Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach 1918-1923"

Transkrypt

1 Miłosz J. Zieliński Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach Kłajpeda przez całe dwudziestolecie międzywojenne znajdowała się na uboczu wielkiej polityki europejskiej. Opinię publiczną we Francji czy Wielkiej Brytanii bardziej zajmowały kwestie Zagłębia Saary, Austrii i Czechosłowacji niż obszaru zamieszkałego zaledwie przez nieco ponad sto tysięcy mieszkańców, w dodatku wysuniętego daleko na wschód i leżącego na uboczu głównych spraw zaprzątających głowy decydentów na Starym Kontynencie. Działo się tak mimo tego, że przez trzy lata okręg Memla był świadkiem obecności Francuzów żołnierzy i cywilnych administratorów, którzy próbowali osłabić obecność Niemiec na południowo-wschodnim wybrzeżu Bałtyku. Gdy pod koniec 1918 roku w Europie powoli milkła wojenna kanonada, wielu polityków europejskich nie miało pojęcia, gdzie znajduje się miasto Memel. Nie było w tym nic dziwnego od lat było ono stosunkowo niewielkim portem, nie tylko ustępującym ilością przeładowanego towaru Gdańskowi, Elblągowi i Królewcowi, ale także upośledzonym względem tego ostatniego. Władze Prus Wschodnich wyraźnie faworyzowały stolicę regionu, co budziło niezadowolenie obywateli Memla, dokąd transportowano głównie drewno, produkty rolne i leśne. Jego naturalne zaplecze surowcowe leżało jednak nie w Niemczech, lecz dalej na wschodzie na terenach położonych w dorzeczu Niemna. Powodowało to, że względy gospodarcze kierowały oczy lokalnych przedsiębiorców przede wszystkim na ziemie litewskie i polskie.

2 2 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach Zdjęcie 1. Kłajpeda ok roku Dwa narody dwie tożsamości Cały okręg Memla, na czele ze stolicą oraz miastami Pogegen i Heydekrug, był dwunarodowy zamieszkali go (mniej więcej w takiej samej liczbie) Niemcy i Litwini. Ci drudzy niezwykle przysłużyli się swoim pobratymcom z imperium rosyjskiego w czasie przebudzenia narodowego. Właśnie z obszaru tzw. Małej Litwy przemycano książki drukowane po litewsku, a zakazane przez carską cenzurę. W pobliskiej Tylży wydawano czasopismo Aušra (pisane początkowo Auszra, do czasu gdy litewska inteligencja uznała za podstawę alfabetu litewskiego litery czeskie, nie polskie), którego wpływ na nowoczesne poczucie litewskości trudno przecenić. Nic zatem dziwnego, że gdy Europa wkraczała w okres znaczących przemian politycznych i terytorialnych po I wojnie światowej, okręg Memla był niezwykle pożądany przez Litwinów z Kowna. Zdawali oni sobie doskonale sprawę z tego, że jeśli Memel stanie się Kłajpedą, a fakt ten znajdzie uznanie w obozie zwycięzców, niepodległa Litwa uzyska okno na świat i będzie w stanie znacznie łatwiej eksportować wytwarzane u siebie dobra, unikając przy tym uzależnienia od któregoś z dwóch wielkich sąsiadów Niemiec i Polski. Istniało jednak wiele przeszkód na drodze do osiągnięcia tego celu. Małolitwini różnili się znacząco od swych pobratymców po drugiej stronie Niemna. Byli przede wszystkich protestantami, wykazującymi duże przywiązanie najpierw do państwa

3 3 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach pruskiego, a następnie niemieckiego. W życiu codziennym posługiwali się częstokroć językiem niemieckim, a funkcjonowanie przez setki lat w odrębnym organizmie politycznym powodowało, że ich łączność z Wielkolitwinami była bardzo wątła. Polski slawista i historyk, Aleksander Brückner, tak pisał w 1914 roku: Litwę pruską znacznie mniejszą, dzieliło wszystko, pismo (gotyk czy szwabach przeciwko łacinie), państwo, wyznanie, stosunki społeczne, od «Wielkiej» [Litwy] i różnica ta, mimo spólnoty językowej, istnieje do dziś i nic jej nie wygładzi. Dla Litwina pruskiego nie istniała inna Litwa prócz własnej. Obserwacja Brücknera okazała się niezwykle trafna, gdyż poczucie obcości Litwinów kłajpedzkich wobec tych z Szawli czy Poniewieża przez całe dwudziestolecie będzie stanowić ogromny problem dla rządu w Kownie. Zdjęcie 2. Targ rolniczy w Kłajpedzie, ok r. O ile przez cały okres istnienia zjednoczonych Niemiec Litwini-poddani cesarza byli lojalni wobec państwa, o tyle porażka monarchii pruskiej w 1918 roku zachęciła część działaczy (zorganizowanych w Litewską Radę Narodową) do uchwalenia w listopadzie tegoż roku aktu połączenia z tworzącą się właśnie niepodległą Litwą. Był to moment istotny nie ze względu na swoje bezpośrednie konsekwencje (Litwini pruscy w większości nie poparli wystąpienia Rady), ale na fakt, że zagadnienie Kłajpedy musiało zostać umiędzynarodo-

4 4 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach wione, by mogło doczekać się rozwiązania. Zwycięskim mocarstwom przybył zatem kolejny problem terytorialny. Jak się miało okazać, w małej Kłajpedzie oprócz rywalizacji niemieckolitewskiej, jak w soczewce skupiły się sprzeczne interesy Wlk. Brytanii oraz Francji i Polski, przy małym zainteresowaniu Włoch oraz kompletnym désintéressement Japonii i Stanów Zjednoczonych. W niedługim czasie doprowadziło to do rozwiązania niezadowalającego ani dla weimarskich Niemiec, ani dla Litwy. Niezdecydowanie wielkich Sprawa Kłajpedy w sposób wyraźny pojawiła się na obradach komisji mających przygotować traktat pokojowy z Niemcami w lutym 1919 roku. Jako że Francja i Wlk. Brytania nie interesowały się tym zagadnieniem na tyle, by wypracować własne kompleksowe propozycje, od samego początku na czoło dyskusji wokół przynależności tego obszaru wysunęły się dwa ośrodki. Pierwszym była Narodowa Rada Litewska, a następnie rząd niepodległej Litwy w Kownie, drugim zaś rząd polski. Zaangażowanie Polaków, przede wszystkim Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego, nie powinno dziwić. W polskich kołach decyzyjnych żywiono nadzieje na stworzenie związku państwowości Polski i Litwy (tej ostatniej najchętniej jako części składowej Rzeczypospolitej obdarzonej autonomią). Taki organizm musiałby być należycie zabezpieczony przed agresywnymi dążeniami Niemiec (poprzez wzięcie w kleszcze Prus Wschodnich) i posiadać nieskrępowany dostęp do morza, by zapewnić sobie rozwój gospodarczy. Aby to osiągnąć, delegacja polska uważała za conditio sine qua non przejęcie przez Polskę Gdańska, a przez Litwę Kłajpedy, która dopiero po takim rozwoju wydarzeń weszłaby w związek z Polską. Polscy delegaci na obrady w Wersalu byli ponadto przekonani, że czynna agitacja na rzecz Litwy odwiedzie ją od wchodzenia w sojusze skierowane przeciwko Polsce. Polskie argumenty bardzo przyczyniły się do wytworzenia klimatu ogólnie życzliwego dla Litwinów, ponieważ politycy brytyjscy i francuscy, nieposiadający szczegółowej wiedzy na temat Kłajpedy, chętnie opierali się na kompetencji polskich negocjatorów. Zachowały się stenogramy rozmów Ignacego Paderewskiego i Lloyda George a, podczas których ten drugi zadawał podstawowe pytania o położenie Kłajpedy, jej mieszkańców i sytuację gospodarczą. Prolitewskość wywodów Dmowskiego i Paderewskiego natrafiła na podatny grunt zwłaszcza wśród Francuzów, którzy snuli plany osłabienia nie tylko niemieckiej, ale również angielskiej obecności na Bałtyku. Z tego powodu byli skłonni przekazać cały okręg Litwie i naciskać

5 5 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach w przypadku fiaska projektu unii polsko-litewskiej na udzielenie Warszawie przez Kowno koncesji gospodarczych i przywilejów w porcie. Brytyjczycy natomiast, choć zgadzali się co do konieczności pozbawienia Niemiec przyczółku na prawym brzegu Niemna, nie chcieli osłabiać zbytnio Prus Wschodnich, i tak już odciętych od reszty państwa. Sami również byli pewni, że są w stanie wyzyskać bieżącą sytuację, by zrealizować partykularne interesy związane z handlem morskim. Brytyjskie wysiłki były pod tym względem znacznie bardziej konsekwentne niż w kwestiach politycznych, czego dowodem okazał się znaczny wzrost udziału Wlk. Brytanii w eksporcie i imporcie Litwy. Kompromis nie do utrzymania Sprzeczności co do poglądów na kształt całościowego rozwiązania statusu spornego okręgu były znaczne. Ostatecznie w traktacie wersalskim znalazł się rozdział X zatytułowany Kłajpeda. Jego kwintesencja to artykuł 99.: Niemcy zrzekają się na rzecz Głównych Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych wszystkich praw i tytułów do terytoriów znajdujących się między Morzem Bałtyckim, granicą północno-wschodnią Prus Wschodnich [ ] i dawną granicą Niemiec i Rosji. Niemcy zobowiązują się uznać postanowienia, które powezmą Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone co do tego terytorium [ ]. Rozwiązanie zastosowane w traktacie było więc połowiczne. Państwo niemieckie zostało pozbawione skrawka swego terytorium na północnym brzegu Niemna, ale nikt nie wiedział, kto obejmie ten skrawek w posiadanie, ani w jakiej formie się to stanie. Kłajpeda stała się terra nullius, choć zamieszkiwała ją od wieków ta sama ludność, w dodatku od kilkudziesięciu lat świadoma swej przynależności narodowej i państwowej. Sytuacja była na tyle niejasna, że gdy w styczniu 1920 roku wszedł w życie traktat wersalski oraz porozumienie dodatkowe dotyczące przekazania Kłajpedy aliantom, kłajpedzianie mogli tylko zgadywać, kto obsadzi wojskiem ich miasto, by wyegzekwować postanowienia traktatu. Ottomar Schreiber, jeden z wpływowych lokalnych polityków, napisał: [w Kłajpedzie] zjawił się przedstawiciel brytyjskiego kwatermistrzostwa, a niespodziewanie dniu 15 stycznia miasto i region zajął batalion francuski. Początkowo w mieście powstał tolerowany przez rząd francuski dualizm władzy. Z jednej strony funkcjonowały wszystkie urzędy odziedziczone po czasach niemieckich, włączając w to ich obsadę personalną. Respektowane były ponadto dotychczasowe zarządzenia administracyjne i porządkowe. Z drugiej strony, funkcję nadrzędną pełnił zarząd wojskowy,

6 6 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach któremu przewodził generał Dominique Odry. Był on doświadczony w sprawach środkowoeuropejskich już w 1918 roku oddelegowano go do wojska polskiego, by chronił Śląsk Cieszyński przed armią czechosłowacką. W kompetencji zarządu leżały nie tylko sprawy wojskowe, ale również nadzór nad cłami, koleją i pocztą. Zostały one jednak szybko przekazane cywilnemu Dyrektoriatowi Krajowemu, na czele którego stanął przysłany z Francji komisarz, Gabriel Petisné. Większość członków Dyrektoriatu stanowili Niemcy. Było to przyczyną częstych zatargów, jako że reprezentowali oni interesy społeczności lokalnej, a ich nadrzędnym celem było podźwignięcie Kłajpedy, zwłaszcza jej portu, z zapaści gospodarczej. Francuski komisarz musiał natomiast reprezentować rząd francuski i aliantów jako takich. Ich cele były inne niż Niemców kłajpedzkich. Co jednak interesujące, celów tych nie można określić mianem sprecyzowanych. Niezdecydowanie mocarstw było ponadto potęgowane przez zachowanie Petisnégo. Jego zachowanie powszechnie określano jako przejaw słabości wobec sytuacji wymagającej zdecydowanych rozwiązań, szczególnie przy braku porozumienia na najwyższym szczeblu. Na domiar złego dla kłajpedzian, coraz bardziej pragnących utworzyć wolne miasto żyjące w jak najbardziej przyjaznych stosunkach ze wszystkimi i czerpiące z tego zyski, czynniki zewnętrzne nie ograniczały się do dalekich Paryża i Londynu, lecz ogniskowały się wokół pobliskich Królewca i Berlina oraz Kowna. Władze republiki weimarskiej nie chciały i nie mogły zrezygnować z aktywnego zabiegania o jak najkorzystniejsze dla Niemiec rozwiązania sporu o Territoire de Memel, Litwa natomiast zdawała sobie sprawę z kluczowego dla swego rozwoju znaczenia portu kłajpedzkiego. Postanowiła zatem wykorzystać szereg sprzyjających dla siebie okoliczności: daleko posuniętą ignorancję Francji i Wlk. Brytanii, niezdecydowanie Petisnégo oraz względną słabość Niemiec do pozyskania Kłajpedy. Odtąd celem litewskim otwarcie stała się aneksja Kłajpedy. Zanim jednak do tego doszło, administratorzy francuscy, przy wsparciu ponad 200 żołnierzy, zaczęli wprowadzać rozwiązania mające przekształcić Kłajpedę w wolne miasto, lecz tylko po to, by doprowadzić do trwałego osadzenia kapitału francuskiego na południowo-wschodnim wybrzeżu Bałtyku. Początkowo Francuzi mogli liczyć na poparcie ludności miejscowej, z biegiem czasu stanowiska obydwu stron stawały się jednak coraz bardziej rozbieżne.

7 7 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach Zdjęcie 3. Służba celna w Gorżdach (lit. Gargždai, niem. Garsden), 1921 r. Kontrolę celną zniesiono na byłym pograniczu litewsko-niemieckim dopiero w pierwszych miesiącach 1923 roku Wiosną w 1920 roku nowi administratorzy rozpoczęli wprowadzanie w życie planu stworzonego w Paryżu. Już w kwietniu ustanowiono granicę celną z Niemcami. Dokonano również wielu posunięć o charakterze symbolicznym po to, by zatrzeć fakt wielowiekowej przynależności Kłajpedy do państwa niemieckiego: zakazano używania flagi niemieckiej czy śpiewania pieśni narodowych, a opracowano i zaczęto używać żółto czerwoną flagę kłajpedzką. Co znamienne, nie pozbawiono mieszkańców okręgu obywatelstwa niemieckiego, co musiało wpłynąć na ich ambiwalentną postawę wobec nowych zarządców. Dylematy Kowna Petisné równolegle z ustalaniem nowego, przynajmniej oficjalnie nieniemieckiego porządku w mieście, rozpoczął ściąganie do Kłajpedy przedsiębiorstw francuskich. Służyć temu miało szczodre udzielanie koncesji i wydzierżawienie im miejsca w porcie. Zdając sobie sprawę, że jedyną szansą na trwały rozwój powierzonego mu jest wykorzystanie zaplecza

8 8 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach litewskiego, Petisné zwrócił się do Kowna z propozycją zawarcia układu gospodarczego, co było zresztą gorąco popierane przez lokalnych kupców. Władze litewskie stanowczo odrzuciły projekt, ponieważ stanowił on próbę wymuszenia na Litwie uznania de facto stanu faktycznego. Jedynym rozwiązaniem kwestii kłajpedzkiej możliwym do zaakceptowania dla Litwinów była inkorporacja obszaru zarządzanego przez Francuzów. Argumentacja Kowna opierała się na dwóch filarach: obecności licznego żywiołu litewskiego (jeśli nie w samej Kłajpedzie, to na pewno w okolicznych powiatach) oraz interesem gospodarczym, od którego uzależniano samodzielny byt Litwy. Rząd litewski starał się maksymalnie wykorzystać problem Kłajpedy także na arenie wewnętrznej miał nadzieję, że jego pomyślne rozwiązanie pozwoli złagodzić krytykę środowisk nadal naciskających na rząd w sprawie Wilna. Co interesujące, działania te pośrednio wspierała Polska. Władzom w Warszawie zależało, by nawet jeśli oznaczało to rezygnację z projektów unii polsko-litewskiej pomóc Litwie w zdobyciu Kłajpedy i wykorzystać tę okoliczność do dwóch celów: osłabienia Niemiec na Wschodzie (przede wszystkim podminowania nastrojów proniemieckich wśród polityków i społeczeństwa litewskiego) oraz zmuszenia Kowna do zaakceptowania przynależności Wilna do Polski. Miało to duże znaczenie zwłaszcza w obliczu utworzenia w wyniku rajdu gen. Żeligowskiego formalnie niepodległej Litwy Środkowej, która po kilkunastu miesiącach została wcielona do Rzeczypospolitej, przez co perspektywa poprawnego ułożenia stosunków pomiędzy obydwoma krajami bardzo się oddaliła. Przeszkodą na drodze ku przyłączeniu Kłajpedy do Litwy były dążenia miejscowych przedsiębiorców. Ich zdaniem najlepsze rozwiązanie to utworzenie wolnego miasta, które oferowałoby swój port nie tylko Litwie, ale również Polsce, Niemcom, Łotwie i Rosji Sowieckiej. Aktywizacja kół gospodarczych bezpośrednio spowodowana była radykalizacją i usztywnieniem stanowiska Kowna. W listopadzie 1921 roku Seimas opowiedział się za autonomią Kłajpedy w ramach Litwy. Nie było to zresztą działanie nowe już w 1919 roku sami kłajpedzianie ogłosili chęć współtworzenia niepodległego państwa litewskiego, a ich przedstawiciele mieli zostać dokooptowani do parlamentu w Kownie. Jako że nie doszło do realizacji tego postanowienia, podobne kroki podjęto jeszcze rok później, próbując wyzyskać wycofanie się wojsk niemieckich z rejonu Kłajpedy, a następnie zajęcie okręgu przez wojska francuskie mające zaprowadzić tam nowe porządki i stać na straży traktatu wersalskiego. Uchwała listopadowa była jednak kluczowa, ponieważ właśnie od niej zabiegi rządu kowieńskiego stały się konsekwentne i zdecydowane.

9 9 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach Wobec aktywizacji Litwy w drugiej połowie 1921 roku, kłajpedzianie utworzyli Stowarzyszenie na rzecz Wolnego Państwa Kłajpedzkiego. Zbieżność postulatów stowarzyszenia i Francji doprowadziła do uznania przez Radę Ambasadorów prawa okręgu Kłajpedy do zawierania umów gospodarczych. Wyrazem poparcia, jakim cieszyła się idea wolnego miasta, było referendum w tej sprawie. Ponad trzy czwarte głosujących opowiedziało się za zorganizowaniem okręgu na wzór Gdańska. Zdjęcie 4. Widok na międzywojenną Szyłokarczmę (lit. Šilutė, niem. Heydekrug) Przygotowania do powstania Rząd w Kownie przeciwdziałał takiemu rozwiązaniu kwestii Kłajpedy, które uniemożliwiłoby mu przejęcie nad nią kontroli. Środki stojące do dyspozycji Litwy były jednak bardzo ograniczone ze względu na rozmiar kraju, potencjał gospodarczy i słabość wewnętrzną młodego państwa. Zdawano sobie zatem sprawę, że niezbędna jest pomoc z zewnątrz. Jako że Francja uznawana była za sojuszniczkę Polski, a Wlk. Brytania przejawiała małe zainteresowanie tą częścią Bałtyku, jedynym wyjściem była, paradoksalnie, współpraca z niegdysiejszymi gospodarzami Memla. Kalkulowano, że poprzez zawarcie odpowiednich umów gospo-

10 10 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach darczych możliwe było wywarcie pośredniego, lecz bardzo silnego nacisku na kupców kłajpedzkich, którzy straciliby uprzywilejowaną pozycję, co z kolei zmusiłoby ich do zmiany stanowiska wobec Kowna. Władze w Berlinie natomiast ostatecznie uznały, że polityka zbliżenia z Litwą leży w interesie Niemiec, które nie musiałyby przy układach z nią poruszać kwestii terytorialnych. Dzięki temu Litwa mogłaby z dużą dozą prawdopodobieństwa znaleźć się w orbicie niemieckich wpływów gospodarczych i ułatwić ekspansję kapitału niemieckiego na wschód. Już jesienią 1921 roku, a więc w czasie przesilenia w kwestii kłajpedzkiej, ówczesny kanclerz republiki weimarskiej, Joseph Wirth, stwierdził: podczas gdy obecny stan protektoratu francuskiego należy uważać za leżący w interesie Polski, to dla Niemiec byłoby bardziej korzystne, gdyby Kłajpeda przypadła Litwie, ponieważ Litwa stanowi pomost między Niemcami a Rosją. W Niemczech zaczęło dojrzewać przekonanie, że przez pozorną kapitulację w sprawie Memla można upiec dwie pieczenie na jednym ogniu: związać ze sobą gospodarczo Litwę i z racji licznie zamieszkujących okręg kłajpedzki Niemców mieszać się do wewnętrznych spraw wschodniego sąsiada, by w przyszłości zarówno odzyskać Memel, jak i de facto zwasalizować Litwę. Na przełomie 1921 i 1922 roku dla wszystkich zainteresowanych stało się jasne, że rozgrywka wokół Kłajpedy wkracza w decydującą fazę. Gdy w marcu 1922 roku delegacja Kłajpedy podpisała w Warszawie umowę handlową z Polską, rozpętała się mała burza. Przeciwko zatwierdzeniu umowy energicznie zaczęli działać Litwini. Obawy wysunęła także Wlk. Brytania, według której porozumienie polsko-kłajpedzkie mogło stanowić niebezpieczny precedens. Ostatecznie Londyn wyraził zgodę na aprobowanie umowy przez Radę Ambasadorów, zastrzegł jednak, że podobne akty nie mogą być podpisywane z pozostałymi sąsiadami Kłajpedy. Umowa miała obowiązywać do kwietnia 1923 roku. Czas ten został uznawany w Londynie za okres, w którym należy definitywnie uporać się ze statusem kłopotliwego okręgu. Konkretne działania podjęła jednak Litwa, a nie alianci. Już na początku 1922 roku rozważano w Kownie akcję zbrojną, jeśli zawiodą inne metody i jeśli będzie trzeba postawić kraje sprzeciwiające się przynależności Kłajpedy do Litwy przed faktami dokonanymi. Sugestię taką przedstawił przedstawiciel Litwy w okręgu kłajpedzkim, Jonas Žilius. Na razie postanowiono wzmóc presję dyplomatyczną na Paryż i Londyn. W tym celu wysyłano wiele not i memorandów podkreślających kluczową rolę Kłajpedy i jej portu dla rozwoju gospodarki litewskiej. Władze w Kownie stanowczo sprzeciwiały się też umiędzynaradawianiu zarówno portu, jak i żeglugi na Niemnie. Jednocześnie rząd rozważał, jaka akcja będzie najodpowiedniejsza. Po rozmowach przeprowadzonych

11 11 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach z czołowymi politykami i urzędnikami zaangażowanymi w sprawę Kłajpedy, ustalono, iż w grę wchodzą trzy opcje: przekazanie problemu Lidze Narodów, zbrojne zajęcie okręgu lub zorganizowanie powstania, dzięki któremu powstałoby wrażenie, że to miejscowa ludność pragnie zjednoczenia z Litwą. Ostatecznie zdecydowano się na ostatni wariant, zdając sobie sprawę z ryzyka, jakie za sobą niesie. Elita kowieńska była przekonana, że mocarstwa zachodnie po przejściowych protestach zgodzą się na takie rozwiązanie. Pewność, że powstanie się powiedzie, była umacniana przez Niemcy. Władze w Berlinie uznały, że zajęcie Memla przez Litwinów, mimo pozornej porażki, będzie dla nich bardzo korzystne. Symptomatyczna w tym względzie jest przytoczona wcześniej wypowiedź kanclerza Wirtha, a obrazu spojrzenia Niemiec na status swego niegdysiejszego terytorium dopełnia tajna rozmowa, jaką przedstawiciele litewskiej organizacji paramilitarnej, Związku Strzelców, przeprowadzili z gen. Hansem von Seecktem. Zapewnił ich on, że Niemcy zareagują życzliwie na litewską akcję, a ludność Kłajpedy nie sprzeciwi się aneksji do Wielkiej Litwy. Podobne zapewnienia o życzliwej neutralności otrzymano od władz sowieckich. Co ciekawe, obydwa kraje ostrzegały Litwę przed możliwości uprzedzenia jej akcji przez Polskę, zalecały więc pośpiech i zdecydowanie. Powyższe zachęty wystosowane przez Berlin i Moskwę rozwiały litewskie wątpliwości co do konieczności zorganizowania powstania w Kłajpedzie w styczniu 1923 roku. Wtedy wydawało się już, że sytuacja międzynarodowa wybitnie sprzyja Litwinom. 22 grudnia 1922 roku mocarstwa Ententy de iure uznały państwo litewskie. Co więcej, w tym czasie uwagę polityków zachodnioeuropejskich bardziej niż sprawy kłajpedzkie zaprzątał kryzys w ich stosunkach z Niemcami. Republika weimarska odmówiła spłaty odszkodowań wojennych, a Francja i Belgia postanowiły wymusić zmianę tego postępowania przez okupację ważnego okręgu przemysłowego, Zagłębia Ruhry. Rząd w Kownie rozumiał, że korzystniejszy moment może już nigdy nie nadejść. i jego wybuch Zanim doszło do wkroczenia litewskich formacji paramilitarnych, częściowo wspieranych przez wojsko, 9 stycznia w Szyłokarczmie powstał Komitet Wyzwoleńczy, który obwieścił przejęcie władzy w okręgu Kłajpedy. Dopiero nazajutrz ujawnili się powstańcy, a ich akcja nigdzie nie napotkała oporu.

12 12 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach Już 11 stycznia żołnierze francuscy wycofali się do Kłajpedy, aby tam czekać na dalszy rozwój wypadków i stawić czoła agresorom. 200 Francuzów miało zmierzyć się z formacjami, które w samej Szyłokarczmie były ocenianie na 500 ludzi. Komisarz Petisné uznał, że nie podejmie żadnych negocjacji, dlatego na ulicach Kłajpedy rozpoczęły się działania zbrojne. Francuzi już wcześniej otrzymywali informacje o groźbie wybuchu powstania. Zamiast jednak przeciwdziałać akcji litewskiej, Petisné zdecydował o zmniejszeniu liczby żołnierzy stacjonujących w Kłajpedzie właśnie do 200 pod koniec 1922 roku. W czasie, gdy Litwini zbliżali się do stolicy okręgu, wydarzeniami kłajpedzkimi zajęli się alianci. Początkowo wystosowali prośbę, by Litwa nie pomagała powstańcom, a także by starała się przekonać ich do zaprzestania działań. Wobec niewystarczającej odpowiedzi Kowna, Konferencja Ambasadorów oskarżyła Litwę o otwarte wspieranie powstańców, nie tylko materialnie, ale również przez zezwalanie swym obywatelom na uczestnictwo w walkach. Rząd litewski przyjął taktykę niereagowania na zarzuty i oficjalnego odcinania się od walczących, potajemnie ich subsydiując. Już 15 stycznia wywiązały się walki o ścisłe centrum miasta. Po kilku godzinach żołnierze francuscy otrzymali rozkaz wycofania się do koszar i oczekiwania na instrukcje z Paryża. Według relacji uczestników starć, po stronie powstańców występowały regularne litewskie formacje wojskowe, a nie np. pojedynczy żołnierze-ochotnicy. Paryż tymczasem, po początkowo nieśmiałych protestach, uznał za stosowne siłowe rozprawienie się z powstańcami. Już 11 stycznia rozkazano udać się do Kłajpedy dwóm torpedowcom, następnie zaś pancernikowi Brest wraz z oddziałem strzelców. Nie wpłynęło to na postawę Litwinów, którzy rozpoczęli usuwanie pozostałości władzy Dyrektoriatu, lecz nie próbowali pozbyć się Petisnégo. Stanęło na tym, że niemieccy urzędnicy wyższego szczebla odpłynęli do Prus Wschodnich. 19 stycznia powstańcy, zorganizowani w Szyłokarczmie w Litewski Komitet Wyzwolenia, obwieścili połączenie Kraju Kłajpedy (Klaipėdos kraštas) z Litwą na zasadach szerokiej autonomii obejmującej m.in. podatki, sądownictwo i oświatę. Reakcją parlamentu litewskiego było potwierdzenie uchwały z listopada 1921 roku, co miało podkreślać stałość i ciągłość dążeń litewskich. Nie oznaczało to jednak, że sprawa zaprzątająca od ponad czterech lat umysły czołowych polityków litewskich została doprowadzona do szczęśliwego końca. Kwestią kluczową było przekonanie aliantów do zaakceptowania wytworzonej sytuacji, co nie było łatwe. Gdy 17 stycznia do portu w Kłajpedzie wpłynęły trzy okręty jeden brytyjski i dwa francuskie, powstańcy mogli czuć się zaniepokojeni, ale jeszcze nie zmuszeni do przerwania

13 13 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach działań, w tym oblężenia koszarów żołnierzy francuskich (ci musieli się zaopatrywać się w pożywienie drogą morską na Łotwie). Kilka dni później do Kłajpedy zawitał jednak pancernik Voltaire, tak duży, że nie mógł wpłynąć do portu. Perspektywa walki przy użyciu karabinów przeciw ciężkiej artylerii musiała dawać Litwinom do myślenia. Konieczne było zatem rozpoczęcie rozmów. Finalne (?) rozwiązanie Mocarstwa początkowo żądały ustąpienia powstańców, przywrócenia władzy Petisnégo i powrotu wszystkich urzędników, co oznaczałoby pełną kapitulację, a tym samym fiasko działań litewskich. Paryż i Londyn nie zamierzały jednak długo upierać się przy swoim stanowisku. Aliantom wyraźnie zabrakło energii, by wyegzekwować postanowienia wcześniejszych umów. Pewną rolę w złagodzeniu ich stanowiska odegrała postawa Niemiec, już wcześniej popychających Litwę do wywołania powstania, i Polski. Warszawie zależało na tym, by rozwiązanie sprawy Kłajpedy po myśli Kowna powiązać z uznaniem wschodnich granic Polski. Alianci w niedługim czasie uświadomili sobie, że Litwa będzie za wszelką cenę bronić wytworzonego status quo, dlatego już na początku lutego postanowili przyznać jej Kraj Kłajpedy, żądając dla niego szerokiej autonomii zagwarantowanej w umowie międzynarodowej. 19 lutego, po oddaniu honorów fladze Francji i odegraniu hymnu narodowego, 21. Batalion Strzelców Pieszych odpłynął do ojczyzny. Jego miejsce zajęły formacje litewskie, które odtąd pozostały niewykorzystane w dalszych działaniach zbrojnych. Całość zabiegów wokół Kłajpedy wróciła się na salony dyplomatyczne i miała trwać jeszcze ponad rok, gdyż dopiero w kwietniu 1924 roku zawarto konwencję sankcjonującą zabór wejście miasta i regionu w skład Litwy. W odniesieniu do okręgu kłajpedzkiego, okres od zakończenia I wojny światowej, a zwłaszcza utworzenia protektoratu francuskiego, jest bardzo znamienny. Na nowej mapie politycznej Europy było wiele punktów zapalnych, niewiele dotyczyło jednak państw o tak różnych potencjałach, jak Niemcy i Litwa. Dla pierwszego z nich nieco ponad 30-tysięczne miasto było forpocztą ekspansji na wschód, lecz miało drugorzędne znaczenie ekonomiczne, dla drugiego zaś stanowiło okno na świat. Niemcy, wielcy przegrani I wojny światowej, nie mogli w sposób zdecydowany domagać się pozostawienia w swych granicach Memla, Litwini natomiast byli zbyt nieliczni i słabi, by od początku sporu stosować rozwiązania siłowe. Stroną decydującą były zatem zwycięskie mocarstwa. Od początku w ich postępowaniu

14 14 Miłosz J. Zieliński, Kukułcze jajo wersalskiej Europy: Kłajpeda w latach uderzające było to, że traktowały sprawę Kłajpedy tak bardzo po macoszemu, że nawet własne interesy gospodarcze nie popychały ich do stanowczych działań. Spór o Memel był dla nich przypadkowym i w pełni niechcianym dzieckiem traktatu wersalskiego. Można wręcz powiedzieć, iż był to odprysk wielkiej polityki, a nie jej immanentny element. Okres od 1923 do 1939 roku miał pokazać, jak z jednej strony krótkowzroczna była taka polityka, a z drugiej jak trudno było uzyskać rozwiązanie zadowalające dwa narody. Przyjęły one bardzo opartą na silnych kontrastach definicję własnej tożsamości, co z całą siłą uwypukliła sprawa przynależności Kłajpedy. Po tym względem, dzieje Memla od 1918 do 1923 roku są zarazem pokłosiem i ofiarą nowoczesnego nacjonalizmu. Autor dziękuje Bernhardowi Waldmannowi za udostępnienie fotografii do artykułu.

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

11 listopada 1918 roku

11 listopada 1918 roku 11 listopada 1918 roku 92 lat temu Polska odzyskała niepodległość Europa w II połowie XVII wieku Dlaczego Polska zniknęła z mapy Europy? Władza szlachty demokracja szlachecka Wolna elekcja Wojny Rzeczpospolitej

Bardziej szczegółowo

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI "Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku teraźniejszości, ani nie ma prawa do przyszłości". Józef Piłsudski Po 123 latach zaborów Polacy doczekali się odzyskania niepodległości.

Bardziej szczegółowo

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 2. Przeczytaj poniższy tekst. Następnie zapisz w wyznaczonym miejscu odpowiedzi dwa

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

11 Walka o granice. Cele lekcji

11 Walka o granice. Cele lekcji 11 Walka o granice Cele lekcji Wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń posługuje się podstawowymi określeniami czasu historycznego: wiek, rok; przyporządkowuje fakty historyczne datom; oblicza

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Słowo wstępne 11

SPIS TREŚCI. Słowo wstępne 11 SPIS TREŚCI Słowo wstępne 11 I. POJĘCIE EUROPY ORAZ PERIODYZACJA JEJ DZIEJÓW 13 1. Etymologia słowa Europa" 13 2. Europa jako pojęcie geograficzne 14 3. Europa jako pojęcie historyczne i kulturowe 15 4.

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce 1764-1989 Spis treści Do Czytelnika..... 11 Przedmowa....... 13 Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw

Bardziej szczegółowo

Koło historyczne 1abc

Koło historyczne 1abc Koło historyczne 1abc Autor: A.Snella 17.09.2015. Zmieniony 05.10.2016.,,Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku, teraźniejszości ani prawa do przyszłości.'' JÓZEF

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

2014 rok Rok Pamięci Narodowej

2014 rok Rok Pamięci Narodowej 2014 rok Rok Pamięci Narodowej I. 100 rocznica wybuchu I wojny światowej I wojna światowa konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytania, Francją,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp...

Spis treści. Wstęp... Wstęp... Dokument 1 1920 listopad 13, Warszawa Fragment protokółu z konferencji naczelników wydziałów politycznych MSZ z wypowiedzią naczelnika w Wydziale Środkowo-Europejskim Jerzego Dzieduszyckiego na

Bardziej szczegółowo

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE 1764-1989 Autor: Wojciech Witkowski Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw nowożytnej Europy 1.1. Pojęcie administracji i biurokracji 1.2.

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z historii poziom podstawowy na rok szkolny 2016/2017 dla klasy I a

Plan wynikowy z historii poziom podstawowy na rok szkolny 2016/2017 dla klasy I a Plan wynikowy z historii poziom podstawowy na rok szkolny 206/207 dla klasy I a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 2 Liczba godzin do wypracowania

Bardziej szczegółowo

OD STAROŻYTNOŚCI DO R.

OD STAROŻYTNOŚCI DO R. Spis treści WSTĘP 13 Rozdział 1 Dzieje CYPRU OD STAROŻYTNOŚCI DO 1878 R. 1.1. Historia Cypru do podboju tureckiego w 1571 r. 21 1.2. Cypr pod rządami Turków w latach 1571-1878 27 1.3. Sytuacja międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Walka o granice II Rzeczypospolitej 1918-1922

Walka o granice II Rzeczypospolitej 1918-1922 Walka o granice II Rzeczypospolitej 1918-1922 Czynniki kształtujące polskie granice po I wojnie światowej Decyzje mocarstw na konferencji wersalskiej Walka zbrojna Polaków o prawo do decydowania o swojej

Bardziej szczegółowo

Polacy podczas I wojny światowej

Polacy podczas I wojny światowej Polacy podczas I wojny światowej 1. Orientacje polityczne Polaków przed rokiem 1914 Orientacja proaustriacka (koncepcja austropolska) Szansa to unia z Austrią, a największym wrogiem Rosja 1908 r. we Lwowie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI A 332 02 < Krzysztof Skubiszewski POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI Przemówienia, oświadczenia, wywiady 1989-1993 Warszawa 1997 PRZEDMOWA 11 WYBRANE PRZEMÓWIENIA, OŚWIADCZENIA I WYWIADY

Bardziej szczegółowo

Współpraca ze wschodnimi partnerami Polski jak działać pomimo trudnej sytuacji politycznej

Współpraca ze wschodnimi partnerami Polski jak działać pomimo trudnej sytuacji politycznej Współpraca ze wschodnimi partnerami Polski jak działać pomimo trudnej sytuacji politycznej Pierwsza dyskusja na II Wschodnim Kongresie Gospodarczym dotyczyła sprawy dla gospodarki Podlaskiego, ale i pozostałych

Bardziej szczegółowo

225. Rocznica Uchwalenia Konstytucji 3 Maja

225. Rocznica Uchwalenia Konstytucji 3 Maja 225. Rocznica Uchwalenia Konstytucji 3 Maja 1791-2016 Polska w przededniu katastrofy Rozbiór (kraju) oznacza zabranie części kraju przez inny często wbrew woli jego mieszkańców a nawet bez wypowiedzenia

Bardziej szczegółowo

Świat po wielkiej wojnie

Świat po wielkiej wojnie Świat po wielkiej wojnie 1. Konferencja pokojowa w Paryżu Początek to styczeń 1919r. Obradami kierowała Rada Najwyższa; złożona z przedstawicieli 5 zwycięskich mocarstw: 1. USA (prez. Wilson), 2. Wielka

Bardziej szczegółowo

dr Marek Wasiński, Prawo dyplomatyczne i konsularne (wykład 2010/2011) Część Dziesiąta

dr Marek Wasiński, Prawo dyplomatyczne i konsularne (wykład 2010/2011) Część Dziesiąta ZAKRES PODMIOTOWY PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW DYPLOMATYCZNYCH Jak wiemy, w skład misji dyplomatycznej wchodzą: członkowie personelu dyplomatycznego, członkowie personelu techniczno-administracyjnego oraz

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY AF/EEE/BG/RO/DC/pl 1 WSPÓLNA DEKLARACJA W SPRAWIE TERMINOWEJ RATYFIKACJI UMOWY O UDZIALE REPUBLIKI

Bardziej szczegółowo

Prawo konstytucyjne. Niestacjonarne Studia Prawa 2016/2017 semestr zimowy

Prawo konstytucyjne. Niestacjonarne Studia Prawa 2016/2017 semestr zimowy Prawo konstytucyjne Niestacjonarne Studia Prawa 2016/2017 semestr zimowy Stosunek prawa międzynarodowego do prawa krajowego Artykuł 38. 1. Trybunał, którego zadaniem jest orzekać na podstawie prawa międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą.

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Element działań wojennych kampanii wrześniowej pierwszej kampanii

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

INTERNETOWY KONKURS HISTORYCZNY- DROGA DO NIEPODLEGŁOŚCI

INTERNETOWY KONKURS HISTORYCZNY- DROGA DO NIEPODLEGŁOŚCI INTERNETOWY KONKURS HISTORYCZNY- DROGA DO NIEPODLEGŁOŚCI Zapraszamy wszystkich do udziału w internetowym konkursie historycznym z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Konkurs składa się z pytań testowych,

Bardziej szczegółowo

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas HISTORIA USTROJU POLSKI Autor: Marian Kallas Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

Ocena dążeń Rosji i konfliktu rosyjsko-gruzińskiego

Ocena dążeń Rosji i konfliktu rosyjsko-gruzińskiego Ocena dążeń Rosji i konfliktu rosyjsko-gruzińskiego Wyniki badań Instytutu Spraw Publicznych Rosja i Niemcy zawsze należały do sąsiadów, z którymi Polacy wiązali największe obawy. Wojna rosyjsko-gruzińska

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do historii w klasie III A

Rozkład materiału do historii w klasie III A Rozkład materiału do historii w klasie III A 1. Rządy Jana III Sobieskiego. S 1. Źródła kryzysu monarchii polskiej w II połowie XVII wieku - przypomnienie materiału z kl. II 2. Elekcja Jana III Sobieskiego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

HISTORIA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ

HISTORIA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ 93V7 Kazimierz Łastawski HISTORIA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ Spis treści WSTĘP 9 I. ROZWÓJ IDEI ZJEDNOCZENIOWYCH W DZIEJACH EUROPY 15 1. Prapoczątki idei jednoczenia Europy (Grecja, Rzym) 15 2. Średniowieczna

Bardziej szczegółowo

Polityka zagraniczna Unii Europejskiej opinie Polaków i Niemców

Polityka zagraniczna Unii Europejskiej opinie Polaków i Niemców Polityka zagraniczna Unii Europejskiej opinie Polaków i Niemców Wyniki badań Instytutu Spraw Publicznych W Warszawie odbywać się będą polsko-niemieckie konsultacje międzyrządowe. W przeddzień szczytu Unii

Bardziej szczegółowo

Konwencje genewskie, Genewa, 12 sierpnia 1949 r. (Dz. U. z 1956 r., nr 38, poz. 171, załącznik)

Konwencje genewskie, Genewa, 12 sierpnia 1949 r. (Dz. U. z 1956 r., nr 38, poz. 171, załącznik) Konwencje genewskie, Genewa, 12 sierpnia 1949 r. (Dz. U. z 1956 r., nr 38, poz. 171, załącznik) Rozdział I Postanowienia ogólne Artykuł 2 Niezależnie od postanowień, które wejdą w życie już w czasie pokoju,

Bardziej szczegółowo

Po odrodzeniu w II RP panowała niezwykle trudna sytuacja gospodarcza. I wojna światowa i walki o granice przyniosły ogromne zniszczenia w kraju.

Po odrodzeniu w II RP panowała niezwykle trudna sytuacja gospodarcza. I wojna światowa i walki o granice przyniosły ogromne zniszczenia w kraju. Po odrodzeniu w II RP panowała niezwykle trudna sytuacja gospodarcza. I wojna światowa i walki o granice przyniosły ogromne zniszczenia w kraju. Ponadto poziom rozwoju w Polsce nie był równy. W zaborze

Bardziej szczegółowo

Ziemie polskie w latach

Ziemie polskie w latach Ziemie polskie w latach1815-1830 1. Sprawa polska na kongresie wiedeńskim 1. Z części ziem Ks. Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie związane unią personalną z Rosją 2. Z Krakowa i okolicznych ziem

Bardziej szczegółowo

Na frontach Wielkiej Wojny

Na frontach Wielkiej Wojny Na frontach Wielkiej Wojny 1. Zamach w Sarajewie i wybuch wojny Od kiedy w 1908 r. Austria wcieliła Bośnię i Hercegowinę jest stałe napięcie między Austrią a Serbią, która też chce kawałek 1911 r. w Serbii

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Słowo wstępne... 11. Przedmowa do czwartego wydania... 13. Wykaz skrótów... 15

Spis treści. Słowo wstępne... 11. Przedmowa do czwartego wydania... 13. Wykaz skrótów... 15 Spis treści Słowo wstępne............................................................ 11 Przedmowa do czwartego wydania.......................................... 13 Wykaz skrótów............................................................

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C.

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Rozdział II. Za wolną Polskę GRUPA A 0 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Wykrzyknąłem z uniesieniem [ ]: Niech żyje Polska wolna, cała i niepodległa!, co w ogóle

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Wrzesień. Październik

Wrzesień. Październik Kalendarz historyczny rok szkolny 2010/2011 Wrzesień 1 września 1939 r. - agresja Niemiec na Polskę 1-7 września 1939 r. - obrona Westerplatte 11 września 1932 r. - Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLIII/319/13 RADY MIEJSKIEJ WSKWIERZYNIE. z dnia 12 września 2013 r.

UCHWAŁA NR XLIII/319/13 RADY MIEJSKIEJ WSKWIERZYNIE. z dnia 12 września 2013 r. UCHWAŁA NR XLIII/319/13 RADY MIEJSKIEJ WSKWIERZYNIE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie nawiązania współpracy partnerskiej między Gminą Skwierzyna a Zdołbunowską Radą Miejską (Ukraina) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

Dr Ihar Melnikau: Władze bały się, że popsujemy im rocznicę 17 września

Dr Ihar Melnikau: Władze bały się, że popsujemy im rocznicę 17 września Dr Ihar Melnikau: Władze bały się, że popsujemy im rocznicę 17 września We wtorek straż pożarna zamknęła w Zasławiu wystawę poświęconą Białorusinom walczącym w szeregach polskiego wojska w kampanii wrześniowej.

Bardziej szczegółowo

Polska i Irlandia Wspólne doświadczenia w walce o wolność

Polska i Irlandia Wspólne doświadczenia w walce o wolność Polska i Irlandia Wspólne doświadczenia w walce o wolność DominikaSiejkowskaklasa II c IRLANDIA Irlandia była pod panowaniemangielskimprzez 750 lat, od złożenia hołdu lennegohenrykowi II z dynastiiplantagenetóww1171r.

Bardziej szczegółowo

Prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Europie

Prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Europie Prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Europie Dni Europejskie na Uniwersytecie Gdańskim, 6 maja 2014 r. Artur Jabłoński (Kaszëbskô Jednota) Europa nie jest homogeniczna. Oprócz państw narodowych,

Bardziej szczegółowo

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK WYBUCH II WOJNY ŚWIATOWEJ PRZEBIEG WOJNY - NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA UDZIAŁ POLAKÓW W WOJNIE POWSTANIE WARSZAWSKIE KAPITULACJA NIEMIEC I JAPONII II Wojna Światowa

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Poważny krok w kierunku normalności

Poważny krok w kierunku normalności Poważny krok w kierunku normalności Dwadzieścia lat po podpisaniu polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy : wyniki raportu Instytutu Allensbach na temat relacji polskoniemieckich

Bardziej szczegółowo

Mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego w trudnym czasie I wojny światowej

Mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego w trudnym czasie I wojny światowej 1. Mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego Przypomnij okoliczności wybuchu I wojny światowej. Jakie stanowisko wobec tego faktu (ze szczególnym uwzględnieniem kwestii udziału Polaków) zajęli czołowi politycy polscy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Poczta Polska jest państwowym przedsiębiorstwem użyteczności publicznej powołanym na mocy ustawy z dnia 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej Poczta

Bardziej szczegółowo

Nowy kształt Europy. Historia Polski Klasa VI SP

Nowy kształt Europy. Historia Polski Klasa VI SP Nowy kształt Europy Historia Polski Klasa VI SP Plan zajęć Powtórzenie Koniec pięknej epoki I wojna światowa Europa po wojnie Ćwiczenia Podsumowanie Praca domowa Bibliografia Praca domowa "Powiedz, co

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ , ,

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ , , CBOS Vilmorus Ltd. SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 -

Bardziej szczegółowo

Europejska Karta Samorządu Lokalnego

Europejska Karta Samorządu Lokalnego Europejska Karta Samorządu Lokalnego sporządzona w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. (Dz.U. 1994, Nr 124, poz. 607 ze zm.) Państwa członkowskie Rady Europy, sygnatariusze mniejszej Karty, zważywszy,

Bardziej szczegółowo

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Spis Treści: 1. Misja Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca 2. Podstawowe Zasady Czerwonego Krzyża Humanitaryzm Bezstronność Neutralność Niezależność

Bardziej szczegółowo

Na Zachodzie lepiej niż u nas w Rosji - Rosjanie o Rosji, Polsce i Niemczech

Na Zachodzie lepiej niż u nas w Rosji - Rosjanie o Rosji, Polsce i Niemczech Na Zachodzie lepiej niż u nas w Rosji - Rosjanie o Rosji, Polsce i Niemczech Komunikat z badań Instytutu Spraw Publicznych Coraz więcej Rosjan wychodzi na ulice, aby wyrazić swoje niezadowolenie z sytuacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych.

Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych. SCENARIUSZ LEKCJI INFORMATYKI W KLASIE V Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych. Nauczyciel: Zofia Lewandowska Cele lekcji: przekształcanie fragmentów rysunku, kopiowanie

Bardziej szczegółowo

Bitwa o Anglię. 10 lipca października 1940

Bitwa o Anglię. 10 lipca października 1940 Bitwa o Anglię 10 lipca 1940 31 października 1940 Historia Bitwa o Anglię kampania powietrzna głównie nad południową i centralną Anglią, toczona między niemieckim lotnictwem Luftwaffe a brytyjskim RAF,

Bardziej szczegółowo

Wiek XVII w Polsce. Wojny ze Szwecją.

Wiek XVII w Polsce. Wojny ze Szwecją. XVII wiek Wiek XVII w Polsce Wojny ze Szwecją. Przyczyny: - Władcy Szwecji chcieli zdobyć ziemie mogące być zapleczem rolniczym kraju - Walka o dominację na Morzu Bałtyckim - Dążenie Zygmunta III Wazy

Bardziej szczegółowo

PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI EUGENIUSZ SMOLAR POLSKA ROSJA 2

PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI EUGENIUSZ SMOLAR POLSKA ROSJA 2 6 marca 2015 roku 1 PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI 2 PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI Tadeusz Konwicki: Polska leży w przeciągu Europy. Zachód Wschód Polacy, zwykli Polacy, to wiedzą Jest to ważny element pamięci rodzinnej

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 6. Dziedzictwo antyku. Uczeń: 1) charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014 Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 134/2014 CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

UMCS, Lublin 28 listopada 2016 r. Stanisław Koziej PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA: CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA

UMCS, Lublin 28 listopada 2016 r. Stanisław Koziej PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA: CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA UMCS, Lublin 28 listopada 2016 r. Stanisław Koziej PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA: CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA POJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA BEZPIECZEŃSTWO W SENSIE STATYCZNYM - JAKO STAN BRAKU ZAGROŻEŃ DLA PODMIOTU,

Bardziej szczegółowo

II. DEKLARACJE A. WSPÓLNA DEKLARACJA OBECNYCH PAŃSTW CZŁONKOWSKICH. Wspólna deklaracja w sprawie pełnego stosowania przepisów dorobku Schengen

II. DEKLARACJE A. WSPÓLNA DEKLARACJA OBECNYCH PAŃSTW CZŁONKOWSKICH. Wspólna deklaracja w sprawie pełnego stosowania przepisów dorobku Schengen L 112/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 24.4.2012 II. DEKLARACJE A. WSPÓLNA DEKLARACJA OBECNYCH PAŃSTW CZŁONKOWSKICH Wspólna deklaracja w sprawie pełnego stosowania przepisów dorobku Schengen Przyjmuje

Bardziej szczegółowo

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Cele gry - poznanie interesów różnych grup społecznych, których dotyczy budowa farmy wiatrowej - poznanie/ lepsze zrozumienie zalet i wad elektrowni wiatrowych - rozwój

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2012 BS/160/2012 OPINIE O PRAWIE ABORCYJNYM

Warszawa, grudzień 2012 BS/160/2012 OPINIE O PRAWIE ABORCYJNYM Warszawa, grudzień 2012 BS/160/2012 OPINIE O PRAWIE ABORCYJNYM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Handlu Międzynarodowego 2008/0000(AVC) 18.12.2008 *** PROJEKT ZALECENIA w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie zawarcia przejściowej umowy o współpracy

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

ZAŁĄCZNIK KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 27.10.2015 r. COM(2015) 610 final ANNEX 4 ZAŁĄCZNIK KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy

Bardziej szczegółowo

Posiedzenie u Prezydenta R.P. w sprawie polityki zagranicznej. M.S.Z. do gen. Sosnkowskiego w różnych sprawach

Posiedzenie u Prezydenta R.P. w sprawie polityki zagranicznej. M.S.Z. do gen. Sosnkowskiego w różnych sprawach 1 Sprawa Edwarda Paucza 2 Posiedzenie u Prezydenta R.P. w sprawie polityki zagranicznej 3 Litwa 4 Sprawy ewakuacyjne Francja 5 M.S.Z. do gen. Sosnkowskiego w różnych sprawach 6 Polski Czerwony Krzyż 7

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. ustalająca skład Komitetu Regionów

Wniosek DECYZJA RADY. ustalająca skład Komitetu Regionów KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 11.6.2014 r. COM(2014) 226 final 2014/0128 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY ustalająca skład Komitetu Regionów PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU Artykuł 305 Traktatu o

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach. (druk nr 909)

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach. (druk nr 909) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach (druk nr 909) U S T A W A z dnia 16 października 1992 r. o

Bardziej szczegółowo

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia Klasa I ZS Temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1 Program nauczania System oceniania Źródła wiedzy o przeszłości i teraźniejszości 2 Epoki historyczne Źródła historyczne Dziedzictwo antyku Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Podmioty w PMP. Ewa Bobin Katedra Prawa Międzynarodowego i Europejskiego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, UWr

Podmioty w PMP. Ewa Bobin Katedra Prawa Międzynarodowego i Europejskiego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, UWr Ewa Bobin Katedra Prawa Międzynarodowego i Europejskiego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, UWr Podmioty w PMP ORAZ INSTYTUCJA UZNANIA Z PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM Podmioty prawa międzynarodowego uwagi

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 12/2016 ISSN 2353-5822 Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz

Bardziej szczegółowo

Umowa. między. Rządem Federalnym Republiki Austrii. Rządem Rzeczypospolitej Polskiej. o wzajemnej ochronie informacji niejawnych

Umowa. między. Rządem Federalnym Republiki Austrii. Rządem Rzeczypospolitej Polskiej. o wzajemnej ochronie informacji niejawnych BGBl. III - Ausgegeben am 18. November 2014 - Nr. 218 1 von 8 Umowa między Rządem Federalnym Republiki Austrii a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o wzajemnej ochronie informacji niejawnych Rząd Federalny

Bardziej szczegółowo

ASY POLSKIEGO LOTNICTWA W BITWIE O ANGLIĘ

ASY POLSKIEGO LOTNICTWA W BITWIE O ANGLIĘ ASY POLSKIEGO LOTNICTWA W BITWIE O ANGLIĘ GRANICE II RZECZYPOSPOLITEJ WYBUCH II WOJNY ŚWIATOWEJ 1 WRZEŚNIA 1939 ATAK NIEMIEC 17 WRZEŚNIA ATAK ZWIĄZKU RADZIECKIEGO EWAKUACJA POLSKIEGO RZĄDU I CZĘŚCI ARMII

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej

TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej Szymon Andrzejewski IV rok, gr. I TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej K. Przybysz, W. J. Jakubowski, M. Włodarczyk, Historia dla gimnazjalistów. Dzieje nowożytne. Podręcznik. Klasa II, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data ID Testu: 857A3X6 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Polska wstapiła do Unii Europejskiej wraz z innymi państwami. Były to m.in.: A. Malta, Słowenia, Słowacja oraz Chorwacja. B. Słowacja, Czechy, Serbia

Bardziej szczegółowo

MEDIACJA DLA KAŻDEGO. - poradnik

MEDIACJA DLA KAŻDEGO. - poradnik MEDIACJA DLA KAŻDEGO - poradnik Czym jest mediacja? Mediacja należy do coraz bardziej rozpowszechnionych i promowanych form polubownego rozwiązywania sporów. Jest szybsza niż postępowanie sądowe, niedroga

Bardziej szczegółowo

Centrum Historii Zajezdnia SOBOTNIE WYJŚCIE

Centrum Historii Zajezdnia SOBOTNIE WYJŚCIE Centrum Historii Zajezdnia SOBOTNIE WYJŚCIE Urszula Lenartowicz 1d Wycieczka w sobotę 26 listopada 2016 roku odbyło się trzecie w tym roku szkolnym sobotnie wyjście. Chętnym, którzy dla dodatkowych punktów

Bardziej szczegółowo

KRÓLESTWO BELGII, REPUBLIKA BUŁGARII, REPUBLIKA CZESKA, KRÓLESTWO DANII, REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC, REPUBLIKA ESTOŃSKA, IRLANDIA, REPUBLIKA GRECKA,

KRÓLESTWO BELGII, REPUBLIKA BUŁGARII, REPUBLIKA CZESKA, KRÓLESTWO DANII, REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC, REPUBLIKA ESTOŃSKA, IRLANDIA, REPUBLIKA GRECKA, PROTOKÓŁ ZMIENIAJĄCY PROTOKÓŁ W SPRAWIE POSTANOWIEŃ PRZEJŚCIOWYCH, DOŁĄCZONY DO TRAKTATU O UNII EUROPEJSKIEJ, DO TRAKTATU O FUNKCJONOWANIU UNII EUROPEJSKIEJ I DO TRAKTATU USTANAWIAJĄCEGO EUROPEJSKĄ WSPÓLNOTĘ

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp 11. I. Gospodarcze skutki wielkich odkryć geograficznych i podbojów kolonialnych w XVI-XVII w.

Spis treści. Wstęp 11. I. Gospodarcze skutki wielkich odkryć geograficznych i podbojów kolonialnych w XVI-XVII w. Spis treści Wstęp 11 I. Gospodarcze skutki wielkich odkryć geograficznych i podbojów kolonialnych w XVI-XVII w. 1. Przesłanki kolonializmu 13 2. Przebieg ekspansji kolonialnej 14 3. Społeczno-gospodarcze

Bardziej szczegółowo