Z dziejów Gdyni w okresie II Wojny Światowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Z dziejów Gdyni w okresie II Wojny Światowej"

Transkrypt

1 Uniwersytet Gdański Wydział Filologiczno-Historyczny Kierunek: Historia Małgorzata Agnieszka Stepko Nr albumu Z dziejów Gdyni w okresie II Wojny Światowej Praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Marka Andrzejewskiego Gdańsk 2005

2 Spis treści Wstęp Rozdział I: Zajęcie Gdyni przez wojska niemieckie 1.1. Gdynia oknem na świat Rzeczpospolitej Stanowisko Wolnego Miasta Gdańska i jego władz wobec Gdyni Pozycja międzynarodowa ośrodka gdyńskiego (kwestie handlowo-gospodarcze) 1.2. Ostatnie miesiące pokoju Przygotowania miasta do obrony 1.3. Walki o Gdynię Organizacja pomocy rannym, obywatelskie słuŝby miejskie 1.4. Terror okupanta Zbrodnie na ludności polskiej i Ŝydowskiej dokonywane przez Wehrmacht i hitlerowskie organizacje 1.5. Wysiedlenia ludności polskiej Dzikie wysiedlenia, rugi zewnętrzne czym były i jaki posiadały charakter Przebieg i warunki przymusowych deportacji GrabieŜ majątku prywatnego i państwowego przez wojsko niemieckie Rozdział II: Ludność Gdyni w latach hitlerowskiej okupacji 2.1. Zarządzenia hitlerowskiego okupanta Niszczenie polskich symboli narodowych Polityka germanizacyjna wobec Polaków 2.2. Napływ ludności niemieckiej Kategorie podziału przybywającej do Gdyni ludności

3 Kwestia Niemców Bałtyckich (tzw. Baltendeutsche) 2.3. Struktura demograficzna Gdyni w latach Utworzenie niemieckiej listy narodowościowej Omówienie poszczególnych kategorii Volkslisty i jej charakteru na terenie Pomorza Kwestia ludności kaszubskiej w dokumentach proweniencji niemieckiej Rozdział III: Funkcjonowanie hitlerowskiej administracji 3.1. Wcielenie Gdyni do Trzeciej Rzeszy Wizyta w mieście Adolfa Hitlera Zmiana nazwy miasta i herbu 3.2. Gau Danzig-Westpreußen 3.3. Struktura administracji 3.4. Organizacja sądownictwa w Gau Danzig-Westpreußen 3.5. Plany przebudowy Gdyni Rozdział IV: Dzień powszedni miasta 4.1. Sytuacja aprowizacyjna w mieście Kartki Ŝywnościowe i bony towarowe 4.2. Handel i gastronomia 4.3. Warunki mieszkaniowe, kwaterunek 4.4. Zdrowotność mieszkańców Szpital miejski i jego statut 4.5. Komunikacja 4.6. Szkolnictwo 4.7. Środki masowego przekazu Radio Prasa i druki ulotne 4.8. Kino, teatr, muzyka

4 4.9. Sport Rozdział V: Gdynia w gospodarce III Rzeszy 5.1. Port Baza Kriegsmarine Rozbudowa portu i jego infrastruktury 5.2. Plany dowództwa Rzeszy wobec zadań wojennych Gdyni 5.3. Pracownicy portu 5.4. Przemysł i rzemiosło 5.5. Utworzenie gdyńskiej filii obozu koncentracyjnego Stutthof 5.6. Ruch oporu Rozdział VI: Wyzwolenie Gdyni 6.1. Naloty lotnictwa alianckiego. Zniszczenia w mieście i w porcie Naloty alianckie w głębi Rzeszy. Rys porównawczy 6.2. Ucieczka ludności niemieckiej przed frontem sowieckim 6.3. Wyzwolenie Gdyni 6.4. Szacowanie strat miasta poniesionych podczas okupacji niemieckiej 6.5. Powrót wysiedlonych Gdynian do rodzinnego miasta Zakończenie Wykaz skrótów Ilustracje umieszczone w tekście Bibliografia Źródła Prasa Opracowania, wspomnienia

5 Wstęp Miasto, którego historia liczy niespełna 80 lat moŝe się wydawać dla historyka mało interesującym obiektem badań. Przykład Gdyni pokazuje jednak nieprawdziwość tego twierdzenia. Mimo stosunkowo krótkiej historii, mam na myśli jej dzieje od dnia uzyskania praw miejskich, Gdynia na pewno nie naleŝy do miast o bezbarwnej, nie obfitującej w ponadlokalne wydarzenia historii. Wręcz odwrotnie. Jej dzieje są stosunkowo bogate i mają, wcale niesporadycznie, wymiar znacznie wykraczający poza wąsko rozumianą historię regionalną; wystarczy wspomnieć tylko dramatyczne wypadki grudniowe 1970 roku czy dziesięć lat później sierpniowy wiatr od morza. W dwudziestoleciu międzywojennym natomiast juŝ sama budowa portu i związany z nią dynamiczny rozwój Gdyni były uzasadnionymi powodami do dumy milionów Polaków. Na ich oczach druga Rzeczypospolita, w duŝej mierze dzięki przysłowiowemu amerykańskiemu tempu rozwoju, stawała się państwem otwartym na morze. Gdynia zaś stanowiła symbol polskiej obecności nad Bałtykiem. Dzieje Gdyni w okresie międzywojennym zostały juŝ, w porównaniu do innych okresów jej historii, stosunkowo dobrze opracowane. Jest to przede wszystkim zasługa Mieczysława Widernika 1, który w swoich opartych na bogatym materiale źródłowym pracach zaprezentował wielobarwny obraz historii miasta w latach Gorzej przedstawia się natomiast stan badań dziejów Gdyni w latach II Wojny Światowej. W rodzimej historiografii o ile juŝ pisało się o tym okresie w dziejach miasta to dominował motyw martyrologii ludności 1 M. Widernik, Główne problemy gospodarczo-społeczne miasta Gdyni w latach , Gdańsk 1970; Polityczne oblicze miasta Gdyni w latach , Gdańsk 1970; Porty Gdyni i Gdańska w Ŝyciu gospodarczym II Rzeczypospolitej, Gdańsk

6 polskiej i jej walki z hitlerowskim okupantem. Koncentrowano się na prezentacji walk obronnych na WybrzeŜu we wrześniu 1939 roku, eksterminacji ludności polskiej w Lasach Piaśnickich i w obozie koncentracyjnym Stutthof, jak teŝ na kwestiach związanych z działalnością ruchu oporu i organizacji podziemnych w samej Gdyni i byłym województwie pomorskim. Na marginesie zainteresowań badaczy znajdowały się ponad pięcioletnie dzieje miasta od zajęcia go przez jednostki Wehrmachtu do wyzwolenia przez oddziały Armii Czerwonej. Tak zagadnienie codziennego funkcjonowania miasta w latach hitlerowskiej okupacji, jego składu narodowościowego, kwestii tzw. Niemców Nadbałtyckich (Baltendeutsche), jak i problemów związanych z aprowizacją, kształtem Ŝycia kulturalnego Gotenhafen nie stały się tematem wnikliwych i opartych na szerszej podstawie źródłowej badań historyków. Za pewną próbę usunięcia tej białej plamy historii Gdyni winno się uznać rozdziały autorstwa Jadwigi Michałowskiej w poświęconej temu portowemu miastu pracy zbiorowej 2. Wprawdzie daleko im do wyczerpania problematyki i do spojrzenia na ten najtrudniejszy okres dziejów Gdyni w sposób wielostronny i pogłębiony, tym niemniej jednak publikacja Jadwigi Michałowskiej stanowi punkt wyjścia do dalszych badań nad jej złoŝoną historią. 2 Dzieje Gdyni, pod redakcją Romana Wapińskiego, rozdziały 10-12, Gdańsk

7 Na interesujące informacje dotyczące historii Gdyni w latach moŝna natrafić równieŝ i w innych pracach, choć, jak świadczy przykład Rocznika Gdyńskiego 3, ten okres historii miasta nie znajduje się w centrum zainteresowania redakcji czasopisma. O dziejach Gdyni i jej mieszkańców w latach hitlerowskiej okupacji pisali równieŝ m.in. Czesław Jeryś 4, Edmund Kosiarz 5, Piotr Matusiak 6, Stanisław Mikos 7, Małgorzata Sokołowska 8, Donald Steyer 9 czy teŝ Zofia Szreder 10. Okupacja niemiecka w Gdyni rozpoczęła się 14 września 1939 roku. Tego dnia do miasta wkroczyły pierwsze jednostki Wehrmachtu i oddziały niemieckie, które pozostały w nim aŝ do 28 marca 1945 roku, czyli do dnia wyzwolenia Gdyni przez wojska radzieckie. Trwający ponad pięć i pół roku okres hitlerowskiej okupacji stanowi najtragiczniejszą kartę w jej historii. Wielu mieszkańców miasta straciło Ŝycie. Tysiące Gdynian utraciło dorobek całego Ŝycia i musiało udać się w nieznane. Samo miasto doznało wielu szkód i poniosło ogromne straty materialne. Port gdyński 3 F. Berek, Notatki z dni wojny, w: Rocznik Gdyński, 1992/1993, nr 11; E. Bidała, Kilka kart z dziejów gdańskich szpitali w latach , w: Rocznik Gdyński, 1996, nr 12; B. Chrzanowski, A. Gąsiorowski, Gdynia w latach okupacji. Działalność Związku Jaszczurczego i Narodowych Sił Zbrojnych, w: Rocznik Gdyński, 1989/90, nr 9; A. Gąsiorowski, Gdynia w świetle publicystyki konspiracyjnej z lat , w: Rocznik Gdyński, , nr 3; M. Gwiazda, Powstanie i rozwój komunikacji miejskiej w Gdyni, część 1: lata , w: Rocznik Gdyński, 1983, nr 4; A. Kaźmierczak, Port gdański w latach wojny, w: Rocznik Gdyński, 1991, nr 10; A. Kaźmierczak, Samoloty nad Gotenhafen, Rocznik Gdyński, 1977, nr 1; Krzyszkowska- Piwowarska, Świetliczanka z Westerplatte, w: Rocznik Gdyński 1989/1990, nr 9; K. Przeworski, Okupacyjne wspomnienia proboszcza, w: Rocznik Gdyński 1989/1990, nr 9; Z. Szreder, Ludziom trudno zapomnieć. Jedna biała plama mniej na wojennej historii Gdyni, w: Rocznik Gdyński Cz. Jeryś Budownictwo okrętowe w Gdyni , Gdynia E. Kosiarz, Obrona Gdyni 1939, Warszawa P. Matusiak, Ruch oporu w przemyśle wojennym okupanta, Warszawa S. Mikos, Powstanie i rozwój portu gdyńskiego w okresie międzywojennym, w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk M. Sokołowska, Gdynia w gazetach przez 75 lat, Gdynia D. Steyer, Lata okupacji hitlerowskiej w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk Z. Szreder, Eksterminacja ludności Gdyni w latach okupacji hitlerowskiej, praca magisterska UG, Gdańsk

8 zaś, jeszcze niedawno polskie okno na świat, stał się zapleczem niemieckiej marynarki wojennej. Jego znaczenie w miarę trwania wojny wzrastało, co wiązało się po części z intensyfikacją nalotów alianckich na Hamburg, Kilonię, Bremę, Rostock i inne niemieckie miasta portowe. Te zasygnalizowane kwestie nie są z całą pewnością w rodzimej historiografii eksponowane. Historia miasta w okresie hitlerowskiej okupacji była, jak juŝ wspomniałam, traktowana przez polskich historyków po macoszemu. Zarzut ten odnosi się równieŝ i do niewielkiej aktywności autorów niemieckich. O Gdyni moŝna znaleźć pewne dane w pracach Cajusa Bekkera 11, Stefana Hartmanna 12, Egberta Kiesera 13, Jürgena Thorwalda 14 czy StephanaWoltinga 15. O ile na temat Gdańska, Szczecina czy Wrocławia w latach II wojny światowej istnieje stosunkowo obfita literatura wspomnieniowa, to w przypadku Gdyni jej niemieccy mieszkańcy nie przejawiali zbytniej aktywności w publikowaniu. Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, Ŝe hitlerowskie władze nie zdecydowały się na wydawanie w zdobytym mieście jakiejkolwiek gazety. Jest to powaŝnym ograniczeniem w poznaniu istotnych dla funkcjonowania organizmu miejskiego informacji, jak i teŝ dla zrozumienia codziennych problemów jego mieszkańców. Brak takiego pisma w Gdyni pośrednio świadczy o słabości tamtejszej ludności niemieckiej lub uchodzącej za taką. Sytuacji nie jest w stanie w znaczący sposób poprawić 11 C. Bekker, Kampf und Untergang der Kriegsmarine. Ein Dokumentarbericht in Wort und Bild, Hannover S. Hartmann, Bevölkerungsgruppen und Minderheiten, w: Handbuch der Geschichte Ost- und Westpreußens. Hrsg. von Ernst Opgenoorth, Lüneburg E. Kieser, Danziger Bucht 1945, Dokumentation einer Katastrophe, Esslingen J. Thorwald, Die große Flucht. Niederlage, Flucht und Vertreibung, (wydanie I, 1949 r), München S. Wolting, Bretter, die Kulturkulissen markierten. Das Danziger Kultur Theater am Kohlenmarkt, die Zoppoter Waldoper und andere Theaterinstitutionen im Danziger Kulturkosmos zur Zeit der Freien Stadt und in den Jahren des Zweiten Weltkriegs, Wrocław

9 lektura wydawanych w pobliskim Gdańsku dzienników: Danziger Neueste Nachrichten i Der Danziger Vorposten, jako Ŝe tematyka Gdyni występuje na łamach tych gazet niezmiernie rzadko. W tym kontekście dla historyka starającego się przybliŝyć historię Gdyni w latach jeszcze większego znaczenia nabierają źródła rękopiśmienne. Do tej pory zostały one wykorzystane przez badaczy w sposób dość wybiórczy. Dotyczy to w pewnej mierze i wspomnianej wyŝej pracy Jadwigi Michałowskiej. W niniejszej rozprawie wykorzystałam, aczkolwiek tylko w sposób częściowy, źródła dotyczące Gdyni, wchodzące w skład zasobów Bundesarchiv w Berlinie. Przedstawiają one w szczególności działalność Einwandererzentrale i lokalnej placówki Haupttreuhandstelle Ost, a więc problematykę związaną z przybyciem do Gdyni Niemców Bałtyckich, a takŝe z administrowaniem majątkiem miejskim przejętym od Polaków. Pomocne były takŝe materiały znajdujące się w Archiwum Państwowym w Gdańsku i w Muzeum Miasta Gdyni (przede wszystkim Amtsblatt des Oberbürgermeisters der Stadt Gotenahafen ). Wartościowe okazały się być, udostępnione mi przez pana prof. dr habil. Marka Andrzejewskiego materiały przechowywane w Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie. Znaczenie dla moich rozwaŝań mają takŝe niepublikowane wspomnienia ówczesnych mieszkańców miasta. Oparłam się w szczególności na wiadomościach zawartych w rękopisie Longina Sobolewskiego i Wernera von Stritzky. Niniejsza praca z uwagi na stan badań, złoŝoność problematyki i duŝe rozproszenie materiałów źródłowych nie rości sobie pretensji do wyczerpania tematu. Jej celem jest podjęcie próby prezentacji mało znanego rozdziału dziejów Gdyni i zasygnalizowanie potrzeby intensyfikacji jego dalszych badań. 9

10 Rozdział I Zajęcie Gdyni przez wojska niemieckie 1.1. Gdynia oknem na świat Rzeczpospolitej Gdynia od momentu swojego powstania znajdowała się nie tylko w centrum uwagi mieszkańców pozostałych regionów Polski, ale takŝe sąsiednich państw rejonu Bałtyku. Jej dynamiczne przemiany stanowiły fundament dla rozwoju nowej morskiej świadomości, jak i dla wzrostu poczucia identyfikacji i dumy wielu Polaków. Odzyskany przez Polskę dostęp do morza, posiadanie własnego, nowego portu, wszystko to było wyznacznikami rzeczywistej odbudowy polskiej toŝsamości. Gdynia była sukcesem odrodzonego państwa i wyrazem Ŝywotności jego narodu. To najmłodsze miasto okresu międzywojennego stanowiło więc nie tylko sukces gospodarczy i polityczny, ale takŝe symbolizowało jakość nadchodzącej, tak długo oczekiwanej epoki wolności. W chwili rozpoczęcia budowy portu Gdynia była jedynie niewielką osadą rybacką o statusie gminy wiejskiej. Ale juŝ ze spisu powszechnego, przeprowadzonego w roku 1936 wynika, Ŝe miasto liczyło ponad 83 tysiące mieszkańców, z czego aŝ 86% stanowiła ludność napływowa 16. Miasto przeobraŝało się na oczach wszystkich i w skali całego państwa pozostawało wyjątkowym. Na to, jak traktowano ówcześnie Gdynię i jej mieszkańców wskazuje przedwojenny artykuł Gdynia w niezmoŝonym wysiłku pracy, którego fragment zacytuję: Obecna sytuacja polityczna (...) kieruje oczy społeczeństwa polskiego w stronę wybrzeŝa i jego najwaŝniejszego ośrodka: Gdyni. W całym kraju 16 M. Widernik, Z dziejów miasta , w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk 1968, s

11 wzrasta zainteresowanie dla portu, dla jego Ŝycia i rozwoju, dla jego reakcji na ostatnie zjawiska natury politycznej. Gdynia jest przecieŝ szczytowym osiągnięciem naszej potęgi morskiej, która wzrasta z kaŝdym miesiącem, która przeobraŝa psychikę narodu. Znamienna jest charakterystyka mieszkańca miasta przedstawiona w dalszej części tekstu. Wskazuje ona na specyfikę charakteru i postawy Gdynian, jednocześnie pozytywnie wartościując całą społeczność. Mieszkańcy Gdyni są ludźmi o zupełnie odmiennych i im właściwych walorach, o charakterystycznym nastawieniu do Ŝycia. Zasadniczym rysem charakteru jest duŝa doza przedsiębiorczości i umiłowanie tempa pracy. Przeciętny Gdynianin pracuje z ochotą, pracuje intensywnie, bo wiele jest tu pracy i obowiązków. Umysłowość mieszkańców portu polskiego nastawiona jest na pokonywanie wszelkich trudów i obowiązków, nie jest refleksyjna. KaŜdy z przybywających tu ludzi zresztą o znacznie niŝszej w stosunku do innych miast granicy wieku ma przed sobą duŝe pole do działania 17. Gdynia stała się szybko symbolem polskiego otwarcia na morze. Nie ulega teŝ wątpliwości, Ŝe powstanie w tak krótkim czasie nowoczesnego portu morskiego stanowiło znaczące osiągnięcie gospodarcze Rzeczpospolitej. Miasto to było teŝ, jak podkreśla Mieczysław Widernik, istotnym czynnikiem integrującym gospodarkę państwa polskiego w międzywojennym dwudziestoleciu Gazeta Gdyńska, 9 VIII 1939 r. 18 M. Widernik, Gdynia czynnik integracji Pomorza Gdańskiego z pozostałymi ziemiami polskimi w latach , w: Zapiski Historyczne, 1976, t. 41, z. 2, s

12 Stanowisko Wolnego Miasta Gdańska i jego władz wobec Gdyni Idea budowy portu w Gdyni od samego początku spotkała się z duŝą niechęcią władz Wolnego Miasta Gdańska. Wskaźnik i skala tejŝe niechęci wyraźnie ewaluowała z biegiem czasu. Inne nastroje towarzyszyły latom dwudziestym, inne kolejnemu dziesięcioleciu, szczególnie zaś jego drugiej połowie. Dlaczego budowa portu była tak waŝna, dlaczego stanowiła priorytetowe zagadnienie polskiej polityki wewnętrznej i jednocześnie wpływała na kształt stosunków dyplomatycznych rządu polskiego z państwem niemieckim? Po odzyskaniu przez państwo polskie niepodległości import towarów zamorskich, kierowany do Polski, przechodził przez port gdański. Skomplikowana struktura zarówno międzynarodowego zarządu portu jak i niedoskonałe wyposaŝenie techniczne powodowały, iŝ korzystanie z niego stawało się nieopłacalne. Nie moŝna równieŝ pominąć faktu zdominowania przez urzędników niemieckich systemu biurokratycznego (bo choć zarówno Polska jak i Wolne Miasto Gdańsk posiadały w Radzie Portu pięciu komisarzy, to jednak moŝliwości i jednocześnie prestiŝ tychŝe nie były równowaŝne. Gdańszczanie znajdujący się w niej mieli bezpośrednie poparcie władz gdańskich, a takŝe urzędników Rady Portu). Polacy, mający wyŝsze stanowiska urzędnicze, naleŝeli do rzadkości, zdecydowana większość tychŝe miejsc pracy zarezerwowana była dla Niemców 19. Czynnikami o nie mniejszym znaczeniu, warunkującymi budowę odrębnego portu polskiego były osobna waluta w Gdańsku, brak taniej siły roboczej, a takŝe, a moŝe wręcz przede wszystkim, względy polityczne: nieprzychylność władz 19 S. Mikos, Powstanie i rozwój portu gdyńskiego w okresie międzywojennym, w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk, 1968, s

13 Wolnego Miasta Gdańska, wspieranych przez centralny rząd berliński, warunkowała odrębny, samodzielny kurs rządu polskiego. Konflikt pomiędzy Gdańskiem a rządem polskim, jak juŝ wspomniano, przeŝywał róŝne etapy rozwoju i róŝne stopnie nasilenia. W miarę rozwoju portu i realizacji pierwotnych załoŝeń planu jego budowy, niechęć ze strony gdańszczan rosła. Jej eskalacja miała miejsce 9 maja 1930 roku, kiedy to sprawa rozbudowy portu trafiła do Wysokiego Komisarza Rady Narodów. Skarga złoŝona przez senat Wolnego Miasta Gdańska była jednocześnie postulatem, by oficjalnie zahamować budowę portu gdyńskiego i Ŝądaniem, aby w zakresie handlu zamorskiego tylko portowi gdańskiemu przyznano status monopolisty. Wysoki Komisarz poparł w tym przypadku Ŝądania gdańszczan i skierował dalej spór o Gdynię do Genewy. W dniu 29 stycznia 1932 roku sprawa ta została przedłoŝona w ramach obrad Rady Ligi Narodów, stamtąd z kolei trafiła do wyŝszej instancji, jaką była Rada Ekspertów. Ostatecznie dopiero 25 grudnia 1933 roku podpisano umowę, która oficjalnie zaŝegnała spór o Gdynię, a takŝe ustanawiała zasady korzystania z portu w Gdańsku 20. Było to jednak orzeczenie urzędowe, które w Ŝadnym stopniu nie ograniczyło wzajemnej niechęci, a takŝe pretensji i Ŝądań strony gdańskiej. Insynuacje i niejasne oskarŝenia znaczyły wzajemne stosunki obu ośrodków portowych do ostatnich dni przed wybuchem wojny. Na charakter i specyfikę stosunków polsko-gdańskich wpłynęła w znacznym stopniu radykalnie postępująca w latach trzydziestych hitleryzacja społeczeństwa niemieckiego w Wolnym Mieście Gdańsku. Istnienie wielu organizacji pronazistowskich i wyjątkowy nacisk na ideologiczne przygotowanie młodzieŝy niemieckiej do przyszłej walki przeciw państwu polskiemu, (jak wielkie nadzieje pokładał Hitler w młodzieŝy wyraŝa cytat z pracy prezydenta senatu gdańskiego Hermanna 20 S. Mikos, op. cit., s

14 Rauschninga 21 : Moje wielkie dzieło wychowawcze zacznę od młodzieŝy. Chcę mieć młodzieŝ gwałtowną, butną nieustraszoną i okrutną... ) tworzyły specyficzny klimat miasta drugiej połowy lat trzydziestych. Od 1933 roku do szkół wprowadzono program wychowania narodowosocjalistycznego, który szczególnie rozpowszechnił się w szeroko rozbudowujących się szkołach prywatnych. Tym ostatnim duŝo łatwiej było uchylać się od kontroli polskich władz szkolnych, a poza tym miały one znaczne wsparcie m.in. z Deutsche Stiftung 22. Inne organizacje, których obecność i działalność skutecznie wpływały na radykalne zaostrzenie niechęci ludności gdańskiej wobec Polaków i państwa polskiego to stacjonujący w Gdańsku korpus policji ochronnej (Schutzpolizei) i policja krajowa (Landespolizei). Wielu członków posiadały takŝe w tym mieście SS (Schutzstaffeln) i SA (Sturmabteilung). Liczba tych ostatnich wedle danych z roku 1937 wynosiła w Gdańsku aŝ 10 tysięcy osób. 21 Wprawdzie Rozmowy z Hitlerem w świetle nowych ustaleń straciły na wiarygodności, ale w tym przypadku wydaje się, Ŝe Hermann Rauschning trafnie oddał zapatrywania Führera (zob. W. Hänel, Hermann Rauschings Gespräche mit Hitler Eine Geschichtsfälschung, Ingolstadt 1984). 22 B. Bojarska, Eksterminacja ludności polskiej na Pomorzu Gdańskim wrzesieńgrudzień 1939 roku, Poznań 1972, s

15 Ilustracja nr 1. Mapa przedstawiająca granicę Wolnego Miasta Gdańska z roku Pozycja międzynarodowa ośrodka gdyńskiego (kwestie handlowo-gospodarcze) Port gdyński w ciągu kilkunastu lat swojego istnienia stał się waŝnym ośrodkiem handlowym. Z kaŝdym rokiem rosły jego obroty towarowe, zwiększała się liczba statków zagranicznych cumujących przy redach. W 1925 roku wpłynęło do Gdyni 85 statków, w roku 1937 juŝ W tym samym roku: 1937 przez Gdynię przechodziło aŝ 46 % ogólnej liczby towarów, które były przedmiotem wymiany handlowej 15

16 Polski z zagranicą 23. I choć w gdańskiej literaturze jeszcze w połowie lat dwudziestych przeczytać moŝna było: Porównując gdańską flotę handlową z polską widzimy silną przewagę tej pierwszej. Jej stan na 1 kwietnia 1925 roku wynosi 53 czynnych statków, gdzie w przypadku polskiej floty handlowej są to 4 jednostki: 3 statki parowe i jeden Ŝaglowiec 24, to juŝ w połowie lat trzydziestych rozwój portu i floty gdyńskiej był tak gwałtowny, iŝ nie moŝna było tego faktu dłuŝej negować. Przed wybuchem wojny, w maju 1939 roku, w obliczu rosnącego zagroŝenia ze strony państwa niemieckiego, Gazeta Gdyńska donosiła mieszkańcom Polski, dodając niejako wiary i ufności w stabilność sytuacji (...) 30 maja 1939 roku port gdyński osiągnął rekordowy ruch statków. 120 statków znajdowało się jednocześnie w porcie. W porcie 24- godzinna praca na dobę (...). Gdynia nie ma czasu na roztrząsanie trudnych problemów politycznych. Gdynia oddycha normalnie i wbrew oczekiwaniom wrogów pracuje intensywniej niŝ zwykle 25. Gdyński port odegrał trudną do podwaŝenia rolę w Ŝyciu gospodarczym Rzeczpospolitej. Dzięki niemu było moŝliwe kształtowanie od podstaw jej gospodarki morskiej. Nowy port przejął część handlu zagranicznego i tym samym miał wpływ na zmianę kierunku polskiej wymiany handlowej z zagranicą. Rozwój Gdyni świadczył o zwróceniu się Polski na morze, czego przejawem było budowanie floty handlowej, rybołówstwo dalekomorskie i stocznie M. Widernik, Z dziejów miasta , w: Gdynia, Pomorze Gdańskie, nr 5, Gdańsk 1968, s H. Bauer, W. Millack, Danzigs Handel in Vergangenheit und Gegenwart, Danzig 1925, s Gazeta Gdyńska, 9 VIII 1939 r. 26 M. Widernik, Porty Gdańska i Gdyni w Ŝyciu gospodarczym II Rzeczpospolitej, Gdańsk 1991, s

17 1.2. Ostatnie miesiące pokoju Przygotowania miasta do obrony Miasto w obliczu realnego zagroŝenia wojną jeszcze w sierpniu 1939 roku czyniło intensywne przygotowania do przyszłej obrony. Gdyńskie gazety zamieszczały na swoich łamach kolejne zarządzenia władz miasta, dotyczące moŝliwie najskuteczniejszej obrony przed ewentualnymi działaniami zbrojnymi ze strony wroga. I tak np. 26 sierpnia 1939 roku w Dzienniku Gdyńskim wydrukowane zostało zarządzenie władz miasta o następującym brzmieniu: Do obecnej intensywnej pracy przy budowie schronów powinni stanąć wszyscy obywatele Gdyni bez względu na wiek i płeć (...) Zaznaczyć naleŝy, Ŝe schrony są kopane nie tylko na terenach publicznych, ale i prywatnych. W związku z tym Komisariat Rządu podaje do wiadomości, Ŝe Ŝadne reklamacje właścicieli nie są aktualne 27. Budowano rowy strzeleckie i przeciwczołgowe, tworzono zasieki. O masowej akcji przygotowawczej do obrony miasta, mającej miejsce pod koniec sierpnia 1939 roku zaświadczają pamiętniki i wspomnienia mieszkańców Gdyni. Ich fragmenty zacytuję: Ludzie zaczęli kopać rowy przeciwczołgowe, odbywać ćwiczenia w maskach gazowych. Szyby okien w domach miały zalepione skrzyŝowane pasma papieru, Ŝeby je uchronić od wypadnięcia w czasie wybuchu 28. W sierpniu zaczęto kopać na placach rowy przeciwlotnicze, w czym brała udział cała prawie ludność miejska. Wzywano ludność do zaopatrzenia się w tampony z waty i płyny do ich zwilŝania, które miały słuŝyć zamiast masek gazowych. Bo oczekiwano wojny gazowej(...) M. Sokołowska, Gdynia w gazetach przez 75 lat, Gdynia 2001, s I. Ostrowska Wnukowa, A fale o brzeg biją, Kraków, b.d.w, s L. Sobolewski, Rękopis. 17

18 1.3. Walki o Gdynię 1 września 1939 roku, w kilka godzin po ataku niemieckim na Polskę, władze miasta Gdyni wydały specjalne zarządzenia dla ludności cywilnej. Było to niezbędne, gdyŝ groza zaistniałej sytuacji, wywoływała najgorsze przeczucia. Samoloty niemieckie przelatywały nisko nad miastem, w porcie spadały bomby, słychać było odgłosy wybuchów, donoszono o pierwszych rannych i zabitych 30 (w przeprowadzonych w okresie powojennym wśród mieszkańców Gdyni ankietach wielokrotnie powtarza się stwierdzenie naocznych świadków walk wrześniowych, Ŝe takŝe ludność cywilna, włączając w to kobiety i dzieci była silnie ostrzeliwana przez niemieckie samoloty sił Luftwaffe) 31. W bombardowanych budynkach mieszkalnych wybuchały poŝary, wypadały szyby. Aby ograniczyć strach i niepokój mieszkańców miasta, a takŝe by choć w pewnym stopniu doprowadzić do normalizacji zaistniałego kryzysu, Komisarz Rządu w Gdyni Stefan Franciszek Sokół, wystosował apel do Gdynian, o spokój i powagę wobec tak trudnej dla Polski sytuacji. ZaŜądał równieŝ utrzymania przez ludność miasta porządku i kontynuowania przez nią normalnej pracy 32. Przepisy stosowane w sytuacjach nadzwyczajnych zostały wprowadzone natychmiast w Ŝycie. Jednym z przykładów takich rozporządzeń było obwieszczenie Komisarza Rządu Franciszka Sokoła z dnia 3 września 1939 roku: Na podstawie art. 3 ustawy z dnia 23 VI 1939 roku o stanie wojennym (Dz. U. R.P. nr 57, p. 366) zakazuję ludności cywilnej przebywania na ulicy i w ogóle poza domem (na placach 30 F. Berek, Notatki z dni wojny, w: Rocznik Gdyński, 1992/1993, nr 11, s S. Ordon, Zbrodnie Wehrmachtu na WybrzeŜu i morzu we wrześniu październiku 1939 roku, w: Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce XXXII, Warszawa 1987, s M. Kadras, Stefan Franciszek Sokół. Komisarz Rządu w Gdyni, Pelplin 2002, s

19 niezabudowanych, podwórkach, itp.) od godz. 20-tej do godz. 6-tej. (...) Kto wykracza przeciwko najwyŝszym zakazom i nakazom podlega na mocy art. 6 ustawy o stanie wojennym karze aresztu do jednego roku i grzywny do zł. Poza tym podkreślam, Ŝe osobom wykraczającym przeciwko powyŝszemu zakazowi grozi śmierć przez zastrzelenie bez uprzedzenia 33. Zagadnieniem, które w badaniach nad walkami wrześniowymi na WybrzeŜu zasługuje na szczególną uwagę jest samoorganizacja i wewnętrzna mobilizacja społeczności gdyńskiej. Samorzutnie powstające grupy pomocy obywatelskiej, chętne ich współdziałanie z władzami miasta, tworzenie przez tzw. zwykłych gdynian ram wojennej organizacji walczącego miasta wszystko to stanowi fundamentalny element obrazu broniącej się we wrześniu 1939 roku Gdyni. Jedną z pierwszych organizacji społecznych, które powstały w tym czasie, był Miejski Komitet Pomocy Społecznej, który juŝ 4 września 1939 roku wystosował apel do społeczności miasta: Obywatele! Nadeszła chwila, kiedy rozkazem Pana Prezydenta Rzeczpospolitej ojcowie, synowie, bracia nasi powołani zostali pod broń, by odeprzeć od granic kraju odwiecznego wroga, czyhającego na nasze ziemie i niepodległość naszego państwa. W domach pozostały matki, Ŝony i dzieci, pozostali starcy i kaleki, opuszczeni przez swych Ŝywicieli. Obowiązkiem całego społeczeństwa jest opieka i pomoc rodzinom rezerwistów. W tym celu został zawiązany z chwilą ogłoszenia mobilizacji Miejski Komitet Pomocy Społecznej (...) 34. Inne przykłady to powołana 7 września StraŜ Obywatelska czy Komisja Odbiorcza. Po kilku dniach zrozumiałego rozregulowania trybu funkcjonowania miasta, rzeczywiście w znacznym stopniu opanowano 33 Dziennik Gdyński, 4 IX 1939 r. 34 M. Sokołowska, op. cit., s

20 sytuację. I tak, jeśli pierwszego i drugiego dnia września sklepy i piekarnie nie pracowały regularnie, to juŝ dzień później, moŝna było zjeść normalny obiad w miejskiej restauracji, czy teŝ zakupić świeŝe produkty Ŝywnościowe 35. Franciszek Sokół, wspominając tamte dni bardzo wysoko ocenił postawę Gdynian. Według niego: Ich powaga i odnalezienie się w sytuacji było zadziwiające i wyciskające łzy w oczach. Jako wyraz tej pracy wymienię naszych gdyńskich śmieciarzy, którzy z wózkiem i miotłą, jak za najspokojniejszych dni, wykonywali swoje obowiązki 36. Charakterystyczne dla polityki miasta w tym czasie, było bardzo sprawne wydawanie róŝnorodnych zarządzeń, szybkie podejmowanie niezbędnych kroków administracyjno-wojskowych. Skutecznie rozwiązano w tym trybie na przykład kwestię zdobycia Ŝywności dla mieszkańców broniącego się miasta. JuŜ w pierwszych dniach wojny uruchomiono ponownie rzeźnię miejską, a takŝe pięć młynów, w których mielono zboŝe, zarekwirowane z elewatora zboŝowego i od okolicznych chłopów. Działania władz miejskich najkrócej podsumował sam Komisarz Rządu: Aparat administracyjny dla potrzeb wojny został od samego początku zmontowany; byłem zdolny do przeprowadzenia na całym terenie okręgu morskiego wszelkich dostaw dla wojska i mieszkańców (...) 37. Jedno z ciekawych wspomnień, związane dokładnie z pierwszym dniem wojny, dotyczy demonstracji, samorzutnie zorganizowanej przez mieszkańców Gdyni. Na Placu Kaszubskim miała zebrać się tego dnia liczna grupa osób, wznosząca okrzyki antyniemieckie. Wedle naocznego świadka policja próbowała usunąć demonstrujących, jednak w rzeczywistości były to działania jedynie pozorowane. Część z demonstrantów wdarła się do lokalu konsulatu niemieckiego i przez okna 35 M. Kadras, op. cit., s F. Sokół, śyłem Gdynią, Gdynia 1998, s Ibidem, s

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Parys J., Scenariusz lekcji historii dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej nt.: Początek końca... Los ludności żydowskiej w pierwszych miesiącach niemieckiej okupacji Tarnowa w: Tarnowskie Studia Historyczne,

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939

Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Spis treści str. 10 str. 12.12 str. 20 sir. 21 Wprowadzenie Wstęp Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Struktura narodowościowa

Bardziej szczegółowo

TEMAT LEKCJI: Obrona cywilna oraz powszechna samoobrona ludności. System zarządzania kryzysowego.

TEMAT LEKCJI: Obrona cywilna oraz powszechna samoobrona ludności. System zarządzania kryzysowego. ZNAK OBRONY CYWILNEJ Składa się z: Niebieskiego trójkąta na pomarańczowym tle Kierowania ewakuacją Przygotowania zbiorowych schronów Organizowania ratownictwa Likwidowania pożarów Wykrywania i oznaczania

Bardziej szczegółowo

Formowanie Armii Andersa

Formowanie Armii Andersa Michał Bronowicki Formowanie Armii Andersa Gdy 1 września 1939 roku wojska niemieckie i słowackie rozpoczęły inwazję na Polskę, atak ten przyniósł śmierć tysięcy niewinnych ludzi, a dla wielu innych rozpoczął

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt. Potulice jedno miejsce, dwie pamięci. Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice

Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt. Potulice jedno miejsce, dwie pamięci. Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt Potulice jedno miejsce, dwie pamięci Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice Oldenburg Toruń 2009 1. Hitlerowski kompleks obozowy Potulice

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

Z czym kojarzy się Szczecin?

Z czym kojarzy się Szczecin? IMAS International Wrocław Z czym kojarzy się Szczecin? Wrocław, marzec 2008 Sprawdziliśmy, z czym Polakom kojarzy się Szczecin. Raport moŝe być przydatny w ocenie efektywności dotychczasowych akcji promocyjnych

Bardziej szczegółowo

I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- "I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora

I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora 1 I./l. Relacja ^ /I I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- "I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora "II. Materiały uzupełniające relację III./l. Materiały dotyczące rodziny

Bardziej szczegółowo

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Spis Treści: 1. Misja Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca 2. Podstawowe Zasady Czerwonego Krzyża Humanitaryzm Bezstronność Neutralność Niezależność

Bardziej szczegółowo

Dokument nr 6. kuchni czteroosobowej rodziny niemieckich osiedleńców (wypis urzędowy)

Dokument nr 6. kuchni czteroosobowej rodziny niemieckich osiedleńców (wypis urzędowy) Dokument nr 6. Standardowe wyposaŝenie kuchni czteroosobowej rodziny niemieckich osiedleńców (wypis urzędowy) 54 Akcję osiedleńczą Baltendeutschów wykorzystano równieŝ do propagandowego uzasadnienia trwających

Bardziej szczegółowo

1/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora. 1/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora "

1/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora. 1/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora 1 SPIS ZAWARTOŚCI TECZKI 3 U. ^, W.h R 1/1. Relacja k. 5 " ł 1/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora 1/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora " 111/1 - Materiały dotyczące

Bardziej szczegółowo

WYSIEDLENIA Z GDYNI W 1939 ROKU

WYSIEDLENIA Z GDYNI W 1939 ROKU OKŚZ NP G MONIKA TOMKIEWICZ, OKŚZPNP GDAŃSK WYSIEDLENIA Z GDYNI W 1939 ROKU Gdynia przed wybuchem II wojny światowej była jednym z nowocześniejszych w Europie portów handlowych, miała blisko 127 tys. mieszkańców.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Gminy Sierakowice z dnia...

Uchwała Nr. Rady Gminy Sierakowice z dnia... Uchwała Nr PROJEKT do pkt.12 Rady Gminy Sierakowice z dnia... w sprawie: zasad wynajmowania lokali mieszkalnych, socjalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Sierakowice Na podstawie art.21

Bardziej szczegółowo

Roman Kabaczij. WYGNANI NA STEPY Przesiedlenia ludności ukraińskiej z Polski na południe Ukrainy w latach 1944-1946

Roman Kabaczij. WYGNANI NA STEPY Przesiedlenia ludności ukraińskiej z Polski na południe Ukrainy w latach 1944-1946 Roman Kabaczij WYGNANI NA STEPY Przesiedlenia ludności ukraińskiej z Polski na południe Ukrainy w latach 1944-1946 SPIS TREŚCI Wstęp 11 Rozdział I. Koncepcja wysiedlenia Ukraińców z Polski w kontekście

Bardziej szczegółowo

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV 26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV Początki 26. pułku artylerii lekkiej sięgają utworzenia tego pułku, jako 26. pułku artylerii polowej w którego składzie były trzy baterie artyleryjskie

Bardziej szczegółowo

KOMBATANCI ORAZ NIEKTÓRE OSOBY BĘDĄCE OFIARAMI REPRESJI WOJENNYCH I OKRESU POWOJENNEGO

KOMBATANCI ORAZ NIEKTÓRE OSOBY BĘDĄCE OFIARAMI REPRESJI WOJENNYCH I OKRESU POWOJENNEGO Warszawa, dnia 9 stycznia 2013 r. KANCELARIA SENATU BIURO KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ DZIAŁ PETYCJI I KORESPONDENCJI BKS/DPK-134/27609/13 EK Nr: 27609 Data wpływu 12 listopada 2012 r. Data sporządzenia informacji

Bardziej szczegółowo

Polska po II wojnie światowej

Polska po II wojnie światowej Polska po II wojnie światowej w latach 1945-1947 Rafał Nowicki źródła - Internet, (http://historia-polski.klp.pl/a-6269.html) obrazki - Wikipedia TERYTORIUM GRANICE - LUDNOŚĆ Obszar Polski po II wojnie

Bardziej szczegółowo

Maciej Bakun 1910-1945 LOTNICTWO NA ZIEMI GDAŃSKIEJ. adam piarszafclf

Maciej Bakun 1910-1945 LOTNICTWO NA ZIEMI GDAŃSKIEJ. adam piarszafclf Maciej Bakun LOTNICTWO NA ZIEMI GDAŃSKIEJ 1910-1945 adam piarszafclf Spis treści WSTĘP 9 ROZDZIAŁI. GDAŃSKIE LOTNICTWO DO 1920 ROKU 17 PIERWSZE SAMOLOTY W GDAŃSKU I ZAŁOŻENIE STACJI LOTNICZEJ WE WRZESZCZU

Bardziej szczegółowo

Geneza holocaustu. Przygotowywanie Żydów do wywozu do obozu zagłady

Geneza holocaustu. Przygotowywanie Żydów do wywozu do obozu zagłady 1 Geneza holocaustu W ramach Szkoły Dialogu nauczyciele z ZS-P w Dobrej znacznie wybiegają ponad podstawę programową i próbują uczniom przybliżyć dramat narodu żydowskiego podczas II wojny światowej. Szeroko

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Problemy emigracji dotyczące polskich obywateli. Paulina Brzezińska

Problemy emigracji dotyczące polskich obywateli. Paulina Brzezińska Problemy emigracji dotyczące polskich obywateli. Paulina Brzezińska Emigracja-wędrówka ludności mająca na celu zmianę miejsca pobytu. Przemieszczanie się ludności jest całkowicie naturalnym zjawiskiem

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY "Krokus" w GM16

PROJEKT EDUKACYJNY Krokus w GM16 Projekt gimnazjalny Krokus ocalić od zapomnienia jest elementem międzynarodowego przedsięwzięcia Irlandzkiego Towarzystwa Edukacji o Holokauście i Muzeum śydowskiego Galicja w Krakowie, które przekazują

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 2009 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 2009 r. Projekt z dnia 27 lipca 2009 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 2009 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od niektórych dochodów (przychodów) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Miejsca walk powstańczych tablicami pamięci znaczone

Miejsca walk powstańczych tablicami pamięci znaczone Miejsca walk powstańczych tablicami pamięci znaczone * ul. Belwederska róg Promenady w dniach od 15 sierpnia do 22 września 1944 r. walczyła tutaj kompania O2 Pułku AK Baszta broniąca dostępu do Dolnego

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

Konkurs wiedzy historycznej Polskie Państwo Podziemne 1939-1945. Imię i nazwisko... Klasa... Szkoła... Liczba punktów...

Konkurs wiedzy historycznej Polskie Państwo Podziemne 1939-1945. Imię i nazwisko... Klasa... Szkoła... Liczba punktów... Konkurs wiedzy historycznej Polskie Państwo Podziemne 1939-1945 Imię i nazwisko... Klasa... Szkoła... Liczba punktów... 1. Podaj dokładną datę powstania Służby Zwycięstwu Polski oraz imię i nazwisko komendanta

Bardziej szczegółowo

3) Jak określić sposób wypłacania diet u danego pracodawcy?

3) Jak określić sposób wypłacania diet u danego pracodawcy? DIETY W TRANSPORCIE DROGOWYM Podstawy prawne: 1. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców. 2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP CHARAKTERYSTYKA STANÓW W GOTOWOŚCI OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH Zbigniew FILIP 2 3 Konflikt na Ukrainie Ofiary wśród żołnierzy biorących udział w konflikcie: ok. 50.000 Ofiary wśród ludności

Bardziej szczegółowo

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r.

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r. Grupa I Punkt 23 Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych za wolność Ojczyzny. W tym miejscu 2 sierpnia 1944 hitlerowcy rozstrzelali i spalili 40 Polaków. Tablica ta znajduje się na budynku parafii św.

Bardziej szczegółowo

Chcesz pracować w wojsku?

Chcesz pracować w wojsku? Praca w wojsku Chcesz pracować w wojsku? Marzysz o pracy w służbie mundurowej, ale nie wiesz, jak się do niej dostać? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Charakterystyka Sił Zbrojnych RP Siły Zbrojne Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Trzebnica Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków pod redakcją Leszka Wiatrowskiego Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Spis treści Przedmowa (Henryk Jacukowicz) 5 Wstęp (Jerzy Kos, Leszek

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia 2009 r.

Ustawa. z dnia 2009 r. Projekt Ustawa z dnia 2009 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików

Bardziej szczegółowo

Rodzicielstwo Zastępcze

Rodzicielstwo Zastępcze Rodzicielstwo Zastępcze Naturalnym środowiskiem rozwoju dziecka jest rodzina. Powinna ona być pierwszą i podstawową szkołą miłości. Dorastanie poza środowiskiem rodzinnym moŝe skutkować w przyszłości róŝnorodnymi

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja

Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja 18 listopada 211 r., Warszawa Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja Cel: Ewaluacja warsztatów przeprowadzonych w ramach szkolenia Akademia Praw Pacjenta oraz ocena znajomości praw pacjenta wśród personelu

Bardziej szczegółowo

Żołnierze Wyklęci Źródło: http://www.wykleci.ipn.gov.pl/zw/geneza-swieta/3819,wstep.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia 2016, 02:46

Żołnierze Wyklęci Źródło: http://www.wykleci.ipn.gov.pl/zw/geneza-swieta/3819,wstep.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia 2016, 02:46 Żołnierze Wyklęci Źródło: http://www.wykleci.ipn.gov.pl/zw/geneza-swieta/3819,wstep.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia 2016, 02:46 Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych ma być wyrazem hołdu dla

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO - 725408 - I/13/NC 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI NA RZECZ BEZPIECZEŃSTWA GLORIA VICTORIBUS WYCIĄG. Rozdział I Postanowienia Ogólne

STATUT FUNDACJI NA RZECZ BEZPIECZEŃSTWA GLORIA VICTORIBUS WYCIĄG. Rozdział I Postanowienia Ogólne STATUT FUNDACJI NA RZECZ BEZPIECZEŃSTWA GLORIA VICTORIBUS WYCIĄG Rozdział I Postanowienia Ogólne 1. Fundacja pod nazwą: Fundacja na rzecz Bezpieczeństwa Gloria Victoribus, z siedzibą w Warszawie, zwana

Bardziej szczegółowo

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Łodzi

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Łodzi NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Łodzi Łódź, dnia listopada 2011 r. LLO 4101 21-02/2011 P/11/083 Pan Jacek WALCZAK Prezydent Miasta Sieradza WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

WYPADKI PRZY PRACY JAK JE STWIERDZIĆ I UDOKUMENTOWAĆ. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe pracowników administracyjno-biurowych i innych 93

WYPADKI PRZY PRACY JAK JE STWIERDZIĆ I UDOKUMENTOWAĆ. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe pracowników administracyjno-biurowych i innych 93 WYPADKI PRZY PRACY JAK JE STWIERDZIĆ I UDOKUMENTOWAĆ Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe pracowników administracyjno-biurowych i innych 93 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uwaŝa

Bardziej szczegółowo

Sygn. akt VI A Cz 3874/13 POSTANOWIENIE. Dnia 27 lutego 2014r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w następującym składzie:

Sygn. akt VI A Cz 3874/13 POSTANOWIENIE. Dnia 27 lutego 2014r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w następującym składzie: Sygn. akt VI A Cz 3874/13 POSTANOWIENIE Dnia 27 lutego 2014r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący Sędzia SA Barbara Godlewska Michalak (spraw.) Sędzia

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu

Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu Informacje ogólne Kto ma prawo do obrony Prawo do obrony naleŝy do podstawowych praw i wolności osobistych kaŝdego człowieka i obywatela. Gwarantuje je Konstytucja

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM PRZEDSIĘWZIĘĆ PATRIOTYCZNYCH W MAŁOPOLSCE W 2015 ROKU

HARMONOGRAM PRZEDSIĘWZIĘĆ PATRIOTYCZNYCH W MAŁOPOLSCE W 2015 ROKU HARMONOGRAM PRZEDSIĘWZIĘĆ PATRIOTYCZNYCH W MAŁOPOLSCE W 05 ROKU STYCZEŃ 70 rocznica wyzwolenia hitlerowskiego obozu w Płaszowie 5.0 teren byłego obozu w Płaszowie Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos

Bardziej szczegółowo

projekt Prezydenta Miasta Krakowa

projekt Prezydenta Miasta Krakowa druk nr projekt Prezydenta Miasta Krakowa UCHWAŁA NR Rady Miasta Krakowa z dnia w sprawie określenia formy, wysokości i trybu przyznawania pomocy dla zaproszonego repatrianta i zaproszonych członków najbliŝszej

Bardziej szczegółowo

To przedsięwięcie edukacyjne skierowane jest równieŝ do uczniów gimnazjum, którym pozwoli na rozwijanie swoich zainteresowań związanych z

To przedsięwięcie edukacyjne skierowane jest równieŝ do uczniów gimnazjum, którym pozwoli na rozwijanie swoich zainteresowań związanych z Wodzisław Śl. 14.02.2013r. Powiatowy Konkurs Historyczny dla uczniów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych powiatu wodzisławskiego 70 rocznica powstania w getcie warszawskim 1943-2013. Polska pomoc śydom

Bardziej szczegółowo

Wrzesień. Październik

Wrzesień. Październik Kalendarz historyczny rok szkolny 2010/2011 Wrzesień 1 września 1939 r. - agresja Niemiec na Polskę 1-7 września 1939 r. - obrona Westerplatte 11 września 1932 r. - Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura

Bardziej szczegółowo

Praca w narodowosocjalistycznych gettach

Praca w narodowosocjalistycznych gettach Praca w narodowosocjalistycznych gettach Deutsches Historisches Institut & Żydowski Instytut Historyczny Termin: 3 i 4 grudnia 2010 r. Ofiarą narodowosocjalistycznej polityki ekspansji i eksterminacji

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 2 PREZENTACJA UCZELNI. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 2.1 Historia uczelni

KSIĘGA JAKOŚCI 2 PREZENTACJA UCZELNI. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 2.1 Historia uczelni /5 Obowiązuje od grudnia 006 r. PREZENTACJA UCZELNI. Historia uczelni W 953 roku Stowarzyszenie InŜynierów i Techników Polskich oraz Zakład Budowy Maszyn i Turbin (późniejsze Zakłady Mechaniczne Zamech

Bardziej szczegółowo

Przyczynki do gospodarki niemieckiej w latach 1939-1945, Poznań 1949, s. 72, 73, 76-77.

Przyczynki do gospodarki niemieckiej w latach 1939-1945, Poznań 1949, s. 72, 73, 76-77. INFORMACJA DO INWENTARZA ZESPOŁU: ZARZĄD NIERUCHOMOŚCI GŁÓWNEGO URZĘDU POWIERNICZEGO WSCHÓD EKSPOZYTURA W ŁODZI GRUNDSTÜCKGESELLSCHAFT DER HAUPTTREUHANDSTELLE OST ZWEIGSTELLE LITZMANNSTADT 1940 1945 Z

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 42/2012 BURMISTRZA GMINY I MIASTA JASTROWIE. z dnia 22 maja 2012r.

ZARZĄDZENIE NR 42/2012 BURMISTRZA GMINY I MIASTA JASTROWIE. z dnia 22 maja 2012r. ZARZĄDZENIE NR 42/2012 BURMISTRZA GMINY I MIASTA JASTROWIE z dnia 22 maja 2012r. w sprawie procedury ewakuacji pracowników, petentów oraz mienia Urzędu Gminy i Miasta w Jastrowiu. Na podstawie art. 33

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej w kl. V VI SP i I III G TEMAT: NASZA SZKOŁA ZASŁUGUJE NA PATRONA.

Scenariusz lekcji wychowawczej w kl. V VI SP i I III G TEMAT: NASZA SZKOŁA ZASŁUGUJE NA PATRONA. Scenariusz lekcji wychowawczej w kl. V VI SP i I III G TEMAT: NASZA SZKOŁA ZASŁUGUJE NA PATRONA. Cele; - przedstawienie historii szkoły, - omówienie przebiegu i znaczenia Powstania Wielkopolskiego (znajomość

Bardziej szczegółowo

Obowiązki i uprawnienia organów państwowych, samorządowych i organizacji społecznych.

Obowiązki i uprawnienia organów państwowych, samorządowych i organizacji społecznych. Podstawowe cele i główne zadania OC. Obrona cywilna ma na celu ochronę ludności, dóbr kultury, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Wrocławski

Uniwersytet Wrocławski Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Historii Państwa i Prawa Zakład Historii Administracji Studia Stacjonarne Administracji pierwszego stopnia Anna Jaskóła SYTUACJA

Bardziej szczegółowo

KATASTROFY BUDOWLANE w 2009 roku

KATASTROFY BUDOWLANE w 2009 roku GŁÓWNY URZĄD NADZORU BUDOWLANEGO KATASTROFY BUDOWLANE w 9 roku Warszawa, luty 1 rok 1.Wstęp Katastrofą budowlaną jest niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a takŝe konstrukcyjnych

Bardziej szczegółowo

porządzenia Ministra Obrony Narodowej z 8 marca 2004 r. sprawie utworzenia szkół podoficerskich

porządzenia Ministra Obrony Narodowej z 8 marca 2004 r. sprawie utworzenia szkół podoficerskich Szczecin, dn. sierpnia 2008 r. NAJWYśSZA IZBA KONTROLI Delegatura w Szczecinie 71-420 S Z C Z E C I N ul. Jacka OdrowąŜa 1 tel. (091) 423-06-06 fax (091) 422-45-81 P/08/163 LSZ 41040-1-08 Pan st. chor.

Bardziej szczegółowo

O POTRZEBWIE WPROWADZENIA REJESTRU ZAGRANICZNYCH LOBBYSTÓW

O POTRZEBWIE WPROWADZENIA REJESTRU ZAGRANICZNYCH LOBBYSTÓW O POTRZEBWIE WPROWADZENIA REJESTRU ZAGRANICZNYCH LOBBYSTÓW Dr Andrzej Pogłódek Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Żeby prowadzić wojnę potrzeba trzech rzeczy: pieniędzy, pieniędzy i

Bardziej szczegółowo

W Z Ó R. Z a t w i e r d z a m Data 2012 r. /prezydent, burmistrz, wójt/ Nr sprawy Np. OC. 5550..2012 PLAN EWAKUACJI/PRZYJĘCIA III STOPNIA

W Z Ó R. Z a t w i e r d z a m Data 2012 r. /prezydent, burmistrz, wójt/ Nr sprawy Np. OC. 5550..2012 PLAN EWAKUACJI/PRZYJĘCIA III STOPNIA W Z Ó R Z a t w i e r d z a m Data 2012 r... /prezydent, burmistrz, wójt/ Nr sprawy Np. OC. 5550..2012 PLAN EWAKUACJI/PRZYJĘCIA III STOPNIA LUDNOŚCI w GMINIE Uzgodniono Opracował / podpis szefa OC powiatu

Bardziej szczegółowo

NOZDRZEC. Adres: 36-245 Nozdrzec 224. Niezwłocznie - w dniu złoŝenia formularza meldunkowego. Wydaje się potwierdzenie zameldowania.

NOZDRZEC. Adres: 36-245 Nozdrzec 224. Niezwłocznie - w dniu złoŝenia formularza meldunkowego. Wydaje się potwierdzenie zameldowania. Karta Nr 1/13 Zameldowanie na pobyt stały Miejsce załatwienia sprawy Stanowisko ds. ewidencji ludności, II piętro, pokój nr 15, Formularz: zgłoszenie pobytu stałego /E-1/ zaświadczenie o wymeldowaniu z

Bardziej szczegółowo

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r.

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r. MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II Gdańsk, sierpień 2010 r. Raport opracowano w Zespole Badań i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Gdańsku 2 Spis

Bardziej szczegółowo

II Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Mechanicznych im. Stefana Czarnieckiego w Łapach

II Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Mechanicznych im. Stefana Czarnieckiego w Łapach II Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Mechanicznych im. Stefana Czarnieckiego w Łapach Opracowała: Dorota KONDRATIUK 1. Wprowadzenie historyczne. Zespół Szkół Mechanicznych im. Stefana Czarnieckiego

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN GLOBAL PLAN OF ACTION FOR ANIMAL GENETIC RESOURCES and the INTERLAKEN DECLARATION przyjęte przez Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO LEKARSKIE w RESORCIE SPRAW WEWNĘTRZNYCH i ADMINISTRACJI

ORZECZNICTWO LEKARSKIE w RESORCIE SPRAW WEWNĘTRZNYCH i ADMINISTRACJI ORZECZNICTWO LEKARSKIE w RESORCIE SPRAW WEWNĘTRZNYCH i ADMINISTRACJI Orzecznictwo lekarskie w resorcie spraw wewnętrznych istnieje od zakończenia działań wojennych. Konieczność powołania odrębnego od powszechnego

Bardziej szczegółowo

NIE BÓJ SIĘ RATOWAĆ śycia INNYM!

NIE BÓJ SIĘ RATOWAĆ śycia INNYM! UMIEJĘTNOŚĆ UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY WŚRÓD KIEROWCÓW BIORĄCYCH UDZIAŁ W AKCJI: NIE BÓJ SIĘ RATOWAĆ śycia INNYM! Andrzej Dziedzic Piotr Dziedzic Biuro Doradczo-Usługowe BHP Szczyrk, 21-22 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

O G Ó L N O P O L S K I E P O R O Z U M I E N I E Z W IĄZ K Ó W Z A W O D O W Y C H

O G Ó L N O P O L S K I E P O R O Z U M I E N I E Z W IĄZ K Ó W Z A W O D O W Y C H O G Ó L N O P O L S K I E P O R O Z U M I E N I E Z W IĄZ K Ó W Z A W O D O W Y C H NIP: 526-025-13-39 Regon: 001133016 KRS: 0000033976 OPZZ/P/ /2010 Warszawa, dnia czerwca 2010 roku Pan Waldemar Pawlak

Bardziej szczegółowo

BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ

BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ W Biblii znajdujemy nakazy i Ŝądania. Zawierają one to, co wierzący nazywają wolą BoŜą. Najbardziej znanym ich zbiorem jest Dziesięć przykazań (Wj 34, 28). Znajdujemy go

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia na terenie miasta Sandomierza programu Nas troje i więcej

w sprawie wprowadzenia na terenie miasta Sandomierza programu Nas troje i więcej UCHWAŁA NR RADY MIASTA SANDOMIERZA z dnia w sprawie wprowadzenia na terenie miasta Sandomierza programu Nas troje i więcej Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy o samorządzie gminnym ( tj. Dz. U. z

Bardziej szczegółowo

LATAJĄCE REPLIKI SAMOLOTÓW HISTORYCZNYCH. Ryszard Kędzia (Polskie Stowarzyszenie Motoszybowcowe) Tomasz Łodygowski (Politechnika Poznańska)

LATAJĄCE REPLIKI SAMOLOTÓW HISTORYCZNYCH. Ryszard Kędzia (Polskie Stowarzyszenie Motoszybowcowe) Tomasz Łodygowski (Politechnika Poznańska) Ryszard Kędzia (Polskie Stowarzyszenie Motoszybowcowe) Tomasz Łodygowski (Politechnika Poznańska) 1. Zapomniana historia, nieznane fakty 2. Przywrócenie pamięci Czynu Wielkopolan 3. Latające repliki samolotów

Bardziej szczegółowo

Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu. upominawczym

Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu. upominawczym Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Informacje ogólne Nakaz zapłaty Nakaz zapłaty to szczególny rodzaj wyroku, który zapada wtedy, gdy ktoś dochodzi od innej osoby świadczenia pienięŝnego.

Bardziej szczegółowo

AKTA ZESPOŁÓW JEDNOSTEK OCHRONY Z LAT 1944 1945. 1. Uwagi wstępne

AKTA ZESPOŁÓW JEDNOSTEK OCHRONY Z LAT 1944 1945. 1. Uwagi wstępne Czesław Tokarz AKTA ZESPOŁÓW JEDNOSTEK OCHRONY Z LAT 1944 1945 1. Uwagi wstępne Stosunkowo najmniej liczną grupę aktową jednostek bojowych z lat 1944 1945, przechowywanych w Centralnym Archiwum Wojskowym,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XVI/130/2012 Rady Powiatu Zgorzeleckiego z dnia 26 stycznia 2012 r.

Uchwała Nr XVI/130/2012 Rady Powiatu Zgorzeleckiego z dnia 26 stycznia 2012 r. Uchwała Nr XVI/130/2012 Rady Powiatu Zgorzeleckiego z dnia 26 stycznia 2012 r. w sprawie określenia warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłoŝenia

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 15 stycznia 2015 r. Poz. 72 OBWIESZCZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

tłumaczenie Obwieszczenie

tłumaczenie Obwieszczenie tłumaczenie Obwieszczenie Ze względów bezpieczeństwa naleŝy w czwartek, 12 października 1939, do godziny dziewiątej ewakuować polską ludność z dzielnicy Adlershorst 1 z wyłączeniem Kolibek i Małego Kacka.

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE MARSZAŁKA WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO

WYTYCZNE MARSZAŁKA WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO 1 URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO PN.III.6352.3.2012.ES ZATWIERDZAM MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA WYTYCZNE MARSZAŁKA WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO do działań publicznej słuŝby zdrowia podległej Samorządowi

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 44/11 Wójta Gminy Nowa Ruda z dnia 4 lutego 2011 roku

Zarządzenie nr 44/11 Wójta Gminy Nowa Ruda z dnia 4 lutego 2011 roku Zarządzenie nr 44/11 Wójta Gminy Nowa Ruda w sprawie przygotowania i zapewnienia działania gminnego systemu wczesnego ostrzegania o zagrożeniach oraz gminnego systemu wykrywania i alarmowania. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Związek Zawodowy Techników Farmaceutycznych

Związek Zawodowy Techników Farmaceutycznych TF/20/09/14 RP Łódź, 20.09.2014 Pan Piotr Warczyński Podsekretarz Stanu Ministerstwo Zdrowia ul. Miodowa 15 00-952 Warszawa wyraŝa oburzenie faktem pominięcia naszej organizacji i nie powiadamiania w naleŝytym

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA PRZESZŁOŚĆ. Ukraińcy i Polacy jako ofiary terroru komunistycznego

WSPÓLNA PRZESZŁOŚĆ. Ukraińcy i Polacy jako ofiary terroru komunistycznego KONFERENCJA NAUKOWO-PRAKTYCZNA w 75 rocznicę Zbrodni Katyńskiej WSPÓLNA PRZESZŁOŚĆ. Ukraińcy i Polacy jako ofiary terroru komunistycznego P R O G R A M Kijów, 25 marca 2015 roku 1 ORGANIZATORZY KONFERENCJI:

Bardziej szczegółowo

1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny

1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny 1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości 1. Cele ogólne: a. Uczeń rozumie charakter wystąpień społecznych przeciw władzy w okresie

Bardziej szczegółowo

Wniosek o zmianę imienia i nazwiska

Wniosek o zmianę imienia i nazwiska Wniosek o zmianę imienia i nazwiska Informacje ogólne Kto moŝe wnioskować Zmiana imienia lub nazwiska moŝe nastąpić na wniosek kaŝdego obywatela polskiego oraz cudzoziemca nie posiadającego obywatelstwa

Bardziej szczegółowo

Warszawa 2012. A jednak wielu ludzi

Warszawa 2012. A jednak wielu ludzi Warszawa 2012 A jednak wielu ludzi Nazywam się Tadeusz Wasilewski, urodziłem się 15 sierpnia 1925 roku w Warszawie. W 1934 roku wstąpiłem do 175 drużyny ZHP, której dowódcą był harcmistrz Wrzesiński. W

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

POCHOWANI NA CMENTARZU STARE POWĄZKI ALFONS KÜHN ( 1878-1944)

POCHOWANI NA CMENTARZU STARE POWĄZKI ALFONS KÜHN ( 1878-1944) POCHOWANI NA CMENTARZU STARE POWĄZKI ALFONS KÜHN ( 1878-1944) Prezes Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża ( 26.05.1936 11.05.1937 ) Inżynier, działacz państwowy II Rzeczypospolitej, poseł na Sejm

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Andrzej Rossa Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel. Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14

Andrzej Rossa Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel. Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14 Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14 2007 Profesor Tadeusz Kmiecik... 11 AP SŁUPSK PROFESOR TADEUSZ KMIECIK ŻOŁNIERZ, UCZONY, WYCHOWAWCA,

Bardziej szczegółowo

Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej

Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej ppłk dr Mirosław Pakuła Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej 1. Wstęp Po odzyskaniu niepodległości, organizująca się polska radiotelegrafia wojskowa otrzymała

Bardziej szczegółowo

Dr BoŜena Kotońska Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Krakowie

Dr BoŜena Kotońska Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Krakowie Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 w rejonie transgranicznym w obszarze Małopolski z uwzględnieniem procesu wyznaczania granic oraz konsultacji społecznych Dr BoŜena Kotońska Regionalny Dyrektor Ochrony

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za 2009 rok z załącznikami

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za 2009 rok z załącznikami ł Powiatowy Urząd Pracy w Gdańsku INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za 2009 rok z załącznikami POWIAT GDAŃSKI Gdańsk, styczeń 2010 1. Wielkość i stopa bezrobocia Stopa bezrobocia stan z 31.12.2009r.

Bardziej szczegółowo

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze.

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. 1. Komu przysługuje prawo tworzenia. Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje: obywatelom polskim, mającym pełną zdolność do czynności prawnych, którzy

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo