozdział 5 zawiera wyniki analiz i badao próbek pobranych z wszystkich obiektów. Reprezentatywne wyniki badao próbek z w/w obiektów są prezentowane poniżej, w skróconej formie. 14 H. JEDRZEJEWSKA, Old Mortars in Poland: A New Method of Investigation, Studies in Conservation, vol. 5, no. 4, 1960, J. VÁLEK, AND R. VEIGA, Characterisation of mechanical properties of historic mortars testing of irregular samples. In Structural Studies, Repairs and Maintenance of Heritage Architecture IX, ed. Brebbia, C.A., and Torpiano, A., WIT press, 83, 2005,

15 RM 8a: upper reddish layer of flooring mortar from The so-called Central Building (Anba Bishoi Monastery). Visual and Mineralogical analysis Thin section photomicrographs shows abundant brick dust, brick fragments. Mineralogical phases by XRD: Clacite, quartz, halite Colour Average Thickness Charcoal Brick fragments lime lumps Organic materials State of preservation pinkish 14mm coherent HCl attck and chemical analysis by AAS Carbonates % Insoluble aggregates % Soluble fractions % Cementation Index (CI) Binder/Aggregate ratio :1 SiO 2 Ca O Fe 2 O 3 AL 2 O 3 Mg O Mn O Na 2 O K 2 O TiO 2 SO 3 Cl Sorting Granulometry Moderately sorted Abundant size 1 mm (28.55 %) Physical and mechanical properties Density (g/cm 3 ) 1.94 Water content % 2.62 Porosity % 22 Compressive strength 2.84 (MPa) Organic additives Sugar - Blood - Starch - Glyceride - Protein

16 AN 1: jointing mortar from the southern wall (Loom Factory site). Visual and Mineralogical analysis Thin section photomicrographs shows abundant big lime lumps. Mineralogical phases by XRD: calcite, quartz, vaterite, halite Colour Average Thickness Charcoal Brick fragments lime lumps Organic materials State of preservation greyish 21.6 mm coherent HCl attck and chemical analysis by AAS Carbonates % Insoluble aggregates % Soluble fractions % Cementation Index (CI) Binder/Aggregate ratio : 1 SiO 2 Ca O Fe 2 O 3 AL 2 O 3 Mg O Mn O Na 2 O K 2 O TiO 2 SO 3 Cl Sorting Granulometry Moderatley sorted Abundant size 0.5 mm (23.10 %) Physical and mechanical properties Density (g/cm 3 ) 1.21 Water content % 3.47 Porosity % 34.1 Compressive strength - (MPa) Organic additives Sugar - Blood - Starch - Glyceride - Protein - 16

17 AM23 jointing mortar from the so-called Ostraca House (Abu Mina pilgrimage site) Visual and Mineralogical analysis Thin section photomicrographs shows big gypsum rock particles, rare marlstone. Mineralogical phases by XRD: Gypsum, quartz, calcite Colour Average Thickness Charcoal Brick fragments lime lumps Organic materials State of preservation whitish 23 mm coherent HCl attck and chemical analysis by AAS Carbonates % Insoluble aggregates % Soluble fractions % Cementation Index (CI) Gypsum content % SiO 2 Ca O Fe 2 O 3 AL 2 O 3 Mg O Mn O Na 2 O K 2 O TiO 2 SO 3 Cl Sorting Granulometry Physical and mechanical properties Density (g/cm 3 ) 1.30 Water content % Porosity % Compressive strength 2.31 (MPa) Organic additives Sugar - Blood - Starch - Glyceride - Protein - 17

18 Rozdział 6 zawiera dyskusję wyników badao próbek pochodzących z trzech badanych obiektów, a także wnioski i zalecenia konserwatorskie. Badania wykazały znaczną zmiennośd składu zapraw. Wynika to z ich funkcji w badanych budowlach w których były stosowane, przez użycie konkretnego materiału bezpośrednio wpływającego na ich właściwości. Można to zaobserwowad to m. in. w wypadu użycia fragmentów cegły, ceglanego pyłu oraz węgla drzewnego dla różnych budowli (budynek główny, kadzie do barwienia w klasztorze Anba Bishoi, fabryka wina, czy zbiorniki w Abu Mina) pełniących odmienne funkcje (zaprawy murarskie, zaprawy posadzkowe, czy tynk chroniące przed wodą). Ponadto różne proporcje spoiwa do wypełniacza, zmieniające się w zakresie od 1:2 do 2,5: 1, odzwierciedlają różne technologie wytwarzania zaprawy, w zależności od funkcji zaprawy i miejsca gdzie były aplikowane. Jeśli chodzi o składniki spoiwa zapraw, badania wykazały użycie dwóch jego rodzajów, w badanych obiektach bizantyjskich. Pierwszym z nich jest wapno, a konkretnie wapno powietrzne, używane w połączeniu z wypalaną cegłą. Twego rodzaju zestawienie obserwowane było we wszystkich trzech miejscach: w klasztorze Anba Bishoi, manufakturze tkackiej Sohag oraz w Abu Mina koło Aleksandrii. Drugi rodzaj spoiwa to gips, który został użyty w połączeniu w kamieniem łamanym w Abu Mina. Obecnośd gipsu w tym ostatnim miejscu zweryfikowała negatywnie istniejące do dziś błędne przekonanie o użyciu tamże wapna. W wypadku wypełniacza wykonane badania wykazały użycie różnych jego rodzajów. Był to m. in. dobrze obtoczony piasek kwarcowy, o wielkości ziarna poniżej 0,5 mm, stwierdzony w zaprawach z klasztoru w Anba Bishoi i zaprawach z manufaktury tkackiej. Wypełniacz lityczny, składający się z fragmentów wapieni i margli, był używany w Abu Mina. Wynikało to prawdopodobnie z braku lokalnych źródeł piasku kwarcowego. Ponadto w zaprawach gipsowych stwierdzono obecnośd fragmentów skał gipsowych, które są prawdopodobnie niewystarczająco wypalonymi fragmentami skały gipsowej, używanej do produkcji spoiwa. Tym samym odgrywają one funkcję kruszywa. Taki skład zapraw może wskazywana użycie materiałów z pobliskich źródeł. Inne dodatki, stosowane w znacznych ilościach, to fragmenty cegły i węgiel drzewny. Obecne były w zaprawach o konkretnym zastosowaniu, w szczególności stosowanych w miejscu o bezpośrednim kontakcie z wodą. Fragmenty cegły dodano w celu zapewnienia wytrzymałości i nadaniu właściwości hydraulicznych, podnoszących odpornośd na częste działanie wody. Węgiel lub popiół dodaje się również celowo, aby zapewnid również właściwości pucolanowe jak i funkcjonowad jako porowata struktura, zwiększająca retencję ciepła i wilgoci, a przede wszystkim umożliwiając krystalizację wewnątrz porów soli, nie przyczyniając się jednocześnie do niszczenia zaprawy. Badania chemiczne wykazały obecnośd substancji białkowych, jakie zostały dodane w celu poprawy właściwości poszczególnych zapraw, takich jak zaprawy posadzkowe klasztorze Anba Bishoi i zaprawy murarskie pochodzące z murów kościoła oraz zaprawy stanowiące 18

19 podłoża dla mozaiki z Abu Mina. Świadomośd obecności takich dodatków organicznych zasadniczo powoduje powstanie szeregu pytao, m. in. związanych z pochodzeniem czy źródłem białka, określeniem jego ilości, a także zastosowaniem przy stosowaniu nowoczesnych materiałów podczas konserwacji. Przeprowadzone badania wykazały, że zaprawy posadzkowe w Abu Mina i klasztorze Anba Bishoi w Sohag są wielowarstwowe. Stanowią one przykład doskonałej techniki budowlanej, zakładającej stosowanie (jak współcześnie) wielu warstw o mniejszej grubości. Dodatkowo warstwa wierzchnia zawiera pył ceglany i ziarna wypełniacza o znacznej twardości, tak aby zwiększyd tarcie, a także w celu uzyskania właściwości wodoodpornych. Wszystkie wyżej omówione aspekty odzwierciedlają wysoką świadomośd starożytnych budowniczych, związaną z użyciem odpowiednich zapraw do odpowiednich celów i funkcji wznoszonych budowli. Pomimo że nie byli stricte świadomi sposobu działania każdego z tych materiałów, to zgromadzone doświadczenie, zdobyte przez kolejne pokolenia, pozwoliło na ich właściwe stosowanie. Niniejsze studium zapraw dało przyczynek do nakreślenia szeregu uwag, które mogą pomóc w analizie konstrukcji budowli, a także jego chronologii. W przypadku manufaktury tkackiej w pobliżu Sohag można stwierdzid, że wszystkie badane próbki reprezentują tą samą fazę konstrukcyjną, wykorzystując materiał pochodzący z tego samego źródła. Wynika to z faktu, iż wszystkie wykazują podobne cechy pod względem składu jak i technologii wytwarzania. Innym istotnym aspektem, związanym z zniszczeniami powstałymi wskutek krystalizacji soli, jest stwierdzenie obecności halitu i wtórnego gipsu. Składniki te, będące główną przyczyną niszczenia zabytkowych budowli, stwierdzono w określonych miejscach badanych obiektów. Ich wzrost zawartości obserwowano w zaprawach stosowanych w miejscach, o częstym kontakcie z wodą. Ten aspekt powinien jednoznacznie pomóc w planowaniu strategii zapobiegania postępującym zniszczeniom. Wszystkie zebrane dzięki badaniom dane stanowią istotny przyczynek do poznania zabytkowych budowli z trzech wybranych lokalizacji. Stanowi to jednocześnie pierwszy krok do prawidłowej ich konserwacji. Ponieważ prace konserwatorskie muszą byd oparte na solidnych podstawach i szczegółowej wiedzy o formie i materiałach z zabytku, właśnie charakterystyka zapraw dostarcza tego rodzaju informacje. Jest to zgodne z międzynarodowymi wytycznymi, które sugerują wykorzystanie jak najszerzej zakrojonych badao, z różnych dziedzin nauki i techniki, które mogą przyczynid się do ochrony dziedzictwa kultury materialnej 16. W związku z powyższym, ponieważ badania wykazały różne aplikacje zapraw, powinny one byd rozpatrywane oddzielnie. Jest to jednocześnie pierwszy nasuwający się i zarazem podstawowy wniosek. Pierwszeostwo w pracach konserwatorskich należy się najbardziej zniszczonym 16 Article 2, International charter for the conservation and restoration of monuments and sites (THE VENICE Charter),

20 obiektom. Po wytypowaniu obiektów, należy podjąd decyzję czy o konserwacji materii zabytkowej lub jej ewentualnie wymianie na materiał współczesny. Decyzje takie powinny byd podejmowane mając na uwadze szereg różnych punktów widzenia. Szczególnie ważna jest kwestia autentyczności i trwałości zapraw, cechy które wytyczają dwa teoretyczne kierunki wyboru zapraw restauratorskich (zaprawy w pełni zgodne z autentycznymi materiałami i w pełni z nią kompatybilne lub zaprawy przede wszystkim trwałe i odporne 17 ). Ostatecznie można założyd, że musi byd zachowana równowaga pomiędzy wymienionymi wymaganiami. Wymagania dotyczące zapraw restauratorskich są oparte na ich funkcji wewnątrz struktury budowli, ale i ekspozycji na specyficzne czynniki niszczące, na których działanie mogą byd wystawiane. Każdy z tych problemów stanowi odrębny zestaw potrzeb i wymagao. Generalnie rzecz biorąc, szereg aspektów należy wziąd pod uwagę podczas planowani i wykonywania interwencji konserwatorskich w badanych obiektach. Po pierwsze, zaprawa powinna stanowid ochronę dla współwystępującej z nią oryginalnej cegły lub kamienia. Same prace restauratorskie powinny byd przeprowadzone z wykorzystaniem materiałów i technik, dopasowanych do używanych pierwotnie tak ściśle, jak to możliwe. Takie podejście oferuje pomost pomiędzy starożytnością a współczesnością, a jednocześnie przyczynia się do zachowania historii budowli. Wspomniana wyżej kompatybilnośd zapraw konserwatorskich z oryginalnymi może byd osiągnięta poprzez szczegółowe badania, jakie przedstawia rozprawa. Są to takie cechy jak: zbliżona barwa, tekstura i wykooczenie powierzchni. Dodatkowo, w przygotowaniu zapraw konserwatorskich należy użyd takich samych typów wypełniacza i spoiwa, które zostały zidentyfikowane na podstawie analizy petrograficznej i chemicznej, w naszym przypadku spoiwa gipsowego i spoiwa wapiennego. Ponadto należy zachowad pierwotny stosunek spoiwa do wypełniacza. Inne właściwości fizyczne, takie jak wytrzymałośd i porowatośd również są ważne w określaniu wymagao co do zapraw konserwatorskich. W wypadku klasztoru Anba Bishoi, priorytetem dla prac konserwatorskich powinny byd działania związane z zaprawami murarskimi rur terakotowych, ze względu na ich największe zniszczenia. jak najszybsza interwencja konserwatorska powinna mied miejsce dla tego szczególnego rodzaju zaprawy, w celu zachowania istniejących części sieci systemu odwodniającego. Otrzymane wyniki badao sugerują, że zaprawa konserwatorska powinna stanowid mieszaninę dobrze obtoczonego piasku kwarcowego, wapna powietrznego, z dodatkiem niewielkiej ilości popiołu (który można łatwo uzyskad na badanym obszarze). Składniki te są właściwe dla dawnej technologii, a tym samym spełnia to dyskutowane wcześniej wymagania co do zgodności z oryginalna materia zabytku, bez użycia innych nowoczesnych materiałów. 17 TC.03 Repair Mortars for Historic Masonry. From Problem to Intervention: a decision process, 2nd Historic Mortars Conference HMC2010 and RILEM TC 203-RHM Final Workshop September 2010, Prague, Czech Republic, p

KRUSZYWA WAPIENNE ZASTOSOWANIE W PRODUKCJI BETONU TOWAROWEGO I ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH

KRUSZYWA WAPIENNE ZASTOSOWANIE W PRODUKCJI BETONU TOWAROWEGO I ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH KRUSZYWA WAPIENNE ZASTOSOWANIE W PRODUKCJI BETONU TOWAROWEGO I ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH Marek Krajewski Instytut Badawczy Materiałów Budowlanych Sp. z o.o. 13 KRUSZYWA WAPIENNE I ICH JAKOŚĆ Kruszywo

Bardziej szczegółowo

11.4. Warunki transportu i magazynowania spoiw mineralnych Zasady oznaczania cech technicznych spoiw mineralnych 37

11.4. Warunki transportu i magazynowania spoiw mineralnych Zasady oznaczania cech technicznych spoiw mineralnych 37 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 11 MINERALNE SPOIWA BUDOWLANE 11 11.1. Klasyfikacja 11 11.2. Spoiwa powietrzne 11 11.2.1. Wiadomości wstępne 11 11.2.2. Wapno budowlane 12 11.2.3. Spoiwa siarczanowe 18 11.2.4. Spoiwo

Bardziej szczegółowo

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego 1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A I) w odpowiednie kratki. 3 p. A. hydraty D. wapno palone G. próchnica B. zaprawa wapienna

Bardziej szczegółowo

Materiały budowlane : spoiwa, kruszywa, zaprawy, betony : ćwiczenia laboratoryjne / ElŜbieta Gantner, Wojciech Chojczak. Warszawa, 2013.

Materiały budowlane : spoiwa, kruszywa, zaprawy, betony : ćwiczenia laboratoryjne / ElŜbieta Gantner, Wojciech Chojczak. Warszawa, 2013. Materiały budowlane : spoiwa, kruszywa, zaprawy, betony : ćwiczenia laboratoryjne / ElŜbieta Gantner, Wojciech Chojczak. Warszawa, 2013 Spis treści Przedmowa 9 1. SPOIWA POWIETRZNE (E. Gantner) 11 1.1.

Bardziej szczegółowo

Możliwości wykorzystania frakcjonowanych UPS z kotłów fluidalnych w produkcji zapraw murarskich i tynkarskich

Możliwości wykorzystania frakcjonowanych UPS z kotłów fluidalnych w produkcji zapraw murarskich i tynkarskich Możliwości wykorzystania frakcjonowanych UPS z kotłów fluidalnych w produkcji zapraw murarskich i tynkarskich Seminarium: Innowacyjne rozwiązania w wykorzystaniu ubocznych produktów spalania (UPS) Realizowane

Bardziej szczegółowo

SPIS TRE ŚCI ROZDZIAŁ 11 MINERALNE SPOIWA BUDOWLANE Klasyfikacja Spoiwa powietrzne...11

SPIS TRE ŚCI ROZDZIAŁ 11 MINERALNE SPOIWA BUDOWLANE Klasyfikacja Spoiwa powietrzne...11 SPIS TRE ŚCI ROZDZIAŁ 11 MINERALNE SPOIWA BUDOWLANE..............................11 11.1. Klasyfikacja..............................................11 11.2. Spoiwa powietrzne.........................................11

Bardziej szczegółowo

GIPS: OKREŚLENIE STOSUNKU WODA/SPOIWO METODĄ DYSPERSJI ORAZ CZASU WIĄZANIA METODĄ NACINANIA NOŻEM

GIPS: OKREŚLENIE STOSUNKU WODA/SPOIWO METODĄ DYSPERSJI ORAZ CZASU WIĄZANIA METODĄ NACINANIA NOŻEM GIPS: OKREŚLENIE STOSUNKU WODA/SPOIWO METODĄ DYSPERSJI ORAZ CZASU WIĄZANIA METODĄ NACINANIA NOŻEM NORMY PN-EN 13279-1:2009 - Spoiwa gipsowe i tynki gipsowe. Część1: Definicje i wymagania PN-EN 13279-2:2014-2

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA EKOLOGII I ZARZĄDZANIA. 00-792 Warszawa, ul. Olszewska 12. Część VI. Autoklawizowany beton komórkowy. www.wseiz.pl

WYŻSZA SZKOŁA EKOLOGII I ZARZĄDZANIA. 00-792 Warszawa, ul. Olszewska 12. Część VI. Autoklawizowany beton komórkowy. www.wseiz.pl WYŻSZA SZKOŁA EKOLOGII I ZARZĄDZANIA Wydział Architektury 00-792 Warszawa, ul. Olszewska 12 MATERIAŁY DO IZOLACJI CIEPLNYCH W BUDOWNICTWIE Część VI Autoklawizowany beton komórkowy www.wseiz.pl AUTOKLAWIZOWANY

Bardziej szczegółowo

Materiały budowlane. T. 2, Wyroby ze spoiwami mineralnymi i organicznymi / Edward Szymański, Michał Bołtryk, Grzegorz Orzepowski.

Materiały budowlane. T. 2, Wyroby ze spoiwami mineralnymi i organicznymi / Edward Szymański, Michał Bołtryk, Grzegorz Orzepowski. Materiały budowlane. T. 2, Wyroby ze spoiwami mineralnymi i organicznymi / Edward Szymański, Michał Bołtryk, Grzegorz Orzepowski. Białystok, 2015 Spis treści ROZDZIAŁ 11 MINERALNE SPOIWA BUDOWLANE 13 11.1.

Bardziej szczegółowo

PL B1. Akademia Górniczo-Hutnicza im.st.staszica,kraków,pl BUP 08/04

PL B1. Akademia Górniczo-Hutnicza im.st.staszica,kraków,pl BUP 08/04 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 199518 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 356513 (22) Data zgłoszenia: 07.10.2002 (51) Int.Cl. C04B 28/04 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

2011-05-19. Tablica 1. Wymiary otworów sit do określania wymiarów ziarn kruszywa. Sita dodatkowe: 0,125 mm; 0,25 mm; 0,5 mm.

2011-05-19. Tablica 1. Wymiary otworów sit do określania wymiarów ziarn kruszywa. Sita dodatkowe: 0,125 mm; 0,25 mm; 0,5 mm. Kruszywa do mieszanek mineralno-asfaltowych powinny odpowiadad wymaganiom przedstawionym w normie PN-EN 13043 Kruszywa do mieszanek bitumicznych i powierzchniowych utrwaleo stosowanych na drogach, lotniskach

Bardziej szczegółowo

Poziom wymagań na ocenę dostateczną (podstawowych). Uczeń potrafi: - zdefiniować właściwości fizyczne, mechaniczne i chemiczne materiałów.

Poziom wymagań na ocenę dostateczną (podstawowych). Uczeń potrafi: - zdefiniować właściwości fizyczne, mechaniczne i chemiczne materiałów. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU: TECHNOLOGIA MURARSKO-TYNKARSKA klasa I Podstawa opracowania: PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU TECHNIK BUDOWNICTWA 311204 Dział programowy ZAPRAWY I MIESZANKI BETONOWE. 1.Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

Nowe możliwości zastosowania kruszyw węglanowych w drogowych nawierzchniach z betonu cementowego oraz w betonach konstrukcyjnych

Nowe możliwości zastosowania kruszyw węglanowych w drogowych nawierzchniach z betonu cementowego oraz w betonach konstrukcyjnych Nowe możliwości zastosowania kruszyw węglanowych w drogowych nawierzchniach z betonu cementowego oraz w betonach konstrukcyjnych Danuta Bebłacz Instytut Badawczy Dróg i Mostów Piotr Różycki Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

OCENA MOŻLIWOŚCI ODSŁONIĘCIA WĄTKÓW CEGLANYCH SPOD TYNKÓW NA ELEWACJACH NIERUCHOMOŚCI ZLOKALIZOWANEJ PRZY UL. OGRODOWEJ 24 W ŁODZI

OCENA MOŻLIWOŚCI ODSŁONIĘCIA WĄTKÓW CEGLANYCH SPOD TYNKÓW NA ELEWACJACH NIERUCHOMOŚCI ZLOKALIZOWANEJ PRZY UL. OGRODOWEJ 24 W ŁODZI OCENA MOŻLIWOŚCI ODSŁONIĘCIA WĄTKÓW CEGLANYCH SPOD TYNKÓW NA ELEWACJACH NIERUCHOMOŚCI ZLOKALIZOWANEJ PRZY UL. OGRODOWEJ 24 W ŁODZI 2013 R. 1 Przedmiot ekspertyzy: Nieruchomość zlokalizowana w Łodzi przy

Bardziej szczegółowo

Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania.

Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania. WYśSZA SZKOŁA INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ im. prof. Meissnera w Ustroniu Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania. Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Barbara

Bardziej szczegółowo

I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych. rok szkolny 2014/2015 ZADANIA.

I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych. rok szkolny 2014/2015 ZADANIA. I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych rok szkolny 2014/2015 ZADANIA ETAP I (szkolny) Zadanie 1 Wapień znajduje szerokie zastosowanie jako surowiec budowlany.

Bardziej szczegółowo

Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki, Zakład Badań Specjalistycznych i Technik Dokumentacyjnych

Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki, Zakład Badań Specjalistycznych i Technik Dokumentacyjnych SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI pierwszego etapu UMOWY o DZIEŁO p.t.: Wykonanie szlifów i analiza produktów korozji próbek metali konstrukcyjnych parowozów metodami mikro-chemicznymi i laserowej spektrometrii

Bardziej szczegółowo

Anna Longa Gdańsk ul. Ostrołęcka 16/ Gdańsk Tel PROGRAM BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH NA STANOWISKU NR 2 W ŁEBIE (AZP 3-34/2)

Anna Longa Gdańsk ul. Ostrołęcka 16/ Gdańsk Tel PROGRAM BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH NA STANOWISKU NR 2 W ŁEBIE (AZP 3-34/2) Anna Longa Gdańsk 02.06.2015 ul. Ostrołęcka 16/8 80-180 Gdańsk Tel. 501 275753 Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków Delegatura w Słupsku u. Jaracza 6 76-200 Słupsk Gmina Miasto Łeba ul. Kościuszki

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE POPIOŁÓW LOTNYCH Z WĘGLA BRUNATNEGO DO WZMACNIANIA NASYPÓW DROGOWYCH

ZASTOSOWANIE POPIOŁÓW LOTNYCH Z WĘGLA BRUNATNEGO DO WZMACNIANIA NASYPÓW DROGOWYCH ZASTOSOWANIE POPIOŁÓW LOTNYCH Z WĘGLA BRUNATNEGO DO WZMACNIANIA NASYPÓW DROGOWYCH prof. UZ, dr hab. Urszula Kołodziejczyk dr inż. Michał Ćwiąkała mgr inż. Aleksander Widuch a) popioły lotne; - właściwości

Bardziej szczegółowo

1.1. Dobór rodzaju kruszywa wchodzącego w skład mieszanki mineralnej

1.1. Dobór rodzaju kruszywa wchodzącego w skład mieszanki mineralnej Przykład: Przeznaczenie: beton asfaltowy warstwa wiążąca, AC 16 W Rodzaj MMA: beton asfaltowy do warstwy wiążącej i wyrównawczej, AC 16 W, KR 3-4 Rodzaj asfaltu: asfalt 35/50 Norma: PN-EN 13108-1 Dokument

Bardziej szczegółowo

Poziom wymagań na ocenę dostateczną (podstawowych). Uczeń potrafi: - zdefiniować właściwości fizyczne, mechaniczne i chemiczne materiałów budowlanych

Poziom wymagań na ocenę dostateczną (podstawowych). Uczeń potrafi: - zdefiniować właściwości fizyczne, mechaniczne i chemiczne materiałów budowlanych WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU: TECHNOLOGIA MURARSKO-TYNKARSKA klasa I TB Podstawa opracowania: PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU TECHNIK BUDOWNICTWA 311204 Nauczyciel: Mirosława Jursza Dział programowy

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE PRÓBEK DO MIKROSKOPI SKANINGOWEJ

PRZYGOTOWANIE PRÓBEK DO MIKROSKOPI SKANINGOWEJ Ewa Teper PRZYGOTOWANIE PRÓBEK DO MIKROSKOPI SKANINGOWEJ WIELKOŚĆ I RODZAJE PRÓBEK Maksymalne wymiary próbki, którą można umieścić na stoliku mikroskopu skaningowego są następujące: Próbka powinna się

Bardziej szczegółowo

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu.

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. STOPY ŻELAZA Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. Ze względu na bardzo dużą ilość stopów żelaza z węglem dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

Wpływ popiołów lotnych krzemionkowych kategorii S na wybrane właściwości kompozytów cementowych

Wpływ popiołów lotnych krzemionkowych kategorii S na wybrane właściwości kompozytów cementowych Międzynarodowa Konferencja Popioły z Energetyki- Zakopane 19-21.X.2016 r. Wpływ popiołów lotnych krzemionkowych kategorii S na wybrane właściwości kompozytów cementowych Mikołaj Ostrowski, Tomasz Baran

Bardziej szczegółowo

Wstęp... CZĘŚĆ 1. Podstawy technologii materiałów budowlanych...

Wstęp... CZĘŚĆ 1. Podstawy technologii materiałów budowlanych... Spis treści Wstęp... CZĘŚĆ 1. Podstawy technologii materiałów budowlanych... 1. Spoiwa mineralne... 1.1. Spoiwa gipsowe... 1.2. Spoiwa wapienne... 1.3. Cementy powszechnego użytku... 1.4. Cementy specjalne...

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych Badania Marketingowe Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych Definicje badao marketingowych Badanie marketingowe to systematyczne projektowanie, zbieranie, prezentowanie danych i wyników badao istotnie

Bardziej szczegółowo

KATEGORIA Oznaczenie kodu według Wspólnego Słownika Zamówień (CPV) ROBOTY DROGOWE - PODBUDOWA Z KRUSZYW WYMAGANIA OGÓLNE

KATEGORIA Oznaczenie kodu według Wspólnego Słownika Zamówień (CPV) ROBOTY DROGOWE - PODBUDOWA Z KRUSZYW WYMAGANIA OGÓLNE SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH KATEGORIA - 45233140-2 Oznaczenie kodu według Wspólnego Słownika Zamówień (CPV) ROBOTY DROGOWE - PODBUDOWA Z KRUSZYW WYMAGANIA OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

POSADZKI NA BAZIE ŻYWIC DLA PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO

POSADZKI NA BAZIE ŻYWIC DLA PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO POSADZKI NA BAZIE ŻYWIC DLA PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO Systemy posadzek na bazie żywic, opracowane według zaawansowanej technologii, o wysokich parametrach do stosowania w przemyśle spożywczym, zgodne z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 3. Mineralne spoiwa budowlane cz. II

Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 3. Mineralne spoiwa budowlane cz. II Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 3 Mineralne spoiwa budowlane cz. II Spoiwa gipsowe surowce naturalne : kamień gipsowy - CaSO 4 *2 H 2 O (95%) anhydryt - CaSO 4 gipsy chemiczne (syntetyczne) gipsy

Bardziej szczegółowo

CO WARTO WIEDZIEĆ O CEMENCIE?

CO WARTO WIEDZIEĆ O CEMENCIE? CO WARTO WIEDZIEĆ O CEMENCIE? str. 1 A1 Cement to spoiwo hydrauliczne, tj. drobno zmielony materiał nieorganiczny, który po zmieszaniu z wodą daje zaczyn, wiążący i twardniejący w wyniku reakcji i procesów

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH B TYNKI I GŁADZIE

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH B TYNKI I GŁADZIE SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH TYNKI I GŁADZIE 1. Wstęp 1.1. Przedmiot ST Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej (ST) są wymagania techniczne dotyczące wykonania

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Celem niniejszego artykułu jest wskazanie pracodawcy co powinien zawierać dokument zabezpieczenia przed wybuchem

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do przedmiotu Chemia I dla studentów studiów I stopnia Inżynierii Materiałowej

Materiały pomocnicze do przedmiotu Chemia I dla studentów studiów I stopnia Inżynierii Materiałowej Materiały pomocnicze do przedmiotu Chemia I dla studentów studiów I stopnia Inżynierii Materiałowej Opracowali: Jarosław Chojnacki i Łukasz Ponikiewski, Wydział Chemiczny, Politechnika Gdaoska, Gdaosk

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D PODBUDOWA I ULEPSZONE PODŁOŻE Z GRUNTU LUB KRUSZYWA STABILIZOWANEGO CEMENTEM

SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D PODBUDOWA I ULEPSZONE PODŁOŻE Z GRUNTU LUB KRUSZYWA STABILIZOWANEGO CEMENTEM SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE PODBUDOWA I ULEPSZONE PODŁOŻE Z GRUNTU LUB KRUSZYWA STABILIZOWANEGO CEMENTEM Podbudowy i ulepszone podłoże z gruntów lub kruszyw stabilizowanych cementem SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z chemii Klasa II WODOROTLENKI A ZASADY

Wymagania edukacyjne z chemii Klasa II WODOROTLENKI A ZASADY Wymagania edukacyjne z chemii Klasa II WODOROTLENKI A ZASADY Wymagania na ocenę dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą wymienia rodzaje wskaźników; sprawdza doświadczalnie działanie podaje przykłady

Bardziej szczegółowo

Obliczenia chemiczne

Obliczenia chemiczne strona 1/8 Obliczenia chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Wagowe stosunki stechiometryczne w związkach chemicznych i reakcjach chemicznych masa atomowa

Bardziej szczegółowo

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Najwyższa jakość usług Prawdziwą reputację można zdobyć dzięki trwałości oraz najwyższej jakości oferowanych produktów i usług. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru 1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru Wzór związku chemicznego podaje jakościowy jego skład z jakich pierwiastków jest zbudowany oraz liczbę atomów poszczególnych pierwiastków

Bardziej szczegółowo

D Podbudowa z kruszywa łamanego stabilizowanego mechanicznie

D Podbudowa z kruszywa łamanego stabilizowanego mechanicznie D-04.04.02. PODBUDOWA Z KRUSZYWA ŁAMANEGO STABILIZOWANEGO MECHANICZNIE 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot specyfikacji technicznej (ST) Przedmiotem niniejszej ST są wymagania dotyczące wykonania i odbioru podbudowy

Bardziej szczegółowo

www.wierzbica.ccom.pl

www.wierzbica.ccom.pl www.wierzbica.ccom.pl Kopalnia Wapieni WIERZBICA określenie parametru jednostka wartość średnia gęstość pozorna g/cm 3 2,28 CaCO 3 % 98,24 (70% zasobów - 98,58) MgO % 0,342 (70% zasobów - 0,325) SiO

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAC KONSERWATORSKO RESTAURATORSKICH I SCALENIA KOLORYSTYCZNEGO ELEWACJI KORPUSU GŁÓWNEGO ORAZ ŁĄCZNIKÓW PAŁACU ZAMOYSKICH W KOZŁÓWCE

PROGRAM PRAC KONSERWATORSKO RESTAURATORSKICH I SCALENIA KOLORYSTYCZNEGO ELEWACJI KORPUSU GŁÓWNEGO ORAZ ŁĄCZNIKÓW PAŁACU ZAMOYSKICH W KOZŁÓWCE Załącznik nr 10 do siwz PROGRAM PRAC KONSERWATORSKO RESTAURATORSKICH I SCALENIA KOLORYSTYCZNEGO ELEWACJI KORPUSU GŁÓWNEGO ORAZ ŁĄCZNIKÓW PAŁACU ZAMOYSKICH W KOZŁÓWCE Opracowanie Artysta Plastyk- Konserwator

Bardziej szczegółowo

Mandat 114 ZAŁĄCZNIK I ZAKRES STOSOWANIA CEMENT, WAPNA BUDOWLANE I INNE SPOIWA HYDRAULICZNE LISTA WYROBÓW DO WŁĄCZENIA DO MANDATU

Mandat 114 ZAŁĄCZNIK I ZAKRES STOSOWANIA CEMENT, WAPNA BUDOWLANE I INNE SPOIWA HYDRAULICZNE LISTA WYROBÓW DO WŁĄCZENIA DO MANDATU Mandat 114 ZAŁĄCZNIK I ZAKRES STOSOWANIA CEMENT, WAPNA BUDOWLANE I INNE SPOIWA HYDRAULICZNE LISTA WYROBÓW DO WŁĄCZENIA DO MANDATU PRZEWIDZIANE DO ZASTOSOWAŃ: PRZYGOTOWANIE BETONU, ZAPRAWY, ZACZYNU I INNYCH

Bardziej szczegółowo

ROTUNDA. RESKON - Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki

ROTUNDA. RESKON - Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki ROTUNDA - 8 - Fot.R.1 Rotunda, widok w kierunku północnym Fot.R.2 Rotunda, widok w kierunku zachodnim - 9 - Fot.R.3 Rotunda, widok w kierunku wschodnim Fot.R.4 Rotunda, widok w kierunku południowym - 10

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Temat lekcji Treści nauczania 1. Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania

Bardziej szczegółowo

Zdjęcie 1: Białe wykwity na elewacji żelbetowej bez udziału wapna

Zdjęcie 1: Białe wykwity na elewacji żelbetowej bez udziału wapna WYKWITY PRZYCZYNY I ZAPOBIEGANIE. Dość często białe naloty na murach są kojarzone w występowaniem wapna w zaprawie murarskiej. Jest to głównie spowodowane białą barwą nalotu, która jest automatycznie kojarzona

Bardziej szczegółowo

KRUSZYWA W WARSTWACH NIEZWIĄZANYCH KONSTRUKCJI DROGOWYCH I ULEPSZONEGO PODŁOŻA

KRUSZYWA W WARSTWACH NIEZWIĄZANYCH KONSTRUKCJI DROGOWYCH I ULEPSZONEGO PODŁOŻA KRUSZYWA W WARSTWACH NIEZWIĄZANYCH KONSTRUKCJI DROGOWYCH I ULEPSZONEGO PODŁOŻA ISTOTNE ZMIANY W NORMALIZACJI dr inż. Jadwiga Wilczek Instytut Badawczy Dróg i Mostów w Warszawie Zakład Geotechniki i Fundamentowania

Bardziej szczegółowo

Przykładowe rozwiązania ścian dwuwarstwowych z wykorzystaniem asortymentu Xella

Przykładowe rozwiązania ścian dwuwarstwowych z wykorzystaniem asortymentu Xella System 20 cm PLUS łączy zalety bloków SILKA i YTONG z bloczkami YTONG MULTIPOR i jest najlepszym oraz najnowocześniejszym rozwiązaniem budowlanym proponowanym przez firmę Xella. Jego stosowanie gwarantuje

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 687

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 687 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 687 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 10, Data wydania: 23 marca 2015 r. Nazwa i adres FERROCARBO

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH U.02.04.01 TYNKI CIENKOWARSTWOWE

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH U.02.04.01 TYNKI CIENKOWARSTWOWE WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH TYNKI CIENKOWARSTWOWE 1. Wstęp 1.1. Określenia podstawowe Określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi odpowiednimi polskimi normami i definicjami. 2.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT: Innowacyjna usługa zagospodarowania popiołu powstającego w procesie spalenia odpadów komunalnych w celu wdrożenia produkcji wypełniacza

PROJEKT: Innowacyjna usługa zagospodarowania popiołu powstającego w procesie spalenia odpadów komunalnych w celu wdrożenia produkcji wypełniacza PROJEKT: Innowacyjna usługa zagospodarowania popiołu powstającego w procesie spalenia odpadów komunalnych w celu wdrożenia produkcji wypełniacza Etap II Rozkład ziarnowy, skład chemiczny i części palne

Bardziej szczegółowo

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Scientific Works of Institute of Ceramics and Building Materials Nr 9 ISSN 1899-3230 Rok V Warszawa Opole 2012 GRZEGORZ ROLKA * EWELINA ŚLĘZAK ** Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Zaprawy i mieszanki betonowe

Zaprawy i mieszanki betonowe Źródło: http://pl.fotolia.com/ KURS Zaprawy i mieszanki betonowe MODUŁ Wykonywanie, przechowywanie i transport zapraw i mieszanek betonowych 1 6 Wykonywanie, przechowywanie i transport zapraw i mieszanek

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel

Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel. 12 617 3572 www.kcimo.pl, bucko@agh.edu.pl Plan wykładów Monokryształy, Materiały amorficzne i szkła, Polikryształy budowa,

Bardziej szczegółowo

WŁAŚCIWOŚCI KRUSZYW LEKKICH MODYFIKOWANYCH ZUśYTYMI ADSORBENTAMI

WŁAŚCIWOŚCI KRUSZYW LEKKICH MODYFIKOWANYCH ZUśYTYMI ADSORBENTAMI WŁAŚCIWOŚCI KRUSZYW LEKKICH MODYFIKOWANYCH ZUśYTYMI ADSORBENTAMI MAŁGORZATA FRANUS, LIDIA BANDURA KATEDRA GEOTECHNIKI, WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY, POLITECHNIKA LUBELSKA KERAMZYT Kruszywo lekkie,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z CHEMII W KLASIE II gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z CHEMII W KLASIE II gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z CHEMII W KLASIE II gimnazjum Program nauczania chemii w gimnazjum autorzy: Teresa Kulawik, Maria Litwin Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

PROJEKT BUDOWLANY. Projekt kolorystyki i remontu elewacji budynku położonego w Górze przy ul. Podwale 24

PROJEKT BUDOWLANY. Projekt kolorystyki i remontu elewacji budynku położonego w Górze przy ul. Podwale 24 PROJEKT BUDOWLANY OBIEKT: INWESTOR I ZLECENIODAWCA Projekt kolorystyki i remontu elewacji budynku położonego w Górze przy ul. Podwale 24 Starostwo Powiatowe w Górze Ul. Mickiewicza 1 56-200 Góra GENERALNY

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Tytuł projektu: Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Umowa nr: TANGO1/268920/NCBR/15 Akronim: NITROCOR Planowany okres realizacji

Bardziej szczegółowo

Systemy jakości w produkcji i obrocie biopaliwami stałymi. Zajęcia VI - Ocena jakościowa brykietów oraz peletów. grupa 1, 2, 3

Systemy jakości w produkcji i obrocie biopaliwami stałymi. Zajęcia VI - Ocena jakościowa brykietów oraz peletów. grupa 1, 2, 3 Systemy jakości w produkcji i obrocie biopaliwami stałymi Zajęcia VI - Ocena jakościowa brykietów oraz peletów grupa 1, 2, 3 Trwałośd mechaniczna brykietów PN-EN 15210-2:2010E: Biopaliwa stałe -- Oznaczanie

Bardziej szczegółowo

Zad: 5 Oblicz stężenie niezdysocjowanego kwasu octowego w wodnym roztworze o stężeniu 0,1 mol/dm 3, jeśli ph tego roztworu wynosi 3.

Zad: 5 Oblicz stężenie niezdysocjowanego kwasu octowego w wodnym roztworze o stężeniu 0,1 mol/dm 3, jeśli ph tego roztworu wynosi 3. Zad: 1 Oblicz wartość ph dla 0,001 molowego roztworu HCl Zad: 2 Oblicz stężenie jonów wodorowych jeżeli wartość ph wynosi 5 Zad: 3 Oblicz stężenie jonów wodorotlenkowych w 0,05 molowym roztworze H 2 SO

Bardziej szczegółowo

Listwy cokołowe Cokoły do PVC i wykładziny Perfis para "bricolage""faça você mesmo"

Listwy cokołowe Cokoły do PVC i wykładziny Perfis para bricolagefaça você mesmo PROFILPAS S.P.A. VIA EINSTEIN, 38 35010 CADONEGHE (PADOVA) Włochy TEL. +39 (0)49 8878411 +39 (0)49 8878412 FAKS +39 (0)49-706692 EMAIL: INFO@PROFILPAS.COM Listwy cokołowe Cokoły do PVC i wykładziny Perfis

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja Walidacja jest potwierdzeniem przez zbadanie i przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Naturalny Łupek Dachowy GERMANIC IBERO

Naturalny Łupek Dachowy GERMANIC IBERO Idealna forma dachu Naturalny Łupek Dachowy GERMANIC IBERO Dachówka stworzona przez naturę Ibero IBERO jest kamieniem wydobywanym ze złóż w regionie Valldeoras w północno-zachodniej Hiszapanii. Region

Bardziej szczegółowo

Naturalne, funkcjonalne, zdrowe. Produkty silikatowe marki Brillux

Naturalne, funkcjonalne, zdrowe. Produkty silikatowe marki Brillux Naturalne, funkcjonalne, zdrowe Produkty silikatowe marki Brillux Fundament ekologii Krzemiany w XXI wieku W czasach coraz większej świadomości zrównoważonego rozwoju, ochrony środowiska i zdrowia coraz

Bardziej szczegółowo

E k s p e r t R a d z i D o m i e s z k i i z a s a d y i c h s t o s o w a n i a

E k s p e r t R a d z i D o m i e s z k i i z a s a d y i c h s t o s o w a n i a E k s p e r t R a d z i D o m i e s z k i i z a s a d y i c h s t o s o w a n i a Spis treści I Rodzaje domieszek str. 2 a) Jakiego typu domieszki do betonu są dostępne w ofercie CEMEX? b) Jak prowadzona

Bardziej szczegółowo

Posadzki przemysłowe

Posadzki przemysłowe Posadzki przemysłowe Spis treści SPIS TREŚCI... 1 WSTĘP... 2 PRZEDMIOT SPECYFIKACJI... 2 ZAKRES STOSOWANIA SPECYFIKACJI... 2 ZAKRES ROBÓT OBJĘTYCH SPECYFIKACJĄ... 2 OKREŚLENIA PODSTAWOWE... 2 OGÓLNE WYMAGANIA

Bardziej szczegółowo

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: podstawowy

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: podstawowy Zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (Nazwisko i imię) Punkty Razem pkt % Chemia nieorganiczna Zadanie 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Poziom: podstawowy Punkty Zadanie 1. (1 pkt.) W podanym

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C 11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C * Firma TUZAL Sp. z o.o. jako współautor i koordynator międzynarodowego Projektu pt.: SOILSTABSORBENT w programie europejskim EUREKA, Numer Projektu:

Bardziej szczegółowo

KLASA II Dział 6. WODOROTLENKI A ZASADY

KLASA II Dział 6. WODOROTLENKI A ZASADY KLASA II Dział 6. WODOROTLENKI A ZASADY Wymagania na ocenę dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą definiuje wskaźnik; wyjaśnia pojęcie: wodorotlenek; wskazuje metale aktywne i mniej aktywne; wymienia

Bardziej szczegółowo

Zawartość oryginalnego trasu Tubag: minimalizuje ryzyko powstawania wykwitów zwiększa odporność zapraw na agresywne środowisko zewnętrzne zmniejsza

Zawartość oryginalnego trasu Tubag: minimalizuje ryzyko powstawania wykwitów zwiększa odporność zapraw na agresywne środowisko zewnętrzne zmniejsza Zawartość oryginalnego trasu Tubag: minimalizuje ryzyko powstawania wykwitów zwiększa odporność zapraw na agresywne środowisko zewnętrzne zmniejsza skurcz zapraw cementowo wapiennych zwiększa wytrzymałość

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Krajowa Deklaracja Zgodności nr I / 30 / 2

Krajowa Deklaracja Zgodności nr I / 30 / 2 Krajowa Deklaracja Zgodności nr I / 30 / 2 1.Producent wyrobu: Farby KABE Polska Sp. z o.o., ul. Śląska 88, 40-742 Katowice, Zakład Produkcyjny: ul. Śląska 88, 40-742 Katowice, 2. Nazwa wyrobu: Zestaw

Bardziej szczegółowo

Rozcieńczalnik do wyrobów epoksydowych

Rozcieńczalnik do wyrobów epoksydowych Podkład epoksydowy antykorozyjny Szybkoschnący antykorozyjny podkład epoksydowy utwardzany adduktem aminowym. PRODUKTY POWIĄZANE Utwardzacz do podkładu epoksydowego Utwardzacz do podkładu epoksydowego

Bardziej szczegółowo

Badania biegłości laboratorium poprzez porównania międzylaboratoryjne

Badania biegłości laboratorium poprzez porównania międzylaboratoryjne Badania biegłości laboratorium poprzez porównania międzylaboratoryjne Dr inż. Maciej Wojtczak, Politechnika Łódzka Badanie biegłości (ang. Proficienty testing) laboratorium jest to określenie, za pomocą

Bardziej szczegółowo

ST-5 Podbudowa z tłucznia

ST-5 Podbudowa z tłucznia SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA ST-5 Podbudowa z tłucznia SPIS TREŚCI 1 WSTĘP... 3 1.1 Przedmiot Szczegółowej Specyf ikacji Technicznej... 3 1.2 Szczegółowy zakres robót... 3 1.3 Określenia podstawowe...

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych. Promieniotwórczość naturalna i promieniotwórczość sztuczna

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych. Promieniotwórczość naturalna i promieniotwórczość sztuczna SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

EDF POLSKA R&D EDF EKOSERWIS

EDF POLSKA R&D EDF EKOSERWIS EDF POLSKA R&D EDF EKOSERWIS SYNTEZA MATERIAŁÓW AKTYWOWANYCH ALKALICZNIE NA BAZIE POPIOŁÓW LOTNYCH BARTOSZ SARAPATA XXIII Konferencja POPIOŁY Z ENERGETYKI ZAKOPANE, 2016-10-20 SYNTEZA GEOPOLIMERÓW NA BAZIE

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

PL B1. Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica,Kraków,PL BUP 15/06

PL B1. Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica,Kraków,PL BUP 15/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198350 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 372230 (22) Data zgłoszenia: 13.01.2005 (51) Int.Cl. C04B 28/20 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH U TYNKI CEMENTOWO - WAPIENNE

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH U TYNKI CEMENTOWO - WAPIENNE WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH TYNKI CEMENTOWO - WAPIENNE 1. Wstęp 1.1. Określenia podstawowe Określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi odpowiednimi polskimi normami i definicjami.

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA Z BADAŃ KONSERWATORSKICH

DOKUMENTACJA Z BADAŃ KONSERWATORSKICH DOKUMENTACJA Z BADAŃ KONSERWATORSKICH BADANIA STRATYGRAFICZNE ELEWACJI OBORNIKI ŚLĄSKIE, UL. PODZAMCZE 7 AUTOR BADAŃ: mgr Agnieszka Witkowska AUTOR DOKUMENTACJI : mgr Agnieszka Witkowska WROCŁAW, czerwiec

Bardziej szczegółowo

PLUS 750 Przyspieszacz do wyrobów akrylowych. LT PLUS 760 Dodatek antysilikonowy. LT-04-04

PLUS 750 Przyspieszacz do wyrobów akrylowych. LT PLUS 760 Dodatek antysilikonowy. LT-04-04 Karta techniczna Podkład akrylowy WŁAŚCIWOŚCI PODKŁAD AKRYLOWY silnie wypełniający podkład na bazie żywic akrylowych. Dzięki wysokiej lepkości natryskowej pozwala na nanoszenie bardzo grubych warstw, doskonale

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do SIWZ

Załącznik nr 3 do SIWZ Załącznik nr 3 do SIWZ Program prac konserwatorskich przy zabytkowej nawierzchni ceramicznej krużganków w XV w. zespole poklasztornym Franciszkanów w Gdańsku, Gdańsk ul. Toruńska 1. Zadanie realizowane

Bardziej szczegółowo

TEST NA EGZAMIN POPRAWKOWY Z CHEMII DLA UCZNIA KLASY II GIMNAZJUM

TEST NA EGZAMIN POPRAWKOWY Z CHEMII DLA UCZNIA KLASY II GIMNAZJUM TEST NA EGZAMIN PPRAWKWY Z CHEMII DLA UCZNIA KLASY II GIMNAZJUM I. Część pisemna: 1. Które z poniższych stwierdzeń jest fałszywe? a.) Kwasy są to związki chemiczne zbudowane z wodoru i reszty kwasowej.

Bardziej szczegółowo

XIV Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjum województwa świętokrzyskiego. II Etap - 18 stycznia 2016

XIV Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjum województwa świętokrzyskiego. II Etap - 18 stycznia 2016 XIV Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjum województwa świętokrzyskiego II Etap - 18 stycznia 2016 Nazwisko i imię ucznia: Liczba uzyskanych punktów: Drogi Uczniu, przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM. Klaudia Radomska

BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM. Klaudia Radomska WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera w Ustroniu Wydział InŜynierii Dentystycznej BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM Klaudia Radomska Praca dyplomowa napisana

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Kierunek: Inżynieria materiałowa Rodzaj przedmiotu: kierunkowy obowiązkowy Rodzaj

Bardziej szczegółowo

w_08 Chemia mineralnych materiałów budowlanych c.d. Chemia metali budowlanych

w_08 Chemia mineralnych materiałów budowlanych c.d. Chemia metali budowlanych w_08 Chemia mineralnych materiałów budowlanych c.d. Chemia metali budowlanych Spoiwa krzemianowe Kompozyty krzemianowe (silikatowe) kity, zaprawy, farby szkło wodne Na 2 SiO 3 + 2H 2 O H 2 SiO 3 +

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII KOD UCZNIA... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII Termin: 12 marzec 2008 r. godz. 10 00 Czas pracy: 90 minut ETAP III Ilość punktów za rozwiązanie zadań Część I Część II Część III Numer zadania 1

Bardziej szczegółowo

STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE OSTRÓDA

STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE OSTRÓDA STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE OSTRÓDA STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE OSTRÓDA...1 Wprowadzenie... Wstępne badanie próbek... Metodologia stosowana w badaniu...4 Studium

Bardziej szczegółowo

ORZECZENIE TECHNICZNE

ORZECZENIE TECHNICZNE 1 RODZAJ DOKUMENTACJI: ORZECZENIE TECHNICZNE Obiekt: budynek warsztatowo-biurowy Adres: Wrocław, pl. Hirszfelda 12, Ozn. geod. Obręb Południe, AM- 23, dz. nr 9,10 Inwestor: Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE WYDZIAŁ ODLEWNICTWA AGH Oddział Krakowski STOP XXXIV KONFERENCJA NAUKOWA Kraków - 19 listopada 2010 r. Marcin PIĘKOŚ 1, Stanisław RZADKOSZ 2, Janusz KOZANA 3,Witold CIEŚLAK 4 WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 5. Beton zwykły i wysokowartościowy

Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 5. Beton zwykły i wysokowartościowy Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 5 Beton zwykły i wysokowartościowy Historia betonu Beton jest najszerzej stosowanym materiałem budowlanym na świecie i przy swojej 9000-letniej historii odegrał

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1344

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1344 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1344 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 10 sierpnia 2016 r. Nazwa i adres AB 1344

Bardziej szczegółowo

Projekt: Ratujemy groblę i mosty w Siedlęcinie Etap I (2015)

Projekt: Ratujemy groblę i mosty w Siedlęcinie Etap I (2015) Projekt: Ratujemy groblę i mosty w Siedlęcinie Etap I (2015) Partnerzy: W 2015 roku Stowarzyszenie Wieża Książęca w Siedlęcinie wykonało prace zabezpieczające znacznego ubytku w oblicowaniu historycznej

Bardziej szczegółowo

MURY TRÓJWARSTWOWE Z PUSTAKÓW CERAMICZNYCH I CEGIEŁ LICOWYCH

MURY TRÓJWARSTWOWE Z PUSTAKÓW CERAMICZNYCH I CEGIEŁ LICOWYCH JAK ZBUDOWAĆ DOM Z CERAMIKI BUDOWLANEJ? MURY TRÓJWARSTWOWE Z PUSTAKÓW CERAMICZNYCH I CEGIEŁ LICOWYCH Doświadczenie wykonawców i późniejszych użytkowników pozwala stwierdzić że wznoszenie budynków opartych

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT BADAWCZY DRÓG I MOSTÓW 03-301 Warszawa, ul. Jagiellońska 80 tel. sekr.: (0-22) 811 03 83, fax: (0-22) 811 1792

INSTYTUT BADAWCZY DRÓG I MOSTÓW 03-301 Warszawa, ul. Jagiellońska 80 tel. sekr.: (0-22) 811 03 83, fax: (0-22) 811 1792 INSTYTUT BADAWCZY DRÓG I MOSTÓW 03-301 Warszawa, ul. Jagiellońska 80 tel. sekr.: (0-22) 811 03 83, fax: (0-22) 811 1792 APROBATA TECHNICZNA mdim Nr AT/2009-03-251O Nazwa wyrobu: Hydrauliczne spoiwo drogowe

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ BETONÓW SAMOZAGĘSZCZALNYCH NA BAZIE CEMENTU ŻUŻLOWEGO (CEM III) NA DZIAŁANIE ŚRODOWISK ZAWIERAJĄCYCH JONY CHLORKOWE

ODPORNOŚĆ BETONÓW SAMOZAGĘSZCZALNYCH NA BAZIE CEMENTU ŻUŻLOWEGO (CEM III) NA DZIAŁANIE ŚRODOWISK ZAWIERAJĄCYCH JONY CHLORKOWE ROCZNIKI INŻYNIERII BUDOWLANEJ ZESZYT 7/2007 Komisja Inżynierii Budowlanej Oddział Polskiej Akademii Nauk w Katowicach ODPORNOŚĆ BETONÓW SAMOZAGĘSZCZALNYCH NA BAZIE CEMENTU ŻUŻLOWEGO (CEM III) NA DZIAŁANIE

Bardziej szczegółowo