Z dziejów Gdyni w okresie II Wojny Światowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Z dziejów Gdyni w okresie II Wojny Światowej"

Transkrypt

1 Uniwersytet Gdański Wydział Filologiczno-Historyczny Kierunek: Historia Małgorzata Agnieszka Stepko Nr albumu Z dziejów Gdyni w okresie II Wojny Światowej Praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Marka Andrzejewskiego Gdańsk 2005

2 Spis treści Wstęp Rozdział I: Zajęcie Gdyni przez wojska niemieckie 1.1. Gdynia oknem na świat Rzeczpospolitej Stanowisko Wolnego Miasta Gdańska i jego władz wobec Gdyni Pozycja międzynarodowa ośrodka gdyńskiego (kwestie handlowo-gospodarcze) 1.2. Ostatnie miesiące pokoju Przygotowania miasta do obrony 1.3. Walki o Gdynię Organizacja pomocy rannym, obywatelskie słuŝby miejskie 1.4. Terror okupanta Zbrodnie na ludności polskiej i Ŝydowskiej dokonywane przez Wehrmacht i hitlerowskie organizacje 1.5. Wysiedlenia ludności polskiej Dzikie wysiedlenia, rugi zewnętrzne czym były i jaki posiadały charakter Przebieg i warunki przymusowych deportacji GrabieŜ majątku prywatnego i państwowego przez wojsko niemieckie Rozdział II: Ludność Gdyni w latach hitlerowskiej okupacji 2.1. Zarządzenia hitlerowskiego okupanta Niszczenie polskich symboli narodowych Polityka germanizacyjna wobec Polaków 2.2. Napływ ludności niemieckiej Kategorie podziału przybywającej do Gdyni ludności

3 Kwestia Niemców Bałtyckich (tzw. Baltendeutsche) 2.3. Struktura demograficzna Gdyni w latach Utworzenie niemieckiej listy narodowościowej Omówienie poszczególnych kategorii Volkslisty i jej charakteru na terenie Pomorza Kwestia ludności kaszubskiej w dokumentach proweniencji niemieckiej Rozdział III: Funkcjonowanie hitlerowskiej administracji 3.1. Wcielenie Gdyni do Trzeciej Rzeszy Wizyta w mieście Adolfa Hitlera Zmiana nazwy miasta i herbu 3.2. Gau Danzig-Westpreußen 3.3. Struktura administracji 3.4. Organizacja sądownictwa w Gau Danzig-Westpreußen 3.5. Plany przebudowy Gdyni Rozdział IV: Dzień powszedni miasta 4.1. Sytuacja aprowizacyjna w mieście Kartki Ŝywnościowe i bony towarowe 4.2. Handel i gastronomia 4.3. Warunki mieszkaniowe, kwaterunek 4.4. Zdrowotność mieszkańców Szpital miejski i jego statut 4.5. Komunikacja 4.6. Szkolnictwo 4.7. Środki masowego przekazu Radio Prasa i druki ulotne 4.8. Kino, teatr, muzyka

4 4.9. Sport Rozdział V: Gdynia w gospodarce III Rzeszy 5.1. Port Baza Kriegsmarine Rozbudowa portu i jego infrastruktury 5.2. Plany dowództwa Rzeszy wobec zadań wojennych Gdyni 5.3. Pracownicy portu 5.4. Przemysł i rzemiosło 5.5. Utworzenie gdyńskiej filii obozu koncentracyjnego Stutthof 5.6. Ruch oporu Rozdział VI: Wyzwolenie Gdyni 6.1. Naloty lotnictwa alianckiego. Zniszczenia w mieście i w porcie Naloty alianckie w głębi Rzeszy. Rys porównawczy 6.2. Ucieczka ludności niemieckiej przed frontem sowieckim 6.3. Wyzwolenie Gdyni 6.4. Szacowanie strat miasta poniesionych podczas okupacji niemieckiej 6.5. Powrót wysiedlonych Gdynian do rodzinnego miasta Zakończenie Wykaz skrótów Ilustracje umieszczone w tekście Bibliografia Źródła Prasa Opracowania, wspomnienia

5 Wstęp Miasto, którego historia liczy niespełna 80 lat moŝe się wydawać dla historyka mało interesującym obiektem badań. Przykład Gdyni pokazuje jednak nieprawdziwość tego twierdzenia. Mimo stosunkowo krótkiej historii, mam na myśli jej dzieje od dnia uzyskania praw miejskich, Gdynia na pewno nie naleŝy do miast o bezbarwnej, nie obfitującej w ponadlokalne wydarzenia historii. Wręcz odwrotnie. Jej dzieje są stosunkowo bogate i mają, wcale niesporadycznie, wymiar znacznie wykraczający poza wąsko rozumianą historię regionalną; wystarczy wspomnieć tylko dramatyczne wypadki grudniowe 1970 roku czy dziesięć lat później sierpniowy wiatr od morza. W dwudziestoleciu międzywojennym natomiast juŝ sama budowa portu i związany z nią dynamiczny rozwój Gdyni były uzasadnionymi powodami do dumy milionów Polaków. Na ich oczach druga Rzeczypospolita, w duŝej mierze dzięki przysłowiowemu amerykańskiemu tempu rozwoju, stawała się państwem otwartym na morze. Gdynia zaś stanowiła symbol polskiej obecności nad Bałtykiem. Dzieje Gdyni w okresie międzywojennym zostały juŝ, w porównaniu do innych okresów jej historii, stosunkowo dobrze opracowane. Jest to przede wszystkim zasługa Mieczysława Widernika 1, który w swoich opartych na bogatym materiale źródłowym pracach zaprezentował wielobarwny obraz historii miasta w latach Gorzej przedstawia się natomiast stan badań dziejów Gdyni w latach II Wojny Światowej. W rodzimej historiografii o ile juŝ pisało się o tym okresie w dziejach miasta to dominował motyw martyrologii ludności 1 M. Widernik, Główne problemy gospodarczo-społeczne miasta Gdyni w latach , Gdańsk 1970; Polityczne oblicze miasta Gdyni w latach , Gdańsk 1970; Porty Gdyni i Gdańska w Ŝyciu gospodarczym II Rzeczypospolitej, Gdańsk

6 polskiej i jej walki z hitlerowskim okupantem. Koncentrowano się na prezentacji walk obronnych na WybrzeŜu we wrześniu 1939 roku, eksterminacji ludności polskiej w Lasach Piaśnickich i w obozie koncentracyjnym Stutthof, jak teŝ na kwestiach związanych z działalnością ruchu oporu i organizacji podziemnych w samej Gdyni i byłym województwie pomorskim. Na marginesie zainteresowań badaczy znajdowały się ponad pięcioletnie dzieje miasta od zajęcia go przez jednostki Wehrmachtu do wyzwolenia przez oddziały Armii Czerwonej. Tak zagadnienie codziennego funkcjonowania miasta w latach hitlerowskiej okupacji, jego składu narodowościowego, kwestii tzw. Niemców Nadbałtyckich (Baltendeutsche), jak i problemów związanych z aprowizacją, kształtem Ŝycia kulturalnego Gotenhafen nie stały się tematem wnikliwych i opartych na szerszej podstawie źródłowej badań historyków. Za pewną próbę usunięcia tej białej plamy historii Gdyni winno się uznać rozdziały autorstwa Jadwigi Michałowskiej w poświęconej temu portowemu miastu pracy zbiorowej 2. Wprawdzie daleko im do wyczerpania problematyki i do spojrzenia na ten najtrudniejszy okres dziejów Gdyni w sposób wielostronny i pogłębiony, tym niemniej jednak publikacja Jadwigi Michałowskiej stanowi punkt wyjścia do dalszych badań nad jej złoŝoną historią. 2 Dzieje Gdyni, pod redakcją Romana Wapińskiego, rozdziały 10-12, Gdańsk

7 Na interesujące informacje dotyczące historii Gdyni w latach moŝna natrafić równieŝ i w innych pracach, choć, jak świadczy przykład Rocznika Gdyńskiego 3, ten okres historii miasta nie znajduje się w centrum zainteresowania redakcji czasopisma. O dziejach Gdyni i jej mieszkańców w latach hitlerowskiej okupacji pisali równieŝ m.in. Czesław Jeryś 4, Edmund Kosiarz 5, Piotr Matusiak 6, Stanisław Mikos 7, Małgorzata Sokołowska 8, Donald Steyer 9 czy teŝ Zofia Szreder 10. Okupacja niemiecka w Gdyni rozpoczęła się 14 września 1939 roku. Tego dnia do miasta wkroczyły pierwsze jednostki Wehrmachtu i oddziały niemieckie, które pozostały w nim aŝ do 28 marca 1945 roku, czyli do dnia wyzwolenia Gdyni przez wojska radzieckie. Trwający ponad pięć i pół roku okres hitlerowskiej okupacji stanowi najtragiczniejszą kartę w jej historii. Wielu mieszkańców miasta straciło Ŝycie. Tysiące Gdynian utraciło dorobek całego Ŝycia i musiało udać się w nieznane. Samo miasto doznało wielu szkód i poniosło ogromne straty materialne. Port gdyński 3 F. Berek, Notatki z dni wojny, w: Rocznik Gdyński, 1992/1993, nr 11; E. Bidała, Kilka kart z dziejów gdańskich szpitali w latach , w: Rocznik Gdyński, 1996, nr 12; B. Chrzanowski, A. Gąsiorowski, Gdynia w latach okupacji. Działalność Związku Jaszczurczego i Narodowych Sił Zbrojnych, w: Rocznik Gdyński, 1989/90, nr 9; A. Gąsiorowski, Gdynia w świetle publicystyki konspiracyjnej z lat , w: Rocznik Gdyński, , nr 3; M. Gwiazda, Powstanie i rozwój komunikacji miejskiej w Gdyni, część 1: lata , w: Rocznik Gdyński, 1983, nr 4; A. Kaźmierczak, Port gdański w latach wojny, w: Rocznik Gdyński, 1991, nr 10; A. Kaźmierczak, Samoloty nad Gotenhafen, Rocznik Gdyński, 1977, nr 1; Krzyszkowska- Piwowarska, Świetliczanka z Westerplatte, w: Rocznik Gdyński 1989/1990, nr 9; K. Przeworski, Okupacyjne wspomnienia proboszcza, w: Rocznik Gdyński 1989/1990, nr 9; Z. Szreder, Ludziom trudno zapomnieć. Jedna biała plama mniej na wojennej historii Gdyni, w: Rocznik Gdyński Cz. Jeryś Budownictwo okrętowe w Gdyni , Gdynia E. Kosiarz, Obrona Gdyni 1939, Warszawa P. Matusiak, Ruch oporu w przemyśle wojennym okupanta, Warszawa S. Mikos, Powstanie i rozwój portu gdyńskiego w okresie międzywojennym, w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk M. Sokołowska, Gdynia w gazetach przez 75 lat, Gdynia D. Steyer, Lata okupacji hitlerowskiej w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk Z. Szreder, Eksterminacja ludności Gdyni w latach okupacji hitlerowskiej, praca magisterska UG, Gdańsk

8 zaś, jeszcze niedawno polskie okno na świat, stał się zapleczem niemieckiej marynarki wojennej. Jego znaczenie w miarę trwania wojny wzrastało, co wiązało się po części z intensyfikacją nalotów alianckich na Hamburg, Kilonię, Bremę, Rostock i inne niemieckie miasta portowe. Te zasygnalizowane kwestie nie są z całą pewnością w rodzimej historiografii eksponowane. Historia miasta w okresie hitlerowskiej okupacji była, jak juŝ wspomniałam, traktowana przez polskich historyków po macoszemu. Zarzut ten odnosi się równieŝ i do niewielkiej aktywności autorów niemieckich. O Gdyni moŝna znaleźć pewne dane w pracach Cajusa Bekkera 11, Stefana Hartmanna 12, Egberta Kiesera 13, Jürgena Thorwalda 14 czy StephanaWoltinga 15. O ile na temat Gdańska, Szczecina czy Wrocławia w latach II wojny światowej istnieje stosunkowo obfita literatura wspomnieniowa, to w przypadku Gdyni jej niemieccy mieszkańcy nie przejawiali zbytniej aktywności w publikowaniu. Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, Ŝe hitlerowskie władze nie zdecydowały się na wydawanie w zdobytym mieście jakiejkolwiek gazety. Jest to powaŝnym ograniczeniem w poznaniu istotnych dla funkcjonowania organizmu miejskiego informacji, jak i teŝ dla zrozumienia codziennych problemów jego mieszkańców. Brak takiego pisma w Gdyni pośrednio świadczy o słabości tamtejszej ludności niemieckiej lub uchodzącej za taką. Sytuacji nie jest w stanie w znaczący sposób poprawić 11 C. Bekker, Kampf und Untergang der Kriegsmarine. Ein Dokumentarbericht in Wort und Bild, Hannover S. Hartmann, Bevölkerungsgruppen und Minderheiten, w: Handbuch der Geschichte Ost- und Westpreußens. Hrsg. von Ernst Opgenoorth, Lüneburg E. Kieser, Danziger Bucht 1945, Dokumentation einer Katastrophe, Esslingen J. Thorwald, Die große Flucht. Niederlage, Flucht und Vertreibung, (wydanie I, 1949 r), München S. Wolting, Bretter, die Kulturkulissen markierten. Das Danziger Kultur Theater am Kohlenmarkt, die Zoppoter Waldoper und andere Theaterinstitutionen im Danziger Kulturkosmos zur Zeit der Freien Stadt und in den Jahren des Zweiten Weltkriegs, Wrocław

9 lektura wydawanych w pobliskim Gdańsku dzienników: Danziger Neueste Nachrichten i Der Danziger Vorposten, jako Ŝe tematyka Gdyni występuje na łamach tych gazet niezmiernie rzadko. W tym kontekście dla historyka starającego się przybliŝyć historię Gdyni w latach jeszcze większego znaczenia nabierają źródła rękopiśmienne. Do tej pory zostały one wykorzystane przez badaczy w sposób dość wybiórczy. Dotyczy to w pewnej mierze i wspomnianej wyŝej pracy Jadwigi Michałowskiej. W niniejszej rozprawie wykorzystałam, aczkolwiek tylko w sposób częściowy, źródła dotyczące Gdyni, wchodzące w skład zasobów Bundesarchiv w Berlinie. Przedstawiają one w szczególności działalność Einwandererzentrale i lokalnej placówki Haupttreuhandstelle Ost, a więc problematykę związaną z przybyciem do Gdyni Niemców Bałtyckich, a takŝe z administrowaniem majątkiem miejskim przejętym od Polaków. Pomocne były takŝe materiały znajdujące się w Archiwum Państwowym w Gdańsku i w Muzeum Miasta Gdyni (przede wszystkim Amtsblatt des Oberbürgermeisters der Stadt Gotenahafen ). Wartościowe okazały się być, udostępnione mi przez pana prof. dr habil. Marka Andrzejewskiego materiały przechowywane w Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie. Znaczenie dla moich rozwaŝań mają takŝe niepublikowane wspomnienia ówczesnych mieszkańców miasta. Oparłam się w szczególności na wiadomościach zawartych w rękopisie Longina Sobolewskiego i Wernera von Stritzky. Niniejsza praca z uwagi na stan badań, złoŝoność problematyki i duŝe rozproszenie materiałów źródłowych nie rości sobie pretensji do wyczerpania tematu. Jej celem jest podjęcie próby prezentacji mało znanego rozdziału dziejów Gdyni i zasygnalizowanie potrzeby intensyfikacji jego dalszych badań. 9

10 Rozdział I Zajęcie Gdyni przez wojska niemieckie 1.1. Gdynia oknem na świat Rzeczpospolitej Gdynia od momentu swojego powstania znajdowała się nie tylko w centrum uwagi mieszkańców pozostałych regionów Polski, ale takŝe sąsiednich państw rejonu Bałtyku. Jej dynamiczne przemiany stanowiły fundament dla rozwoju nowej morskiej świadomości, jak i dla wzrostu poczucia identyfikacji i dumy wielu Polaków. Odzyskany przez Polskę dostęp do morza, posiadanie własnego, nowego portu, wszystko to było wyznacznikami rzeczywistej odbudowy polskiej toŝsamości. Gdynia była sukcesem odrodzonego państwa i wyrazem Ŝywotności jego narodu. To najmłodsze miasto okresu międzywojennego stanowiło więc nie tylko sukces gospodarczy i polityczny, ale takŝe symbolizowało jakość nadchodzącej, tak długo oczekiwanej epoki wolności. W chwili rozpoczęcia budowy portu Gdynia była jedynie niewielką osadą rybacką o statusie gminy wiejskiej. Ale juŝ ze spisu powszechnego, przeprowadzonego w roku 1936 wynika, Ŝe miasto liczyło ponad 83 tysiące mieszkańców, z czego aŝ 86% stanowiła ludność napływowa 16. Miasto przeobraŝało się na oczach wszystkich i w skali całego państwa pozostawało wyjątkowym. Na to, jak traktowano ówcześnie Gdynię i jej mieszkańców wskazuje przedwojenny artykuł Gdynia w niezmoŝonym wysiłku pracy, którego fragment zacytuję: Obecna sytuacja polityczna (...) kieruje oczy społeczeństwa polskiego w stronę wybrzeŝa i jego najwaŝniejszego ośrodka: Gdyni. W całym kraju 16 M. Widernik, Z dziejów miasta , w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk 1968, s

11 wzrasta zainteresowanie dla portu, dla jego Ŝycia i rozwoju, dla jego reakcji na ostatnie zjawiska natury politycznej. Gdynia jest przecieŝ szczytowym osiągnięciem naszej potęgi morskiej, która wzrasta z kaŝdym miesiącem, która przeobraŝa psychikę narodu. Znamienna jest charakterystyka mieszkańca miasta przedstawiona w dalszej części tekstu. Wskazuje ona na specyfikę charakteru i postawy Gdynian, jednocześnie pozytywnie wartościując całą społeczność. Mieszkańcy Gdyni są ludźmi o zupełnie odmiennych i im właściwych walorach, o charakterystycznym nastawieniu do Ŝycia. Zasadniczym rysem charakteru jest duŝa doza przedsiębiorczości i umiłowanie tempa pracy. Przeciętny Gdynianin pracuje z ochotą, pracuje intensywnie, bo wiele jest tu pracy i obowiązków. Umysłowość mieszkańców portu polskiego nastawiona jest na pokonywanie wszelkich trudów i obowiązków, nie jest refleksyjna. KaŜdy z przybywających tu ludzi zresztą o znacznie niŝszej w stosunku do innych miast granicy wieku ma przed sobą duŝe pole do działania 17. Gdynia stała się szybko symbolem polskiego otwarcia na morze. Nie ulega teŝ wątpliwości, Ŝe powstanie w tak krótkim czasie nowoczesnego portu morskiego stanowiło znaczące osiągnięcie gospodarcze Rzeczpospolitej. Miasto to było teŝ, jak podkreśla Mieczysław Widernik, istotnym czynnikiem integrującym gospodarkę państwa polskiego w międzywojennym dwudziestoleciu Gazeta Gdyńska, 9 VIII 1939 r. 18 M. Widernik, Gdynia czynnik integracji Pomorza Gdańskiego z pozostałymi ziemiami polskimi w latach , w: Zapiski Historyczne, 1976, t. 41, z. 2, s

12 Stanowisko Wolnego Miasta Gdańska i jego władz wobec Gdyni Idea budowy portu w Gdyni od samego początku spotkała się z duŝą niechęcią władz Wolnego Miasta Gdańska. Wskaźnik i skala tejŝe niechęci wyraźnie ewaluowała z biegiem czasu. Inne nastroje towarzyszyły latom dwudziestym, inne kolejnemu dziesięcioleciu, szczególnie zaś jego drugiej połowie. Dlaczego budowa portu była tak waŝna, dlaczego stanowiła priorytetowe zagadnienie polskiej polityki wewnętrznej i jednocześnie wpływała na kształt stosunków dyplomatycznych rządu polskiego z państwem niemieckim? Po odzyskaniu przez państwo polskie niepodległości import towarów zamorskich, kierowany do Polski, przechodził przez port gdański. Skomplikowana struktura zarówno międzynarodowego zarządu portu jak i niedoskonałe wyposaŝenie techniczne powodowały, iŝ korzystanie z niego stawało się nieopłacalne. Nie moŝna równieŝ pominąć faktu zdominowania przez urzędników niemieckich systemu biurokratycznego (bo choć zarówno Polska jak i Wolne Miasto Gdańsk posiadały w Radzie Portu pięciu komisarzy, to jednak moŝliwości i jednocześnie prestiŝ tychŝe nie były równowaŝne. Gdańszczanie znajdujący się w niej mieli bezpośrednie poparcie władz gdańskich, a takŝe urzędników Rady Portu). Polacy, mający wyŝsze stanowiska urzędnicze, naleŝeli do rzadkości, zdecydowana większość tychŝe miejsc pracy zarezerwowana była dla Niemców 19. Czynnikami o nie mniejszym znaczeniu, warunkującymi budowę odrębnego portu polskiego były osobna waluta w Gdańsku, brak taniej siły roboczej, a takŝe, a moŝe wręcz przede wszystkim, względy polityczne: nieprzychylność władz 19 S. Mikos, Powstanie i rozwój portu gdyńskiego w okresie międzywojennym, w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk, 1968, s

13 Wolnego Miasta Gdańska, wspieranych przez centralny rząd berliński, warunkowała odrębny, samodzielny kurs rządu polskiego. Konflikt pomiędzy Gdańskiem a rządem polskim, jak juŝ wspomniano, przeŝywał róŝne etapy rozwoju i róŝne stopnie nasilenia. W miarę rozwoju portu i realizacji pierwotnych załoŝeń planu jego budowy, niechęć ze strony gdańszczan rosła. Jej eskalacja miała miejsce 9 maja 1930 roku, kiedy to sprawa rozbudowy portu trafiła do Wysokiego Komisarza Rady Narodów. Skarga złoŝona przez senat Wolnego Miasta Gdańska była jednocześnie postulatem, by oficjalnie zahamować budowę portu gdyńskiego i Ŝądaniem, aby w zakresie handlu zamorskiego tylko portowi gdańskiemu przyznano status monopolisty. Wysoki Komisarz poparł w tym przypadku Ŝądania gdańszczan i skierował dalej spór o Gdynię do Genewy. W dniu 29 stycznia 1932 roku sprawa ta została przedłoŝona w ramach obrad Rady Ligi Narodów, stamtąd z kolei trafiła do wyŝszej instancji, jaką była Rada Ekspertów. Ostatecznie dopiero 25 grudnia 1933 roku podpisano umowę, która oficjalnie zaŝegnała spór o Gdynię, a takŝe ustanawiała zasady korzystania z portu w Gdańsku 20. Było to jednak orzeczenie urzędowe, które w Ŝadnym stopniu nie ograniczyło wzajemnej niechęci, a takŝe pretensji i Ŝądań strony gdańskiej. Insynuacje i niejasne oskarŝenia znaczyły wzajemne stosunki obu ośrodków portowych do ostatnich dni przed wybuchem wojny. Na charakter i specyfikę stosunków polsko-gdańskich wpłynęła w znacznym stopniu radykalnie postępująca w latach trzydziestych hitleryzacja społeczeństwa niemieckiego w Wolnym Mieście Gdańsku. Istnienie wielu organizacji pronazistowskich i wyjątkowy nacisk na ideologiczne przygotowanie młodzieŝy niemieckiej do przyszłej walki przeciw państwu polskiemu, (jak wielkie nadzieje pokładał Hitler w młodzieŝy wyraŝa cytat z pracy prezydenta senatu gdańskiego Hermanna 20 S. Mikos, op. cit., s

14 Rauschninga 21 : Moje wielkie dzieło wychowawcze zacznę od młodzieŝy. Chcę mieć młodzieŝ gwałtowną, butną nieustraszoną i okrutną... ) tworzyły specyficzny klimat miasta drugiej połowy lat trzydziestych. Od 1933 roku do szkół wprowadzono program wychowania narodowosocjalistycznego, który szczególnie rozpowszechnił się w szeroko rozbudowujących się szkołach prywatnych. Tym ostatnim duŝo łatwiej było uchylać się od kontroli polskich władz szkolnych, a poza tym miały one znaczne wsparcie m.in. z Deutsche Stiftung 22. Inne organizacje, których obecność i działalność skutecznie wpływały na radykalne zaostrzenie niechęci ludności gdańskiej wobec Polaków i państwa polskiego to stacjonujący w Gdańsku korpus policji ochronnej (Schutzpolizei) i policja krajowa (Landespolizei). Wielu członków posiadały takŝe w tym mieście SS (Schutzstaffeln) i SA (Sturmabteilung). Liczba tych ostatnich wedle danych z roku 1937 wynosiła w Gdańsku aŝ 10 tysięcy osób. 21 Wprawdzie Rozmowy z Hitlerem w świetle nowych ustaleń straciły na wiarygodności, ale w tym przypadku wydaje się, Ŝe Hermann Rauschning trafnie oddał zapatrywania Führera (zob. W. Hänel, Hermann Rauschings Gespräche mit Hitler Eine Geschichtsfälschung, Ingolstadt 1984). 22 B. Bojarska, Eksterminacja ludności polskiej na Pomorzu Gdańskim wrzesieńgrudzień 1939 roku, Poznań 1972, s

15 Ilustracja nr 1. Mapa przedstawiająca granicę Wolnego Miasta Gdańska z roku Pozycja międzynarodowa ośrodka gdyńskiego (kwestie handlowo-gospodarcze) Port gdyński w ciągu kilkunastu lat swojego istnienia stał się waŝnym ośrodkiem handlowym. Z kaŝdym rokiem rosły jego obroty towarowe, zwiększała się liczba statków zagranicznych cumujących przy redach. W 1925 roku wpłynęło do Gdyni 85 statków, w roku 1937 juŝ W tym samym roku: 1937 przez Gdynię przechodziło aŝ 46 % ogólnej liczby towarów, które były przedmiotem wymiany handlowej 15

16 Polski z zagranicą 23. I choć w gdańskiej literaturze jeszcze w połowie lat dwudziestych przeczytać moŝna było: Porównując gdańską flotę handlową z polską widzimy silną przewagę tej pierwszej. Jej stan na 1 kwietnia 1925 roku wynosi 53 czynnych statków, gdzie w przypadku polskiej floty handlowej są to 4 jednostki: 3 statki parowe i jeden Ŝaglowiec 24, to juŝ w połowie lat trzydziestych rozwój portu i floty gdyńskiej był tak gwałtowny, iŝ nie moŝna było tego faktu dłuŝej negować. Przed wybuchem wojny, w maju 1939 roku, w obliczu rosnącego zagroŝenia ze strony państwa niemieckiego, Gazeta Gdyńska donosiła mieszkańcom Polski, dodając niejako wiary i ufności w stabilność sytuacji (...) 30 maja 1939 roku port gdyński osiągnął rekordowy ruch statków. 120 statków znajdowało się jednocześnie w porcie. W porcie 24- godzinna praca na dobę (...). Gdynia nie ma czasu na roztrząsanie trudnych problemów politycznych. Gdynia oddycha normalnie i wbrew oczekiwaniom wrogów pracuje intensywniej niŝ zwykle 25. Gdyński port odegrał trudną do podwaŝenia rolę w Ŝyciu gospodarczym Rzeczpospolitej. Dzięki niemu było moŝliwe kształtowanie od podstaw jej gospodarki morskiej. Nowy port przejął część handlu zagranicznego i tym samym miał wpływ na zmianę kierunku polskiej wymiany handlowej z zagranicą. Rozwój Gdyni świadczył o zwróceniu się Polski na morze, czego przejawem było budowanie floty handlowej, rybołówstwo dalekomorskie i stocznie M. Widernik, Z dziejów miasta , w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk 1968, s H. Bauer, W. Millack, Danzigs Handel in Vergangenheit und Gegenwart, Danzig 1925, s Gazeta Gdyńska, 9 VIII 1939 r. 26 M. Widernik, Porty Gdańska i Gdyni w Ŝyciu gospodarczym II Rzeczpospolitej, Gdańsk 1991, s

17 1.2. Ostatnie miesiące pokoju Przygotowania miasta do obrony Miasto w obliczu realnego zagroŝenia wojną jeszcze w sierpniu 1939 roku czyniło intensywne przygotowania do przyszłej obrony. Gdyńskie gazety zamieszczały na swoich łamach kolejne zarządzenia władz miasta, dotyczące moŝliwie najskuteczniejszej obrony przed ewentualnymi działaniami zbrojnymi ze strony wroga. I tak np. 26 sierpnia 1939 roku w Dzienniku Gdyńskim wydrukowane zostało zarządzenie władz miasta o następującym brzmieniu: Do obecnej intensywnej pracy przy budowie schronów powinni stanąć wszyscy obywatele Gdyni bez względu na wiek i płeć (...) Zaznaczyć naleŝy, Ŝe schrony są kopane nie tylko na terenach publicznych, ale i prywatnych. W związku z tym Komisariat Rządu podaje do wiadomości, Ŝe Ŝadne reklamacje właścicieli nie są aktualne 27. Budowano rowy strzeleckie i przeciwczołgowe, tworzono zasieki. O masowej akcji przygotowawczej do obrony miasta, mającej miejsce pod koniec sierpnia 1939 roku zaświadczają pamiętniki i wspomnienia mieszkańców Gdyni. Ich fragmenty zacytuję: Ludzie zaczęli kopać rowy przeciwczołgowe, odbywać ćwiczenia w maskach gazowych. Szyby okien w domach miały zalepione skrzyŝowane pasma papieru, Ŝeby je uchronić od wypadnięcia w czasie wybuchu 28. W sierpniu zaczęto kopać na placach rowy przeciwlotnicze, w czym brała udział cała prawie ludność miejska. Wzywano ludność do zaopatrzenia się w tampony z waty i płyny do ich zwilŝania, które miały słuŝyć zamiast masek gazowych. Bo oczekiwano wojny gazowej(...) M. Sokołowska, Gdynia w gazetach przez 75 lat, Gdynia 2001, s I. Ostrowska Wnukowa, A fale o brzeg biją, Kraków, b.d.w, s L. Sobolewski, Rękopis. 17

18 1.3. Walki o Gdynię 1 września 1939 roku, w kilka godzin po ataku niemieckim na Polskę, władze miasta Gdyni wydały specjalne zarządzenia dla ludności cywilnej. Było to niezbędne, gdyŝ groza zaistniałej sytuacji, wywoływała najgorsze przeczucia. Samoloty niemieckie przelatywały nisko nad miastem, w porcie spadały bomby, słychać było odgłosy wybuchów, donoszono o pierwszych rannych i zabitych 30 (w przeprowadzonych w okresie powojennym wśród mieszkańców Gdyni ankietach wielokrotnie powtarza się stwierdzenie naocznych świadków walk wrześniowych, Ŝe takŝe ludność cywilna, włączając w to kobiety i dzieci była silnie ostrzeliwana przez niemieckie samoloty sił Luftwaffe) 31. W bombardowanych budynkach mieszkalnych wybuchały poŝary, wypadały szyby. Aby ograniczyć strach i niepokój mieszkańców miasta, a takŝe by choć w pewnym stopniu doprowadzić do normalizacji zaistniałego kryzysu, Komisarz Rządu w Gdyni Stefan Franciszek Sokół, wystosował apel do Gdynian, o spokój i powagę wobec tak trudnej dla Polski sytuacji. ZaŜądał równieŝ utrzymania przez ludność miasta porządku i kontynuowania przez nią normalnej pracy 32. Przepisy stosowane w sytuacjach nadzwyczajnych zostały wprowadzone natychmiast w Ŝycie. Jednym z przykładów takich rozporządzeń było obwieszczenie Komisarza Rządu Franciszka Sokoła z dnia 3 września 1939 roku: Na podstawie art. 3 ustawy z dnia 23 VI 1939 roku o stanie wojennym (Dz. U. R.P. nr 57, p. 366) zakazuję ludności cywilnej przebywania na ulicy i w ogóle poza domem (na placach 30 F. Berek, Notatki z dni wojny, w: Rocznik Gdyński, 1992/1993, nr 11, s S. Ordon, Zbrodnie Wehrmachtu na WybrzeŜu i morzu we wrześniu październiku 1939 roku, w: Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce XXXII, Warszawa 1987, s M. Kadras, Stefan Franciszek Sokół. Komisarz Rządu w Gdyni, Pelplin 2002, s

19 niezabudowanych, podwórkach, itp.) od godz. 20-tej do godz. 6-tej. (...) Kto wykracza przeciwko najwyŝszym zakazom i nakazom podlega na mocy art. 6 ustawy o stanie wojennym karze aresztu do jednego roku i grzywny do zł. Poza tym podkreślam, Ŝe osobom wykraczającym przeciwko powyŝszemu zakazowi grozi śmierć przez zastrzelenie bez uprzedzenia 33. Zagadnieniem, które w badaniach nad walkami wrześniowymi na WybrzeŜu zasługuje na szczególną uwagę jest samoorganizacja i wewnętrzna mobilizacja społeczności gdyńskiej. Samorzutnie powstające grupy pomocy obywatelskiej, chętne ich współdziałanie z władzami miasta, tworzenie przez tzw. zwykłych gdynian ram wojennej organizacji walczącego miasta wszystko to stanowi fundamentalny element obrazu broniącej się we wrześniu 1939 roku Gdyni. Jedną z pierwszych organizacji społecznych, które powstały w tym czasie, był Miejski Komitet Pomocy Społecznej, który juŝ 4 września 1939 roku wystosował apel do społeczności miasta: Obywatele! Nadeszła chwila, kiedy rozkazem Pana Prezydenta Rzeczpospolitej ojcowie, synowie, bracia nasi powołani zostali pod broń, by odeprzeć od granic kraju odwiecznego wroga, czyhającego na nasze ziemie i niepodległość naszego państwa. W domach pozostały matki, Ŝony i dzieci, pozostali starcy i kaleki, opuszczeni przez swych Ŝywicieli. Obowiązkiem całego społeczeństwa jest opieka i pomoc rodzinom rezerwistów. W tym celu został zawiązany z chwilą ogłoszenia mobilizacji Miejski Komitet Pomocy Społecznej (...) 34. Inne przykłady to powołana 7 września StraŜ Obywatelska czy Komisja Odbiorcza. Po kilku dniach zrozumiałego rozregulowania trybu funkcjonowania miasta, rzeczywiście w znacznym stopniu opanowano 33 Dziennik Gdyński, 4 IX 1939 r. 34 M. Sokołowska, op. cit., s

20 sytuację. I tak, jeśli pierwszego i drugiego dnia września sklepy i piekarnie nie pracowały regularnie, to juŝ dzień później, moŝna było zjeść normalny obiad w miejskiej restauracji, czy teŝ zakupić świeŝe produkty Ŝywnościowe 35. Franciszek Sokół, wspominając tamte dni bardzo wysoko ocenił postawę Gdynian. Według niego: Ich powaga i odnalezienie się w sytuacji było zadziwiające i wyciskające łzy w oczach. Jako wyraz tej pracy wymienię naszych gdyńskich śmieciarzy, którzy z wózkiem i miotłą, jak za najspokojniejszych dni, wykonywali swoje obowiązki 36. Charakterystyczne dla polityki miasta w tym czasie, było bardzo sprawne wydawanie róŝnorodnych zarządzeń, szybkie podejmowanie niezbędnych kroków administracyjno-wojskowych. Skutecznie rozwiązano w tym trybie na przykład kwestię zdobycia Ŝywności dla mieszkańców broniącego się miasta. JuŜ w pierwszych dniach wojny uruchomiono ponownie rzeźnię miejską, a takŝe pięć młynów, w których mielono zboŝe, zarekwirowane z elewatora zboŝowego i od okolicznych chłopów. Działania władz miejskich najkrócej podsumował sam Komisarz Rządu: Aparat administracyjny dla potrzeb wojny został od samego początku zmontowany; byłem zdolny do przeprowadzenia na całym terenie okręgu morskiego wszelkich dostaw dla wojska i mieszkańców (...) 37. Jedno z ciekawych wspomnień, związane dokładnie z pierwszym dniem wojny, dotyczy demonstracji, samorzutnie zorganizowanej przez mieszkańców Gdyni. Na Placu Kaszubskim miała zebrać się tego dnia liczna grupa osób, wznosząca okrzyki antyniemieckie. Wedle naocznego świadka policja próbowała usunąć demonstrujących, jednak w rzeczywistości były to działania jedynie pozorowane. Część z demonstrantów wdarła się do lokalu konsulatu niemieckiego i przez okna 35 M. Kadras, op. cit., s F. Sokół, śyłem Gdynią, Gdynia 1998, s Ibidem, s

T: Cele zadania i organizacja

T: Cele zadania i organizacja T: Cele zadania i organizacja Obrony Cywilnej. Międzynarodowym znakiem graficznym Obrony Cywilnej jest niebieski Międzynarodowym znakiem graficznym Obrony Cywilnej jest niebieski trójkąt na pomarańczowym

Bardziej szczegółowo

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert IDEA Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego służy pogłębieniu refleksji nad polskim doświadczeniem konfrontacji z dwoma totalitaryzmami nazistowskim i komunistycznym. Został powołany

Bardziej szczegółowo

Uwagi na temat poradnika dla nauczycieli pt. Kaszuby przez wieki (cz. 13)

Uwagi na temat poradnika dla nauczycieli pt. Kaszuby przez wieki (cz. 13) Dariusz Szymikowski Uwagi na temat poradnika dla nauczycieli pt. Kaszuby przez wieki (cz. 13) 21. Temat: Młodokaszubi. Karta pracy: Młodokaszubi. Niestety, Autorzy zmodyfikowali oryginalny tekst, w żaden

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie. I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ)

Spis treści. Wprowadzenie. I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ) Spis treści Wprowadzenie I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ) 1.1. Tradycje kształcenia obronnego młodzieŝy 1.1.1. Kształcenie obronne w okresie rozbiorów 1.1.2. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

Epoka wojny i okupacji

Epoka wojny i okupacji Epoka wojny i okupacji Czas trwania Początek: 1 września 1939 r. wybuch II wojny światowej Koniec: 8 maja 1945 r. kapitulacja Niemiec i koniec II wojny światowej Ważne wydarzenia 17 września 1939 r. atak

Bardziej szczegółowo

Krajna w czasach eksterminacji

Krajna w czasach eksterminacji Województwo Kujawsko-Pomorskie www.szklakipamieci.kujawsko-pomorskie.pl Szlak męczeństwa - II wojna światowa Egzekucja w Rudzkim Moście k. Tucholi w 1939 r Miejsca: Nakło, Paterek k. Nakła, Radzim, Karolewo,

Bardziej szczegółowo

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Źródło: http://pamiec.pl/pa/kalendarium-1/12809,7-wrzesnia-1939-roku-skapitulowala-zaloga-westerplatte-mimo-przygniatajacej-pr ze.html Wygenerowano: Piątek, 20 stycznia

Bardziej szczegółowo

Nalot bombowy na Wieluń 1 września

Nalot bombowy na Wieluń 1 września Nr 7/2016 30 08 16 Nalot bombowy na Wieluń 1 września 1939 r. Autor: Bogumił Rudawski (IZ) We wczesnych godzinach porannych 1 września 1939 r. lotnictwo niemieckie przeprowadziło atak bombowy na Wieluń

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Parys J., Scenariusz lekcji historii dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej nt.: Początek końca... Los ludności żydowskiej w pierwszych miesiącach niemieckiej okupacji Tarnowa w: Tarnowskie Studia Historyczne,

Bardziej szczegółowo

Sztutowo Muzeum Stutthof

Sztutowo Muzeum Stutthof Sztutowo Muzeum Stutthof Historia Pierwsi więźniowie przybyli do niemieckiego obozu pod Sztutowem 2 września 1939 r. Do 30 września 1941 r. obóz nosił nazwę "Zivillager Stutthof". Termin "KL Stutthof"

Bardziej szczegółowo

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Źródło: http://pamiec.pl/pa/kalendarium-1/14061,2-sierpnia-1940-roku-sformowano-slynny-polski-dywizjon-mysliwski-303-sluzacy-w -n.html Wygenerowano: Piątek, 2 września

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej

Instytut Pamięci Narodowej Napaść na Polskę - wrzesień 1939 roku Strony 1/28 Galeria zdjęć Spalony polski samolot, efekt niemieckiego bombardowania. Żołnierze niemieccy obalają słup graniczny na granicy polsko-niemieckiej. Strony

Bardziej szczegółowo

GRUPA A. a) odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do wybuchu powstania warszawskiego.

GRUPA A. a) odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do wybuchu powstania warszawskiego. Sprawdzian nr 6 Rozdział VI. II wojna światowa GRUPA A 1. Oblicz, ile lat minęło od: odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do wybuchu powstania warszawskiego. 6 zakończenia I wojny światowej

Bardziej szczegółowo

Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939

Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Spis treści str. 10 str. 12.12 str. 20 sir. 21 Wprowadzenie Wstęp Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Struktura narodowościowa

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt. Potulice jedno miejsce, dwie pamięci. Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice

Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt. Potulice jedno miejsce, dwie pamięci. Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt Potulice jedno miejsce, dwie pamięci Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice Oldenburg Toruń 2009 1. Hitlerowski kompleks obozowy Potulice

Bardziej szczegółowo

AKCJA SPOŁECZNO-EDUKACYJNA ŻONKILE 19 IV 1943 ROCZNICA POWSTANIA W GETCIE WARSZAWSKIM

AKCJA SPOŁECZNO-EDUKACYJNA ŻONKILE 19 IV 1943 ROCZNICA POWSTANIA W GETCIE WARSZAWSKIM 19 IV 1943 ROCZNICA POWSTANIA W GETCIE WARSZAWSKIM GETTO WARSZAWSKIE I POWSTANIE W GETCIE WARSZAWSKIM Utworzenie getta: W 1940 r. Niemcy ogrodzili murem część centrum Warszawy i stłoczyli tam prawie pół

Bardziej szczegółowo

2014 rok Rok Pamięci Narodowej

2014 rok Rok Pamięci Narodowej 2014 rok Rok Pamięci Narodowej I. 100 rocznica wybuchu I wojny światowej I wojna światowa konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytania, Francją,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie mianowania na stopnie wojskowe. (Dz. U. z dnia 30 czerwca 2004 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie mianowania na stopnie wojskowe. (Dz. U. z dnia 30 czerwca 2004 r. Dz.U.04.150.1584 2005.05.03 zm. Dz.U.05.68.598 1 2005.08.04 zm. Dz.U.05.133.1121 1 2006.06.07 zm. Dz.U.06.86.596 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie mianowania

Bardziej szczegółowo

TEMAT LEKCJI: Obrona cywilna oraz powszechna samoobrona ludności. System zarządzania kryzysowego.

TEMAT LEKCJI: Obrona cywilna oraz powszechna samoobrona ludności. System zarządzania kryzysowego. ZNAK OBRONY CYWILNEJ Składa się z: Niebieskiego trójkąta na pomarańczowym tle Kierowania ewakuacją Przygotowania zbiorowych schronów Organizowania ratownictwa Likwidowania pożarów Wykrywania i oznaczania

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Konwencje genewskie, Genewa, 12 sierpnia 1949 r. (Dz. U. z 1956 r., nr 38, poz. 171, załącznik)

Konwencje genewskie, Genewa, 12 sierpnia 1949 r. (Dz. U. z 1956 r., nr 38, poz. 171, załącznik) Konwencje genewskie, Genewa, 12 sierpnia 1949 r. (Dz. U. z 1956 r., nr 38, poz. 171, załącznik) Rozdział I Postanowienia ogólne Artykuł 2 Niezależnie od postanowień, które wejdą w życie już w czasie pokoju,

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach. (druk nr 909)

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach. (druk nr 909) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach (druk nr 909) U S T A W A z dnia 16 października 1992 r. o

Bardziej szczegółowo

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą.

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Element działań wojennych kampanii wrześniowej pierwszej kampanii

Bardziej szczegółowo

Formowanie Armii Andersa

Formowanie Armii Andersa Michał Bronowicki Formowanie Armii Andersa Gdy 1 września 1939 roku wojska niemieckie i słowackie rozpoczęły inwazję na Polskę, atak ten przyniósł śmierć tysięcy niewinnych ludzi, a dla wielu innych rozpoczął

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

-w Wprowadzenie 12 Wstęp

-w Wprowadzenie 12 Wstęp Spis treści -w Wprowadzenie 12 Wstęp str. 12 str. 20 str. 21 Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Struktura narodowościowa

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów gimnazjum OKUPACJA NIEMIECKA ZIEM POLSKICH

Scenariusz zajęć dla uczniów gimnazjum OKUPACJA NIEMIECKA ZIEM POLSKICH Scenariusz zajęć dla uczniów gimnazjum OKUPACJA NIEMIECKA ZIEM POLSKICH Wykorzystanie programu multimedialnego Historia Świata i Polski 1914-1948, Wojny światowe mgr Maria Kosterkiewicz Gimnazjum nr 12

Bardziej szczegółowo

I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- "I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora

I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora 1 I./l. Relacja ^ /I I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- "I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora "II. Materiały uzupełniające relację III./l. Materiały dotyczące rodziny

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Od początku okupacji przygotowywano się do wybuchu powstania Zdawano sobie sprawę z planów Stalina dotyczących Polski 27 października 1943 r. gen.

Od początku okupacji przygotowywano się do wybuchu powstania Zdawano sobie sprawę z planów Stalina dotyczących Polski 27 października 1943 r. gen. Od początku okupacji przygotowywano się do wybuchu powstania Zdawano sobie sprawę z planów Stalina dotyczących Polski 27 października 1943 r. gen. Sosnkowski wydaje rozkaz o rozpoczęciu przygotowań do

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ARCHIWALNE CAW DOTYCZĄCE STANÓW LICZEBNYCH WOJSKA W LATACH Zarys organizacyjno-prawny

MATERIAŁY ARCHIWALNE CAW DOTYCZĄCE STANÓW LICZEBNYCH WOJSKA W LATACH Zarys organizacyjno-prawny Kazimierz Bar MATERIAŁY ARCHIWALNE CAW DOTYCZĄCE STANÓW LICZEBNYCH WOJSKA W LATACH 1918 1939 1. Zarys organizacyjno-prawny W związku z dekretem Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego z dnia 12 października

Bardziej szczegółowo

Koło historyczne 1abc

Koło historyczne 1abc Koło historyczne 1abc Autor: A.Snella 17.09.2015. Zmieniony 05.10.2016.,,Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku, teraźniejszości ani prawa do przyszłości.'' JÓZEF

Bardziej szczegółowo

Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 241 z 2004 r., poz. 2416).

Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 241 z 2004 r., poz. 2416). Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 241 z 2004 r., poz. 2416). Art. 166a 1. Studenci i studentki, którzy zaliczyli pierwszy rok studiów wyŝszych zawodowych lub jednolitych

Bardziej szczegółowo

SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU. Nr 1, 1969

SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU. Nr 1, 1969 SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU Nr 1, 1969 Rola i zadania wojskowej służby archiwalnej (Leszek Lewandowicz) Postępowanie z zespołami otwartymi w świetle wytycznych Naczelnej Dyrekcji

Bardziej szczegółowo

Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych.

Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych. SCENARIUSZ LEKCJI INFORMATYKI W KLASIE V Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych. Nauczyciel: Zofia Lewandowska Cele lekcji: przekształcanie fragmentów rysunku, kopiowanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Gminy Sierakowice z dnia...

Uchwała Nr. Rady Gminy Sierakowice z dnia... Uchwała Nr PROJEKT do pkt.12 Rady Gminy Sierakowice z dnia... w sprawie: zasad wynajmowania lokali mieszkalnych, socjalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Sierakowice Na podstawie art.21

Bardziej szczegółowo

_Karta pracy do biografii oraz materiałów źródłowych dotyczących Maksymiliana Marii Kolbego

_Karta pracy do biografii oraz materiałów źródłowych dotyczących Maksymiliana Marii Kolbego _Karta pracy do biografii oraz materiałów źródłowych dotyczących Maksymiliana Marii Kolbego Magdalena Bogdan Ćwiczenie nr Przeczytaj biografię Maksymiliana Kolbego i uzupełnij zdania: Maksymilian Maria

Bardziej szczegółowo

Z czym kojarzy się Szczecin?

Z czym kojarzy się Szczecin? IMAS International Wrocław Z czym kojarzy się Szczecin? Wrocław, marzec 2008 Sprawdziliśmy, z czym Polakom kojarzy się Szczecin. Raport moŝe być przydatny w ocenie efektywności dotychczasowych akcji promocyjnych

Bardziej szczegółowo

Historia Poczty Polskiej w Gdańsku

Historia Poczty Polskiej w Gdańsku Historia Poczty Polskiej w Gdańsku Jarosław Kisiel Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu Po zakończeniu I wojny światowej Polska odzyskała niepodległość z prawem dostępu do morza Bałtyckiego. Był to

Bardziej szczegółowo

Opis wystawy W 90-tą rocznicę Powstania Wielkopolskiego Grupa Leszno

Opis wystawy W 90-tą rocznicę Powstania Wielkopolskiego Grupa Leszno Głównym celem wystawy, zgodnie z koncepcją dr. Eugeniusza Śliwińskiego (Muzeum Okręgowe w Lesznie) i Barbary Ratajewskiej (Archiwum Państwowe w Lesznie) jest ukazanie przyczyn i okoliczności zrywu powstańczego,

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA

PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA PAŃSTWOWA KOMISJA WYBORCZA Warszawa, dnia 20 września 2010 r. ZPOW-703-44/10 Informacja o zgłaszaniu list kandydatów na radnych oraz o zgłaszaniu kandydatów na wójta, burmistrza i prezydenta miasta w wyborach

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej - Poznań

Instytut Pamięci Narodowej - Poznań Instytut Pamięci Narodowej - Poznań Źródło: http://poznan.ipn.gov.pl/pl7/edukacja/edukacja-poznan/spotkania-z-historia/37700,90-urodziny-pulkownika-jana-gorski ego-poznan-18-kwietnia-2012.html Wygenerowano:

Bardziej szczegółowo

STAN I STRUKTURA BEZROBOCIA W POWIECIE CHRZANOWSKIM w lipcu 2008 roku

STAN I STRUKTURA BEZROBOCIA W POWIECIE CHRZANOWSKIM w lipcu 2008 roku STAN I STRUKTURA BEZROBOCIA W POWIECIE CHRZANOWSKIM w lipcu 2008 roku POZIOM BEZROBOCIA I STOPA BEZROBOCIA Tendencja spadkowa w kształtowaniu się poziomu bezrobocia w powiecie chrzanowskim jest zauwaŝalna

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas HISTORIA USTROJU POLSKI Autor: Marian Kallas Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

1/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora. 1/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora "

1/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora. 1/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora 1 SPIS ZAWARTOŚCI TECZKI 3 U. ^, W.h R 1/1. Relacja k. 5 " ł 1/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora 1/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora " 111/1 - Materiały dotyczące

Bardziej szczegółowo

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Spis Treści: 1. Misja Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca 2. Podstawowe Zasady Czerwonego Krzyża Humanitaryzm Bezstronność Neutralność Niezależność

Bardziej szczegółowo

Rodzicielstwo Zastępcze

Rodzicielstwo Zastępcze Rodzicielstwo Zastępcze Naturalnym środowiskiem rozwoju dziecka jest rodzina. Powinna ona być pierwszą i podstawową szkołą miłości. Dorastanie poza środowiskiem rodzinnym moŝe skutkować w przyszłości róŝnorodnymi

Bardziej szczegółowo

Geneza holocaustu. Przygotowywanie Żydów do wywozu do obozu zagłady

Geneza holocaustu. Przygotowywanie Żydów do wywozu do obozu zagłady 1 Geneza holocaustu W ramach Szkoły Dialogu nauczyciele z ZS-P w Dobrej znacznie wybiegają ponad podstawę programową i próbują uczniom przybliżyć dramat narodu żydowskiego podczas II wojny światowej. Szeroko

Bardziej szczegółowo

Roman Kabaczij. WYGNANI NA STEPY Przesiedlenia ludności ukraińskiej z Polski na południe Ukrainy w latach 1944-1946

Roman Kabaczij. WYGNANI NA STEPY Przesiedlenia ludności ukraińskiej z Polski na południe Ukrainy w latach 1944-1946 Roman Kabaczij WYGNANI NA STEPY Przesiedlenia ludności ukraińskiej z Polski na południe Ukrainy w latach 1944-1946 SPIS TREŚCI Wstęp 11 Rozdział I. Koncepcja wysiedlenia Ukraińców z Polski w kontekście

Bardziej szczegółowo

Agresja sowiecka na Polskę- IV rozbiór Polski

Agresja sowiecka na Polskę- IV rozbiór Polski Literka.pl Agresja sowiecka na Polskę IV rozbiór Polski Data dodania: 20110326 22:12:54 Autor: Monika Skiba Przedstawiam konspekt do lekcji na temat Agresji sowieckiej na Polskę dla klasy 3 gimnazjum.

Bardziej szczegółowo

Dokument nr 6. kuchni czteroosobowej rodziny niemieckich osiedleńców (wypis urzędowy)

Dokument nr 6. kuchni czteroosobowej rodziny niemieckich osiedleńców (wypis urzędowy) Dokument nr 6. Standardowe wyposaŝenie kuchni czteroosobowej rodziny niemieckich osiedleńców (wypis urzędowy) 54 Akcję osiedleńczą Baltendeutschów wykorzystano równieŝ do propagandowego uzasadnienia trwających

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 223/11 WOJEWODY POMORSKIEGO z dnia 19 sierpnia 2011 r. w sprawie powołania Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego

ZARZĄDZENIE nr 223/11 WOJEWODY POMORSKIEGO z dnia 19 sierpnia 2011 r. w sprawie powołania Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego ZARZĄDZENIE nr 223/11 WOJEWODY POMORSKIEGO z dnia 19 sierpnia 2011 r. w sprawie powołania Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego Na podstawie art. 14 ust. 7-12 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

Prezydent RP Bronisław Komorowski z wizytą w Gdyni

Prezydent RP Bronisław Komorowski z wizytą w Gdyni Prezydent RP Bronisław Komorowski z wizytą w Gdyni Prezydent RP Bronisław Komorowski zwiedził powstające w Gdyni Muzeum Emigracji. Prezydent obejrzał wystawę historyczną i wnętrza gmachu, który z inicjatywy

Bardziej szczegółowo

WYSIEDLENIA Z GDYNI W 1939 ROKU

WYSIEDLENIA Z GDYNI W 1939 ROKU OKŚZ NP G MONIKA TOMKIEWICZ, OKŚZPNP GDAŃSK WYSIEDLENIA Z GDYNI W 1939 ROKU Gdynia przed wybuchem II wojny światowej była jednym z nowocześniejszych w Europie portów handlowych, miała blisko 127 tys. mieszkańców.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Polska po II wojnie światowej

Polska po II wojnie światowej Polska po II wojnie światowej w latach 1945-1947 Rafał Nowicki źródła - Internet, (http://historia-polski.klp.pl/a-6269.html) obrazki - Wikipedia TERYTORIUM GRANICE - LUDNOŚĆ Obszar Polski po II wojnie

Bardziej szczegółowo

UWAGA informacje podkreślone w prezentacji są do zapamientania

UWAGA informacje podkreślone w prezentacji są do zapamientania Element system bezpieczeństwa narodowego obrona cywilna UWAGA informacje podkreślone w prezentacji są do zapamientania Opracował: mgr Mirosław Chorąży Polska stara się zapewnić swym obywatelom odpowiednie

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

KOMBATANCI ORAZ NIEKTÓRE OSOBY BĘDĄCE OFIARAMI REPRESJI WOJENNYCH I OKRESU POWOJENNEGO

KOMBATANCI ORAZ NIEKTÓRE OSOBY BĘDĄCE OFIARAMI REPRESJI WOJENNYCH I OKRESU POWOJENNEGO Warszawa, dnia 9 stycznia 2013 r. KANCELARIA SENATU BIURO KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ DZIAŁ PETYCJI I KORESPONDENCJI BKS/DPK-134/27609/13 EK Nr: 27609 Data wpływu 12 listopada 2012 r. Data sporządzenia informacji

Bardziej szczegółowo

Maciej Bakun 1910-1945 LOTNICTWO NA ZIEMI GDAŃSKIEJ. adam piarszafclf

Maciej Bakun 1910-1945 LOTNICTWO NA ZIEMI GDAŃSKIEJ. adam piarszafclf Maciej Bakun LOTNICTWO NA ZIEMI GDAŃSKIEJ 1910-1945 adam piarszafclf Spis treści WSTĘP 9 ROZDZIAŁI. GDAŃSKIE LOTNICTWO DO 1920 ROKU 17 PIERWSZE SAMOLOTY W GDAŃSKU I ZAŁOŻENIE STACJI LOTNICZEJ WE WRZESZCZU

Bardziej szczegółowo

70. rocznica zakończenia II Wojny Światowej

70. rocznica zakończenia II Wojny Światowej 70. rocznica zakończenia II Wojny Światowej, 11/05/2015 13:45, autor: Redakcja Bielawa Podobnie jak w całym kraju, tak i w Bielawie, 8 maja odbyły się obchody upamiętniające 70. rocznicę zakończenia II

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 12/2016 ISSN 2353-5822 Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz

Bardziej szczegółowo

Konkurs wiedzy historycznej Polskie Państwo Podziemne 1939-1945. Imię i nazwisko... Klasa... Szkoła... Liczba punktów...

Konkurs wiedzy historycznej Polskie Państwo Podziemne 1939-1945. Imię i nazwisko... Klasa... Szkoła... Liczba punktów... Konkurs wiedzy historycznej Polskie Państwo Podziemne 1939-1945 Imię i nazwisko... Klasa... Szkoła... Liczba punktów... 1. Podaj dokładną datę powstania Służby Zwycięstwu Polski oraz imię i nazwisko komendanta

Bardziej szczegółowo

Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na

Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na MONTE CASSINO 1944 Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na którym wznosi się stare Opactwo Benedyktynów.

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek do przyjmowania uchodźców w Polsce i w Czechach NR 54/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek do przyjmowania uchodźców w Polsce i w Czechach NR 54/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 54/2016 ISSN 2353-5822 Stosunek do przyjmowania uchodźców w Polsce i w Czechach Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV 26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV Początki 26. pułku artylerii lekkiej sięgają utworzenia tego pułku, jako 26. pułku artylerii polowej w którego składzie były trzy baterie artyleryjskie

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI PAŃSTWO - KOŚCIÓŁ W POLSCE

STOSUNKI PAŃSTWO - KOŚCIÓŁ W POLSCE Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Historii Państwa i Prawa Zakład Historii Administracji Studia Stacjonarne Administracji pierwszego stopnia Małgorzata Pasztetnik

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce 1764-1989 Spis treści Do Czytelnika..... 11 Przedmowa....... 13 Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Powierniczy Wschód i grabież mienia polskiego

Główny Urząd Powierniczy Wschód i grabież mienia polskiego Nr 13/2017 31 03 17 Główny Urząd Powierniczy Wschód i grabież mienia polskiego Autor: Bogumił Rudawski (IZ) Główny Urząd Powierniczy Wschód (Hauptreuhandstelle, HTO) był najważniejszą instytucją niemiecką,

Bardziej szczegółowo

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE 1764-1989 Autor: Wojciech Witkowski Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw nowożytnej Europy 1.1. Pojęcie administracji i biurokracji 1.2.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej PROJEKT Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319, z 2006

Bardziej szczegółowo

75 rocznica powstania

75 rocznica powstania Dziś wszyscy oddajemy cześć tym, którzy swoje życie oddali za wolność, tym, którzy tej wolności nie doczekali, a przede wszystkim tym, którzy wciąż żyją wśród nas. A p e l I P N o u c z c z e n i e 7 5

Bardziej szczegółowo

Problemy emigracji dotyczące polskich obywateli. Paulina Brzezińska

Problemy emigracji dotyczące polskich obywateli. Paulina Brzezińska Problemy emigracji dotyczące polskich obywateli. Paulina Brzezińska Emigracja-wędrówka ludności mająca na celu zmianę miejsca pobytu. Przemieszczanie się ludności jest całkowicie naturalnym zjawiskiem

Bardziej szczegółowo

Uprawnienie do świadczenia substytucyjnego nie będzie przysługiwać osobom, które dopuściły się czynów godzących w niepodległość i suwerenność

Uprawnienie do świadczenia substytucyjnego nie będzie przysługiwać osobom, które dopuściły się czynów godzących w niepodległość i suwerenność UZASADNIENIE W 2009 roku przypada 70 rocznica wybuchu II wojny światowej. Ta najkrwawsza z wojen szczególnie dotknęła obywateli Rzeczypospolitej, którzy doznali wyjątkowych cierpień od obu totalitaryzmów

Bardziej szczegółowo

Miejsca walk powstańczych tablicami pamięci znaczone

Miejsca walk powstańczych tablicami pamięci znaczone Miejsca walk powstańczych tablicami pamięci znaczone * ul. Belwederska róg Promenady w dniach od 15 sierpnia do 22 września 1944 r. walczyła tutaj kompania O2 Pułku AK Baszta broniąca dostępu do Dolnego

Bardziej szczegółowo

Przepisy dotyczące ciągników wprowadzanych do obrotu w ramach programu elastyczności ***I

Przepisy dotyczące ciągników wprowadzanych do obrotu w ramach programu elastyczności ***I P7_TA-PROV(2011)0294 Przepisy dotyczące ciągników wprowadzanych do obrotu w ramach programu elastyczności ***I Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie wniosku

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE I ROLA NACZELNEGO DOWÓDCY SIŁ ZBROJNYCH W POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ W WYMIARZE NARODOWYM I SOJUSZNICZYM

MIEJSCE I ROLA NACZELNEGO DOWÓDCY SIŁ ZBROJNYCH W POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ W WYMIARZE NARODOWYM I SOJUSZNICZYM S Z T A B G E N E R A L N Y W P ZARZĄD PLANOWANIA OPERACYJNEGO P3 MIEJSCE I ROLA NACZELNEGO DOWÓDCY SIŁ ZBROJNYCH W POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ W WYMIARZE NARODOWYM I SOJUSZNICZYM ppłk dr Dariusz ŻYŁKA

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 9 kwietnia 1999 r.

USTAWA z dnia 9 kwietnia 1999 r. Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach

Bardziej szczegółowo

Dr Ihar Melnikau: Władze bały się, że popsujemy im rocznicę 17 września

Dr Ihar Melnikau: Władze bały się, że popsujemy im rocznicę 17 września Dr Ihar Melnikau: Władze bały się, że popsujemy im rocznicę 17 września We wtorek straż pożarna zamknęła w Zasławiu wystawę poświęconą Białorusinom walczącym w szeregach polskiego wojska w kampanii wrześniowej.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 lutego 2016 r. Poz. 260 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 29 lutego 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie mianowania na stopnie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP CHARAKTERYSTYKA STANÓW W GOTOWOŚCI OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH Zbigniew FILIP 2 3 Konflikt na Ukrainie Ofiary wśród żołnierzy biorących udział w konflikcie: ok. 50.000 Ofiary wśród ludności

Bardziej szczegółowo

Regulamin Ogólnopolskiego Konkursu Tematycznego. w roku szkolnym 2012/2013

Regulamin Ogólnopolskiego Konkursu Tematycznego. w roku szkolnym 2012/2013 NP.5563.4.20.2012.AP Losy Bliskich i losy Dalekich Ŝycie Polaków w latach 1914 1989. Regulamin Ogólnopolskiego Konkursu Tematycznego Losy Bliskich i losy Dalekich Ŝycie Polaków w latach 1914 1989 w roku

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY "Krokus" w GM16

PROJEKT EDUKACYJNY Krokus w GM16 Projekt gimnazjalny Krokus ocalić od zapomnienia jest elementem międzynarodowego przedsięwzięcia Irlandzkiego Towarzystwa Edukacji o Holokauście i Muzeum śydowskiego Galicja w Krakowie, które przekazują

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO - 725408 - I/13/NC 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

TĘCZA KONTRA TĘCZA WIADOMOŚCI LOKALNE GMINY GOWARCZÓW. Wsi Radomskiej BEZPŁATNY BIULETYN INFORMACYJNY NR 3/2016

TĘCZA KONTRA TĘCZA WIADOMOŚCI LOKALNE GMINY GOWARCZÓW. Wsi Radomskiej BEZPŁATNY BIULETYN INFORMACYJNY NR 3/2016 WIADOMOŚCI LOKALNE GMINY GOWARCZÓW BEZPŁATNY BIULETYN INFORMACYJNY NR 3/2016 TĘCZA KONTRA TĘCZA W dniu 02 07 2016 r. na boisku KS Tęcza Gowarczów odbył się towarzyski mecz piłki nożnej pomiędzy obecną

Bardziej szczegółowo

1. OCHRONA PRZED HAŁASEM

1. OCHRONA PRZED HAŁASEM Zał. nr 4 Propozycje podjęcia działań legislacyjnych zmierzających do dostosowania obowiązujących w polskim prawie przepisów z zakresu ochrony środowiska do naszej rzeczywistości finansowo - ekonomicznej,

Bardziej szczegółowo

Pojęcie sporu w prawie międzynarodowym

Pojęcie sporu w prawie międzynarodowym Pojęcie sporu w prawie międzynarodowym 1. Utrzymać międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo, stosując skuteczne środki zbiorowe dla zapobiegania zagrożeniom pokoju i ich usuwania, tłumienia aktów agresji

Bardziej szczegółowo

Ochrona ludności i obrona cywilna w systemie obronności Państwa

Ochrona ludności i obrona cywilna w systemie obronności Państwa WYDZIAŁ SPRAW OBYWATELSKICH I BEZPIECZENISTWA... REFERAT BEZPIECZEŃSTWA Ochrona ludności i obrona cywilna w systemie obronności Państwa SŁUPSK 10.02.2015 Obrona cywilna, ochrona ludności Ochrona ludności

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Obowiązki i uprawnienia organów państwowych, samorządowych i organizacji społecznych.

Obowiązki i uprawnienia organów państwowych, samorządowych i organizacji społecznych. Podstawowe cele i główne zadania OC. Obrona cywilna ma na celu ochronę ludności, dóbr kultury, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 2009 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 2009 r. Projekt z dnia 27 lipca 2009 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 2009 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od niektórych dochodów (przychodów) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu

Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu Informacje ogólne Kto ma prawo do obrony Prawo do obrony naleŝy do podstawowych praw i wolności osobistych kaŝdego człowieka i obywatela. Gwarantuje je Konstytucja

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia 2009 r.

Ustawa. z dnia 2009 r. Projekt Ustawa z dnia 2009 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja

Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja 18 listopada 211 r., Warszawa Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja Cel: Ewaluacja warsztatów przeprowadzonych w ramach szkolenia Akademia Praw Pacjenta oraz ocena znajomości praw pacjenta wśród personelu

Bardziej szczegółowo