AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA A SPOŁECZEŃSTWO OBYWATELSKIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA A SPOŁECZEŃSTWO OBYWATELSKIE"

Transkrypt

1 Grzegorz Węgrzyn Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA A SPOŁECZEŃSTWO OBYWATELSKIE Wprowadzenie Obecnie w Polsce można zauważyć brak społecznego zaufania do polityków oraz coraz bardziej odczuwalny przez społeczeństwo deficyt podmiotowości 1. Najlepszą metodą przełamania impasu w relacjach władza-społeczeństwo jest daleko posunięta decentralizacja władzy. Pozwoliłaby ona na upodmiotowienie obywateli, społeczności lokalnych i tworzenie się prawdziwego, a nie tylko hasłowego, społeczeństwa obywatelskiego, a więc społeczeństwa potrafiącego działać niezależnie od instytucji państwowych i w ten sposób zaspakajać swoje podstawowe potrzeby. Główną cechę tego społeczeństwa stanowi zainteresowanie sprawami społeczności oraz poczucie odpowiedzialności za jej dobro 2. U jego podstaw musi jednak leżeć poczucie wspólnoty, nie tylko w zakresie odczuwanych potrzeb i ich zaspakajania, ale przede wszystkim wspólnoty aksjologicznej, kulturowej, opartej na poczuciu tożsamości i wyrastającej z niej odpowiedzialności za dalsze losy. Wydaje się, że powyższe założenia można zrealizować w ramach autonomii śląskiej. Takie rozwiązanie opiera się na koncepcji decentralizacji i regionalizacji, które są również obecne w założeniach funkcjonowania państw w Unii Europejskiej 3. Jednocześnie trzeba podkreślić, że regionalizacja nie jest tożsama i nie musi prowadzić do autonomii, jednak autonomia stanowi pewną formę jej praktycznej realizacji. 1 Zaufanie do polityków styczeń 2012, [ ]. 2 Leksykon politologii. Red. A. Antoszewski, R. Herbut. Alta 2, Wrocław 1996, s Witryna UE, [ ]; B. Woś: Rozwój regionów i polityka regionalna w Unii Europejskie oraz w Polsce. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2005, s. 21.

2 106 Grzegorz Węgrzyn 1. Autonomia w Europie W Europie obecnie wiele regionów posiada większą lub mniejszą autonomię, u podstaw której leżą najczęściej uwarunkowania geograficzne, np. wyspiarskie położenie, jak w przypadku Grenlandii; historyczne, czego przykładem jest sytuacja Szkocji; narodowościowe, np. w hiszpańskiej Katalonii i Baskonii; językowe widoczne we włoskiej Dolinie Aosty i Friulii, czy uwarunkowanie ekonomiczne, które zaowocowało autonomią Sycylii czy hiszpańskiej Andaluzji. Czasami autonomia jest wpisana w ustrój polityczny, np. państwa federacyjnego, jak w przypadku Austrii czy Niemiec. W Republice Federalnej Niemiec każdy z 16 krajów związkowych posiada własny wewnętrzny rząd oraz szerokie uprawnienia wewnętrzne z zakresu prawa i ordynacji podatkowej, wyłączność w zakresie polityki edukacyjnej, a także spraw wewnętrznych związanych m.in. z policją, gospodarką przestrzenną czy nadawanym obywatelstwem 4. Nawet w polskiej tradycji politycznej w okresie międzywojennym istniały dwa obszary autonomiczne powiązane z Polską, tzn.: Autonomiczne Województwo Śląskie oraz będące osobnym podmiotem prawa międzynarodowego Wolne Miasto Gdańsk. W przypadku Wolnego Miasta Gdańska posiadało ono lokalny parlament Volkstag, Senat, własną walutę, konstytucję i hymn 5. Ze względu na niedostatki związane z faktycznie funkcjonującą formułą demokracji w naszym państwie oraz odczuwanym przez obywateli deficytem podmiotowości, warto postawić tezę, iż autonomia może być, przynajmniej dla niektórych regionów o silnej tożsamości, szansą na autentyczną decentralizację, a także formułą, wokół której realne staje się budowanie społeczeństwa obywatelskiego. Obecnie w różnych regionach Polski nasilają się głosy domagające się nie tylko poszerzonej samorządności, lecz właśnie daleko posuniętej autonomii. Zaczyna się o niej mówić nie tylko w kontekście Górnego Śląska, ale również Dolnego Śląska, Warmii i Mazur, Kaszub czy Wielkopolski 6. Regionem do tego szczególnie predysponowanym wydaje się jednak Górny Śląsk ze względu na swoją historię, a w szczególności na fakt, iż w okresie międzywojennym ( ) na części jego terytorium w ramach państwa polskiego faktycznie funkcjonowało Autonomiczne Województwo Śląskie. 4 Ustawa zasadnicza Grundgesetz, rozdział II Der Bund und die Länder, bundestag/aufgaben/rechtsgrundlagen/grundgesetz/index.html [ ]. 5 Die Verfassung der Freien Stadt Danzig, [ ].] 6 A. Dranikowska: Autonomia dla Wielkopolski! [ ].

3 AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA Autonomia części Śląska w okresie międzywojennym Konsekwencje I wojny światowej doprowadziły do budowy nowego ładu politycznego i społecznego w Europie, czego skutkiem był rozpad dotychczasowych wielonarodowych mocarstw oraz powstanie licznych mniejszych, narodowych państw, jak np. Polska, Czechosłowacja, Węgry, Zjednoczone Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, Łotwa oraz Litwa 7. Także na Śląsku, szczególnie pod koniec I wojny światowej nasiliły się ruchy poszukujące nowego sposobu samookreślenia dla tego obszaru oraz społeczności ją zamieszkującej. Daleko idące zmiany w całej Europie, rozchwianie nastrojów społecznych związane z wrzeniem rewolucyjnym, nie tylko w Rosji czy Niemczech oraz powszechne oczekiwanie na zmiany, także na Śląsku prowadziły do konieczności przeobrażeń dotychczasowego porządku społeczno-politycznego. W tym okresie funkcjonowały trzy opcje: 1. Separatystyczna, reprezentowana przez Śląską Partię Ludową, Związek Ślązaków na Śląsku Cieszyńskim (z liderem Józefem Kożdoniem na czele) czy też Związek Górnoślązaków Bund der Oberschlesier, zmierzająca do ustanowienia Republiki Górnośląskiej Głoszącą potrzebę autonomii w ramach państwa niemieckiego, do którego zmierzała m.in. partia Centrum, a czego wyrazem była ustawa o utworzeniu prowincji górnośląskiej, uchwalona r. przez Pruskie Zgromadzenie Krajowe i zapewniająca Górnemu Śląskowi ograniczoną samodzielność 9 oraz ustawa Reichstagu z r. o Górnym Śląsku, przewidująca, że w ciągu dwóch miesięcy od daty przejęcia przez Niemcy terenu plebiscytowego odbędzie się w całej prowincji górnośląskiej referendum w sprawie utworzenia kraju górnośląskiego w ramach Rzeszy Zmierzającą do autonomii śląskiej w ramach państwa polskiego, do czego dążyło środowisko związane z Korfantym i Polskim Komisariatem Plebiscytowym, co znalazło swój wyraz w Ustawie Konstytucyjnej z r., zawierającej Statut Organiczny Województwa Śląskiego 11. Ze względu na brak poparcia idei powstania samodzielnego państwa śląskiego przez państwa zwycięskiej koalicji oraz sprzeczne z tą ideą działania po- 7 W. Paruch: Podstawy nowego modelu polityki historycznej: skutki Wielkiej Wojny dla procesów narodotwórczych w Europie Środkowowschodniej w XX wieku. ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA 2011, VOL. XVIII, 1, s D. Jerczyński: Śląski ruch narodowy. Narodowa Oficyna Śląska, Zabrze 2006, s J. Ciągwa: Autonomia Śląska Muzeum Śląskie, Katowice 1988, s Ibid. 11 Ustawa Konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r. Dz.U. 1920, nr 73, poz. 497.

4 108 Grzegorz Węgrzyn dejmowane przez Polskę, Niemcy i Czechosłowację, ogłoszono plebiscyt na terenie spornej części Śląska 12. W plebiscycie nie uwzględniono możliwości głosowania na suwerenne państwo śląskie, choć prawdopodobnie idea ta znalazłaby duże poparcie, tak po stronie ludności mówiącej po niemiecku, jak i po polsku 13. Wybór został sprowadzony jedynie do opowiedzenia się za opcją niemiecką bądź polską, co doprowadziło do radykalizacji społecznej i zaostrzenia podziału na ludność propolską i proniemiecką, na swoich i obcych. Linie podziału przechodziły nie tylko poprzez wsie i miasta, ale także dzielnice, kamienice, a nawet rodziny. W czasie plebiscytu nasiliła się propaganda, a nawet terror, którego efektem były nie tyko pobicia, ale i zabójstwa, np. morderstwo Andrzeja Mielęckiego 14 czy Teofila Kupki 15. Obszar objęty plebiscytem obejmował ok km 2 i według statystyk niemieckich z 1920 r. był zamieszkany przez 1,9 mln ludzi, z czego aż 60% stanowiła ludność posługująca się na co dzień wyłącznie językiem polskim 16. Ostatecznie plebiscyt z 1920 r. objął osób. Zgodnie z wcześniejszym życzeniem strony polskiej, w głosowaniu wzięło udział 192 tys. tzw. emigrantów, czyli osób urodzonych na Górnym Śląsku, ale w czasie plebiscytu zamieszkujących poza jego terenem. W sumie za przynależnością do Polski opowiedziało się 40,3% uprawnionych, za pozostaniem w granicach Niemiec 59,4%. Ze względu na niekorzystne dla Polski wyniki plebiscytu i związany z tym podział Śląska wybuchło III Powstanie Śląskie. Pod jego wpływem Rada Ambasadorów wytyczyła ostatecznie granicę korzystniejszą dla Polski. Około 1/3 Górnego Śląska została przyłączona do odrodzonej Polski 17. W ten sposób niewielka część Śląska powtórnie, po prawie 600 latach ( ), stała się częścią Polski, jednak na warunkach autonomii. Autonomiczne Województwo Śląskie, faktycznie istniejące w latach , posiadało własny parlament (Sejm Śląski) oraz własny skarb (Skarb Śląski) oraz liczne kompetencje w zakresie: języka urzędowego, ustroju samorządowego, policji, szkolnictwa, pomocy społecznej, rolnictwa i infrastruktury komunikacyjnej Traktat wersalski z r. ostatecznie zadecydował o tym, że na Górnym Śląsku ma być przeprowadzony plebiscyt. 13 Według oceny Pawła Janeckiego Związek Górnoślązaków skupiał około 400 tys. osób, nr 7 tygodnika Bund-Związek z 13 lutego 1921 r. 14 W. Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy Księży Młyn, Łódź 2010, s D. Jerczyński: Orędownicy niepodległości Śląska. Narodowa Oficyna Śląska, Zabrze 2005, s B. Kozłowski: Plebiscyt na Górnym Śląsku, htm?id=35395 [ ]. 17 Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. T. 8. Państwowe Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s Ustawa Konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r. Dz.U. 1920, nr 73, poz. 497.

5 AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA 109 Powołanie Autonomicznego Województwa Śląskiego było przede wszystkim uznaniem realnie występujących różnic etnicznych, społecznych, gospodarczych i kulturowych, większych niż w reszcie kraju i wynikających stąd odrębności tego regionu, a tym samym prawa do samorządzenia na własnej ziemi 19. Autonomia, pomimo pewnych mankamentów wynikających z ciągłych napięć pomiędzy Sejmem Śląskim pochodzącym z wyboru a wojewodą, który był reprezentantem władz centralnych, mianowanym przez naczelnika państwa, a potem przez Prezydenta RP na wniosek rządu 20, była pozytywnie oceniana przez wszystkie ówczesne ugrupowania polityczne. Ważnym elementem autonomii był Skarb Śląski, który operował wielkimi, jak na owe czasy, sumami, umiejętnie je wykorzystując, co pozwoliło na budowę wielu budynków, dróg, kolei oraz szkół. W ramach Autonomicznego Województwa Śląskiego udała się także integracja ziem pochodzących z różnych zaborów (Górny Śląsk i Śląsk Cieszyński). Autonomia Śląska była jednym z czynników, które złożyły się na to, że Górny Śląsk, w porównaniu z innymi regionami Polski, charakteryzował się wyższym standardem cywilizacyjnym. Nieskrępowany wieloma ogólnopolskimi regulacjami, mając własną administrację skarbową, mógł prowadzić samodzielną i owocną działalność w zakresie gospodarki rolnej, organizacji zakładów użyteczności publicznej oraz prowadzenia robót publicznych. Pozwalało to w pewnym stopniu łagodzić skutki problemów społecznych, w tym bezrobocia, szczególnie dotkliwego w okresie wielkiego kryzysu gospodarczego 21. Autonomia Śląska zabezpieczała także w dużo lepszym stopniu niż wynikało to z prawa czy praktyki ogólnokrajowej prawa mniejszości narodowych zamieszkujących ten teren. Było to spowodowane przede wszystkim większym udziałem reprezentantów owych mniejszości w śląskim ciele ustawodawczym, pozwalając im wpływać na stanowione prawo 22. Przykładowo, w Sejmie Śląskim pierwszej kadencji Klub Niemiecki był drugim co do wielkości i liczył 14 członków na 48 posłów w całym Sejmie 23. Ludność śląska wiązała duże nadzieje z działalnością Sejmu Śląskiego, znacznie większe niż z Sejmem Rzeczypospolitej, widząc w nim organ mogący lepiej ją reprezentować i zabezpieczać jej interesy. Dała temu wyraz, stawiając się dużo liczniej przy urnach wyborczych do Sejmu Śląskiego niż do Sejmu RP. Frekwencja w czasie wyborów do Sejmu RP osiągnęła w województwie 64,4%, podczas gdy w czasie wyborów do Sejmu Śląskiego wy- 19 Spr. Sten. ze 164 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 15 lipca 1920 r. 20 W. Marcoń: Autonomia Śląska Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009, s Ibid., s Spr. sten. z 29 pos. III SŚ z dnia 10 marca 1933 r. szp H. Rechowicz: Sejm Śląski Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1965, s. 47.

6 110 Grzegorz Węgrzyn nosiła 73,7% 24. Z punktu widzenia rozwoju społeczno-gospodarczego województwa śląskiego, autonomię, jaką ten region cieszył się w okresie międzywojennym, dosyć powszechnie ocenia się pozytywnie. Zapatrywania ludności Śląska na autonomię można poznać na podstawie wyników ankiety, rozpisanej przez dziennik śląski Polonia w 1937 r. Była ona swoistym rodzajem plebiscytu, w którym zadano pytanie: czy należy zachować autonomię śląską, czy też ją znieść. W ankiecie udział wzięło głosujących, a za utrzymaniem autonomii śląskiej opowiedziało się osób 25. Z punktu widzenia władzy centralnej ocena autonomii nie była jednak tak jednoznacznie pozytywna. Żadna władza nie znosi ograniczeń, natomiast autonomia takie ograniczenia wprowadzała, chociaż władza centralna próbowała je obchodzić poprzez wydawanie odpowiednich rozporządzeń. Autonomia obnażała także czasami złe prawo, czy nieudolne rządy, pokazując, że inne rozwiązania przynoszą lepsze rezultaty. Formalnie Statut Organiczny został zniesiony dekretem komunistycznej Krajowej Rady Narodowej z 6 maja 1945 r Obecne dążenia autonomiczne na Górnym Śląsku Obecnie dążenia różnych środowisk do przywrócenia autonomii na Śląsku mogą być pomysłem na skuteczną decentralizację, regionalizację i upodmiotowienie tego obszaru oraz ludzi tu mieszkających. Autonomia oznacza powiększenie i pomnożenie kompetencji, a także uprawnień wewnątrzregionalnych w granicach Polski. Jest ona uznaniem społecznej, gospodarczej i kulturowej odrębności regionu, może jednak być budowana jedynie na podstawie poczucia tożsamości etnicznej czy narodowej. Do 2002 r., kiedy przeprowadzono Narodowy Spis Powszechny, poczucie śląskości mieściło się jedynie w odczuciach i świadomości indywidualnej Ślązaków. Najwyżej można było mówić o pewnej świadomości lokalnej. Informacje płynące z danych spisowych pozwoliły na zauważenie istotnych faktów dotyczących tożsamości narodowej i etnicznej, a mających swe odbicie w wielu płaszczyznach życia społecznego. Uświadomiły też samym Ślązakom, że ich poczucie odrębności nie ogranicza się tylko do społeczności lokalnej, lecz że ludzi podobnie myślących na terenie województwa śląskiego i opolskiego jest ponad 173 tys. 24 Ibid., s [ ], Polonia nr 4594 z dnia 31 lipca 1937 r. 26 A. Dziurok, B. Linek: W Polsce Ludowej ( ). W: Historia Górnego Śląska. Red. J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Muzeum Śląskie, Gliwice 2011, s. 271.

7 AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA 111 Dane wstępne ze Spisu Powszechnego 2011 pokazują, że poczucie własnej tożsamości i odrębności narodowej podkreśla coraz większy odsetek Ślązaków. Liczby odnotowane w ostatnim Spisie Powszechnym wskazują na wzrost poczucia odrębności etnicznej społeczności regionalnych w Polsce, choć w większości przypadków wiąże się to z jednoczesnym odczuwaniem polskiej tożsamości narodowej. Do najliczniejszych, innych niż polskie identyfikacji narodowo-etnicznych, należy bowiem zaliczyć deklaracje śląskie i kaszubskie. W sumie odnotowano 809 tys. deklaracji podkreślających narodowość śląską, przy czym 362 tys. były identyfikacjami pojedynczymi. Częściej natomiast wskazywano na narodowość śląską, łącznie z polską 415 tys. 27. Deklarowanie odrębności narodowej nie musi oznaczać w sposób automatyczny poparcia dla idei autonomii tego regionu, jednak jest z nią zapewne dość blisko związana. Ideę autonomii popierają zapewne także niektórzy mieszkańcy tego regionu, którzy nie deklarowali w spisie narodowości śląskiej, jednak faktyczne dane na ten temat mogłoby przynieść jedynie referendum. Na dzień dzisiejszy można jedynie poszukiwać pewnych przyczynkowych danych. W latach zostało przeprowadzone badanie, dotyczące stanu tożsamości etnicznej autochtonów ze środowisk wiejskich, z okolic Lublińca i Rybnika. Wyniki badań ujawniły przewagę śląskiej identyfikacji etnicznej (ponad 70%) oraz wyraźne sympatie wobec autonomii Górnego Śląska (30%-50%) 28. W badania przeprowadzonych w Tychach w 1992 r. prawie 30% respondentów uważało, że władze Górnego Śląska powinny dążyć do uzyskania szeroko rozumianej autonomii. Przeciwne zdanie miało około 20%, a uchyliło się od odpowiedzi prawie 40% badanych, wśród których z dużą dozą prawdopodobieństwa (jak piszą autorzy badań), zdecydowana większość to zwolennicy działań autonomizacyjnych 29. Naturalną potrzebą dużych zbiorowości jest dążenie do uzyskania wpływów politycznych, pozwalających na realizację celów oraz samookreślenie tej zbiorowości. O ile w przeszłości taką rolę polityczną sprawował Związek Górnośląski, w jakiś sposób reprezentując Ślązaków, o tyle w ostatnim czasie tę rolę przejął bar- 27 Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań Podstawowe informacje o sytuacji demograficzno-społecznej ludności Polski oraz zasobach mieszkaniowych. GUS, Warszawa 2012, s E. Klosek: Meandry współczesnej identyfikacji etnicznej na Górnym Śląsku. W: Śląsk etniczno-kulturowa wspólnota i różnorodność. Red. B. Bazielich. Sudety-Oficyna Wydawnicza Oddziału Wrocławskiego PTTK, Wrocław 1995, s M. Szczepański: Regionalizm górnośląski w społecznej świadomości. Socjologiczne studium przypadku. W: Regionalizm a separatyzm historia i współczesność Śląsk na tle innych obszarów. Red. M. Wanatowicz. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1995, s

8 112 Grzegorz Węgrzyn dziej wyrazisty i radykalny Ruch Autonomii Śląska. Wyniki wyborów samorządowych w 2010 r., w których RAŚ uzyskał dwukrotnie większe poparcie niż w wyborach z 2006 r., pokazują, iż cele i program tego ugrupowania coraz bardziej przekonują do siebie Ślązaków. Może to też świadczyć o wzroście świadomości politycznej, a także chęci jej wyrażania przez osoby identyfikujące się ze śląskością, a tym samym świadczyć o postępującym procesie formowania się narodu śląskiego. W skali województwa śląskiego w wyborach samorządowych w 2010 r. RAŚ otrzymał głosów, czyli 8,49%, choć cztery lata wcześniej tych głosów oddano tylko (4,35%). Tym samym RAŚ stał się czwartą siłą polityczną (po PO, PiS i SLD), natomiast w okręgach katowickim, chorzowskim i rybnickim wyprzedził lewicę. Organizowane przez RAŚ w 2011 r. prareferenda w Lędzinach, Imielinie i Pszczynie, podczas których mieszkańcom zadano pytanie: Czy jesteś za przywróceniem Górnemu Śląskowi autonomii, którą posiadał w Polsce w okresie międzywojennym? były próbą spopularyzowania i nagłośnienia tego tematu 30. Trudno je natomiast traktować nawet w kategoriach sondażu, gdyż odbywały się podczas imprez organizowanych przez RAŚ i dlatego głosowali głównie członkowie i sympatycy tego ruchu. Niemniej jednak, tak jak spisy powszechne uświadomiły wielu mieszkańcom Górnego Śląska możliwość innej opcji niż Polska czy Niemiecka, tak działania RAS-iu wprowadziły do dyskursu społecznego problematykę autonomii, zarówno w wymiarze regionalnym, jak i ogólnokrajowym. W sytuacji kryzysu gospodarczego, odczuwanego najdotkliwiej w regionach przemysłowych, dążenia Śląska do autonomii mogą znajdować akceptację nie tylko wśród rdzennych mieszkańców tego regionu, ale również wśród osób tutaj mieszkających, a identyfikujących się z Polską czy Niemcami. Coraz bardziej będą trafiały do przekonania argumenty finansowo-gospodarcze związane z możliwością wprowadzenia regionalnego PIT-u i stawek z nim związanych, innych obciążeń fiskalnych, zarządzania finansami (Skarb Śląski) itp. W Ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym 31 nie uwzględniono interesu Ślązaków. Wydaje się, że autonomia pozwoliłaby lepiej chronić śląską tożsamość: kulturę, język, obyczaje i historię. Umożliwiłaby również wprowadzenie do systemu edukacji treści i form bardziej dostosowanych do specyfiki tego regionu. Kluczowe decyzje dotyczące regionu podejmowaliby politycy, których dystans do wyborców byłby o wiele mniejszy, a tym samym możliwości ich rozliczania większe. Tym samym mo- 30 RAŚ, [ ]. 31 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Dz.U. 2005, nr 17, poz. 141.

9 AUTONOMIA GÓRNEGO ŚLĄSKA 113 głoby wzrosnąć wśród mieszkańców poczucie wpływu na podejmowane przez władze decyzje, a równocześnie świadomość podmiotowości wyborców. Ta zależność staje się częściowo widoczna w przypadku wyborów samorządowych. Autonomia daje również szansę wprowadzenia w ordynacji wyborczej do sejmu lokalnego rozwiązań, które z różnych przyczyn nie mogą zostać zrealizowane w skali kraju, np. jednomandatowych okręgów wyborczych. Podsumowanie Śledząc w ostatnich latach zjawiska społeczno-polityczne na terenie Górnego Śląska z dużym prawdopodobieństwem można wnioskować, że mamy do czynienia z zachodzącymi na wielu płaszczyznach procesami narodowotwórczymi. Trudno obecnie przesądzać o dalszym rozwoju idei narodowych wśród Ślązaków; będzie to prawdopodobnie zależeć od bardzo wielu czynników, nie tylko społecznych, politycznych czy kulturowych, ale również gospodarczych. W trudnej sytuacji ekonomicznej i społecznej (wzrost bezrobocia i ubożenie ludności) może bowiem dojść do radykalizacji poglądów społecznych, co w kontekście śląskim może przybrać formę coraz silniejszego dążenia do autonomii. To właśnie autonomia może jednak okazać się wielką szansą tego regionu na intensyfikację rozwoju społeczno-gospodarczego oraz budowania społeczeństwa obywatelskiego. Literatura Ciągwa J.: Autonomia Śląska Muzeum Śląskie, Katowice Die Verfassung der Freien Stadt Danzig, [ ]. Dranikowska A.: Autonomia dla Wielkopolski! [ ]. Dziurok A., Linek B.: W Polsce Ludowej ( ). W: Historia Górnego Śląska. Red. J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek. Dom Współpracy Polsko- -Niemieckiej, Muzeum Śląskie, Gliwice [ ], Polonia nr 4594 z dnia 31 lipca 1937 r. Janota W.: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy Księży Młyn, Łódź Jerczyński D.: Śląski ruch narodowy. Narodowa Oficyna Śląska, Zabrze Jerczyński D.: Orędownicy niepodległości Śląska. Narodowa Oficyna Śląska, Zabrze Klosek E.: Meandry współczesnej identyfikacji etnicznej na Górnym Śląsku. W: Śląsk etniczno-kulturowa wspólnota i różnorodność. Red. B. Bazielich. Sudety-Oficyna Wydawnicza Oddziału Wrocławskiego PTTK, Wrocław 1995.

10 114 Grzegorz Węgrzyn Kozłowski B.: Plebiscyt na Górnym Śląsku, article.htm?id=35395 [ ]. Leksykon politologii. Red. A. Antoszewski, R. Herbut. Alta 2, Wrocław Marcoń W.: Autonomia Śląska Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. T. 8. Państwowe Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Paruch W.: Podstawy nowego modelu polityki historycznej: skutki Wielkiej Wojny dla procesów narodotwórczych w Europie Środkowowschodniej w XX wieku. ANNA- LES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLO- NIA 2011, VOL. XVIII, 1. RAŚ, [ ]. Rechowicz H.: Sejm Śląski Wydawnictwo Śląsk, Katowice Szczepański M.: Regionalizm górnośląski w społecznej świadomości. Socjologiczne studium przypadku. W: Regionalizm a separatyzm historia i współczesność Śląsk na tle innych obszarów. Red. M. Wanatowicz. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Dz.U. 2005, nr 17, poz Ustawa zasadnicza Grundgesetz, rozdział II Der Bund und die Länder, bundestag/aufgaben/rechtsgrundlagen/grundgesetz/index.html [ ]. Witryna UE, [ ]; Woś B.: Rozwój regionów i polityka regionalna w Unii Europejskie oraz w Polsce. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań Podstawowe informacje o sytuacji demograficzno-społecznej ludności Polski oraz zasobach mieszkaniowych. GUS, Warszawa Zaufanie do polityków styczeń 2012, [ ]. SILESIAN AUTONOMY VERSUS CITIZENS SOCIETY Summary One of the basic features of citizens of each society is their interest of the problems of the community and the sense of responsibility for its future. At the core of such society there must exist the sense of community, not only as regards its needs, but also its values and culture; this sense must be based on the feeling of identity and responsibility for its fate. These premises seem to refer to the conception of Silesian autonomy. This conceptions, which became a fact in the 20th century, may become a formula according to which the social and economic development of the region can be identified. It should also help to ease the social problems connected with the economic crisis.

Temat: Konstytucja marcowa i ustrój II Rzeczypospolitej

Temat: Konstytucja marcowa i ustrój II Rzeczypospolitej Temat: Konstytucja marcowa i ustrój II Rzeczypospolitej 1. Wybory do sejmu ustawodawczego (1919r.) 26 stycznia 1919 r. przeprowadzono wybory w dawnym Królestwie i Galicji Zachodnie, w czerwcu 1919 dołączyli

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA U ŹRÓDEŁ USTROJU MARCOWEGO. I. Powrót na mapę polityczną Europy. Wstęp... 11

Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA U ŹRÓDEŁ USTROJU MARCOWEGO. I. Powrót na mapę polityczną Europy. Wstęp... 11 Spis treści Wstęp.............................................................. 11 CZĘŚĆ PIERWSZA U ŹRÓDEŁ USTROJU MARCOWEGO I. Powrót na mapę polityczną Europy Rozdział 1. Ziemie polskie w latach 1917

Bardziej szczegółowo

Mniejszość niemiecka na Śląsku w świetle Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r.

Mniejszość niemiecka na Śląsku w świetle Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r. Mniejszość niemiecka na Śląsku w świetle Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r. Opublikowane w marcu 2012 r. pierwsze, syntetyczne wyniki Narodowego Spisu Powszechnego (NSP) z 2011 r. potwierdziły tendencję

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce 1764-1989 Spis treści Do Czytelnika..... 11 Przedmowa....... 13 Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw

Bardziej szczegółowo

DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA

DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA - Sposób sprawowania władzy, w którym decyzje podejmowane są bezpośrednio przez ogół wyborców bez pośrednictwa jakichkolwiek organów państwowych - Bezpośrednie decydowanie prze

Bardziej szczegółowo

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas HISTORIA USTROJU POLSKI Autor: Marian Kallas Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE 1764-1989 Autor: Wojciech Witkowski Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw nowożytnej Europy 1.1. Pojęcie administracji i biurokracji 1.2.

Bardziej szczegółowo

Współczesne systemy polityczne

Współczesne systemy polityczne Jarosław Zieliński Współczesne systemy polityczne System polityczny może być rozumiany jako podstawowe struktury władz państwowych oraz główne zasady polityczne i prawne; jako ogół instytucji, za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zasady ustroju Rzeczypospolitej

Podstawowe zasady ustroju Rzeczypospolitej Podstawowe zasady ustroju Rzeczypospolitej Podstawowe zasady ustroju w systematyce Konstytucji RP Pierwszy rozdział Konstytucji RP, zatytułowany Rzeczpospolita, określa podstawowe zasady ustroju RP. Pozostałe

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Dzieje ustroju i administracji na ziemiach polskich (XIX w.)

Przedmiot: Dzieje ustroju i administracji na ziemiach polskich (XIX w.) Przedmiot: Dzieje ustroju i administracji na ziemiach polskich (XIX w.) Kod: ECTS: 08.3-xxxx-140 Punkty ECTS: 1 Rodzaj studiów: studia stacjonarne I stopnia, rok III spec. archiwistyka Liczba godzin: 22

Bardziej szczegółowo

Polskie referendum akcesyjne

Polskie referendum akcesyjne Mariusz Jabłoński Polskie referendum akcesyjne Wrocław 2007 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Słowo wstępne ' 9 Rozdział I. Referendum jako instytucja demokracji bezpośredniej 1. Elementy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie. Część I. Prawoznawstwo 1

Spis treści. Wprowadzenie. Część I. Prawoznawstwo 1 Wprowadzenie XI Część I. Prawoznawstwo 1 Tabl. 1. Pojęcie państwo 3 Tabl. 2. Cechy państwa 4 Tabl. 3. Teorie powstania państwa 5 Tabl. 4. Funkcje państwa 6 Tabl. 5. Typ i forma państwa 7 Tabl. 6. Aparat

Bardziej szczegółowo

DYNAMIKA NASTROJÓW POLITYCZNYCH POLAKÓW

DYNAMIKA NASTROJÓW POLITYCZNYCH POLAKÓW Prof. dr hab. Paweł Ruszkowski Collegium Civitas, Warszawa DYNAMIKA NASTROJÓW POLITYCZNYCH POLAKÓW Wprowadzenie Badania CBOS są powtarzane co miesiąc, przeprowadzane na losowej próbie ogólnopolskiej, przez

Bardziej szczegółowo

Ustrój polityczny Republiki Włoskiej

Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Rafał Czyrny Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Rzeszów 2013 Ustrój polityczny Republiki Włoskiej Copyright Rafał Czyrny Rzeszów 2013 ISBN 978-83-62681-57-0 Wydawnictwo ARMAGRAF ul. Krakowska 21, 38-400

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1 W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U.1997.78.483) wprowadza się następujące zmiany: 1)

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Frekwencja w wyborach parlamentarnych oraz samorządowych

Frekwencja w wyborach parlamentarnych oraz samorządowych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

11 listopada 1918 roku

11 listopada 1918 roku 11 listopada 1918 roku 92 lat temu Polska odzyskała niepodległość Europa w II połowie XVII wieku Dlaczego Polska zniknęła z mapy Europy? Władza szlachty demokracja szlachecka Wolna elekcja Wojny Rzeczpospolitej

Bardziej szczegółowo

, , PREFERENCJE WYBORCZE W PAŹDZIERNIKU 96 WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 96

, , PREFERENCJE WYBORCZE W PAŹDZIERNIKU 96 WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 96 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE

GIMNAZJALNA OLIMPIADA WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE GIMNAZJALNA OLIMPIADA WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE Edycja I [rok szkolny 2015/2016] 14 stycznia 2016 r. TEST ELIMINACJI SZKOLNYCH z kluczem odpowiedzi Organizator Olimpiady: Fundacja Promocji i Akredytacji

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 9 grudnia 2015 r. w wersji do uzgodnień międzyresortowych

Projekt z dnia 9 grudnia 2015 r. w wersji do uzgodnień międzyresortowych Projekt z dnia 9 grudnia 2015 r. w wersji do uzgodnień międzyresortowych Stanowisko Rządu wobec obywatelskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym,

Bardziej szczegółowo

PRAWO. mgr Anna Kuchciak 2016/2017

PRAWO. mgr Anna Kuchciak 2016/2017 PRAWO KONSTYTUCYJNE mgr Anna Kuchciak 2016/2017 S TA N Y N A D Z W Y C Z A J N E Rozdział XI Konstytucji RP Stany nadzwyczajne Z A S A D Y Art. 228 Konstytucji RP 1. W sytuacjach szczególnych zagrożeń,

Bardziej szczegółowo

Trwałość geograficzna wyników wyborów w Polsce

Trwałość geograficzna wyników wyborów w Polsce Mariusz Kowalski Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN Trwałość geograficzna wyników wyborów w Polsce Warszawa, 26 stycznia 2016 r. lewica prawica Główne osie podziałów polityczny w

Bardziej szczegółowo

Ratusz w Ubedzie Plaza Alvaro de Torres 4, Ubeda. Szef: Miguel Sanchez Ramirez

Ratusz w Ubedzie Plaza Alvaro de Torres 4, Ubeda. Szef: Miguel Sanchez Ramirez Ratusz w Ubedzie Plaza Alvaro de Torres 4, Ubeda Szef: Miguel Sanchez Ramirez Do naszych obowiązków należało: tworzenie bazy danych księgowanie zaistniałych zdarzeń gospodarczych sporządzanie dokumentów

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia I. Społeczeństwo socjologia

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ PRZEDMOWA ROZDZIAŁ I. ZMIANY USTROJU POLITYCZNEGO POLSKI W LATACH 1944-1997 1. Pojęcie ustroju politycznego i jego periodyzacja 2. Okres Krajowej

Bardziej szczegółowo

PRAWO. mgr Anna Kuchciak 2015/2016

PRAWO. mgr Anna Kuchciak 2015/2016 PRAWO KONSTYTUCYJNE mgr Anna Kuchciak 2015/2016 Art. 228 Konstytucji RP S TA N Y N A D Z W Y C Z A J N E Rozdział XI Konstytucji RP Stany nadzwyczajne 1. W sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2011 BS/54/2011 PREFERENCJE PARTYJNE W MAJU

Warszawa, maj 2011 BS/54/2011 PREFERENCJE PARTYJNE W MAJU Warszawa, maj 2011 BS/54/2011 PREFERENCJE PARTYJNE W MAJU Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

Tabela 3. Porównanie systemów politycznych

Tabela 3. Porównanie systemów politycznych Tabela 3. Porównanie systemów politycznych Charakterystyka ustroju System polityczny charakter głowy państwa republika republika republika republika monarchia parlamentarna budowa terytorialna państwo

Bardziej szczegółowo

PRAWO KONSTYTUCYJNE semestr zimowy 2016/17

PRAWO KONSTYTUCYJNE semestr zimowy 2016/17 PRAWO KONSTYTUCYJNE semestr zimowy 2016/17 KWESTIE ORGANIZACYJNE Kontakt i konsultacje Przebieg dwiczeo Literatura podstawowa oraz akty prawne Zakres materiału Warunki zaliczenia Instota i pojęcie terminu

Bardziej szczegółowo

Konstytucja wk r. Prezydent cd

Konstytucja wk r. Prezydent cd Konstytucja wk 8 10.05.2009r. Prezydent cd Prezydent RP pełni funkcję arbitra. Przyjęcie tej koncepcji oznacza, że w przypadku zakłócenia wzajemnych stosunków między rządem a Sejmem, Prezydent powinien

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA RYBNIKA. z dnia r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA RYBNIKA. z dnia r. Projekt z dnia 17 maja 2017 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIASTA RYBNIKA z dnia... 2017 r. w sprawie poparcia apelu przedstawicieli środowisk samorządowych z dnia 16 marca 2017 r. dotyczącego

Bardziej szczegółowo

Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1.

Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1. Małgorzata Fuszara Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1. Poparcie dla projektu Przede wszystkim interesowało nas, jaki jest stosunek badanych do samego projektu ustawy,

Bardziej szczegółowo

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński Informacje ogólne Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego powstał w 1975 roku. Na dzień 30 listopada 2000 roku w Instytucie zatrudnionych było (w przeliczeniu na pełne etaty)

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 6. Dziedzictwo antyku. Uczeń: 1) charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2015 ISSN NR 5/2015 PREFERENCJE PARTYJNE W STYCZNIU

Warszawa, styczeń 2015 ISSN NR 5/2015 PREFERENCJE PARTYJNE W STYCZNIU Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 5/2015 PREFERENCJE PARTYJNE W STYCZNIU Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV. Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej

Spis treści. Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV. Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej Spis treści Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej Rozdział I. Pojęcie oraz geneza II Rzeczypospolitej... 7 1 1. Problem tożsamości i ciągłości państwa

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej... 1 1. Uwagi wprowadzające... 2 2. Zasada

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO

ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO Maciej M. Sokołowski ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO Warszawa, 16/10/2014 r. POJĘCIE ŹRÓDEŁ PRAWA Czynniki wpływające na treść prawa np. wola narodu czy prawodawcy, stosunki

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 3 Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Europie

Prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Europie Prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Europie Dni Europejskie na Uniwersytecie Gdańskim, 6 maja 2014 r. Artur Jabłoński (Kaszëbskô Jednota) Europa nie jest homogeniczna. Oprócz państw narodowych,

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

, , WYBORY PARLAMENTARNE PREFERENCJE W MARCU 95 WARSZAWA, MARZEC 1995

, , WYBORY PARLAMENTARNE PREFERENCJE W MARCU 95 WARSZAWA, MARZEC 1995 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawa w gospodarce (PPwG) Referendum

Podstawy prawa w gospodarce (PPwG) Referendum Podstawy prawa w gospodarce (PPwG) Referendum Przedmiot 1 2 3 4 5 Referendum podstawy prawne i definicja Typologia i zasady podstawowe System referendalny Referendum ogólnopaństwowe Referendum lokalne

Bardziej szczegółowo

pobrano z www.sqlmedia.pl ODPOWIEDZI Zadanie 1. (3 pkt) A. nonkonformizm B. ksenofobia C. altruizm Zadanie 2. (3 pkt) A. patrylinearna B.

pobrano z www.sqlmedia.pl ODPOWIEDZI Zadanie 1. (3 pkt) A. nonkonformizm B. ksenofobia C. altruizm Zadanie 2. (3 pkt) A. patrylinearna B. ODPOWIEDZI Zadanie 1. (3 pkt) A. nonkonformizm B. ksenofobia C. altruizm Zadanie 2. (3 pkt) A. patrylinearna B. partnerska C. monogamiczna Zadanie 3. (3 pkt) A. prawda B. fałsz C. fałsz Zadanie 4. (4 pkt)

Bardziej szczegółowo

Zostały przeprowadzone 2 debaty. W debatach uczestniczyło około 300 dzieci. Liczba klas 15 Przesłano do jury 3 x15 testów.

Zostały przeprowadzone 2 debaty. W debatach uczestniczyło około 300 dzieci. Liczba klas 15 Przesłano do jury 3 x15 testów. Zadanie numer 1 Przeprowadzenie, we wszystkich klasach szkoły, debaty uczniowskiej nt. Państwo, prawo, społeczeństwo, obywatel z testem sprawdzającym dla uczniów wg układu opracowanego przez szkołę. Zostały

Bardziej szczegółowo

Mniejszości narodowe i etniczne na Mazowszu

Mniejszości narodowe i etniczne na Mazowszu Mniejszości narodowe i etniczne na Mazowszu - Działania Pełnomocnika Wojewody Mazowieckiego do spraw mniejszości narodowych i etnicznych. Warszawa, dnia 11 czerwca 2013 r. Przestawione dane dotyczą społeczności

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania Red.: Joachim Osiński Wprowadzenie Administracja publiczna na tle ewolucji instytucji państwa w XX i XXI wieku (Joachim Osiński) 1. Instytucja

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Preferencje partyjne w marcu NR 28/2017 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Preferencje partyjne w marcu NR 28/2017 ISSN KOMUNKATzBADAŃ NR 28/ SSN 2353-5822 Preferencje partyjne w marcu Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz danych empirycznych

Bardziej szczegółowo

SYMULACJE WYNIKÓW WYBORÓW W UKŁADZIE JOW

SYMULACJE WYNIKÓW WYBORÓW W UKŁADZIE JOW SYMULACJE WYNIKÓW WYBORÓW W UKŁADZIE JOW Przemysław Śleszyński Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN Seminarium Zakładu Geografii Miast i Ludności IGiPZ PAN IDEA JEDNOMANDATOWYCH OKRĘGÓW

Bardziej szczegółowo

Specjalność Podyplomowe Studium dla Nauczycieli Wiedzy o Społeczeństwie i Historii Najnowszej. Praca napisana pod kierunkiem dr A.

Specjalność Podyplomowe Studium dla Nauczycieli Wiedzy o Społeczeństwie i Historii Najnowszej. Praca napisana pod kierunkiem dr A. PRACA DYPLOMOWA Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Nauk Społecznych Kierunek: Politologia Specjalność Podyplomowe Studium dla Nauczycieli Wiedzy o Społeczeństwie i Historii Najnowszej.

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot)

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot) MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011 OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot) Imię i nazwisko kandydata Sławomir Neumann Komitet Platforma Obywatelska CZĘŚĆ I: DEMOKRACJA Pytanie NIE NIE MAM ZDANIA KOMENTARZ 1. Czy zgadza

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z wiedzy o społeczeństwie dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z wiedzy o społeczeństwie dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z wiedzy o społeczeństwie dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 KOD UCZNIA Etap: Data: Czas pracy: rejonowy 1 lutego 2011 90 minut Informacje

Bardziej szczegółowo

listopad 13, Warszawa. Rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów do rozporządzenia z dn. 28 sierpnia 1919 r. (Dz. Pr. P. P. 72 poz.

listopad 13, Warszawa. Rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów do rozporządzenia z dn. 28 sierpnia 1919 r. (Dz. Pr. P. P. 72 poz. Spis treści 1. 1918 październik 7, Warszawa. Rada Regencyjna do Narodu Polskiego 2. 1918 listopad 11, Warszawa. Rada Regencyjna do narodu Polskiego 3. 1918 listopad 14, Warszawa. Do Naczelnego Dowódcy

Bardziej szczegółowo

Od sejmokracji do autorytaryzmu. Konstytucja marcowa i kwietniowa porównanie

Od sejmokracji do autorytaryzmu. Konstytucja marcowa i kwietniowa porównanie Od sejmokracji do autorytaryzmu. Konstytucja marcowa i kwietniowa porównanie 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - umiejscawia w czasie przyjęcie konstytucji marcowej i kwietniowej, - zna takie postaci,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm. WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS semestr trzeci( klasa II) Dział I. Społeczeństwo 1. Życie zbiorowe i jego reguły socjologia formy życia społecznego normy społeczne

Bardziej szczegółowo

Zasady prawa wyborczego na Prezydenta RP (czteroprzymiotnikowe) Zasada powszechności Zasada równości Zasada bezpośredniości Zasada tajności głosowania

Zasady prawa wyborczego na Prezydenta RP (czteroprzymiotnikowe) Zasada powszechności Zasada równości Zasada bezpośredniości Zasada tajności głosowania Uczestnictwo w wyborach do organów władzy publicznej prawo czy obowiązek? dr Magdalena Arczewska Debata w ramach programu Specjalistycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku 7 maja 2015r. Społeczeństwo obywatelskie

Bardziej szczegółowo

Po odrodzeniu w II RP panowała niezwykle trudna sytuacja gospodarcza. I wojna światowa i walki o granice przyniosły ogromne zniszczenia w kraju.

Po odrodzeniu w II RP panowała niezwykle trudna sytuacja gospodarcza. I wojna światowa i walki o granice przyniosły ogromne zniszczenia w kraju. Po odrodzeniu w II RP panowała niezwykle trudna sytuacja gospodarcza. I wojna światowa i walki o granice przyniosły ogromne zniszczenia w kraju. Ponadto poziom rozwoju w Polsce nie był równy. W zaborze

Bardziej szczegółowo

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia Klasa I ZS Temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1 Program nauczania System oceniania Źródła wiedzy o przeszłości i teraźniejszości 2 Epoki historyczne Źródła historyczne Dziedzictwo antyku Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

NA CZYM POLEGA PROBLEM?

NA CZYM POLEGA PROBLEM? NA CZYM POLEGA PROBLEM? 8 MLD ZŁROCZNIE tracąpolskie gminy, powiaty i województwa wskutek nieprzemyślanych decyzji legislacyjnych Inicjatywa obywatelska W obronie interesów samorządów, a co za tym idzie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE

EGZAMIN MATURALNY Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE Miejsce na naklejkę z kodem (Wpisuje zdający przed rozpoczęciem pracy) KOD ZDAJĄCEGO MWO-W1D1P-021 EGZAMIN MATURALNY Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE Czas pracy 60 minut ARKUSZ I STYCZEŃ ROK 2003 Instrukcja dla

Bardziej szczegółowo

Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy.

Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy. Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy. Moduł dział - temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1. -

Bardziej szczegółowo

Samorząd. Istota samorządu i jego rodzaje

Samorząd. Istota samorządu i jego rodzaje Samorząd Istota samorządu i jego rodzaje Samorząd ZASADY OGÓLNE DOTYCZĄCE SAMORZĄDU Pomocniczość Państwo powinno wykonywać tylko te zadania, których nie mogą wykonać samodzielnie obywatele. Jeżeli już

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU WIEDZY O POLSCE, EUROPIE I ŚWIECIE. Rozdział I Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONKURSU WIEDZY O POLSCE, EUROPIE I ŚWIECIE. Rozdział I Postanowienia ogólne REGULAMIN KONKURSU WIEDZY O POLSCE, EUROPIE I ŚWIECIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Wydział Nauk Społecznych, Instytut Nauk Politycznych i Spraw Międzynarodowych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. IV. Rząd Federalny. VI. Prezydent Federalny. VI. Władza sądownicza

Spis treści. IV. Rząd Federalny. VI. Prezydent Federalny. VI. Władza sądownicza Spis treści Rozdział pierwszy Unia Europejska I. Unia Europejska i Wspólnoty Europejskie - podstawowa charakterystyka II. Podstawy traktatowe i Wspólnot Europejskich III. Jednostka w IV. Instytucje i organy

Bardziej szczegółowo

Prezydent RP uwarunkowania administracyjnoprawne. mgr Maciej M. Sokołowski WPiA UW

Prezydent RP uwarunkowania administracyjnoprawne. mgr Maciej M. Sokołowski WPiA UW Prezydent RP uwarunkowania administracyjnoprawne mgr Maciej M. Sokołowski WPiA UW Prezydent RP głowa Państwa Władza wykonawcza Nie jest centralnym organem administracji Poza strukturą administracji głowa

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEJM, SENAT I PREZYDENT W OPINIACH SPOŁECZEŃSTWA BS/3/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEJM, SENAT I PREZYDENT W OPINIACH SPOŁECZEŃSTWA BS/3/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Mniejszości narodowe i etniczne w województwie wielkopolskim. Patryk Pawełczak pełnomocnik wojewody ds. mniejszości narodowych i etnicznych

Mniejszości narodowe i etniczne w województwie wielkopolskim. Patryk Pawełczak pełnomocnik wojewody ds. mniejszości narodowych i etnicznych Mniejszości narodowe i etniczne w województwie wielkopolskim Patryk Pawełczak pełnomocnik wojewody ds. mniejszości narodowych i etnicznych Kraj urodzenia Wyniki Spisu z 2011 r. wykazały, że 3413,4 tys.

Bardziej szczegółowo

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE- Zakres na testy przyrostu kompetencji dla klas II

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE- Zakres na testy przyrostu kompetencji dla klas II WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE- Zakres na testy przyrostu kompetencji dla klas II Klasa II I. Społeczeństwo 1. Życie zbiorowe i jego socjologia reguły formy życia społecznego normy społeczne instytucje społeczne

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units SYLABUS KIERUNEK STUDIÓW PRAWO, TRYB STACJONARNY STOPIEŃ EDUKACJI: STUDIA MAGISTERSKIE Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units II.B. l Nazwa przedmiotu ( course title) PRAWO

Bardziej szczegółowo

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym 323 9fC Konstanty Adam Wojtaszczyk Partie polityczne w państwie demokratycznym Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1998 Spis treści I. Wokół pojęcia partia polityczna" 7 1. W poszukiwaniu nazwy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN NR 118/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH

Warszawa, sierpień 2014 ISSN NR 118/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 118/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot, powiaty: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski)

MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011. OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot, powiaty: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski) MIEJSKI SKANER WYBORCZY WYBORY 2011 OKRĘG 25 (Gdańsk, Sopot, powiaty: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski) Andrzej Jaworski Komitet Prawo i Sprawiedliwość CZĘŚĆ

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Spis treści

Spis treści. Spis treści. Spis treści Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów.................................................. 15 Od Autora...................................................... 19 ROZDZIAŁ I. Pojęcie i przedmiot

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 156/2014 STOSUNEK DO RZĄDU W LISTOPADZIE

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 156/2014 STOSUNEK DO RZĄDU W LISTOPADZIE Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 156/2014 STOSUNEK DO RZĄDU W LISTOPADZIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Mała Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Mała Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Mała Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Ustawa Konstytucyjna z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej) http://maopd.wordpress.com/ Tymczasowa

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg)

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 155/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 155/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 155/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU Z WOS-u DLA KLAS DRUGICH

ROZKŁAD MATERIAŁU Z WOS-u DLA KLAS DRUGICH ROZKŁAD MATERIAŁU Z WOS-u DLA KLAS DRUGICH Rok szk. 2015/2016 5 godzin tygodniowo SEMESTR I Profil rozszerzony WRZESIEŃ/PAŹDZIERNIK I. SPOŁECZEŃSTWO. /37 godz./ 1. Życie zbiorowe i jego reguły. (Czym jest

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział czwarty Zasady ustroju politycznego Rzeczypospolitej Polskiej w świetle Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r...

Spis treści. Rozdział czwarty Zasady ustroju politycznego Rzeczypospolitej Polskiej w świetle Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r... Spis treści Rozdział pierwszy Ustrój polityczny państwa pojęcie i istota... 11 1. Pojęcie ustroju politycznego... 12 2. Ewolucja ustroju politycznego Polski... 14 Rozdział drugi Konstytucyjne podstawy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1 Spis treści Wstęp... XI DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R.... 1 Rozdział I. Monarchia patrymonialna... 3 Część I. Powstanie państwa polskiego... 3 Część II. Ustrój polityczny... 5 Część III. Sądownictwo...

Bardziej szczegółowo

Samorząd i polityka lokalna - opis przedmiotu

Samorząd i polityka lokalna - opis przedmiotu Samorząd i polityka lokalna - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Samorząd i polityka lokalna Kod przedmiotu 14.1-WH-PP-SPL-Ć 4-S14_pNadGen0FGCO Wydział Kierunek Wydział Humanistyczny Politologia

Bardziej szczegółowo

, , INTERNET: POLACY O LUSTRACJI

, , INTERNET:    POLACY O LUSTRACJI CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Czy reforma edukacji powinna zostać poddana pod głosowanie w referendum? NR 57/2017 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Czy reforma edukacji powinna zostać poddana pod głosowanie w referendum? NR 57/2017 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 57/2017 ISSN 2353-5822 Czy reforma edukacji powinna zostać poddana pod głosowanie w referendum? Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Administracja publiczna Wprowadzenie. Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/

Administracja publiczna Wprowadzenie. Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/ Administracja publiczna Wprowadzenie Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/ Główne idee normatywne współczesnego państwa Suwerenność narodu, która zakłada państwo narodowe i demokrację

Bardziej szczegółowo