A R T Y K U Ł Y OBYWATELSTWO RZYMSKIE PAWŁA APOSTOŁA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "A R T Y K U Ł Y OBYWATELSTWO RZYMSKIE PAWŁA APOSTOŁA"

Transkrypt

1 A R T Y K U Ł Y Zeszyty Naukowe KUL 53 (2010), nr 1 (209) KS. WIESŁAW KRAIŃSKI OBYWATELSTWO RZYMSKIE PAWŁA APOSTOŁA Kwestia obywatelstwa rzymskiego Pawła z Tarsu jest niezwykle ciekawa z punktu widzenia historycznego i prawnego. Paweł, Żyd, faryzeusz, urodzony w Tarsie, hellenistycznym mieście prowincji Cylicja, był od urodzenia obywatelem rzymskim (Dz 22,25-29; 16,37; 23,27). Do dziś nie ma jasnej odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób rodzina Żydów pochodzących z pokolenia Beniamina nabyła obywatelstwo rzymskie. Pismo Święte nie zawiera na ten temat żadnych informacji, trudno też z jego wersetów dotyczących tej kwestii wywnioskować jakiekolwiek przesłanki przemawiające za ewentualnym pochodzeniem obywatelstwa rzymskiego krewnych Pawła oraz jego samego. Wszelkie stwierdzenia na ten temat są jedynie hipotezami. Jednakże ze względu na Pawłową przynależność do świata judaistycznego, greckiego i rzymskiego jednocześnie, są to bardzo ciekawe hipotezy, poprzez które Apostoł Narodów jawi się jako kosmopolita, człowiek wielu kultur i symbol uniwersalności chrześcijańskiej. Niniejszy artykuł rozpocznie się wprowadzeniem w ogólne zasady nabywania obywatelstwa rzymskiego, by przez ukazanie historycznej i prawnej sytuacji miasta, z którego wywodził się św. Paweł, przejść do głównego zagadnienia. I. OGÓLNE ZASADY PRAWNE DOTYCZĄCE OBYWATELSTWA RZYMSKIEGO Kwestię obywatelstwa przesądzały w prawie rzymskim, rządzącym się zasadą osobowości prawa (w odróżnieniu od dzisiejszej zasady terytorialności prawa) dwa statusy: status libertatis oraz status civitatis. Pierwszy ze statusów odnosił się do najważniejszego podziału, od którego Gaius rozpoczął wykład prawa osobowego, mianowicie podziału na ludzi na wolnych (liberi) i niewolników (servii) 1. Kategoria * KS. DR WIESŁAW KRAIŃSKI teolog, prawnik, adiunkt Zakładu Prawa Kanonicznego na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Oficjał Sądu Biskupiego Diecezji Toruńskiej.

2 4 KS. WIESŁAW KRAIŃSKI ludzi wolnych różnicowała się wewnętrznie na wolnych od urodzenia (ingenui) oraz wyzwoleńców (libertini). Status civitatis określał stanowisko, jakie dana osoba zajmowała w państwie. Dzielił społeczeństwo na trzy kategorie: obywateli rzymskich (cives Romani), Latynów (Latini) 2 oraz cudzoziemców (peregrini) 3. Tylko obywatele rzymscy byli pełnoprawnymi członkami społeczeństwa rzymskiego. Posiadanie obywatelstwa niosło za sobą szereg uprawnień. Przede wszystkim obywatel posiadał pełną zdolność prawną. W sferze stosunków prywatno-prawnych dysponował ius conubii, czyli prawem do zawarcia związku małżeńskiego; ius commercii, czyli prawem do zawierania umów według ius civile, oraz ius legis actio, czyli prawem wnoszenia skarg do sądu. Posiadanie obywatelstwa uprawniało w sferze publiczno-prawnej do służby w legionach, do głosowania na zgromadzeniach ludowych (ius sufragii), do zajmowania urzędów publicznych (ius honorum), do piastowania stanowisk w administracji państwowej (autocrati), do dzierżenia władzy oraz własności (potestas et dominium), a także dawało zdolność testamentową (testamenti factio) do bycia spadkodawcą i spadkobiercą. Prawo rzymskie przewidywało kilka sposobów nabycia obywatelstwa rzymskiego. Zasady jego uzyskania ewoluowały w zależności od przyczyn politycznych, gospodarczych czy społecznych. W wyniku ekspansji terytorialnej Rzymu, wzrostu liczby ludności oraz różnorodności porządków prawnych, prawo musiało wynaleźć nowe rozwiązania, które ułatwiały sytuację prawną ludności. Nadawanie obywatelstwa rzymskiego było też silnym argumentem wykorzystywanym przez ludzi mających do tego uprawnienia, za pomocą którego realizowali swoje cele polityczne czy społeczne. Oto najważniejsze sposoby nabycia obywatelstwa rzymskiego. URODZENIE Nabycie obywatelstwa poprzez urodzenie następowało wtedy, kiedy dziecko zrodziło się w małżeństwie obywatela rzymskiego z obywatelką rzymską. O sytuacji prawnej ojca decydował moment poczęcia dziecka. Dziecko, które narodziło się z małżeństwa niebędącego w świetle prawa rzymskiego matrimonium iustum, dzieliło los swojej matki. 1 K. K o l a ń c z y k, Prawo rzymskie, Warszawa 1999, s Latynami określało się mieszkańców równiny Lacjum. 3 Cudzoziemcy byli wolnymi mieszkańcami państwa rzymskiego, ale nie posiadali obywatelstwa rzymskiego. Ta kategoria ludności stała się szczególna ze względu na podboje terytorialne Rzymu. Cudzoziemcom państwo rzymskie pozostawiało ich pierwotną organizację lokalną, ale wskutek nieposiadania obywatelstwa, peregrini nie mieli żadnych uprawnień wynikających z prawa rzymskiego. Rządzili się własnymi prawami, a kiedy dochodziło do ich kolizji z prawem rzymskim, stosowano wówczas ius gentium. Kategoria peregrinów została zlikwidowana dopiero w 212 roku.

3 OBYWATELSTWO RZYMSKIE PAWŁA APOSTOŁA 5 NADANIE W DRODZE PRZEPISU PRAWNEGO ORAZ PRZEZ WŁADZĘ PUBLICZNĄ Nabycie obywatelstwa rzymskiego mocą przepisu prawnego odbywało się w ściśle określonych prawem przypadkach. Na podstawie Lex Acilia repetundarum z 122 roku przed Chr., obywatelstwo nabywał mieszkaniec prowincji, który wygrał proces z urzędnikiem rzymskim o nadużycie 4. Władza nadawała obywatelstwo poszczególnym osobom, związkom społecznym, mieszkańcom miast i regionów 5. Organami uprawnionymi w okresie republiki do nadawania obywatelstwa rzymskiego były przede wszystkim comitia plebis, czyli zgromadzenia ludowe. Czyniły to w formie ustawy, którą uprzednio musiał zaaprobować senat rzymski 6. Inne organy władzy przyznawały obywatelstwo tylko z upoważnienia zgromadzeń ludowych 7. Od około 89 roku przed Chr. comitia plebis na zasadzie delegacji czasowej zaczęły przekazywać swoje uprawnienia w sferze nadawania obywatelstwa na organy, takie jak: senat, triumwirowie i wodzowie 8. Obywatelstwo tą drogą można było nabyć w zamian za bohaterską służbę Rzymowi, ważne usługi w działalności gospodarczej czy politycznej. Rzymianie nie kwapili się do nadawania obywatelstwa rzymskiego, a tym samym do poszerzania kręgu obywateli. Sytuacja ta zmieniła się w I wieku przed Chr. z powodów politycznych. W wyniku tzw. wojny ze sprzymierzeńcami, w 89 roku przed Chr., wszyscy mieszkańcy Italii stali się obywatelami rzymskimi, których liczba wzrosła do 463 tysięcy 9. W czasie pryncypatu i dominatu obywatelstwo rzymskie nadawał cesarz. Wszyscy mieszkańcy Imperium stali się obywatelami rzymskimi na mocy ustawy cesarza Karakalli Constitutio Antoniana z 212 roku. Głównym motywem 4 W. B o j a r s k i, Prawo rzymskie, Toruń 1999, s K o l a ń c z y k, Prawo rzymskie, s M. Z a b ł o c k a, Nadawanie obywatelstwa rzymskiego, Prawo Kanoniczne 36 (1993), nr 1-2, s Por. tamże. 8 Jak podaje Zabłocka (tamże, s. 217), nie istnieją żadne źródła świadczące o sytuacji nadania obywatelstwa rzymskiego przez senat rzymski, choć takie przypadki prawdopodobnie zdarzały się. Ciekawą kwestią, którą porusza autorka, jest sposób nadawania obywatelstwa przez wodzów rzymskich, zwany virtutis ergo. W celu wywołania w żołnierzach męstwa, wódz Mariusz uczynił obywatelami rzymskimi tych spośród nich, którzy na to zasłużyli. Nadania tego typu zostały dokonane w I wieku przed Chr. na mocy ustaw Lex Iulia z 90 roku oraz Lex Calpurnia de civitate sociorum z 89 roku. Z tego przywileju korzystali także Pompejusz Strabo, Sulla, Metellus Pius, Pomponiusz oraz Cezar. W okresie cesarstwa uprawnienie nadawania obywatelstwa tą drogą przejęli cezarowie, z tą różnicą, że do podjęcia takiej decyzji nie potrzebowali już upoważnienia ustawowego. Jeżeli chodzi o triumwirów, czyli urzędników, ich rola w nadawaniu obywatelstwa rzymskiego ujawniła się przy zakładaniu colonia Romana. Kolonie rzymskie, pełniące początkowo funkcje obronne, z czasem stały się źródłem uzyskiwania ziemi przez biedaków, niemogących pozwolić sobie na kupno działki w Italii. Od około 100 roku zaczęto zakładać także kolonie dla weteranów. 9 Szerzej zob. tamże.

4 6 KS. WIESŁAW KRAIŃSKI tej decyzji były prawdopodobnie względy finansowe. Zwiększając liczbę obywateli rzymskich, cesarz zwiększył tym samym wpływy z podatków. Edykt Karakalli zakończył także proces romanizacji i przemiany państwa-miasta Rzymu w jednolitą monarchię 10. WYZWOLENIE W prawie rzymskim wygaśnięcie niewoli następowało poprzez dobrowolny akt woli właściciela (manumissio) lub przez przepis prawny. Ius civile przewidywało kilka rodzajów wyzwolenia spod władzy właściciela 11. Pierwszym z nich był manumissio vindicta, polegający na dokonaniu wyzwolenia przed organem władzy państwowej i za jego aprobatą. Manumissio censu oznaczało wyzwolenie poprzez wpisanie niewolnika na listę obywateli w czasie spisu cenzorskiego, na polecenie lub za zgodą właściciela. Manumissio testamento było nadaniem wolności w drodze testamentu 12. Na początku IV wieku pojawiła się także nowa forma wyzwolenia, tzw. manumissio in ecclesia, nadanie wolności przed biskupem i gminą wyznaniową. Kolejne sposoby wyzwolenia przewidywało prawo pretorskie 13. Należało do nich manumissio inter amicos (wyzwolenie wobec przyjaciół świadków), manumissio per epistulam (w liście skierowanym do niewolnika) oraz manumissio per convivio adhibitionem (wyzwolenie w czasie uczty) 14. Status wyzwolonych przez powyższe sposoby był bardzo niepewny i z tego powodu podlegali oni ochronie pretorskiej. Wyzwoleniec (libertus, libertinus) w wyniku aktu wyzwolenia nabywał wolność (status libertatis), obywatelstwo (status civitatis), ale tylko wówczas, jeśli został wyzwolony przez obywatela rzymskiego według formy nakazanej przez ius civile oraz status rodzinny (status familiae). Wyzwoleniec objęty był prawem patronatu, polegającym na pozostawaniu w stosunku zależności od dawnego właściciela. W rzeczywistości ius patronatus było kontynuacją stosunku niewolniczego w zła- 10 Por. tamże, s B o j a r s k i, Prawo rzymskie, s ; K o l a ń c z y k, Prawo rzymskie, s Jak podaje Kolańczyk (Prawo rzymskie, s ), najkorzystniejszym dla niewolnika wyzwoleniem w drodze testamentu było wyzwolenie bezpośrednie, ponieważ obowiązki wyzwoleńca ograniczały się wówczas tylko do oddawania czci zmarłemu panu. Poza tym na wyzwoleńców testamentowych nakładano wiele ograniczeń wobec spadkobierców zmarłego. 13 B o j a r s k i, Prawo rzymskie, s. 88; K o l a ń c z y k, Prawo rzymskie, s Wyzwoleni poprzez prawo pretorskie według prawa cywilnego nadal byli niewolnikami. Dopiero Lex Iunia Norbana z 19 roku określała ich status, według którego mogli żyć jak wolni, ale po ich śmierci majątek wracał do właściciela. Kategorię Latynów juniańskich (od nazwy Lex Iunia) zniósł dopiero Justynian. Szerzej por. B o j a r s k i, Prawo rzymskie, s. 88 oraz K o l a ń - c z y k, Prawo rzymskie, s. 190.

5 OBYWATELSTWO RZYMSKIE PAWŁA APOSTOŁA 7 godzonej formie 15. Prawo to nie dotyczyło jednak dzieci wyzwoleńca, te bowiem były już traktowane jako ingenui, czyli wolni z urodzenia. Niekorzystne następstwa wynikające z prawa patronatu mogły zostać cofnięte tylko w drodze przywilejów cesarskich: ius aureorum anulorum (prawo to zbliżało stanowisko wyzwoleńca do wolnourodzonych) oraz natalium restitutio (przywilej ten zrównywał sytuację wyzwoleńca ze stanowiskiem wolnourodzonych) 16. Praktykę wyzwalania znacznie ograniczył August na podstawie Lex Fufia Caninia z 2 roku po Chr. i Lex Aelia Sentia z 4 roku 17. II. PRAWNO-HISTORYCZNA SYTUACJA TARSU JAKO STOLICY RZYMSKIEJ PROWINCJI CYLICJA Ja jestem... Żydem z Tarsu w Cylicji, obywatelem znacznego miasta (Dz 21,39) Według legendy Tars powstał w miejscu, gdzie mitologiczny Pegaz zranił się w kopyto. W rzeczywistości historia leżącego nad rzeką Kydnos Tarsu zaczyna się w epoce Hetytów (po 1200 roku przed Chr.) 18. Tars był głównym miastem krainy o nazwie Cylicja, leżącej w południowo-wschodniej części Azji Mniejszej 19. Miasto leżało blisko ważnego szlaku handlowego, zwanego Wrotami Cylickimi (Porta Ciliciae). Jedna ze starszych istniejących informacji o Tarsie znajduje się na czarnym obelisku Salmanassara III, którego pochodzenie określa się na IX wiek przed Chr. Tars pojawia się również w pochodzących z IV wieku pismach Ksenofonta, w których opisywany jest jako bogate i wielkie miasto, gdzie znajdował się pałac króla Cylicjan Syenezisa 20. Po podbojach Aleksandra Wielkiego, miasto początkowo pozostawało we władzy Ptolemeuszy. Około 200 roku miasto przeszło pod pano- 15 K o l a ń c z y k, Prawo rzymskie, s Tamże, s Lex Fufia Caninia wprowadziła ograniczenia stosowanych na dużą skalę wyzwoleń testamentowch. Lex Aelia Sentia ograniczała praktykę wyzwoleń pod względem ich merytoryczności. Wyzwalający musiał mieć co najmniej 20 lat, wyzwolony 30 lat. Tylko z powodu słusznej przyczyny można było odstąpić od kryterium wieku. Badaniem słusznych przyczyn zajmowała się specjalna komisja, złożona z pięciu senatorów i pięciu ekwitów. 18 Por. J. G n i l k a, Paweł z Tarsu, Kraków 2001, s Cylicja słynęła z urodzajnych gleb i tkactwa. Nazwa tej krainy pochodzi od grubego materiału uzyskiwanego z włosia kóz (gr., łac. cilicium). 20 K s e n o f o n t, Wyprawa Cyrusa, przekł. z greki W. Madyda, Warszawa 2003, s. 28.

6 8 KS. WIESŁAW KRAIŃSKI wanie Seleucydów i za Antiocha IV Epifanesa zostało poddane silnej hellenizacji, która wypierała wpływy orientalne pozostałe po panowaniu perskim 21. Po 133 roku, wskutek ekspansji terytorialnej, Azja Mniejsza znalazła się pod władzą Rzymu. W roku przed Chr. Pompejusz przeprowadził w Azji Mniejszej reformę administracyjną. W jej wyniku Cylicja powiększyła się o nowe terytoria 22, a Tars stał się stolicą prowincji. Cylicja, jak większość urodzajnych i żyznych prowincji o tradycjach rolniczych, była bezwzględnie wyzyskiwana przez Rzym. Kiedy prokonsul Marek Cycero został w 51 roku namiestnikiem Cylicji, zastał ją zrujnowaną i wyniszczoną prawie na wieki 23. Położone na prowincji miasta rzymskie całkowicie podlegały władzy Rzymu. Zależność ta mogła być ograniczona przez nadanie specjalnego przywileju. Najniżej wśród hierarchii miast uprzywilejowanych 24 znajdowały się tzw. civitate vectigales vel stipendiariae, czyli miasta, które płaciły podatki i posługiwały się własnym prawem. Dalej wyróżniano tzw. civitates sine foedere immunes et liberae, czyli miasta zwolnione od składania wszelkich danin, posługujące się własnym prawem, mające prawo bicia monety, prowadzenia swobodnego handlu i skazywania na banicję. Najwyżej w hierarchii stały civitates foederatae, czyli miasta zależne od Rzymu wyłącznie w polityce zagranicznej. Przykładem takiego miasta były Ateny. Tars należał do kategorii civitates sine foedere immunes et liberae, a więc posiadał szereg przywilejów. Status wolnego miasta (civitas libera) nadał Tarsowi Marek Antoniusz w 42 roku przed Chr. Podczas wojny domowej między triumwirami Oktawianem, Markiem Antoniuszem a Lepidusem, Tars opowiedział się za przyszłym cezarem. W 27 roku Cylicja została oddana pod zarząd Legati Augusti pro praetore 25. Tars był znanym w Azji Mniejszej ośrodkiem kultury. Strabon pisze 26, że działające w mieście szkoły retoryki i filozofii poziomem edukacji przewyższały słynne uczelnie w Atenach i Aleksandrii. W mieście działali nauczyciele szkoły stoickiej i platońskiej, tacy jak Nestor (nauczający w początkach naszej ery) czy Atenodor z Kany, filozof stoicki i osobisty nauczyciel oraz przyjaciel Augusta. 21 Por. G n i l k a, Paweł z Tarsu, s. 26. Zob. także E. D ą b r o w s k i, Dzieje Pawła z Tarsu, Warszawa 1953, s Z. K u b i a k, Dzieje Greków i Rzymian, Warszawa 2003, s ; D ą b r o w s k i, Dzieje Pawła z Tarsu, s M. J a c z y n o w s k a, A. M ą c z a k o w a, W. T y l o c h, Historia starożytna, Warszawa 1969, s Jak dalej podają autorzy, prowincje wschodnie, które stały w momencie podboju rzymskiego na bardzo wysokim poziomie rozwoju gospodarczego, były szczególnie wyzyskiwane w okresie republiki. Dopiero pryncypat przyczynił się do ponownego wzrostu świetności ekonomicznej tych regionów (tamże, s. 341). 24 Por. D ą b r o w s k i, Dzieje Pawła z Tarsu, s D ą b r o w s k i, Dzieje Pawła z Tarsu, s S t r a b o n, Geographica hypomnemata, Zob. także D ą b r o w s k i, Dzieje Pawła z Tarsu, s. 55.

7 OBYWATELSTWO RZYMSKIE PAWŁA APOSTOŁA 9 STATUS PRAWNY DIASPORY W TARSIE Tars zamieszkiwany był przez liczną zhellenizowaną diasporę żydowską 27. W 171 roku Antioch IV Epifanes założył w mieście kolonię żydowską, a Żydom w całej Cylicji nadał szczególne przywileje: prawa obywatelskie danego miasta i możliwość współrządzenia w nich 28. Jak podaje za Filonem E. Schürer 29, w czasach Chrystusa Cylicja zamieszkiwana była przez znaczną liczbę Żydów, którzy zachowywali swoje prawa i kult religijny. Władza publiczna danego miasta uznawała, mówiąc językiem współczesnym, podmiotowość prawną społeczności żydowskiej. Podmiotowość ta przejawiała się w trzech głównych sferach: religijnej (kultycznej), podatkowej i jurysdykcyjnej 30. Prawo przestrzegania własnego kultu religijnego podkreślone jest zwłaszcza w źródłach pochodzących z czasów Cezara 31. Autonomia diaspory żydowskiej mogła z łatwością powodować konflikty między statusem Żydów a innymi mieszkańcami miast, dlatego całkowite zachowanie wolności religijnej mogło być zagwarantowane przez władze rzymskie tylko wówczas, gdy nie prowadziło do napięć. Przynależność do diaspory umożliwiała Żydom wywiązywanie się z nakazanego przez prawo obowiązku płacenia podatków na świątynię w Jerozolimie. Jednakże znaczną przeszkodę stanowił w tym przypadku przepływ denarów przez prowincje (były one konfiskowane). Żydzi podlegali także własnej jurysdykcji. Przykładowo Paweł otrzymał od Sanhedrynu władzę do aresztowania Żyda, który nawrócił się na chrześcijaństwo. Żydzi mieli prawo wymierzenia kary pięciokrotnej chłosty (2 Kor 11,24; Pwt 25,3). August zwolnił Żydów z obowiązku stawania przed trybunałem rzymskim w szabat. Z powodu ograniczeń wynikających z szabatu, poczyniono Żydom prawdopodobnie ustępstwa w kwestii powoływania do służby wojskowej 32. Sprawa ta stała się szczególnie gorąca w czasie konfliktu Cezara z Pompejuszem. Wówczas wielu Żydów z Azji Mniejszej, powołanych do legionów, stało się obywatelami rzymskimi w nagrodę za służbę wojskową. Na większej części obszaru prowincji Azji Mniejszej (jak i również w miastach Fenicji, Syrii oraz Grecji), imigranci żydowscy byli uważani za cudzoziemców (peregrini) i nie cieszyli się przywilejem obywatelstwa danego miasta 33. Źródła 27 Ilość Żydów zamieszkujących całą Azję Mniejszą na przełomie er hipotetycznie szacuje się na milion. Cyt. za D ą b r o w s k i, Dzieje Pawła z Tarsu, s Por. tamże. 29 E. S c h ü r e r, Storia del popolo giudaico al tempo di Gesù Cristo, Brescia 1997, s. 71, Szerzej zob. tamże, s Tamże. 32 G. B a r b a g l i o, Paolo di Tarso e le Origini Cristiane, Asissi 1989, s. 53; S c h ü r e r, Storia del popolo giudaico, s Wyjątkiem były nowo fundowane miasta, takie jak np. stolice imperium Seleucydów i Ptolemeuszy, Antiochia i Aleksandria. Możliwe, że w tych miastach Żydzi tworzyli pokolenia ( tribus), zgodnie z tradycją religijną. Jest nie do pomyślenia, że Żydzi mogli przynależeć do innych tribus miejskich (pozostających w ścisłej łączności z kultem pogańskim) niż własna diaspora. Szerzej zob. S c h ü r e r, Storia del popolo giudaico, s. 183.

8 10 KS. WIESŁAW KRAIŃSKI poświadczają jednak, że istniały w Azji Mniejszej i Syrii miasta, w których Żydzi posiadali obywatelstwo już od III wieku przed Chr. 34 Jak zostało wyżej zaznaczone, miasta prowincjonalne uzyskiwały od władz rzymskich różnorodne przywileje, wraz z którymi mieszkańcom nadawano obywatelstwo. Co istotne, posiadanie obywatelstwa danego miasta nie oznaczało jednak posiadania obywatelstwa rzymskiego. III. CIVIS ROMANUS SUM PAWEŁ OBYWATEL RZYMSKI Rzymskie obywatelstwo Pawła ściśle łączy się z terytorium, na którym się urodził. Według prawa rzymskiego, mieszkańcy prowincji byli poddanymi Rzymu i nie posiadali rzymskiego obywatelstwa. Dzieje Apostolskie podają jednak, że Paweł od urodzenia jest obywatelem rzymskim. Przede wszystkim oznacza to, że obywatelstwo musiał odziedziczyć po swoich rodzicach lub dalszych przodkach. Pojawia się tu pytanie, w jaki sposób oni je nabyli? Nowy Testament w żadnym miejscu nie wspomina szczegółów dotyczących rodziny Pawła, a tym bardziej sposobu uzyskania przez nią obywatelstwa rzymskiego. Jedynym wspomnianym krewnym Pawła jest jego siostrzeniec, co sugeruje, że Apostoł miał siostrę (Dz 23,16). Sądząc po wykształceniu Pawła, można przypuszczać, że pochodził on z dość zamożnej warstwy społecznej, ponieważ rodziców stać było na edukację. Zawód Pawła czyli wyrobnik płócien namiotowych, przypuszczalnie mógł przejść z ojca na syna (Dz 18,3) 35. Zanim spróbujemy odpowiedzieć na pytanie dotyczące sposobu nabycia obywatelstwa rzymskiego przez przodków Pawła, zwróćmy uwagę na pochodzący z III wieku przekaz św. Hieronima dotyczący Pawłowego pochodzenia. Według św. Hieronima rodzice Pawła pochodzili z Giskali w Galilei i tam żyli do czasu, aż zostali wypędzeni przez Rzymian. Jest to przekaz niepewny, ale mógłby świadczyć o tym, że rodzice lub dalsi wstępni Pawła przybyli z Palestyny do Azji Mniejszej jako niewolnicy. W wyniku wyzwolenia uzyskali obywatelstwo rzymskie, a Paweł urodził się już jako ingenus, czyli wolny z urodzenia. Hipotezę tę odrzuca jednak większość autorów 36. Innym możliwym sposobem nabycia obywatelstwa przez rodzinę Pawła mogło być nadanie go przez władzę rzymską któremuś z jego wstępnych lub grupie 34 Zob. tamże, s Por. G n i l k a, Paweł z Tarsu, s Np. D ą b r o w s k i, Dzieje Pawła z Tarsu, s. 59; G n i l k a, Paweł z Tarsu, s. 29.

9 OBYWATELSTWO RZYMSKIE PAWŁA APOSTOŁA 11 Żydów. Jak zostało wyżej wspomniane, organizujący w latach przed Chr. prowincję Cylicyjską Pompejusz mógł nadać obywatelstwo rzymskie niektórym mieszkańcom Tarsu. Jednak sądząc po zaszczycie i prestiżu, jakim było uzyskanie obywatelstwa od słynnego męża stanu, możliwe, że Paweł wspomniałby o tym. Należy też przywołać wyżej wspomniany fakt nadawania obywatelstwa rzymskiego Żydom zamieszkującym Azję Mniejszą w zamian za służbę w legionach podczas konfliktu Cezara z Pompejuszem 37. Istnieje też przypuszczenie, że rodzina Pawła mogła nabyć obywatelstwo za dużą sumę pieniędzy (Dz 22,28). O przypadkach kupna obywatelstwa rzymskiego wspomina Dio Kasjusz. Na podstawie powyższych hipotez niemożliwym jest ustalenie jedynego i niepodważalnego sposobu, przez który antenaci Pawła mogli nabyć status obywatela rzymskiego. Za wyjątkiem podważanego przez badaczy przekazu Hieronima, wszystkie przedstawione sytuacje są prawdopodobne. Według słów Pawła pewne jest jedynie to, że obywatelstwo rzymskie posiadał on od urodzenia (ingenus). Istnieją nieliczne głosy 38, że Paweł w rzeczywistości nie posiadał obywatelstwa rzymskiego. Miał mu je przypisać Łukasz na podstawie faktu pobytu Apostoła w Rzymie. Jak jednak podaje Epiktet, za bezpodstawne powoływanie się na fakt posiadania obywatelstwa rzymskiego groziła kara śmierci 39. PROCES Paweł powołuje się na fakt posiadania rzymskiego obywatelstwa w kulminacyjnym momencie sceny zatrzymania go przez Rzymian w trakcie jego konfliktu z Żydami (Dz 22,25). Czyni to przed setnikiem i przed trybunem 40, aby uniknąć biczowania (quaestio per tormenta), którego stosowanie na mocy, pochodzącej z 248 roku przed Chr., Lex Porcia było zakazane wobec obywateli rzymskich. Ten środek tortur był prawnie dozwolony w celu wymuszania zeznań tylko na niewolnikach i cudzoziemcach, i to w wyjątkowych przypadkach 41. Przywileje prawne, jakie dawało obywatelstwo rzymskie, uchroniły Pawła przed śmiercią, ponieważ trybun Klaudiusz Lizjasz zdecydował, aby przekazać więźnia namiestnikowi Feliksowi. Trybunał rzymskiego namiestnika, mającego siedzibę w Cezarei Nadmorskiej był kompetentny do sądzenia spraw obywateli rzymskich, którzy zamieszki- 37 S c h ü r e r, Storia del popolo giudaico, s G n i l k a, Paweł z Tarsu, s Cyt. za: tamże. 40 W rozmowie Pawła z trybunem dowiadujemy się, że ten drugi nabył obywatelstwo rzymskie za wielką sumę pieniędzy (Dz 22,28). W rzymskiej hierarchii społecznej jednak trybun stoi niżej niż Paweł, ponieważ on jest obywatelem od urodzenia! Por. Katolicki Komentarz Biblijny (dalej: KKB), s D ą b r o w s k i, Dzieje Pawła z Tarsu, s. 441.

10 12 KS. WIESŁAW KRAIŃSKI wali w prowincjach 42. Przed trybunałem namiestnika, rozstrzygającego sprawę Pawła, oskarżycielami byli Żydzi. Mowę oskarżycielską w ich imieniu wygłosił retor Tertullos, znawca prawa rzymskiego (orator forensis), którego znajomość w procesach mieszanych tego typu była niezbędna 43. W ustnym akcie oskarżenia zarzucił on Pawłowi przestępstwa apostazji, agitacji i zbezczeszczenia Świątyni przez wprowadzenie na jej teren poganina 44. Sankcją za każde z tych przestępstw była kara śmierci. Rzymski trybunał był jedyną kompetentną władzą do sądzenia zagrożonych najsurowszą karą przestępstw obywateli rzymskich. Po dwóch latach więzienia Pawła namiestnikiem został Porcjusz Festus. Długi okres wyczekiwania na proces przez Pawła, jako podlegającego szczególnej ochronie prawnej obywatela rzymskiego, wydaje się nieprawdopodobny. Jak jednak zauważyli badacze, rzymska legislatura nie znała żadnego środka prawnego pozwalającego zmusić trybunał namiestnika do szybszego zakończenia sprawy 45. Przed trybunałem nowego namiestnika, wobec niemogących mu niczego udowodnić Żydów, Paweł odwołał się do cesarza 46, aby ten rozsądził jego sprawę w Rzymie (Dz 25,11-12). Wobec apelacji do cesarza, lokalny trybunał utracił swoją właściwość. Jak podaje Katolicki Komentarz Biblijny 47, nie są znane podstawy prawne tego odwołania. W prawie rzymskim istniały dwie formy odwołania: appellatio oraz provocatio. Pierwsza z nich oznaczała możliwość zwrócenia się do wyższego trybunału z prośbą o ponowne zbadanie sprawy i była stosowana w przypadku wydania wyroku skazującego oskarżonego 48. Druga forma odwołania, pochodząca z czasów republiki, umożliwiała oskarżonemu przekazanie jego sprawy do trybunału cesarskiego w Rzymie przed wydaniem wyroku. Przypuszczalnie Paweł powołał się na tę drugą instytucję, ponieważ nie mógłby skorzystać z prawa apelacji, gdyby zapadł wyrok skazujący go na śmierć 49. Po długim uwięzieniu, ostateczną instancją, przed którą miała się rozstrzygnąć sprawa Pawła, stał się sam cezar. Paweł pod eskortą setnika cesarskiej kohorty udał się do Rzymu (Dz 27,1). Po dotarciu do stolicy Imperium pozwolono Pawłowi mieszkać prywatnie razem z żołnierzem, który go pilnował (Dz 28,16). Fragment ten oznacza, że Paweł przebywał w areszcie domowym pod stałym nadzorem żołnierza (custodia carceris). Cezar wykonywał swoją jurysdykcję za pośrednictwem prefekta pretorian, którym w czasie więzienia Pawła w Rzymie (51-62) był Afranius Burrus, prawdopodobne jest więc, że Paweł znajdował się pod strażą jego samego lub podległego mu 42 G n i l k a, Paweł z Tarsu, s D ą b r o w s k i, Dzieje Pawła z Tarsu, s Tamże, s. 453; G n i l k a, Paweł z Tarsu, s G n i l k a, Paweł z Tarsu, s Instytucja caesarem appello w greckim tekście Dz 25,11 sformułowana jest słowami Καισαρα επικαλουμαι. 47 K K B, s G n i l k a, Paweł z Tarsu, s Tamże.

11 OBYWATELSTWO RZYMSKIE PAWŁA APOSTOŁA 13 żołnierza 50. Ponieważ Paweł był obywatelem rzymskim, został skazany na karę śmierci przez ścięcie mieczem, nie zaś przez ukrzyżowanie, które było hańbiącym sposobem uśmiercania. ZAKOŃCZENIE W grecko-rzymskim świecie przełomu er posiadanie podwójnego obywatelstwa nie było zjawiskiem rzadkim. Wielu mieszkańców prowincji rzymskich było wówczas obywatelami rzymskimi. Początkowo prawo rzymskie było bardzo restrykcyjne, jeżeli chodzi o możliwość nabywania obywatelstwa. W miarę upływu czasu i zmian sytuacji polityczno-gospodarczej, zwłaszcza wielkiej ekspansji terytorialnej Rzymu, zasady nabywania obywatelstwa rzymskiego, mówiąc językiem współczesnym, ulegały pewnej liberalizacji. Modyfikacja zasad nabywania obywatelstwa rzymskiego często stanowiła dla władz rzymskich instrument służący osiąganiu zamierzonych celów politycznych, gospodarczych czy militarnych. Powiększająca się liczba obywateli rzymskich znacznie osłabiła panującą w świecie antycznym zasadę personalności prawa, co z kolei przyczyniło się do wyodrębnienia nowej gałęzi prawa, ius gentium 51. Święty Paweł, posiadający rzymskie obywatelstwo Żyd, mieszkaniec stolicy rzymskiej prowincji, zanurzonej kulturowo w greckim świecie, nie był zapewne jedyną postacią o tak barwnym statusie cywilnym. Posiadanie przez Pawła obywatelstwa rzymskiego nie jest rzeczą nadzwyczajną, ponieważ wielu mieszkańców prowincji rzymskich cieszyło się wtedy przywilejami związanymi ze statusem obywatela rzymskiego. Natomiast nie da się ustalić, w jaki sposób żydowska rodzina z rzymskiej prowincji mogła uzyskać tak wysoki status. Rezultatem historycznej rekonstrukcji tego problemu są tylko hipotezy. Jak podaje E. Schürer 52, niemożliwe jest dojście do tego, w jaki sposób żyjący w rzymskich prowincjach Azji Mniejszej Żydzi uzyskali status obywateli rzymskich. W świetle Pisma Świętego pewne jest jedynie to, że Paweł od urodzenia był obywatelem rzymskim (ingenus), dzięki czemu będąc oskarżonym o przestępstwo zagrożone karą śmierci, mógł wnieść apelację bezpośrednio do trybunału cesarskiego w Rzymie. Brak w Biblii bliższych informacji na temat źródła pochodzenia obywatelstwa rzymskiego w rodzinie Pawła może kierować uwagę badacza także ku teologicznemu aspektowi rzymskiego obywatelstwa św. Pawła. To dzięki niemu bowiem Paweł dotarł do Rzymu, stolicy ówczesnego świata. Przekroczył granice wytyczone przez judaizm i wyszedł samotnie ku pogańskim mrokom. 50 Tamże, s W. W o ł o d k i e w i c z, M. Z a b ł o c k a, Prawo rzymskie. Instytucje, Warszawa 1996, s S c h ü r e r, Storia del popolo giudaico, s. 192.

12 14 KS. WIESŁAW KRAIŃSKI Słowa kluczowe: obywatelstwo rzymskie, św. Paweł CITTADINANZA ROMANA DI PAOLO APOSTOLO Sommario Paolo Giudeo, nacque nell ellenistica capitale della provincia romana: la Cilicia. Era un personaggio stupendo che viveva in un ambiente composto da grandi culture, cioè: giudaica, greca, e latina. Dal punto di vista storico e giuridico è molto interessane la questione della sua cittadinanza romana. La Sacra Scrittura afferma soltanto, con certezza, che Paolo era in possesso della cittadinanza romana dalla nascita (ingenus), talché potrebbe avere ereditato la cittadinanza dai genitori oppure altri antenati. Esistono solo ipotesi su come loro fossero riusciti a ottenere il diritto alla cittadinanza romana. Tarso, il luogo dove Paolo apostolo è nato, era una città di stato libero (civitas libera) ed i suoi abitanti godevano di certi diritti, privilegi, ivi compreso il diritto di cittadinanza della città. Impossibile è rispondere precisamente come Giudei nelle province romane fossero riusciti ad ottenere il diritto alla cittadinanza romana. Probabilmente molti Giudei godevano di tale cittadinanza per il fatto di essere discendenti di liberi oppure per meriti speciali nei riguardi del potere romano, per esempio: servizio nella legione militare o attraverso il pagamento di una importante somma di denaro. La cittadinanza romana di Paolo apostolo non è una questione eccezionale, poiché nell espansione territoriale il cambiamento dei rapporti politici ed economici consentiva al potere romano di elargire ad un certo numero di individui lo stato di cittadino romano. Parole chiavi: cittadinanza romana, San Paolo

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO Źródło: http://msw.gov.pl Wygenerowano: Czwartek, 15 października 2015, 15:50 SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO REGULACJA PRAWNA Zagadnienia nabycia obywatelstwa polskiego i jego utraty reguluje ustawa

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8 Od autorów....................................... 8 I. Wprowadzenie do historii 1. Dzieje historia historiografia...................... 12 Czym jest historia?............................... 12 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dotycząca zakresu i sposobu uzyskania osobowości pranej przez instytucje kościelne na podstawie prawa polskiego (art. 4 ust.

Instrukcja dotycząca zakresu i sposobu uzyskania osobowości pranej przez instytucje kościelne na podstawie prawa polskiego (art. 4 ust. Instrukcja dotycząca zakresu i sposobu uzyskania osobowości pranej przez instytucje kościelne na podstawie prawa polskiego (art. 4 ust. 3 Konkordatu) 1. W związku z wejściem w życie Konkordatu między Stolicą

Bardziej szczegółowo

Konstytucja wk r. Prezydent cd

Konstytucja wk r. Prezydent cd Konstytucja wk 8 10.05.2009r. Prezydent cd Prezydent RP pełni funkcję arbitra. Przyjęcie tej koncepcji oznacza, że w przypadku zakłócenia wzajemnych stosunków między rządem a Sejmem, Prezydent powinien

Bardziej szczegółowo

Od autora... 9. Mezopotamia kolebka cywilizacji... 19 Fenicjanie àcznicy mi dzy Bliskim Wschodem a Êwiatem Êródziemnomorskim... 21 Egipt...

Od autora... 9. Mezopotamia kolebka cywilizacji... 19 Fenicjanie àcznicy mi dzy Bliskim Wschodem a Êwiatem Êródziemnomorskim... 21 Egipt... Spis treêci Od autora... 9 Wprowadzenie Poj cie cywilizacji klasycznej... 11 èród a poznania cywilizacji klasycznej... 11 Ramy czasowe cywilizacji klasycznej... 14 Âwiat Êródziemnomorski... 15 I. Kr gi

Bardziej szczegółowo

Instytut Historii Historia Specjalność SYLABUS HISTORIA KULTURY GRECKO-RZYMSKIEJ

Instytut Historii Historia Specjalność SYLABUS HISTORIA KULTURY GRECKO-RZYMSKIEJ Instytut Historii Historia Specjalność SYLABUS Przedmiot HISTORIA KULTURY GRECKO-RZYMSKIEJ Prowadzący Dr Leonard Owczarek Forma zajęć konwersatorium Rok studiów I rok studiów II stopnia 2011/2012 (semestr

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

Niestety, nie wszystkie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podatku od spadków i darowizn, a właściwie większość - nie ma.

Niestety, nie wszystkie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podatku od spadków i darowizn, a właściwie większość - nie ma. Niestety, nie wszystkie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podatku od spadków i darowizn, a właściwie większość - nie ma. W ostatnich latach z powodu migracji ludności obywatele

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji

USTAWA z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1118 USTAWA z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji Uznając, że powinnością Państwa Polskiego jest umożliwienie repatriacji Polakom, którzy pozostali na Wschodzie, a zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ. Co to jest zezwolenie na osiedlenie się. Jakie prawa daje zezwolenie na osiedlenie się

ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ. Co to jest zezwolenie na osiedlenie się. Jakie prawa daje zezwolenie na osiedlenie się ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ Co to jest zezwolenie na osiedlenie się Cudzoziemiec spełniający warunki określone w ustawie o cudzoziemcach może ubiegać się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się. Zezwolenia

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska

POSTANOWIENIE. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska Sygn. akt V CSK 12/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 listopada 2014 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze.

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. 1. Komu przysługuje prawo tworzenia. Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje: obywatelom polskim, mającym pełną zdolność do czynności prawnych, którzy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów. Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Terminologia

Spis treści. Wykaz skrótów. Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Terminologia Spis treści Wykaz skrótów 13 Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Terminologia 15 15 22 ROZDZIAŁ I. Granice swobody testowania 2. Część obowiązkowa spadku 2.1. Dzieci prawe, dzieci uprawnione i przysposobione 2.2.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

C 326/266 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 26.10.2012. PROTOKÓŁ (nr 7) W SPRAWIE PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW UNII EUROPEJSKIEJ

C 326/266 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 26.10.2012. PROTOKÓŁ (nr 7) W SPRAWIE PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW UNII EUROPEJSKIEJ C 326/266 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 26.10.2012 PROTOKÓŁ (nr 7) W SPRAWIE PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW UNII EUROPEJSKIEJ WYSOKIE UMAWIAJĄCE SIĘ STRONY, MAJĄC NA UWADZE, że zgodnie z artykułem 343

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich. Ryszard CZERNIAWSKI RPO-742891-VII-720/13/KG/MMa

RZECZPOSPOLITA POLSKA Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich. Ryszard CZERNIAWSKI RPO-742891-VII-720/13/KG/MMa RZECZPOSPOLITA POLSKA Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Ryszard CZERNIAWSKI RPO-742891-VII-720/13/KG/MMa 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Tadeusz Sławecki

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 28.6.2013 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 1385/2012, którą złożył Dieter Werthenbach (Holandia) w sprawie opodatkowania jego niemieckiej renty inwalidzkiej

Bardziej szczegółowo

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku Informacje ogólne Spadek Spadek stanowią prawa i obowiązki majątkowe zmarłego. Natomiast do spadku nie naleŝą te prawa i obowiązki zmarłego, które były ściśle związane

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ODSYŁAJĄCE W KONKORDATACH Z HISZPANIĄ IZ POLSKĄ

KLAUZULE ODSYŁAJĄCE W KONKORDATACH Z HISZPANIĄ IZ POLSKĄ Bogusław Trzeciak SJ KLAUZULE ODSYŁAJĄCE W KONKORDATACH Z HISZPANIĄ IZ POLSKĄ LUBLIN TOWARZYSTWO NAUKOWE KUL KATOLICKI UNIWERSYTET LUBELSKI JANA PAWŁA II SPIS TREŚCI Wstęp ROZDZIAŁ I Pojęcie Konkordatu

Bardziej szczegółowo

Po co i jak założyć stowarzyszenie lub fundację Grzegorz Lech Adam Prus

Po co i jak założyć stowarzyszenie lub fundację Grzegorz Lech Adam Prus Po co i jak założyć stowarzyszenie lub fundację Grzegorz Lech Adam Prus Kraków, 31 marca 2012r. Dyrektor wczoraj Dyrektor dziś Dyrektor w sieci Po co szkole organizacja pozarządowa: - Szkoła jako jednostka

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XIII XV XIX Rozdział I. Władza rodzicielska A. Komentarz tezowy... 3 Kodeks rodzinny i opiekuńczy.... 3 Tytuł II. Pokrewieństwo i powinowactwo... 3 Dział

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

Przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego w polskim prawie spadkowym

Przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego w polskim prawie spadkowym Katarzyna Marchocka Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Warszawski Przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego w polskim prawie spadkowym Osoba fizyczna myśląc nad wyborem swojego potencjalnego

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Tomasz Artymiuk SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Tomasz Artymiuk SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca) Sygn. akt III KO 112/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 kwietnia 2013 r. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Tomasz Artymiuk SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy Załącznik nr 1 do uchwały nr 21 Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy 1. Ułatwianie Definicja rozpoczęcia prowadzenia działalności

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk Sygn. akt I CSK 596/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 czerwca 2015 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Obywatelstwo polskie. Informacja dla cudzoziemców

Obywatelstwo polskie. Informacja dla cudzoziemców Obywatelstwo polskie Informacja dla cudzoziemców Polskie prawo przewiduje możliwość uzyskania polskiego przez cudzoziemców, którzy od dłuższego czasu mieszkają na terytorium Polski i spełniają określone

Bardziej szczegółowo

FISZKA III POSZCZEGÓLNE UMOWY MAJĄTKOWE MAŁŻEŃSKIE I ICH USTALENIA

FISZKA III POSZCZEGÓLNE UMOWY MAJĄTKOWE MAŁŻEŃSKIE I ICH USTALENIA FISZKA III POSZCZEGÓLNE UMOWY MAJĄTKOWE MAŁŻEŃSKIE I ICH USTALENIA Obowiązujące zasady dotyczą wszystkich niezależnie od wybranego małżeńskiego ustroju majątkowego i niezależnie od daty zawarcia związku

Bardziej szczegółowo

Pan Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji WARSZAWA

Pan Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji WARSZAWA RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-638794-XVIII/10/GK 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wprowadzenie ROZDZIAŁ I. Rozwój historyczny i funkcje dziedziczenia ROZDZIAŁ II. Konstytucyjne założenia dziedziczenia

Spis treści Wykaz skrótów Wprowadzenie ROZDZIAŁ I. Rozwój historyczny i funkcje dziedziczenia ROZDZIAŁ II. Konstytucyjne założenia dziedziczenia Wykaz skrótów......................................... 13 Wprowadzenie.......................................... 21 ROZDZIAŁ I. Rozwój historyczny i funkcje dziedziczenia............... 25 1. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Wykonywanie zadań własnych przez jednostki samorządu terytorialnego a obowiązek stosowania ustawy - Prawo zamówień publicznych

Wykonywanie zadań własnych przez jednostki samorządu terytorialnego a obowiązek stosowania ustawy - Prawo zamówień publicznych Wykonywanie zadań własnych przez jednostki samorządu terytorialnego a obowiązek stosowania ustawy - Prawo zamówień publicznych 1. Samorząd gminny w Polsce przy wykonywaniu swoich zadań ma możliwość korzystania

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie zaświadczenia o wysokości zobowiązań spadkodawcy

Wniosek o wydanie zaświadczenia o wysokości zobowiązań spadkodawcy Wniosek o wydanie zaświadczenia o wysokości zobowiązań spadkodawcy Informacje ogólne Kiedy po zaświadczenie Przyjmując spadek, musimy liczyć się z tym, że nie zawsze będzie to dla nas korzystne. Czasami

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Greenpeace Polska

Statut Fundacji Greenpeace Polska Statut Fundacji Greenpeace Polska I. Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja Greenpeace Polska, zwana dalej: Fundacją została ustanowiona przez zagraniczną osobę prawną - Greenpeace in Zentral- und Osteuropa

Bardziej szczegółowo

Narodziny monarchii stanowej

Narodziny monarchii stanowej Narodziny monarchii stanowej 1. Przemiany społeczne Mimo władzy patrymonialne władca musiał liczyć się z możnymi Umowy lenne wiążą króla (seniora) z jego wasalami Wzajemna zależność i obowiązki X/XI w.

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki człowieka

Prawa i obowiązki człowieka Prawa i obowiązki człowieka Prawa oraz wolności obywatelskie zgodnie z polską konstytucją Zgodnie z naszą konstytucją wyróżniamy trzy grupy praw i wolności obywatelskich. Są to: Prawa i wolności osobiste

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych Dz.U.2015.258 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych (Dz. U. z dnia 25 lutego 2015 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Konwersatorium prawo administracyjne mgr Agata Klorek semestr zimowy 2010/2011. Zajęcia nr 2. Obywatelstwo polskie

Konwersatorium prawo administracyjne mgr Agata Klorek semestr zimowy 2010/2011. Zajęcia nr 2. Obywatelstwo polskie Zajęcia nr 2 Obywatelstwo polskie Proszę zapoznać się z: Wyrok z dnia 13 lutego 1997 r. Naczelny Sąd Administracyjny (do 2003.12.31) w Warszawie V SA 246/ 1996. Kazus 1 Natalii, obywatelce polskiej oraz

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Marta Romańska

UCHWAŁA. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Marta Romańska Sygn. akt III CZP 76/11 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 25 listopada 2011 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Marta Romańska w sprawie z wniosku Banku

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 8 grudnia 2000 r. II UKN 127/00

Wyrok z dnia 8 grudnia 2000 r. II UKN 127/00 Wyrok z dnia 8 grudnia 2000 r. II UKN 127/00 Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego dla ustalenia, czy osoba nie posiadająca karty repatriacyjnej

Bardziej szczegółowo

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny został nareszcie oceniony i osądzony w kategoriach prawno konstytucyjnych przez kompetentny organ

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA Warszawa, dnia 20 lipca 2015 r. ZPOW-503-20/15 INFORMACJA o zasadach i sposobie zgłaszania list kandydatów na posłów w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych

Bardziej szczegółowo

Ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców

Ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców A. Komentarz Ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców z dnia 24 marca 1920 r. (Dz.U. Nr 31, poz. 178) Tekst jednolity z dnia 19 lipca 2004 r. (Dz.U. Nr 167, poz. 1758) (zm.: Dz.U. 2005, Nr 94,

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I UK 437/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 23 maja 2012 r. SSN Roman Kuczyński (przewodniczący) SSN Małgorzata Gersdorf SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 13 GRUDNIA 2000 R. II KKN 199/98

WYROK Z DNIA 13 GRUDNIA 2000 R. II KKN 199/98 WYROK Z DNIA 13 GRUDNIA 2000 R. II KKN 199/98 Jeżeli sąd przyjmuje, że popełniono przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego, to niezależnie od rodzaju skargi i wyrażonej w niej prawnej oceny czynu,

Bardziej szczegółowo

Podatek od spadków i darowizn

Podatek od spadków i darowizn Stanisław Bogucki, Arkadiusz Cudak, Piotr Pietrasz, Wojciech Stachurski, Krzysztof Winiarski, Aleksandra Wrzesińska-Nowacka Podatek od spadków i darowizn Komentarz Stan prawny: 1 września 2015 r. (Ustawa

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-656907-V/10/TS 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Naczelny Sąd Administracyjny Izba Ogólnoadministracyjna

Bardziej szczegółowo

Św. Łukasz Historia Łukasz Ewangelista, wierny towarzysz i współpracownik Pawła Apostoła, któremu towarzyszyłw wielu podróżach misyjnych. Według tradycji wczesnochrześcijańskiej jest autorem trzeciej

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia Wrotkarskiego HABUNGO. Rozdział I Postanowienia ogólne

Statut Stowarzyszenia Wrotkarskiego HABUNGO. Rozdział I Postanowienia ogólne Art. 1. Statut Stowarzyszenia Wrotkarskiego HABUNGO Rozdział I Postanowienia ogólne Stowarzyszenie Wrotkarskie HABUNGO, zwane dalej Stowarzyszeniem działa na mocy ustawy o Sporcie z dnia 25 czerwca 2010r.

Bardziej szczegółowo

ID Testu: 8F98496 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Wykonaj polecenie. A. Zdefiniuj pojęcie norma prawna. 2. Wykonaj polecenia. A. Zdefiniuj pojęcie przepis prawny. B. Wskaż przykład przepisu prawnego.

Bardziej szczegółowo

DR MIECZYSŁAW DUDEK ERSKA W WARSZAWIE. Idea wolonatriatu w aspekcie historycznym

DR MIECZYSŁAW DUDEK ERSKA W WARSZAWIE. Idea wolonatriatu w aspekcie historycznym DR MIECZYSŁAW DUDEK WYŻSZA SZKOŁA A MENEDŻERSKA ERSKA W WARSZAWIE Idea wolonatriatu w aspekcie historycznym Altruizm i bezinteresowne działanie jest nieodłącznym ogniwem każdego społeczeństwa występującym

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI WSPIERANIA DIALOGU MIĘDZYKULTUROWEGO I POMOCY MIGRANTOM KOMPAS. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI WSPIERANIA DIALOGU MIĘDZYKULTUROWEGO I POMOCY MIGRANTOM KOMPAS. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI WSPIERANIA DIALOGU MIĘDZYKULTUROWEGO I POMOCY MIGRANTOM KOMPAS Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą: Fundacja Wspierania Dialogu Międzykulturowego i Pomocy Migrantom Kompas, zwana

Bardziej szczegółowo

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA I PRAHISTORIA Czas w historii. Klasyfikacja źródeł historycznych. Pradzieje ludzkości. Ocena dopuszczająca: zna pojęcia źródło historyczne, era ; zlokalizuje

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska 1)

USTAWA z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 17 października 2008 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1414. o zmianie imienia i nazwiska 1) Art. 1. Ustawa określa zasady zmiany imienia lub

Bardziej szczegółowo

PRAWO. SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak

PRAWO. SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak KREACYJNA WYRAŻANIA WOLI WYBORCÓW LEGITYMUJĄCA POWSZECHNE LOKALNE F U N K C J E W Y B O R Ó W W Y B O R Y KONTROLNA INTEGRACYJNA PONOWNE UZUPEŁNIAJĄCE

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna Norma prawna PRAWO zbiór wszystkich obowiązujących w danym państwie norm prawnych. NORMA PRAWNA reguła ustanowiona lub uznana przez państwo, która określa jak należy postępować w oznaczonych okolicznościach.

Bardziej szczegółowo

Nieważność. decyzji. administracyjnej

Nieważność. decyzji. administracyjnej Aktywni obywatele świadome społeczeństwo Nieważność decyzji administracyjnej Rzeszów 2012 1 Podkarpacki Ośrodek Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ul. Fredry 4/58 35-959 Rzeszów tel/fax (0-17) 86 20

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Poczta Polska jest państwowym przedsiębiorstwem użyteczności publicznej powołanym na mocy ustawy z dnia 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej Poczta

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dokument podpisany przez Krzysztof Madej Data: 2016.12.30 19:28:47 CET DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 grudnia 2016 r. Poz. 2274 rozporządzenie Ministra spraw wewnętrznych i

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ (nr 7) W SPRAWIE PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW UNII EUROPEJSKIEJ ROZDZIAŁ I MIENIE, FUNDUSZE, AKTYWA I OPERACJE UNII EUROPEJSKIEJ.

PROTOKÓŁ (nr 7) W SPRAWIE PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW UNII EUROPEJSKIEJ ROZDZIAŁ I MIENIE, FUNDUSZE, AKTYWA I OPERACJE UNII EUROPEJSKIEJ. C 115/266 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 9.5.2008 PROTOKÓŁ (nr 7) W SPRAWIE PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW UNII EUROPEJSKIEJ WYSOKIE UMAWIAJĄCE SIĘ STRONY, MAJĄC NA UWADZE, że zgodnie z artykułem 343

Bardziej szczegółowo

Karolina Milczarek Kl. 3 TL

Karolina Milczarek Kl. 3 TL Karolina Milczarek Kl. 3 TL Paweł z Tarsu, Paweł Apostoł, Szaweł, Saul, Szaul, (ur. ok. 5-10 w Tarsie w Cylicji, zm. 64-67 w Rzymie) Żyd z Tarsu, święty chrześcijański, zwany Apostołem Narodów. Święty

Bardziej szczegółowo

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173.

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173. Dz.U.97.78.483 FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII SĄDY I TRYBUNAŁY Art. 173. Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezaleŝną

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Petycji 2009 26.09.2008 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Dotyczy: Petycji 0391/2005, którą złożyła Penelope Mountzourea-Panagiotou (Grecja), z 8 podpisami, w sprawie domniemanej dyskryminacji

Bardziej szczegółowo

STATUT MAŁOPOLSKIEJ FUNDACJI PIŁKARSKIEJ. Postanowienia ogólne

STATUT MAŁOPOLSKIEJ FUNDACJI PIŁKARSKIEJ. Postanowienia ogólne STATUT MAŁOPOLSKIEJ FUNDACJI PIŁKARSKIEJ Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Małopolska Fundacja Piłkarska, zwana dalej Fundacją, została ustanowiona przez Małopolski Związek Piłki Nożnej w Krakowie

Bardziej szczegółowo

Pierwsze konstytucje

Pierwsze konstytucje KONSTYTUCJA Konstytucja to akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie. W skład materii konstytucyjnej mogą wchodzić różne

Bardziej szczegółowo

Test- starożytna Grecja

Test- starożytna Grecja Literka.pl Test- starożytna Grecja ata dodania: 2006-03-23 12:30:00 Przedstawiam Państwu test sprawdzający przede wszystki konieczne i podstawowe wiadomości i umiejętności z zakresu starozytnej Grecji

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014

PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 PAŃSTWO to suwerenna organizacja polityczna, obejmująca swym działaniem ludność określonego terytorium. PAŃSTWO Cechy państwa: - własne terytorium

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA Warszawa, dnia 28 lipca 2014 r. PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-703-157/14 Informacja Państwowej Komisji Wyborczej o warunkach udziału obywateli polskich w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych Dz. U. 2004 r. Nr 115, poz. 1199 zmiany: 2010-06-05 Dz.U.2010.87.568 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO

Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO Jednostka tematyczna 1. Prawo i systemy prawne 2. Rzeczpospolita Polska jako państwo prawa Zagadnienia Klasa III I. PRAWO normy prawne i ich charakter koncepcje budowy normy prawnej źródła norm prawnych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Adam Dudzic, Aldona Ploch, Prawo międzynarodowe publiczne. Plansze Becka

Spis treści. Adam Dudzic, Aldona Ploch, Prawo międzynarodowe publiczne. Plansze Becka Przedmowa Wykaz ważniejszych skrótów Wykaz literatury XI XIII XV Rozdział I. Zagadnienia podstawowe 1 Tabl. 1. Społeczność międzynarodowa 3 Tabl. 2. Prawo międzynarodowe publiczne pojęcie 4 Tabl. 3. Prawo

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Wiesław Kozielewicz

POSTANOWIENIE. SSN Wiesław Kozielewicz Sygn. akt IV KK 155/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 lipca 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 3 lipca 2015 r. sprawy A. S. skazanego z art. 55 ust. 3

Bardziej szczegółowo

DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA

DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA - Sposób sprawowania władzy, w którym decyzje podejmowane są bezpośrednio przez ogół wyborców bez pośrednictwa jakichkolwiek organów państwowych - Bezpośrednie decydowanie prze

Bardziej szczegółowo

STATUT KRAKOWSKIEGO STOWARZYSZENIA OSÓB DOTKNIĘTYCH CHOROBĄ PARKINSONA

STATUT KRAKOWSKIEGO STOWARZYSZENIA OSÓB DOTKNIĘTYCH CHOROBĄ PARKINSONA STATUT KRAKOWSKIEGO STOWARZYSZENIA OSÓB DOTKNIĘTYCH CHOROBĄ PARKINSONA Rozdział 1 Przepisy ogólne Nazwa, teren działania, siedziba i charakter prawny 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Krakowskie Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R. IV KK 74/08

ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R. IV KK 74/08 ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R. IV KK 74/08 Międzynarodowy organ ochrony prawnej, jakim jest Europejski Trybunał Praw Człowieka, jest elementem kompletnego systemu ochrony prawnej Rady Europy, który

Bardziej szczegółowo

Co dziś? Dokumenty wewnętrzne i opinie - jawność uznaniowa

Co dziś? Dokumenty wewnętrzne i opinie - jawność uznaniowa Co dziś? Dokumenty wewnętrzne i opinie - jawność uznaniowa??? Prawo - orzecznictwo Irena Kamińska: W tym zakresie orzecznictwo na razie sobie radzi, stosując pojęcie dokumentu wewnętrznego. Taki dokument

Bardziej szczegółowo

Tekst jednolity STATUTU STOWARZYSZENIA NA RZECZ HISTORYCZNYCH ORGANÓW HANSA HUMMLA W OLKUSZU

Tekst jednolity STATUTU STOWARZYSZENIA NA RZECZ HISTORYCZNYCH ORGANÓW HANSA HUMMLA W OLKUSZU Tekst jednolity STATUTU STOWARZYSZENIA NA RZECZ HISTORYCZNYCH ORGANÓW HANSA HUMMLA W OLKUSZU Po zmianach dokonanych w dniu 30 IX 2010r. przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia (wersja 3) 1 STATUT

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

STATUT. Fundacji SKAWIŃSKIE CENTRUM WOLONTARIATU I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT. Fundacji SKAWIŃSKIE CENTRUM WOLONTARIATU I. POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT Fundacji SKAWIŃSKIE CENTRUM WOLONTARIATU I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Fundacja SKAWIŃSKIE CENTRUM WOLONTARIATU zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez Katarzynę Witek i Mariusza Tarnopolskiego zwanych

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek Sygn. akt IV CSK 304/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 lutego 2015 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek w sprawie z wniosku M. N. przy

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej PROJEKT Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319, z 2006

Bardziej szczegółowo

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii,

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, QUIZ ROMA AETERNA Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, jeśli sądzisz, że Ci pomogą :-) Obejrzyj

Bardziej szczegółowo

Test kwalifikacyjny dla kandydatów na stanowisko asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w Białymstoku

Test kwalifikacyjny dla kandydatów na stanowisko asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w Białymstoku (imię i nazwisko) Białystok, dnia 27 czerwca 2013 r. Test kwalifikacyjny dla kandydatów na stanowisko asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w Białymstoku Test jednokrotnego wyboru. Odpowiedź właściwą należy

Bardziej szczegółowo

Testament forma i treść. Różnica między spadkobraniem a zapisem. Zachowek. Wydziedziczenie i uznanie za niegodnego dziedziczenia.

Testament forma i treść. Różnica między spadkobraniem a zapisem. Zachowek. Wydziedziczenie i uznanie za niegodnego dziedziczenia. Testament forma i treść. Różnica między spadkobraniem a zapisem. Zachowek. Wydziedziczenie i uznanie za niegodnego dziedziczenia. Testament zawsze ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

UKŁAD. o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r.

UKŁAD. o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. Dz.U. 1959 Nr 35, poz. 213 UKŁAD o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. Przekład. W imieniu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej RADA PAŃSTWA POLSKIEJ

Bardziej szczegółowo

Oryginał niniejszego poświadczenia pozostaje w posiadaniu organu wydającego

Oryginał niniejszego poświadczenia pozostaje w posiadaniu organu wydającego ZAŁĄCZNIK 5 FORMULARZ V EUROPEJSKIe poświadczenie SPADKOWe (Art. 67 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński

POSTANOWIENIE. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński Sygn. akt II UK 427/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 kwietnia 2014 r. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Grubba (przewodniczący) SSN Dorota Rysińska SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Grubba (przewodniczący) SSN Dorota Rysińska SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Sygn. akt V KK 108/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 maja 2014 r. SSN Jerzy Grubba (przewodniczący) SSN Dorota Rysińska SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) na posiedzeniu w trybie art. 535

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY

STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie o nazwie: Gmina Serock Łączy, w skrócie GSŁ dalej zwane Stowarzyszeniem. 2. Siedzibą stowarzyszenia jest miasto

Bardziej szczegółowo

VI. Karty pracy i załączniki do scenariuszy

VI. Karty pracy i załączniki do scenariuszy VI. Karty pracy i załączniki do scenariuszy 6. Ateny i Sparta historia polityczna starożytnej Grecji Karta pracy Zadanie 1. Opracuj kalendaria pięciu najważniejszych twoim zdaniem wydarzeń z dziejów politycznych

Bardziej szczegółowo

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r.

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. BL-112-265-TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 22 WRZEŚNIA 2015 R. (SYGN. AKT P 37/14) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 6 CZERWCA 1997 R. - KODEKS KARNY I. METRYKA

Bardziej szczegółowo

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęła skarga dotycząca dostępu do. sprywatyzowane stacje pilotów morskich uniemożliwiają kandydatom na pilotów

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęła skarga dotycząca dostępu do. sprywatyzowane stacje pilotów morskich uniemożliwiają kandydatom na pilotów RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Warszawa, dnia 22 lipca 2011 r. RPO-608061-V-11/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Cezary Grabarczyk

Bardziej szczegółowo

z dnia 1) osobom posiadającym obywatelstwo polskie zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

z dnia 1) osobom posiadającym obywatelstwo polskie zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; Proiekt z dnia 13 stycznia 2014 r. USTAWA z dnia o zmianie ustawy o rencie socjalnej A rt. 1. W ustawie z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 982 i poz. 1650) w prowadza się

Bardziej szczegółowo

PRAWO. mgr Anna Kuchciak 2015/2016

PRAWO. mgr Anna Kuchciak 2015/2016 PRAWO KONSTYTUCYJNE mgr Anna Kuchciak 2015/2016 Art. 228 Konstytucji RP S TA N Y N A D Z W Y C Z A J N E Rozdział XI Konstytucji RP Stany nadzwyczajne 1. W sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe

Bardziej szczegółowo