AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA A SPOŁECZEŃSTWO OBYWATELSKIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA A SPOŁECZEŃSTWO OBYWATELSKIE"

Transkrypt

1 Grzegorz Węgrzyn Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA A SPOŁECZEŃSTWO OBYWATELSKIE Wprowadzenie Obecnie w Polsce można zauważyć brak społecznego zaufania do polityków oraz coraz bardziej odczuwalny przez społeczeństwo deficyt podmiotowości 1. Najlepszą metodą przełamania impasu w relacjach władza-społeczeństwo jest daleko posunięta decentralizacja władzy. Pozwoliłaby ona na upodmiotowienie obywateli, społeczności lokalnych i tworzenie się prawdziwego, a nie tylko hasłowego, społeczeństwa obywatelskiego, a więc społeczeństwa potrafiącego działać niezależnie od instytucji państwowych i w ten sposób zaspakajać swoje podstawowe potrzeby. Główną cechę tego społeczeństwa stanowi zainteresowanie sprawami społeczności oraz poczucie odpowiedzialności za jej dobro 2. U jego podstaw musi jednak leżeć poczucie wspólnoty, nie tylko w zakresie odczuwanych potrzeb i ich zaspakajania, ale przede wszystkim wspólnoty aksjologicznej, kulturowej, opartej na poczuciu tożsamości i wyrastającej z niej odpowiedzialności za dalsze losy. Wydaje się, że powyższe założenia można zrealizować w ramach autonomii śląskiej. Takie rozwiązanie opiera się na koncepcji decentralizacji i regionalizacji, które są również obecne w założeniach funkcjonowania państw w Unii Europejskiej 3. Jednocześnie trzeba podkreślić, że regionalizacja nie jest tożsama i nie musi prowadzić do autonomii, jednak autonomia stanowi pewną formę jej praktycznej realizacji. 1 Zaufanie do polityków styczeń 2012, [ ]. 2 Leksykon politologii. Red. A. Antoszewski, R. Herbut. Alta 2, Wrocław 1996, s Witryna UE, [ ]; B. Woś: Rozwój regionów i polityka regionalna w Unii Europejskie oraz w Polsce. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2005, s. 21.

2 106 Grzegorz Węgrzyn 1. Autonomia w Europie W Europie obecnie wiele regionów posiada większą lub mniejszą autonomię, u podstaw której leżą najczęściej uwarunkowania geograficzne, np. wyspiarskie położenie, jak w przypadku Grenlandii; historyczne, czego przykładem jest sytuacja Szkocji; narodowościowe, np. w hiszpańskiej Katalonii i Baskonii; językowe widoczne we włoskiej Dolinie Aosty i Friulii, czy uwarunkowanie ekonomiczne, które zaowocowało autonomią Sycylii czy hiszpańskiej Andaluzji. Czasami autonomia jest wpisana w ustrój polityczny, np. państwa federacyjnego, jak w przypadku Austrii czy Niemiec. W Republice Federalnej Niemiec każdy z 16 krajów związkowych posiada własny wewnętrzny rząd oraz szerokie uprawnienia wewnętrzne z zakresu prawa i ordynacji podatkowej, wyłączność w zakresie polityki edukacyjnej, a także spraw wewnętrznych związanych m.in. z policją, gospodarką przestrzenną czy nadawanym obywatelstwem 4. Nawet w polskiej tradycji politycznej w okresie międzywojennym istniały dwa obszary autonomiczne powiązane z Polską, tzn.: Autonomiczne Województwo Śląskie oraz będące osobnym podmiotem prawa międzynarodowego Wolne Miasto Gdańsk. W przypadku Wolnego Miasta Gdańska posiadało ono lokalny parlament Volkstag, Senat, własną walutę, konstytucję i hymn 5. Ze względu na niedostatki związane z faktycznie funkcjonującą formułą demokracji w naszym państwie oraz odczuwanym przez obywateli deficytem podmiotowości, warto postawić tezę, iż autonomia może być, przynajmniej dla niektórych regionów o silnej tożsamości, szansą na autentyczną decentralizację, a także formułą, wokół której realne staje się budowanie społeczeństwa obywatelskiego. Obecnie w różnych regionach Polski nasilają się głosy domagające się nie tylko poszerzonej samorządności, lecz właśnie daleko posuniętej autonomii. Zaczyna się o niej mówić nie tylko w kontekście Górnego Śląska, ale również Dolnego Śląska, Warmii i Mazur, Kaszub czy Wielkopolski 6. Regionem do tego szczególnie predysponowanym wydaje się jednak Górny Śląsk ze względu na swoją historię, a w szczególności na fakt, iż w okresie międzywojennym ( ) na części jego terytorium w ramach państwa polskiego faktycznie funkcjonowało Autonomiczne Województwo Śląskie. 4 Ustawa zasadnicza Grundgesetz, rozdział II Der Bund und die Länder, bundestag/aufgaben/rechtsgrundlagen/grundgesetz/index.html [ ]. 5 Die Verfassung der Freien Stadt Danzig, [ ].] 6 A. Dranikowska: Autonomia dla Wielkopolski! [ ].

3 AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA Autonomia części Śląska w okresie międzywojennym Konsekwencje I wojny światowej doprowadziły do budowy nowego ładu politycznego i społecznego w Europie, czego skutkiem był rozpad dotychczasowych wielonarodowych mocarstw oraz powstanie licznych mniejszych, narodowych państw, jak np. Polska, Czechosłowacja, Węgry, Zjednoczone Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, Łotwa oraz Litwa 7. Także na Śląsku, szczególnie pod koniec I wojny światowej nasiliły się ruchy poszukujące nowego sposobu samookreślenia dla tego obszaru oraz społeczności ją zamieszkującej. Daleko idące zmiany w całej Europie, rozchwianie nastrojów społecznych związane z wrzeniem rewolucyjnym, nie tylko w Rosji czy Niemczech oraz powszechne oczekiwanie na zmiany, także na Śląsku prowadziły do konieczności przeobrażeń dotychczasowego porządku społeczno-politycznego. W tym okresie funkcjonowały trzy opcje: 1. Separatystyczna, reprezentowana przez Śląską Partię Ludową, Związek Ślązaków na Śląsku Cieszyńskim (z liderem Józefem Kożdoniem na czele) czy też Związek Górnoślązaków Bund der Oberschlesier, zmierzająca do ustanowienia Republiki Górnośląskiej Głoszącą potrzebę autonomii w ramach państwa niemieckiego, do którego zmierzała m.in. partia Centrum, a czego wyrazem była ustawa o utworzeniu prowincji górnośląskiej, uchwalona r. przez Pruskie Zgromadzenie Krajowe i zapewniająca Górnemu Śląskowi ograniczoną samodzielność 9 oraz ustawa Reichstagu z r. o Górnym Śląsku, przewidująca, że w ciągu dwóch miesięcy od daty przejęcia przez Niemcy terenu plebiscytowego odbędzie się w całej prowincji górnośląskiej referendum w sprawie utworzenia kraju górnośląskiego w ramach Rzeszy Zmierzającą do autonomii śląskiej w ramach państwa polskiego, do czego dążyło środowisko związane z Korfantym i Polskim Komisariatem Plebiscytowym, co znalazło swój wyraz w Ustawie Konstytucyjnej z r., zawierającej Statut Organiczny Województwa Śląskiego 11. Ze względu na brak poparcia idei powstania samodzielnego państwa śląskiego przez państwa zwycięskiej koalicji oraz sprzeczne z tą ideą działania po- 7 W. Paruch: Podstawy nowego modelu polityki historycznej: skutki Wielkiej Wojny dla procesów narodotwórczych w Europie Środkowowschodniej w XX wieku. ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA 2011, VOL. XVIII, 1, s D. Jerczyński: Śląski ruch narodowy. Narodowa Oficyna Śląska, Zabrze 2006, s J. Ciągwa: Autonomia Śląska Muzeum Śląskie, Katowice 1988, s Ibid. 11 Ustawa Konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r. Dz.U. 1920, nr 73, poz. 497.

4 108 Grzegorz Węgrzyn dejmowane przez Polskę, Niemcy i Czechosłowację, ogłoszono plebiscyt na terenie spornej części Śląska 12. W plebiscycie nie uwzględniono możliwości głosowania na suwerenne państwo śląskie, choć prawdopodobnie idea ta znalazłaby duże poparcie, tak po stronie ludności mówiącej po niemiecku, jak i po polsku 13. Wybór został sprowadzony jedynie do opowiedzenia się za opcją niemiecką bądź polską, co doprowadziło do radykalizacji społecznej i zaostrzenia podziału na ludność propolską i proniemiecką, na swoich i obcych. Linie podziału przechodziły nie tylko poprzez wsie i miasta, ale także dzielnice, kamienice, a nawet rodziny. W czasie plebiscytu nasiliła się propaganda, a nawet terror, którego efektem były nie tyko pobicia, ale i zabójstwa, np. morderstwo Andrzeja Mielęckiego 14 czy Teofila Kupki 15. Obszar objęty plebiscytem obejmował ok km 2 i według statystyk niemieckich z 1920 r. był zamieszkany przez 1,9 mln ludzi, z czego aż 60% stanowiła ludność posługująca się na co dzień wyłącznie językiem polskim 16. Ostatecznie plebiscyt z 1920 r. objął osób. Zgodnie z wcześniejszym życzeniem strony polskiej, w głosowaniu wzięło udział 192 tys. tzw. emigrantów, czyli osób urodzonych na Górnym Śląsku, ale w czasie plebiscytu zamieszkujących poza jego terenem. W sumie za przynależnością do Polski opowiedziało się 40,3% uprawnionych, za pozostaniem w granicach Niemiec 59,4%. Ze względu na niekorzystne dla Polski wyniki plebiscytu i związany z tym podział Śląska wybuchło III Powstanie Śląskie. Pod jego wpływem Rada Ambasadorów wytyczyła ostatecznie granicę korzystniejszą dla Polski. Około 1/3 Górnego Śląska została przyłączona do odrodzonej Polski 17. W ten sposób niewielka część Śląska powtórnie, po prawie 600 latach ( ), stała się częścią Polski, jednak na warunkach autonomii. Autonomiczne Województwo Śląskie, faktycznie istniejące w latach , posiadało własny parlament (Sejm Śląski) oraz własny skarb (Skarb Śląski) oraz liczne kompetencje w zakresie: języka urzędowego, ustroju samorządowego, policji, szkolnictwa, pomocy społecznej, rolnictwa i infrastruktury komunikacyjnej Traktat wersalski z r. ostatecznie zadecydował o tym, że na Górnym Śląsku ma być przeprowadzony plebiscyt. 13 Według oceny Pawła Janeckiego Związek Górnoślązaków skupiał około 400 tys. osób, nr 7 tygodnika Bund-Związek z 13 lutego 1921 r. 14 W. Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy Księży Młyn, Łódź 2010, s D. Jerczyński: Orędownicy niepodległości Śląska. Narodowa Oficyna Śląska, Zabrze 2005, s B. Kozłowski: Plebiscyt na Górnym Śląsku, htm?id=35395 [ ]. 17 Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. T. 8. Państwowe Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s Ustawa Konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r. Dz.U. 1920, nr 73, poz. 497.

5 AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA 109 Powołanie Autonomicznego Województwa Śląskiego było przede wszystkim uznaniem realnie występujących różnic etnicznych, społecznych, gospodarczych i kulturowych, większych niż w reszcie kraju i wynikających stąd odrębności tego regionu, a tym samym prawa do samorządzenia na własnej ziemi 19. Autonomia, pomimo pewnych mankamentów wynikających z ciągłych napięć pomiędzy Sejmem Śląskim pochodzącym z wyboru a wojewodą, który był reprezentantem władz centralnych, mianowanym przez naczelnika państwa, a potem przez Prezydenta RP na wniosek rządu 20, była pozytywnie oceniana przez wszystkie ówczesne ugrupowania polityczne. Ważnym elementem autonomii był Skarb Śląski, który operował wielkimi, jak na owe czasy, sumami, umiejętnie je wykorzystując, co pozwoliło na budowę wielu budynków, dróg, kolei oraz szkół. W ramach Autonomicznego Województwa Śląskiego udała się także integracja ziem pochodzących z różnych zaborów (Górny Śląsk i Śląsk Cieszyński). Autonomia Śląska była jednym z czynników, które złożyły się na to, że Górny Śląsk, w porównaniu z innymi regionami Polski, charakteryzował się wyższym standardem cywilizacyjnym. Nieskrępowany wieloma ogólnopolskimi regulacjami, mając własną administrację skarbową, mógł prowadzić samodzielną i owocną działalność w zakresie gospodarki rolnej, organizacji zakładów użyteczności publicznej oraz prowadzenia robót publicznych. Pozwalało to w pewnym stopniu łagodzić skutki problemów społecznych, w tym bezrobocia, szczególnie dotkliwego w okresie wielkiego kryzysu gospodarczego 21. Autonomia Śląska zabezpieczała także w dużo lepszym stopniu niż wynikało to z prawa czy praktyki ogólnokrajowej prawa mniejszości narodowych zamieszkujących ten teren. Było to spowodowane przede wszystkim większym udziałem reprezentantów owych mniejszości w śląskim ciele ustawodawczym, pozwalając im wpływać na stanowione prawo 22. Przykładowo, w Sejmie Śląskim pierwszej kadencji Klub Niemiecki był drugim co do wielkości i liczył 14 członków na 48 posłów w całym Sejmie 23. Ludność śląska wiązała duże nadzieje z działalnością Sejmu Śląskiego, znacznie większe niż z Sejmem Rzeczypospolitej, widząc w nim organ mogący lepiej ją reprezentować i zabezpieczać jej interesy. Dała temu wyraz, stawiając się dużo liczniej przy urnach wyborczych do Sejmu Śląskiego niż do Sejmu RP. Frekwencja w czasie wyborów do Sejmu RP osiągnęła w województwie 64,4%, podczas gdy w czasie wyborów do Sejmu Śląskiego wy- 19 Spr. Sten. ze 164 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 15 lipca 1920 r. 20 W. Marcoń: Autonomia Śląska Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009, s Ibid., s Spr. sten. z 29 pos. III SŚ z dnia 10 marca 1933 r. szp H. Rechowicz: Sejm Śląski Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1965, s. 47.

6 110 Grzegorz Węgrzyn nosiła 73,7% 24. Z punktu widzenia rozwoju społeczno-gospodarczego województwa śląskiego, autonomię, jaką ten region cieszył się w okresie międzywojennym, dosyć powszechnie ocenia się pozytywnie. Zapatrywania ludności Śląska na autonomię można poznać na podstawie wyników ankiety, rozpisanej przez dziennik śląski Polonia w 1937 r. Była ona swoistym rodzajem plebiscytu, w którym zadano pytanie: czy należy zachować autonomię śląską, czy też ją znieść. W ankiecie udział wzięło głosujących, a za utrzymaniem autonomii śląskiej opowiedziało się osób 25. Z punktu widzenia władzy centralnej ocena autonomii nie była jednak tak jednoznacznie pozytywna. Żadna władza nie znosi ograniczeń, natomiast autonomia takie ograniczenia wprowadzała, chociaż władza centralna próbowała je obchodzić poprzez wydawanie odpowiednich rozporządzeń. Autonomia obnażała także czasami złe prawo, czy nieudolne rządy, pokazując, że inne rozwiązania przynoszą lepsze rezultaty. Formalnie Statut Organiczny został zniesiony dekretem komunistycznej Krajowej Rady Narodowej z 6 maja 1945 r Obecne dążenia autonomiczne na Górnym Śląsku Obecnie dążenia różnych środowisk do przywrócenia autonomii na Śląsku mogą być pomysłem na skuteczną decentralizację, regionalizację i upodmiotowienie tego obszaru oraz ludzi tu mieszkających. Autonomia oznacza powiększenie i pomnożenie kompetencji, a także uprawnień wewnątrzregionalnych w granicach Polski. Jest ona uznaniem społecznej, gospodarczej i kulturowej odrębności regionu, może jednak być budowana jedynie na podstawie poczucia tożsamości etnicznej czy narodowej. Do 2002 r., kiedy przeprowadzono Narodowy Spis Powszechny, poczucie śląskości mieściło się jedynie w odczuciach i świadomości indywidualnej Ślązaków. Najwyżej można było mówić o pewnej świadomości lokalnej. Informacje płynące z danych spisowych pozwoliły na zauważenie istotnych faktów dotyczących tożsamości narodowej i etnicznej, a mających swe odbicie w wielu płaszczyznach życia społecznego. Uświadomiły też samym Ślązakom, że ich poczucie odrębności nie ogranicza się tylko do społeczności lokalnej, lecz że ludzi podobnie myślących na terenie województwa śląskiego i opolskiego jest ponad 173 tys. 24 Ibid., s [ ], Polonia nr 4594 z dnia 31 lipca 1937 r. 26 A. Dziurok, B. Linek: W Polsce Ludowej ( ). W: Historia Górnego Śląska. Red. J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Muzeum Śląskie, Gliwice 2011, s. 271.

7 AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA 111 Dane wstępne ze Spisu Powszechnego 2011 pokazują, że poczucie własnej tożsamości i odrębności narodowej podkreśla coraz większy odsetek Ślązaków. Liczby odnotowane w ostatnim Spisie Powszechnym wskazują na wzrost poczucia odrębności etnicznej społeczności regionalnych w Polsce, choć w większości przypadków wiąże się to z jednoczesnym odczuwaniem polskiej tożsamości narodowej. Do najliczniejszych, innych niż polskie identyfikacji narodowo-etnicznych, należy bowiem zaliczyć deklaracje śląskie i kaszubskie. W sumie odnotowano 809 tys. deklaracji podkreślających narodowość śląską, przy czym 362 tys. były identyfikacjami pojedynczymi. Częściej natomiast wskazywano na narodowość śląską, łącznie z polską 415 tys. 27. Deklarowanie odrębności narodowej nie musi oznaczać w sposób automatyczny poparcia dla idei autonomii tego regionu, jednak jest z nią zapewne dość blisko związana. Ideę autonomii popierają zapewne także niektórzy mieszkańcy tego regionu, którzy nie deklarowali w spisie narodowości śląskiej, jednak faktyczne dane na ten temat mogłoby przynieść jedynie referendum. Na dzień dzisiejszy można jedynie poszukiwać pewnych przyczynkowych danych. W latach zostało przeprowadzone badanie, dotyczące stanu tożsamości etnicznej autochtonów ze środowisk wiejskich, z okolic Lublińca i Rybnika. Wyniki badań ujawniły przewagę śląskiej identyfikacji etnicznej (ponad 70%) oraz wyraźne sympatie wobec autonomii Górnego Śląska (30%-50%) 28. W badania przeprowadzonych w Tychach w 1992 r. prawie 30% respondentów uważało, że władze Górnego Śląska powinny dążyć do uzyskania szeroko rozumianej autonomii. Przeciwne zdanie miało około 20%, a uchyliło się od odpowiedzi prawie 40% badanych, wśród których z dużą dozą prawdopodobieństwa (jak piszą autorzy badań), zdecydowana większość to zwolennicy działań autonomizacyjnych 29. Naturalną potrzebą dużych zbiorowości jest dążenie do uzyskania wpływów politycznych, pozwalających na realizację celów oraz samookreślenie tej zbiorowości. O ile w przeszłości taką rolę polityczną sprawował Związek Górnośląski, w jakiś sposób reprezentując Ślązaków, o tyle w ostatnim czasie tę rolę przejął bar- 27 Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań Podstawowe informacje o sytuacji demograficzno-społecznej ludności Polski oraz zasobach mieszkaniowych. GUS, Warszawa 2012, s E. Klosek: Meandry współczesnej identyfikacji etnicznej na Górnym Śląsku. W: Śląsk etniczno-kulturowa wspólnota i różnorodność. Red. B. Bazielich. Sudety-Oficyna Wydawnicza Oddziału Wrocławskiego PTTK, Wrocław 1995, s M. Szczepański: Regionalizm górnośląski w społecznej świadomości. Socjologiczne studium przypadku. W: Regionalizm a separatyzm historia i współczesność Śląsk na tle innych obszarów. Red. M. Wanatowicz. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1995, s

8 112 Grzegorz Węgrzyn dziej wyrazisty i radykalny Ruch Autonomii Śląska. Wyniki wyborów samorządowych w 2010 r., w których RAŚ uzyskał dwukrotnie większe poparcie niż w wyborach z 2006 r., pokazują, iż cele i program tego ugrupowania coraz bardziej przekonują do siebie Ślązaków. Może to też świadczyć o wzroście świadomości politycznej, a także chęci jej wyrażania przez osoby identyfikujące się ze śląskością, a tym samym świadczyć o postępującym procesie formowania się narodu śląskiego. W skali województwa śląskiego w wyborach samorządowych w 2010 r. RAŚ otrzymał głosów, czyli 8,49%, choć cztery lata wcześniej tych głosów oddano tylko (4,35%). Tym samym RAŚ stał się czwartą siłą polityczną (po PO, PiS i SLD), natomiast w okręgach katowickim, chorzowskim i rybnickim wyprzedził lewicę. Organizowane przez RAŚ w 2011 r. prareferenda w Lędzinach, Imielinie i Pszczynie, podczas których mieszkańcom zadano pytanie: Czy jesteś za przywróceniem Górnemu Śląskowi autonomii, którą posiadał w Polsce w okresie międzywojennym? były próbą spopularyzowania i nagłośnienia tego tematu 30. Trudno je natomiast traktować nawet w kategoriach sondażu, gdyż odbywały się podczas imprez organizowanych przez RAŚ i dlatego głosowali głównie członkowie i sympatycy tego ruchu. Niemniej jednak, tak jak spisy powszechne uświadomiły wielu mieszkańcom Górnego Śląska możliwość innej opcji niż Polska czy Niemiecka, tak działania RAS-iu wprowadziły do dyskursu społecznego problematykę autonomii, zarówno w wymiarze regionalnym, jak i ogólnokrajowym. W sytuacji kryzysu gospodarczego, odczuwanego najdotkliwiej w regionach przemysłowych, dążenia Śląska do autonomii mogą znajdować akceptację nie tylko wśród rdzennych mieszkańców tego regionu, ale również wśród osób tutaj mieszkających, a identyfikujących się z Polską czy Niemcami. Coraz bardziej będą trafiały do przekonania argumenty finansowo-gospodarcze związane z możliwością wprowadzenia regionalnego PIT-u i stawek z nim związanych, innych obciążeń fiskalnych, zarządzania finansami (Skarb Śląski) itp. W Ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym 31 nie uwzględniono interesu Ślązaków. Wydaje się, że autonomia pozwoliłaby lepiej chronić śląską tożsamość: kulturę, język, obyczaje i historię. Umożliwiłaby również wprowadzenie do systemu edukacji treści i form bardziej dostosowanych do specyfiki tego regionu. Kluczowe decyzje dotyczące regionu podejmowaliby politycy, których dystans do wyborców byłby o wiele mniejszy, a tym samym możliwości ich rozliczania większe. Tym samym mo- 30 RAŚ, [ ]. 31 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Dz.U. 2005, nr 17, poz. 141.

9 AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA 113 głoby wzrosnąć wśród mieszkańców poczucie wpływu na podejmowane przez władze decyzje, a równocześnie świadomość podmiotowości wyborców. Ta zależność staje się częściowo widoczna w przypadku wyborów samorządowych. Autonomia daje również szansę wprowadzenia w ordynacji wyborczej do sejmu lokalnego rozwiązań, które z różnych przyczyn nie mogą zostać zrealizowane w skali kraju, np. jednomandatowych okręgów wyborczych. Podsumowanie Śledząc w ostatnich latach zjawiska społeczno-polityczne na terenie Górnego Śląska z dużym prawdopodobieństwem można wnioskować, że mamy do czynienia z zachodzącymi na wielu płaszczyznach procesami narodowotwórczymi. Trudno obecnie przesądzać o dalszym rozwoju idei narodowych wśród Ślązaków; będzie to prawdopodobnie zależeć od bardzo wielu czynników, nie tylko społecznych, politycznych czy kulturowych, ale również gospodarczych. W trudnej sytuacji ekonomicznej i społecznej (wzrost bezrobocia i ubożenie ludności) może bowiem dojść do radykalizacji poglądów społecznych, co w kontekście śląskim może przybrać formę coraz silniejszego dążenia do autonomii. To właśnie autonomia może jednak okazać się wielką szansą tego regionu na intensyfikację rozwoju społeczno-gospodarczego oraz budowania społeczeństwa obywatelskiego. Literatura Ciągwa J.: Autonomia Śląska Muzeum Śląskie, Katowice Die Verfassung der Freien Stadt Danzig, [ ]. Dranikowska A.: Autonomia dla Wielkopolski! [ ]. Dziurok A., Linek B.: W Polsce Ludowej ( ). W: Historia Górnego Śląska. Red. J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek. Dom Współpracy Polsko- -Niemieckiej, Muzeum Śląskie, Gliwice [ ], Polonia nr 4594 z dnia 31 lipca 1937 r. Janota W.: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy Księży Młyn, Łódź Jerczyński D.: Śląski ruch narodowy. Narodowa Oficyna Śląska, Zabrze Jerczyński D.: Orędownicy niepodległości Śląska. Narodowa Oficyna Śląska, Zabrze Klosek E.: Meandry współczesnej identyfikacji etnicznej na Górnym Śląsku. W: Śląsk etniczno-kulturowa wspólnota i różnorodność. Red. B. Bazielich. Sudety-Oficyna Wydawnicza Oddziału Wrocławskiego PTTK, Wrocław 1995.

10 114 Grzegorz Węgrzyn Kozłowski B.: Plebiscyt na Górnym Śląsku, article.htm?id=35395 [ ]. Leksykon politologii. Red. A. Antoszewski, R. Herbut. Alta 2, Wrocław Marcoń W.: Autonomia Śląska Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. T. 8. Państwowe Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Paruch W.: Podstawy nowego modelu polityki historycznej: skutki Wielkiej Wojny dla procesów narodotwórczych w Europie Środkowowschodniej w XX wieku. ANNA- LES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLO- NIA 2011, VOL. XVIII, 1. RAŚ, [ ]. Rechowicz H.: Sejm Śląski Wydawnictwo Śląsk, Katowice Szczepański M.: Regionalizm górnośląski w społecznej świadomości. Socjologiczne studium przypadku. W: Regionalizm a separatyzm historia i współczesność Śląsk na tle innych obszarów. Red. M. Wanatowicz. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Dz.U. 2005, nr 17, poz Ustawa zasadnicza Grundgesetz, rozdział II Der Bund und die Länder, bundestag/aufgaben/rechtsgrundlagen/grundgesetz/index.html [ ]. Witryna UE, [ ]; Woś B.: Rozwój regionów i polityka regionalna w Unii Europejskie oraz w Polsce. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań Podstawowe informacje o sytuacji demograficzno-społecznej ludności Polski oraz zasobach mieszkaniowych. GUS, Warszawa Zaufanie do polityków styczeń 2012, [ ]. SILESIAN AUTONOMY VERSUS CITIZENS SOCIETY Summary One of the basic features of citizens of each society is their interest of the problems of the community and the sense of responsibility for its future. At the core of such society there must exist the sense of community, not only as regards its needs, but also its values and culture; this sense must be based on the feeling of identity and responsibility for its fate. These premises seem to refer to the conception of Silesian autonomy. This conceptions, which became a fact in the 20th century, may become a formula according to which the social and economic development of the region can be identified. It should also help to ease the social problems connected with the economic crisis.

Współczesne systemy polityczne

Współczesne systemy polityczne Jarosław Zieliński Współczesne systemy polityczne System polityczny może być rozumiany jako podstawowe struktury władz państwowych oraz główne zasady polityczne i prawne; jako ogół instytucji, za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1 W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U.1997.78.483) wprowadza się następujące zmiany: 1)

Bardziej szczegółowo

Ustrój polityczny Republiki Włoskiej

Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Rafał Czyrny Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Rzeszów 2013 Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Copyright Rafał Czyrny Rzeszów 2013 ISBN 978-83-62681-57-0 Wydawnictwo ARMAGRAF ul. Krakowska 21, 38-400

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE

GIMNAZJALNA OLIMPIADA WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE GIMNAZJALNA OLIMPIADA WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE Edycja I [rok szkolny 2015/2016] 14 stycznia 2016 r. TEST ELIMINACJI SZKOLNYCH z kluczem odpowiedzi Organizator Olimpiady: Fundacja Promocji i Akredytacji

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia I. Społeczeństwo socjologia

Bardziej szczegółowo

Mniejszości narodowe i etniczne na Mazowszu

Mniejszości narodowe i etniczne na Mazowszu Mniejszości narodowe i etniczne na Mazowszu - Działania Pełnomocnika Wojewody Mazowieckiego do spraw mniejszości narodowych i etnicznych. Warszawa, dnia 11 czerwca 2013 r. Przestawione dane dotyczą społeczności

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot)

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot) MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011 OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot) Imię i nazwisko kandydata Sławomir Neumann Komitet Platforma Obywatelska CZĘŚĆ I: DEMOKRACJA Pytanie NIE NIE MAM ZDANIA KOMENTARZ 1. Czy zgadza

Bardziej szczegółowo

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński Informacje ogólne Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego powstał w 1975 roku. Na dzień 30 listopada 2000 roku w Instytucie zatrudnionych było (w przeliczeniu na pełne etaty)

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 3 Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Tabela 3. Porównanie systemów politycznych

Tabela 3. Porównanie systemów politycznych Tabela 3. Porównanie systemów politycznych Charakterystyka ustroju System polityczny charakter głowy państwa republika republika republika republika monarchia parlamentarna budowa terytorialna państwo

Bardziej szczegółowo

Wyższa frekwencja w drugiej turze?

Wyższa frekwencja w drugiej turze? Warszawa, 22.05.2015 Wyższa frekwencja w drugiej turze? Frekwencja podczas I tury wyborów była najniższa spośród wszystkich wyborów prezydenckich po 1990 roku - do urn poszło zaledwie 48,8% wyborców. Jest

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV. Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej

Spis treści. Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV. Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej Spis treści Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej Rozdział I. Pojęcie oraz geneza II Rzeczypospolitej... 7 1 1. Problem tożsamości i ciągłości państwa

Bardziej szczegółowo

Zostały przeprowadzone 2 debaty. W debatach uczestniczyło około 300 dzieci. Liczba klas 15 Przesłano do jury 3 x15 testów.

Zostały przeprowadzone 2 debaty. W debatach uczestniczyło około 300 dzieci. Liczba klas 15 Przesłano do jury 3 x15 testów. Zadanie numer 1 Przeprowadzenie, we wszystkich klasach szkoły, debaty uczniowskiej nt. Państwo, prawo, społeczeństwo, obywatel z testem sprawdzającym dla uczniów wg układu opracowanego przez szkołę. Zostały

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania Red.: Joachim Osiński Wprowadzenie Administracja publiczna na tle ewolucji instytucji państwa w XX i XXI wieku (Joachim Osiński) 1. Instytucja

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

pobrano z www.sqlmedia.pl ODPOWIEDZI Zadanie 1. (3 pkt) A. nonkonformizm B. ksenofobia C. altruizm Zadanie 2. (3 pkt) A. patrylinearna B.

pobrano z www.sqlmedia.pl ODPOWIEDZI Zadanie 1. (3 pkt) A. nonkonformizm B. ksenofobia C. altruizm Zadanie 2. (3 pkt) A. patrylinearna B. ODPOWIEDZI Zadanie 1. (3 pkt) A. nonkonformizm B. ksenofobia C. altruizm Zadanie 2. (3 pkt) A. patrylinearna B. partnerska C. monogamiczna Zadanie 3. (3 pkt) A. prawda B. fałsz C. fałsz Zadanie 4. (4 pkt)

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS semestr trzeci( klasa II) Dział I. Społeczeństwo 1. Życie zbiorowe i jego reguły socjologia formy życia społecznego normy społeczne

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot, powiaty: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski)

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot, powiaty: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski) MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011 OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot, powiaty: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski) Andrzej Jaworski Komitet Prawo i Sprawiedliwość CZĘŚĆ

Bardziej szczegółowo

Kto zasiądzie w parlamencie?

Kto zasiądzie w parlamencie? Mateusz Zaremba, Uniwersytet SWPS Kto zasiądzie w parlamencie? Wybory do parlamentu dostarczają politologom interesujących danych. Pozwalają dokonać wstępnego rozpoznania zmian, jakie zaszły wśród głosujących

Bardziej szczegółowo

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza.

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. W znaczący wkład w jej rozwój ma także kultura Starożytnego Rzymu oraz

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units SYLABUS KIERUNEK STUDIÓW PRAWO, TRYB STACJONARNY STOPIEŃ EDUKACJI: STUDIA MAGISTERSKIE Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units II.B. l Nazwa przedmiotu ( course title) PRAWO

Bardziej szczegółowo

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca:

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca: Politikon IV ʼ10 Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010 PRÓBA Wyniki sondażu dla REALIZACJA TERENOWA Wykonawca: ANALIZA Warszawa, 30 marca 2010r. WIEDZA NOTA METODOLOGICZNA Czas realizacji badania:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym 323 9fC Konstanty Adam Wojtaszczyk Partie polityczne w państwie demokratycznym Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1998 Spis treści I. Wokół pojęcia partia polityczna" 7 1. W poszukiwaniu nazwy

Bardziej szczegółowo

NA CZYM POLEGA PROBLEM?

NA CZYM POLEGA PROBLEM? NA CZYM POLEGA PROBLEM? 8 MLD ZŁROCZNIE tracąpolskie gminy, powiaty i województwa wskutek nieprzemyślanych decyzji legislacyjnych Inicjatywa obywatelska W obronie interesów samorządów, a co za tym idzie

Bardziej szczegółowo

Polska po II wojnie światowej

Polska po II wojnie światowej Polska po II wojnie światowej w latach 1945-1947 Rafał Nowicki źródła - Internet, (http://historia-polski.klp.pl/a-6269.html) obrazki - Wikipedia TERYTORIUM GRANICE - LUDNOŚĆ Obszar Polski po II wojnie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Walka o granice II Rzeczypospolitej 1918-1922

Walka o granice II Rzeczypospolitej 1918-1922 Walka o granice II Rzeczypospolitej 1918-1922 Czynniki kształtujące polskie granice po I wojnie światowej Decyzje mocarstw na konferencji wersalskiej Walka zbrojna Polaków o prawo do decydowania o swojej

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

Mniejszości narodowe i etniczne w województwie wielkopolskim. Patryk Pawełczak pełnomocnik wojewody ds. mniejszości narodowych i etnicznych

Mniejszości narodowe i etniczne w województwie wielkopolskim. Patryk Pawełczak pełnomocnik wojewody ds. mniejszości narodowych i etnicznych Mniejszości narodowe i etniczne w województwie wielkopolskim Patryk Pawełczak pełnomocnik wojewody ds. mniejszości narodowych i etnicznych Kraj urodzenia Wyniki Spisu z 2011 r. wykazały, że 3413,4 tys.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1 Spis treści Wstęp... XI DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R.... 1 Rozdział I. Monarchia patrymonialna... 3 Część I. Powstanie państwa polskiego... 3 Część II. Ustrój polityczny... 5 Część III. Sądownictwo...

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014

PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 PAŃSTWO to suwerenna organizacja polityczna, obejmująca swym działaniem ludność określonego terytorium. PAŃSTWO Cechy państwa: - własne terytorium

Bardziej szczegółowo

Obszary badawcze o co pytaliśmy w ankiecie:

Obszary badawcze o co pytaliśmy w ankiecie: Obszary badawcze o co pytaliśmy w ankiecie: Respondenci: Czy reforma podziału administracyjnego kraju jest konieczna? NIE TAK Zwiększenie liczby województw. Wydzielenie dwóch nowych województw: warszawskiego

Bardziej szczegółowo

obecność na zajęciach (usprawiedliwione dwie nieobecności) aktywność test zaliczeniowy INFORMACJE DODATKOWE: dyżur wykładowcy: 12.30-14.30, pok.

obecność na zajęciach (usprawiedliwione dwie nieobecności) aktywność test zaliczeniowy INFORMACJE DODATKOWE: dyżur wykładowcy: 12.30-14.30, pok. 1 NAZWA PRZEDMIOTU: Systemy polityczne wybranych państw świata. KATEGORIA PRZEDMIOTU: kanoniczny PROWADZĄCY: dr Arkadiusz Czwołek CZAS TRWANIA I WYMIAR GODZIN: semestr zimowy: 60 h FORMA ZAJĘĆ: ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

ZIELONE PŁUCA POLSKI

ZIELONE PŁUCA POLSKI ZIELONE PŁUCA POLSKI U podstaw idei Zielonych Płuc Polski leży zasada zrównoważonego, rozwoju, który nie zagraża środowisku naturalnemu, pozwala przyszłym pokoleniom czerpać z zasobów Ziemi tyle samo ile

Bardziej szczegółowo

S T A T U T O R G A N I C Z N Y

S T A T U T O R G A N I C Z N Y S T A T U T O R G A N I C Z N Y określający zasady autonomii terytorialnej i funkcjonowanie instytucji autonomicznych dla Regionu Autonomicznego Górny Śląsk Rozdział I REGION AUTONOMICZNY GÓRNY ŚLĄSK 1

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot, powiaty: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski)

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot, powiaty: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski) MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011 OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot, powiaty: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski) Imię i nazwisko kandydatki KATARZYNA OWCZAREK Komitet

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU - SYLABUS. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot WYDZIAŁ SOCJOLOGICZNO HISTORYCZNY KATEDRA POLITOLOGII ZAKŁAD ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ

OPIS PRZEDMIOTU - SYLABUS. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot WYDZIAŁ SOCJOLOGICZNO HISTORYCZNY KATEDRA POLITOLOGII ZAKŁAD ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ Załącznik nr 1 do Zarządzenia Rektora UR Nr 4/2012 z dnia 20.01.2012r. OPIS PRZEDMIOTU - SYLABUS Nazwa przedmiotu WSPÓŁCZESNE SYSTEMY POLITYCZNE Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot WYDZIAŁ SOCJOLOGICZNO

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

EGZAMIN MATURALNY 2011 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie poziom podstawowy Zadanie 1. (0 2) Obszar

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2010 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

EGZAMIN MATURALNY 2010 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2010 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM ROZSZERZONY Klucz punktowania odpowiedzi MAJ 2010 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa. Program konferencji

Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa. Program konferencji Program konferencji Między lękiem i nadzieją. 10 lat obowiązywania ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym Poznań 7-8 maja 2015 r. Patronat honorowy Komisja Mniejszości

Bardziej szczegółowo

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym Edukacja w społeczeństwie demokratycznym aspekty edukacji: "uczyć się, aby wiedzieć", "uczyć się, aby działać", "uczyć się, aby żyć wspólnie", "uczyć się, aby być Według raportu UNESCO Edukacja - jest

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Prawno-konstytucyjne aspekty wprowadzenia euro w Polsce dr Tomasz SŁOMKA Decyzję o wprowadzeniu

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

W tej części mojej pracy chciałbym zająć się omówieniem administracji samorządowej w Polsce. Obowiązuje tu trójstopniowy podział terytorialny.

W tej części mojej pracy chciałbym zająć się omówieniem administracji samorządowej w Polsce. Obowiązuje tu trójstopniowy podział terytorialny. Paweł Karło Porównanie systemów administracji w dwóch państwach. Termin administracja wywodzi się od łac. ad-ministro zarządzać, zawiadywać, kierować. Najogólniej rzecz biorąc oznacza on wszelką zorganizowaną

Bardziej szczegółowo

Samorząd i polityka lokalna. Mgr Grażyna Gołaszewska

Samorząd i polityka lokalna. Mgr Grażyna Gołaszewska Kod przedmiotu: IH POL-L-6 k 6-2012-S Pozycja planu: C6 1. INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane Nazwa przedmiotu Samorząd i polityka lokalna Kierunek studiów Politologia Poziom studiów I stopnia

Bardziej szczegółowo

Pan Grzegorz Andrysiak Ul. 90-368 Łódź

Pan Grzegorz Andrysiak Ul. 90-368 Łódź BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH Warszawa, 0 7 LIS. 2014 Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego VII.602.20.2014. JZ Pan Grzegorz Andrysiak Ul. 90-368 Łódź W odpowiedzi na Pana

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia 2009 r.

Ustawa. z dnia 2009 r. Projekt Ustawa z dnia 2009 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 OCENA WYSOKOŚCI PODATKU DOCHODOWEGO WARSZAWA, MAJ 96

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 OCENA WYSOKOŚCI PODATKU DOCHODOWEGO WARSZAWA, MAJ 96 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA grudzień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 8 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE ADAMPBETRASIK / Przy współpracy Andrzeja Laskowskiego HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE TWIGGER WARSZAWA 2001 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 Słowo wstępne 11 Wprowadzenie,

Bardziej szczegółowo

prawnym. Wybrane zagadnienia, pod red. E. Kozerskiej, P. Sadowskiego, A. Szymańskiego, Toruń 2010, s. 403-416,

prawnym. Wybrane zagadnienia, pod red. E. Kozerskiej, P. Sadowskiego, A. Szymańskiego, Toruń 2010, s. 403-416, Dr Anna Frankiewicz PUBLIKACJE: MONOGRAFIE, REDAKCJE I ROZDZIAŁY W MONOGRAFIACH 1. Czy Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest organem przedstawicielskim narodu, [w:] W służbie dobru wspólnemu. Księga

Bardziej szczegółowo

Ocena integracji środowiska żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych 2013

Ocena integracji środowiska żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych 2013 por. rez. dr inż. Paweł Żuraw adiunkt Społecznej Akademii Nauk w Łodzi, Wydział Zamiejscowy w Świdnicy, żołnierz Narodowych Sił Rezerwowych w 10. Opolskiej Brygadzie Logistycznej Wyniki ankiety przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PODATKACH I ULGACH PODATKOWYCH BS/179/179/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 98

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PODATKACH I ULGACH PODATKOWYCH BS/179/179/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 98 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia reformy samorządowej w Polsce po co nam samorząd?

Doświadczenia reformy samorządowej w Polsce po co nam samorząd? Doświadczenia reformy samorządowej w Polsce po co nam samorząd? Olgierd Dziekoński Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej VIII Konferencja Krakowska 15-16 czerwca 2015 roku Ranking

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE Potrzeba i cel wydania ustawy Obowiązujący stan prawny

UZASADNIENIE Potrzeba i cel wydania ustawy Obowiązujący stan prawny UZASADNIENIE Potrzeba i cel wydania ustawy Proponowana nowelizacja zakłada całkowitą rezygnację z przyznawania partiom politycznym subwencji, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, Komisja Ustawodawcza wnosi projekt ustawy:

Na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, Komisja Ustawodawcza wnosi projekt ustawy: Druk nr 1740 Warszawa, 5 grudnia 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Ustawodawczej UST 020-01/08 Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska KOMITET REGIONÓW

Unia Europejska KOMITET REGIONÓW Unia Europejska KOMITET REGIONÓW Bruksela, 2003 Wstęp do Komitetu Regionów Unia europejska Komitet Regionów Tworzenie Komitetu Regionów Komitet Regionów jest zgromadzeniem doradczym Unii Europejskiej;

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

System administracji publicznej w Polsce

System administracji publicznej w Polsce System administracji publicznej w Polsce Warszawa, lipiec 2014 r. Wykonanie: DWJST DAP Główne etapy przemian ustroju administracji publicznej w Polsce po 1989 roku 1990 r. - wprowadzenie samorządu na poziomie

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa. Program konferencji

Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa. Program konferencji Program konferencji Między lękiem i nadzieją. 10 lat obowiązywania ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym Poznań 7-8 maja 2015 r. Patronat honorowy Komisja Mniejszości

Bardziej szczegółowo

Recenzent prof. zw. dr hab. Eugeniusz Zieliński. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-08-0

Recenzent prof. zw. dr hab. Eugeniusz Zieliński. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-08-0 Recenzent prof. zw. dr hab. Eugeniusz Zieliński Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-08-0 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Raport z badania. Przedsiębiorcy a państwo wzajemny poziom zaufania. IV Kongres Rzetelnych Firm październik 2015 r.

Raport z badania. Przedsiębiorcy a państwo wzajemny poziom zaufania. IV Kongres Rzetelnych Firm październik 2015 r. Raport z badania Przedsiębiorcy a państwo wzajemny poziom zaufania IV Kongres Rzetelnych Firm październik 2015 r. 1 SPIS TREŚCI WSTĘP...3 PRZEDSIĘBIORCY CZUJĄ SIĘ TRAKTOWANI JAK OSZUŚCI...4 UCZCIWOŚĆ POLSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny 2013 wiedza o społeczeństwie poziom podstawowy przykładowe odpowiedzi:

Egzamin maturalny 2013 wiedza o społeczeństwie poziom podstawowy przykładowe odpowiedzi: podstawowy przykładowe odpowiedzi: Zad. 1 A P B F C P Zad. 2 A 1 oraz 3 B Partia Republikańska Zad. 3 A autorytarny B totalitarny C demokratyczny Zad. 4 A Polskie Stronnictwo Ludowe oraz Sojusz Lewicy

Bardziej szczegółowo

STRAŻ POŻARNA NA TLE INNYCH INSTYTUCJI ŻYCIA PUBLICZNEGO

STRAŻ POŻARNA NA TLE INNYCH INSTYTUCJI ŻYCIA PUBLICZNEGO STRAŻ POŻARNA NA TLE INNYCH INSTYTUCJI ŻYCIA PUBLICZNEGO raport z badań ilościowych dla Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej Warszawa, kwiecień 2010 SPIS TREŚCI Informacja o badaniu 3 Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne tworzenia i funkcjonowania zrzeszeń właścicieli lasów prywatnych

Uwarunkowania prawne tworzenia i funkcjonowania zrzeszeń właścicieli lasów prywatnych MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA Współczesne problemy ekonomiki leśnictwa Puszczykowo, dn. 8 czerwca 2011 r. Uwarunkowania prawne tworzenia i funkcjonowania zrzeszeń właścicieli lasów prywatnych Marek GESZPRYCH

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Polskie Prawo Konstytucyjne na kierunku Prawo (Słubice)

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Polskie Prawo Konstytucyjne na kierunku Prawo (Słubice) Poznań, dnia 6 kwietnia 2015 r. Prof. zw. dr hab. Zdzisław Kędzia OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Polskie Prawo Konstytucyjne na kierunku Prawo (Słubice) I. Informacje ogólne 1. Nazwa

Bardziej szczegółowo

Związek Pracodawców Polska Miedź integracja firm, wsparcie otoczenia, współpraca z samorządami

Związek Pracodawców Polska Miedź integracja firm, wsparcie otoczenia, współpraca z samorządami Michał Kuszyk Wiceprezes Związku Pracodawców Polska Miedź Związek Pracodawców Polska Miedź integracja firm, wsparcie otoczenia, współpraca z samorządami Czym jest Związek Pracodawców? Samorządną ORGANIZACJĄ

Bardziej szczegółowo

Ocena potrzeb szkoleniowych oraz wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów w zakresie kompetencji miękkich oraz organizacji systemu ochrony zdrowia

Ocena potrzeb szkoleniowych oraz wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów w zakresie kompetencji miękkich oraz organizacji systemu ochrony zdrowia Ocena potrzeb szkoleniowych oraz wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów w zakresie kompetencji miękkich oraz organizacji systemu ochrony zdrowia Raport z badania ilościowego realizowanego wśród lekarzy i lekarzy

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok

PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok Plan pracy Przyjęty na posiedzeniu Rady Naukowej PIN-Instytutu w Opolu w dniu 24 czerwca 2015 roku PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok A. PLAN ZADANIOWO-FINANSOWY W CZĘŚCI ZADAŃ BADAWCZYCH

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

Kalendarz roku szkolnego 2013/2014

Kalendarz roku szkolnego 2013/2014 Kalendarz roku szkolnego 2013/2014 Termin Wydarzenie 2 września2013 r. Rozpoczęcie roku szkolnego 2i 3 stycznia 2013 r. Dzień wolny po odpracowaniu w dniu 14 i 28 września 2013r. Grudzień 2013 Próbne egzaminy

Bardziej szczegółowo

Języki mniejszości narodowych i etnicznych oraz język regionalny a władze samorządowe

Języki mniejszości narodowych i etnicznych oraz język regionalny a władze samorządowe Języki mniejszości narodowych i etnicznych oraz język regionalny a władze samorządowe Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji 1 MNIEJSZOŚCI NARODOWE I ETNICZNE I ICH JĘZYKI A SAMORZĄDY JĘZYK REGIONALNY

Bardziej szczegółowo

Analiza sekcji młodzieżowej kongresu nowej prawicy jako wewnątrzpartyjnej organizacji młodzieżowej kongresu nowej prawicy

Analiza sekcji młodzieżowej kongresu nowej prawicy jako wewnątrzpartyjnej organizacji młodzieżowej kongresu nowej prawicy P.Prokop, Magister politologii, doktorant nauk o polityce Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego (Szczecin, Polska) Analiza sekcji młodzieżowej kongresu nowej prawicy jako wewnątrzpartyjnej

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD 1 Działając na podstawie art. 23 pkt. b) Statutu Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Krajowa Konwencja uchwala następujące

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Dzieje administracji w Polsce w XX wieku

Dzieje administracji w Polsce w XX wieku STUDIA PRAWNICZE Dzieje administracji w Polsce w XX wieku Marek Żukowski C.H.BECK STUDIA PRAWNICZE Dzieje administracji w Polsce w XX wieku W sprzedaży: T. Maciejewski HISTORIA POLSKIEJ MYŚLI ADMINISTRACYJNEJ

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 2. Przeczytaj poniższy tekst. Następnie zapisz w wyznaczonym miejscu odpowiedzi dwa

Bardziej szczegółowo