Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download ""

Transkrypt

1 Nr 9(30) listopad 2011 ISSN gazeta bezp³atna Nak³ad ISSN egz. Zdrowie w Krakowie miesiêcznik informacyjny W KRAKOWIE Bezp³atny informator medyczny Zakrzepica y³ g³êbokich Wed³ug statystyk w Polsce oko³o 5-6 % populacji ogólnej mo e byæ nosicielem mutacji, która odpowiada za wrodzon¹ sk³onnoœæ do nadkrzepliwoœci. Co to jest zakrzepica y³ g³êbokich i dlaczego nie wolno jej bagatelizowaæ - wyjaœnia dr n. med. Marcin Misztal. czytaj str. 4» Zaœpiewaj¹ dla Rodzin We wtorek 8 listopada 2011 roku w Filharmonii Krakowskiej odbêdzie siê koncert charytatywny z udzia³em Beaty Rybotyckiej i Jacka Wójcickiego. Wydarzenie otwiera kampaniê Wspieramy Rodziny!, której sponsorem g³ównym jest firma Wawel Service. Podczas koncertu na scenie wyst¹pi¹ tak e: Halina Jarczyk skrzypce, Konrad Masty³o fortepian, Micha³ Chytrzyñski skrzypce i Micha³ Braszak kontrabas. I nicjatorem Kampanii Wspieramy Rodziny! jest Fundacja Aby yæ, a pomys³ ten zrodzi³ siê na podstawie jej wieloletnich doœwiadczeñ. Chcemy przypominaæ wszystkim, zarówno potencjalnym pacjentom, jak i pracownikom s³u by zdrowia, e wielu ciê kim chorobom mo na skutecznie zapobiegaæ poprzez szczepienia ochronne mówi Marta Grzyb, autorka Kampanii. Dlatego profilaktyka chorób zakaÿnych zagra- aj¹cych yciu jest jednym z celów statutowych naszej organizacji. Maj¹c na uwadze dobro wszystkich, staramy siê tak e obj¹æ pomoc¹ tych, których choroba ju dotknê³a. W Kampaniê zaanga owa³ siê krakowski deweloper firma Wawel Service i to dziêki niej dzia³ania pod has³em Wspieramy Rodziny! mog¹ byæ prowadzone na szersz¹ skalê. Udzia³ w Kampanii Fundacji Aby yæ jest najwa niejszym aspektem naszej poza deweloperskiej dzia³alnoœci mówi Bart³omiej Rzepa, Prezes Wawel Service. Jesteœmy dumni, e dziêki naszemu wsparciu mo emy chroniæ i ratowaæ to, co najcenniejsze ludzkie ycie. Kampania Wspieramy Rodziny! doskonale wpisuje siê w NZOZ SPÓ KA LEKARSKA NA KOZ ÓWCE ul. Na Koz³ówce 29 tel , PORADY REFUNDOWANE NFZ: okulista diabetolog logopeda psycholog US UGI MEDYCZNE ODP ATNE: kardiolog psychiatra, dermatolog USG: jama brzuszna tarczyca piersi gruczo³ krokowy naczynia szyjne i krêgowe echo serca ul. Wielicka 76, tel PORADY REFUNDOWANE NFZ: lekarz rodzinny, pediatra, internista US UGI MEDYCZNE ODP ATNE: dermatolog reumatolog dzieciêcy psychiatra psycholog neurolog nasz¹ filozofiê. Ju na pocz¹tku istnienia firmy Wawel Service postawiliœmy na budowê przyjaznych osiedli przystosowanych dla rodzin z dzieæmi. Teraz nasz¹ podstawow¹ dzia³alnoœæ wzbogacamy o dar serca dla najm³odszych dodaje Bart³omiej Rzepa. G³ównym celem Kampanii jest wsparcie profilaktyki i leczenia neuroinfekcji. Zgodnie z ide¹: Choroby wywo³ane przez bakterie i wirusy: zapobiegamy i zwalczamy aby yæ! realizatorzy Kampanii chc¹ ratowaæ ycie i chroniæ je przed powa nymi powik³aniami neurologicznymi. Zale y nam na podejmowaniu wszelkich inicjatyw zwi¹zanych z profilaktyk¹ neuroinfekcji i szerzeniu wiedzy na temat zagro eñ zwi¹zanych z tymi chorobami wyjaœnia Bart³omiej Rzepa, Prezes Wawel Service. Chcemy równie pomagaæ w leczeniu i rehabilitacji dzieci, które walcz¹ z powik³aniami po schorzeniach neurologicznych. Wspólnie z Fundacj¹ Aby yæ mo emy realizowaæ powy sze cele, a dziêki wsparciu innych, nasze dzia³ania mog¹ przynieœæ jeszcze wiêksze efekty. Ka dy ma dar uzdrawiania Rusza kolejna edycja ma³opolskiej akcji Drugie ycie, której celem jest zwiêkszenie œwiadomoœci spo- ³ecznej w zakresie przeszczepiania narz¹dów, jako metody ratuj¹cej ycie i przywracaj¹cej zdrowie ciê ko chorym ludziom. W akcji przebiegaj¹cej pod has³em Masz dar uzdrawiania. Transplantacja to ycie wziê³o ju udzia³ prawie 40 tys. uczniów z Ma³opolski. Akcja ma na celu podniesienie œwiadomoœci spo³ecznej m³odych ludzi w zakresie transplantacji oraz promocjê oœwiadczeñ woli bêd¹cych œwiadectwem wyra enia zgody na pobranie po œmierci swoich tkanek i narz¹dów do przeszczepienia, a jednoczeœnie dowodem œwiadomej chêci ratowania ycia i przywracania zdrowia chorym ludziom. Akcjê Drugie ycie zainaugurowano 26 stycznia 2009 roku w Poznaniu. Od tego czasu dzia³ania realizowane s¹ na terenie Wielkopolski, Ma³opolski oraz Warmii i Mazur. Inicjatorem Akcji jest jest Fresenius Medical Care Polska, a koordynatorem akcji w Ma³opolsce jest Ogólnopolskie Stowarzyszenie Osób Dializowanych. W ramach kampanii organizatorzy zapewniaj¹ uczniom nieodp³atne dostarczenie materia³ów informacyjnych i promocyjnych, jak równie s³u ¹ wsparciem merytorycznym i kontaktami z lekarzami - specjalistami w dziedzinie transplantologii. Uczniowie realizuj¹cy projekt podejmuj¹ w³asne dzia³ania promuj¹ce przeszczepianie narz¹dów. Organizuj¹ spotkania informacyjne w szko³ach oraz prowadz¹ kampanie w lokalnym œrodowisku, w które w³¹czaj¹ m.in.: przedstawicieli lokalnych mediów oraz administracji samorz¹dowej. Zgodnie z ide¹ akcji koordynatorami dzia³añ na dokoñczenie str. 6» terenie szko³y s¹ uczniowie. Kszta³t prowadzonej akcji informacyjnej na temat transplantacji zale y zatem wy- ³¹cznie od kreatywnoœci i zaanga owania m³odzie y. Uczniowie mog¹ m.in. kolportowaæ materia³y informacyjne, oœwiadczenia woli przekazane przez organizatorów, organizowaæ spotkania ze specjalistami i przygotowywaæ w³asne, niekonwencjonalne dzia³ania promocyjne. Wszystko po to, by zwróciæ uwagê rówieœników, œrodowiska szkolnego i otoczenia na problem transplantacji. Na zakoñczenie uczniowie przesy- ³aj¹ organizatorowi raporty z podjêtych przez siebie dzia³añ. Szko³y, które wyka ¹ siê najbardziej kreatywnymi inicjatywami otrzymuj¹ nagrody. Fina³ rozpoczynaj¹cej siê koñcem paÿdziernika 2011 roku akcji przewidziany jest na koniec kwietnia *** W Polsce wykonano w ubieg³ym roku ponad 1,3 tys. przeszczepieñ jednak oczekuj¹cych na tego typu zabieg jest nadal ok. 2 tys. pacjentów i liczba ta stale roœnie. Uznaje siê, e brak organów jest jedn¹ z przyczyn ograniczaj¹cych iloœæ zabiegów, które mog¹ uratowaæ ycie i przywróciæ zdrowie ciê ko chorym ludziom. Akcja Drugie ycie wp³ywaj¹c na wzrost poziomu wiedzy m³odzie y a poprzez nich wiedzy spo³eczeñstwa - na temat transplantacji, pomaga zwiêkszyæ iloœæ osób, które bêd¹ mog³y otrzymaæ drugie ycie dziêki przeszczepionym narz¹dom. Fundacji R2 otrzyma³a od Wojewody Ma³opolskiego Stanis³awa Kracika 30 tysiêcy z³otych na zakup nawigacji GPS oraz odzie y ochronnej dla ratowników. Dziêki nowemu sprzêtowi ratownicy jeszcze szybciej dotr¹ na miejsce wypadku. Ratownicy poruszaj¹cy siê na motorach i rowerach œciœle wspó³pracuj¹ z Centrum Powiadamiania Ratunkowego (obs³uguj¹cym numer 112) ju drugi rok. Dziêki porozumieniu, mog¹ udzielaæ pierwszej pomocy mieszkañcom Krakowa i turystom. Gdy dyspozytor CPR odbierze zg³oszenie na numer 112 i oceni, e potrzebna jest interwencja medyczna, wykona dwie czynnoœci. Przeka e informacjê o zdarzeniu dyspozytorowi Krakowskiego Pogotowia Ratunkowego i je eli uzna, e sytuacja tego wymaga, wyœle na miejsce zdarzenia ratownika R2. Ratownik, po przybyciu na miejsce, jest w stanie udzieliæ poszkodowanemu pierwszej pomocy lub potwierdziæ, czy interwencja karetki jest potrzebna. W ci¹gu tych kilku pierwszych minut ratownik jest w stanie zabezpieczyæ miejsce wypadku, oceniæ stan poszkodowanych i przekazaæ te informacje dyspozytorowi. Mo e równie w razie koniecznoœci szybko powiadomiæ specjalistyczne s³u by, takie jak ratownictwo chemiczne, Stra Po arna czy Lotnicze Pogotowie Ratunkowe. W momencie przybycia na miejsce wezwania za³oga karetki wie, w jakim stanie zastanie pacjenta, a pacjent jest ju przygotowywany do transportu. Poprawia humor, kszta³tuje sylwetkê i podnosi samoocenê Jak jazda konna wp³ywa na nasze samopoczucie? Czy charakter jeÿdÿca i temperament konia maj¹ podczas jazdy znaczenie? Na te i inne pytania odpowiada mgr in. Anna Durma³a, zootechnik, instruktor jazdy konnej i kierownik Stadniny Koni Arabskich Ewex Arabians w Trzyci¹ u. czytaj str. 5» Sk¹d siê bior¹ powik³ania u wczeœniaków? W Polsce problem wczeœniactwa dotyczy oko³o 10% porodów, rokrocznie przychodzi na œwiat blisko 40 tysiêcy wczeœniaków. czytaj str. 6» Oddzia³ Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej po generalnym remoncie Osiem wygodnych jedno- i dwuosobowych sal z indywidualnymi ³azienkami, zaplecze sanitarne do leczenia najciê ej chorych, spe³niaj¹ce najwy sze standardy Unii Europejskiej, wysoki poziom higieny i bezpieczeñstwa - to tylko niektóre zalety otwartego po generalnym remoncie Oddzia³u Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. czytaj str. 8» Fundacja R2 zakupi nowy sprzêt Ratownicy pracuj¹ równie przy zabezpieczaniu imprez masowych, gdzie przejazd utrudnia t³um ludzi, a tak e toruj¹ drogê karetce w godzinach szczytu oraz wykonuj¹ szybkie transporty krwi miêdzy szpitalami, a nawet miastami. W okresie wzmo onego ruchu motocykliœci mog¹ patrolowaæ autostrady i najbardziej uczêszczane drogi. Grupa pod nazw¹ R2 (Rafael Ratownik, Rescue Rider) powsta³a w 2005 roku. Jednym z celów R2 od pocz¹tku by³o utworzenie profesjonalnej miejskiej ochotniczej jednostki ratowniczej. Ratownicy poruszaj¹ siê na motocyklach, a od 2007 roku tak e na rowerach. Od lutego 2008 roku grupa zarejestrowana jest jako Fundacja R2. Fundacja R2 dysponuje 2 motocyklami ratowniczymi i 4 rowerami z wyposa eniem medycznym i œrodkami ³¹cznoœci. Korzysta z nich ponad 40 ratowników R2 - wyszkolonych wolontariuszy, m.in. lekarzy, pielêgniarek, ratowników medycznych. ród³o: Urz¹d Wojewódzki Województwa Ma³opolskiego Fot. AB

2 2 Zdrowie w Krakowie Nr 9 WARTO WIEDZIEÆ Eko-rodzicielstwo moda czy sposób na ycie? Ufaj¹ instynktom i yj¹ w zgodzie z natur¹. Nosz¹ dzieci w chustach i nie boj¹ siê, e je przez to rozpieszcz¹. Ograniczaj¹ konsumpcjê, potrafi¹ dokonaæ rozwa nego wyboru, czêsto wbrew popularnym trendom. Bycie eko-rodzicem wbrew pozorom nie jest trudne. Najczêœciej wynika z intuicyjnej potrzeby wewnêtrznej, a ca³a reszta to nawyki, które przy odrobinie dobrej woli i chêci wchodz¹ w krew i staj¹ siê naturalne. Eko-rodzicielstwo rozpoczyna siê z pocz¹tkiem ci¹ y, w wielu przypadkach nawet jeszcze wczeœniej, kiedy kobieta przygotowuje swój organizm do zajœcia w ci¹ ê. Nie chodzi tu jedynie o rzucenie palenia czy niespo ywanie alkoholu, lecz o zwrócenie uwagi na nawyki ywieniowe, wprowadzenie zdrowej, zbilansowanej diety. Okres ci¹ y jest radosnym czasem oczekiwania. Wtedy te zaczyna tworzyæ siê wiêÿ z dzieckiem, dlatego wa ne jest dobre samopoczucie i wypracowanie metod radzenia sobie ze stresem. Warto spêdziæ ten czas aktywnie, np. regularnie spaceruj¹c, p³ywaj¹c czy æwicz¹c, np. jogê, gdy pomaga to zachowaæ sprawnoœæ fizyczn¹ i wewnêtrzn¹ równowagê, jednoczeœnie przygotowuj¹c cia³o do porodu. Idzie to w parze z odpowiednim nastawieniem, pog³êbianiem wiedzy na kursach dla rodziców oczekuj¹cych dziecka i œwiadomoœci¹ z tym zwi¹zan¹. Eko-rodzice stawiaj¹ na poród si³ami natury, nierzadko decyduj¹c siê na rodzenie w domu tudzie fot. Anna Chojowska - Szymañska w wodzie. Poród naturalny w miarê mo liwoœci odbywa siê bez u ycia œrodków farmakologicznych, z wykorzystaniem mo liwoœci jakie daje nam cia³o. Odpowiednia wiedza na ten temat pozwala pe³niej prze yæ to wydarzenie przyjœcia dziecka na œwiat. Bardzo wa ne s¹ pierwsze chwile, pierwszy kontakt. Naturalnie przychodzi karmienie piersi¹, najlepszy sposób na zaspokojenie potrzeb ywieniowych dziecka, budowanie odpornoœci i poczucia bezpieczeñstwa. Jest to jedno z za³o eñ Rodzicielstwa bliskoœci, pojêcia znanego wszystkim eko-rodzicom. Zak³ada ono budowanie silnej wiêzi z dzieckiem opartej na przywi¹zaniu i szacunku. Karmienie piersi¹, noszenie w chuœcie, wspólne spanie z dzieckiem zaspokajaj¹ jego bardzo siln¹ potrzebê bliskoœci. Eko-rodzice wiedz¹, e p³acz dziecka jest jego sposobem komunikacji, a nie manipulacj¹ ws³uchuj¹ siê w potrzeby dziecka i reaguj¹ na nie. S¹ w stanie rozró niæ kilka rodzajów p³aczu niemowlêcia, które inaczej okazuje zmêczenie, inaczej g³ód, inaczej dyskomfort zwi¹zany z brudn¹ pieluszk¹. Na pocz¹tku wymaga to uwa - noœci i obserwacji po³¹czonej z rodzicielsk¹ intuicj¹, jednak szybko zauwa ymy, e znacznie usprawnia to komunikacjê, pog³êbia kontakt z dzieckiem i buduje zaufanie. Ekorodzicielstwo zak³ada równie alternatywne rozwi¹zania w ca³ym szeregu codziennych, prozaicznych spraw, przy podejmowaniu decyzji konsumenckich. Jest to sztuka wyboru spoœród ton reklamowanych produktów dla dzieci, tych, które s¹ odpowiednie i rzeczywiœcie potrzebne. Zamiast kupowaæ wszystko, co proponuj¹ poradniki i gazety, lepiej pos³uchaæ rodzicielskiej intuicji i zdrowego rozs¹dku. Do k¹pieli dziecka chocia by, zamiast drogich kosmetyków mo na u ywaæ zió³ - niedoceniona w tym temacie jest macierzanka, która zmiêkcza wodê, jest antyseptyczna, dzia³a tonizuj¹co na uk³ad nerwowy i znakomicie uspokaja. Z kolei do nat³uszczania idealnie nadaje siê oliwa z oliwek. Zbyteczne jest u ywanie chusteczek nawil aj¹cych, kiedy dziecko mo na po prostu umyæ wod¹ i myd³em marsylskim. Na odparzenia skóry natomiast, zamiast chemicznych specyfików mo emy zastosowaæ m¹kê ziemniaczan¹, która jest równie skuteczna. Odpowiedzialnym ekologicznie wyborem s¹ pieluszki wielorazowe jako alternatywa dla zaœmiecaj¹cych œrodowisko jednorazówek. Naturalne pielucho- wanie jest zdrowsze dla skóry dziecka, gdy nie zawiera w sobie œrodków chemicznych, z którymi dziecko nosz¹ce jednorazówki ma praktycznie ci¹g³y kontakt przez okres oko³o 2 lat. A kwestia wygody? Wspó³czesna pieluszka wielorazowa niewiele ma wspólnego z tetr¹, która automatycznie przychodzi nam na myœl. Wykonana z bardzo ch³onnych materia- ³ów, zapinana na rzepy lub napy jest tak samo ³atwa w obs³udze jak jednorazówka, a dziecko mo e mieæ w niej sucho. Jest to tak e rozwi¹zanie korzystne pod wzglêdem ekonomicznym, gdy komplet pieluch wielorazowych kosztuje znacznie mniej ni wydalibyœmy na ca³y okres pieluchowania dziecka jednorazówkami. Co wiêcej - mo e s³u yæ przy kolejnych dzieciach. Kolejne wa ne zagadnienie to naturalna dieta dziecka. Zalecane jest karmienie piersi¹ na ¹danie i jak najd³u ej, natomiast przy wprowadzaniu sta³ych pokarmów stawiamy na samodzielne przygotowywanie posi³ków zamiast korzystania z gotowych rozwi¹zañ w s³oiczkach czy kaszek b³yskawicznych. Dieta naszego dziecka powinna opieraæ siê na du ej iloœci pe³nowartoœciowych zbó oraz warzyw i owoców, najlepiej sezonowych, lokalnych i ze sprawdzonych Ÿróde³. Nale y unikaæ wzmacniania smaku przyrz¹dzanych posi³ków sol¹ czy cukrem, wstrzymaæ siê od podawania dziecku s³odyczy i zast¹piæ je owocami obfituj¹cymi w naturalnie wystêpuj¹ce cukry. Wystrzegamy siê ywnoœci przetworzonej. Nie zapominajmy, e karmienie piersi¹ i dobrze zbilansowana dieta wspomagaj¹ naturaln¹ odpornoœæ. Równie nieprzegrzewanie, trzymanie ni szej temperatury pokojowej, spacery i ruch na œwie ym powietrzu sprzyjaj¹ hartowaniu organizmu. W przypadku infekcji - unikamy lekkomyœlnego podawania leków na ka d¹ dolegliwoœæ, zw³aszcza antybiotyków. W pierwszej kolejnoœci stawiamy na naturalne sposoby leczenia i œwiadome podejœcie do gor¹czki. W kontrowersyjnym temacie szczepieñ, ekorodzice nierzadko decyduj¹ siê na rezygnacjê lub szczepi¹ wybiórczo i odraczaj¹ szczepienia w czasie, czekaj¹c na wykszta³cenie naturalnych systemów obronnych. Eko-rodzice stawiaj¹ na eko-zabawki. Ale niekoniecznie kupuj¹ je w sklepach z ekologicznymi produktami. Liczy siê kreatywnoœæ najlepiej zrobiæ je razem z dzieckiem. O relacjach w przyjaÿni i jak o nie dbamy Ostatnio popularne w œrodowisku eko-rodziców sta³y siê szafingi czyli spotkania polegaj¹ce na wzajemnej wymianie ubrañ, zabawek oraz wszystkiego, czemu mo na podarowaæ drugie ycie. Jest to doskona³y sposób na pozbycie siê zalegaj¹cych rzeczy i zyskanie w zamian tego, czego akurat potrzebujemy. Nie trzeba dodawaæ, e takimi dzia³aniami dbamy zarówno o œrodowisko naturalne jak i w³asny bud et. Postêpuj¹c w ten sposób dajemy dziecku cenn¹ lekcjê œwiadczymy, e jednorazowoœæ nie jest sposobem na ycie. Nie uczymy go ekologii a pokazujemy czym ona jest. I nawet jeœli dla nas ekologia jest now¹ mod¹, to naszym dzieciom bêdzie towarzyszyæ od urodzenia a to z pewnoœci¹ zaprocentuje w przysz³oœci. Polecam wszystkim, którzy chc¹ wychowaæ zdrowe i szczêœliwe dzieci, z po ytkiem dla naszej Ziemi. Ewa Ratajczyk Eko-mama, koordynatorka IŒR Jeœli chcesz siê dowiedzieæ wiêcej o eko-rodzicielstwie lub poznaæ innych rodziców staraj¹cych siê yæ w zgodzie z natur¹ zapraszamy na spotkania, kursy i warsztaty organizowane w: Instytucie Œwiadomego Rodzicielstwa Akceptujemy karty Multisport, FitProfit i FitFlex! - Nowoczesna Szko³a Rodzenia - Joga dla kobiet w ci¹ y - Baby Joga - Zajêcia umuzykalniaj¹ce - Gimnastyka smyka - Twórcze zabawy z dzieckiem - Pomigaj ze mn¹, Mamo - Taniec z niemowlêtami w chuœcie - Szko³a dla Rodziców ul. Biskupia 18, Kraków tel oraz Ju niebawem warsztaty chustowania oraz naturalnego pieluszkowania Podstaw¹ dla tworzenia pozytywnych przyjaÿni jest uœwiadomienie sobie w³asnych emocji i zachowañ. Jakby powiedzia³a nieod a³owana Agnieszka Osiecka nie mo na przyjaÿniæ siê na lipê Coraz czêœciej w Europie, / wczeœniej odnosi³o siê to g³ównie do Stanów Zjednoczonych/ gabinety psychologów odwiedzaj¹ osoby, które chc¹ zwyczajnie pogadaæ o yciu. S¹ ciekawe opinii na swój temat, oczekuj¹ odpowiedzi na wiele pytañ. W Polsce, (gdzie wci¹ rzadkoœci¹ jest korzystanie z pomocy psychologicznej) wzrasta iloœæ osób z codziennymi problemami, nie koniecznie maj¹cych zaburzenia psychiczne. Szukaj¹ profesjonalistów, nie chc¹ obci¹ aæ rodziny, ani ujawniaæ swoich spraw osobom obcym. Dodatkowo kieruj¹ siê tym, e psychologa obowi¹zuje absolutna dyskrecja wg. obowi¹zuj¹cego Kodeksu etycznego dla tej grupy. Pacjenci, a raczej Klienci, którymi siê zajmujê przychodz¹ do mnie z problemami, zwi¹zanymi: ze skutkami ekonomicznego kryzysu stosunkami w pracy w domu, w rodzinie: dzieæmi, opiek¹ Psycholog kliniczny JaNina Nowakowska osób starszych, konfliktami w ma³ eñstwie, w zwi¹zkach partnerskich z chorobami cz³onków rodziny z w³asnymi przypad³oœciami; ze stresem, z zaburzeniami snu, nadmiern¹ emocjonalnoœci¹, nieœmia³oœci¹, obni onym libido, obni eniem nastroju, brakiem energii z samotnoœci¹ z prze ywaniem a³oby brakiem prawid³owych relacji towarzyskich Dla przyk³adu przedstawiê poni ej, pewien aspekt problemu, nale ¹cego do ostatniego z powy szych punktów; niesatysfakcjonuj¹cych relacji z przyjació³mi. Z mojego doœwiadczenia wynika, e z tego typu problemami w relacjach z bliskimi, zg³aszaj¹ siê osoby /w wiêkszoœci kobiety/ ekstrawertywne: przedsiêbiorcze, ekspansywne, otwarte na œwiat, potrzebuj¹ce wielu kontaktów, spotkañ i rozmów. W swoim œrodowisku rywalizuj¹ w iloœci i jakoœci posiadanych znajomych. Kompletuj¹ swoje towarzystwo nierzadko zabiegaj¹c o ludzi interesuj¹cych, znacz¹cych, g³ównie zamo nych i od zaraz nazywaj¹ ich przyjació³mi. S¹ zadowolone z tego kompletu, chwal¹ siê jego posiadaniem, ale z ró nych powodów, nie doznaj¹ satysfakcji. Przyk³ad: Kiedy - jedna z tych osób nazwijmy j¹ X - pozyska³a do swojego towarzystwa niezwykle interesuj¹c¹ postaæ. Zaczê³a starania o jej wzglêdy: sk³ada³a propozycje spotkañ, organizowa³a czas wolny, ofiarowa³a wszelak¹ pomoc. Postaæ nie odwzajemnia³a siê tym samym, tylko raz przyjê³a zaproszenie. Z dalszych propozycji nie skorzysta³a t³umacz¹c siê brakiem czasu i czymœ innym. Wtedy X zaczê³a siê u alaæ nad sob¹, e postaæ jest niewdziêczna, e j¹ zawiod³a i w ogóle nie zna siê na etykiecie. Przyzna³a te, e dla poprawy w³asnego samopoczucia skompromitowa³a j¹ opowiadaj¹c Towarzystwu o tym ignorancie. Innym razem z oburzeniem oznajmi³a, e postaæ ma do niej pretensje za brak dyskrecji i rozpowszechnianie plotek o niej dosz³o do niezgody, grono X podzieli³o siê - czêœæ osób, nie chc¹c uczestniczyæ w plotkach, zaczê³a unikaæ tej sytuacji. X Ÿle to znios³a - przecie wczeœniej dominowa³a nad nimi, zarz¹dza³a. Incydent z postaci¹ zachwia³ jej pewnoœæ siebie przesta³a widywaæ siê z ludÿmi, zajmowa³a siê domem i nie pozwala³a rodzinie na ten temat rozmawiaæ po jakimœ czasie zamówi³a siê do mnie. Podjê³a pracê nad sob¹. Jak mówi³a; odkry³a ten inny punkt widzenia na swoje zachowania i emocje. Zrozumia³a, uœwiadomi³a sobie, e satysfakcjê mo e mieæ z zarz¹dzania sob¹ - nie przyjació³mi. Pomocna w tym by³a teoria Trójk¹ta dramatycznego S.B. Karpmana, która polega na naprzemiennym wchodzeniu w role: Ofiary, Wybawiciela/Opiekuna i Przeœladowcy. Osoba X znalaz³a siê w³aœnie w tym trójk¹cie. Szczêœliwie zdo³a³a siê z niego uwolniæ. mgr JaNina Nowakowska Specjalista psychologii klinicznej JaNina Nowakowska POMOC PSYCHOLOGICZNA w rodzinie w pracy w chorobie ,

3 Nr 9 Zdrowie w Krakowie 3 WARTO WIEDZIEÆ Schudnij pod okiem specjalisty Pani Madzia (27 lat) przed rozpoczêciem kuracji w Naturhouse przy ul. Wielopole w Krakowie, wa y³a 87 kg. W ci¹gu piêciu miesiêcy schud³a 29 kg. Dziœ czuje siê rewelacyjnie, a jej m¹ jest wrêcz zachwycony tak¹ zmian¹. Z jakich powodów zdecydowa³a siê Pani na rozpoczêcie kuracji odchudzaj¹cej? Cztery lata temu zasz³am w ci¹ ê, urodzi³am dwoje dzieci. W ci¹ y du o przyty³am i ta nadwaga mi zosta³a. Nie mieœci³am siê ju w ubrania, w których chodzi³am przed œlubem. Zaczê³am mieæ problemy z kupieniem nowych, poniewa nie mog³am znaleÿæ niczego fajnego, co by mi siê podoba³o, w moim rozmiarze. Najgorzej by³o z zakupami przed wiêkszym wyjœciem. Gdy na przyk³ad wybieraliœmy siê z mê em na wesele, nie mog³am dostaæ adnej ³adnej sukienki. Czu³am siê naprawdê niekomfortowo z powodu swojego wygl¹du. Jak widzia³am szczup³e osoby na ulicach, to im tylko zazdroœci³am, te chcia- ³am tak szczup³o wygl¹daæ. Oczywiœcie szybciej siê te mêczy³am, a nawet mia³am skoki ciœnienia. W koñcu podczas ubieg³orocznego Sylwestra zrobi³am postanowienie noworoczne, e schudnê. Dlaczego wybra³a Pani akurat Naturhouse przy ul. Wielopole w Krakowie? Siedzia³am w Sylwestra u fryzjera i przegl¹da³am gazety. W pewnym Zdaniem eksperta Karolina muda, dietetyk Naturhouse: Pani Madzia przysz³a do nas na pocz¹tku roku z takim nastawieniem, e zbli aj¹ siê wakacje i trzeba schudn¹æ. Wziê³yœmy siê wiêc ostro do pracy. Po pierwsze trzeba by³o zmieniæ nawyki ywieniowe i wyregulowaæ sposób od ywiania. Pani Madzia lubi³a jeœæ s³odycze, dania t³uste, m¹czne, zatem trzeba by³o doœæ restrykcyjnie zmodyfikowaæ jej dietê, ale te uwzglêdniaæ takie rzeczy, które ona lubi jeœæ. Zawsze pyta³am j¹, na co ma ochotê, czy s¹ jakieœ zachcianki i tak planowa³am dietê, eby spe³niæ jej oczekiwania oraz jednoczeœnie tak dobiera³am suplementy, eby dochodzi³o do spadku wagi. Kuracja postêpowa³a bez wiêkszych problemów. Waga spada³a stopniowo, krok po kroku, bardzo regularnie, w podobnych iloœciach najpierw po 3 kg, potem po 2 kg. Efekty by³o wiêc ju widaæ po pierwszym miesi¹cu. Spad³a nie tylko waga, ale i objêtoœci, uby³o du o centymetrów z obwodu cia³a, co by³o widoczne zw³aszcza po ubraniach. Pani Madzia przychodzi³a w spodniach, które z wizyty na wizytê by³y coraz to luÿniejsze, a w koñcu okaza³y siê du o za du e. Pani Madzia jest ju miesi¹c po zakoñczeniu diety, przesz³a okres stabilizacji i waga pozostaje bez zmian. Nie wróci³a do starych nawyków ywieniowych, w dodatku zaczê³a te æwiczyæ, bardziej dba o skórê i czêœciej j¹ nawil a. Jeœli czasem zdarzy siê jej zjeœæ coœ s³odkiego lub wysokokalorycznego, to wie, e na drugi dzieñ bêdzie musia³a byæ bardziej restrykcyjna w diecie, albo po prostu d³u ej poæwiczyæ. Myœlê, e Pani Madzia bez problemu utrzyma wagê, na której bardzo jej zale a³o i któr¹ uda³o jej siê osi¹gn¹æ. Rehabilitacja na najwy szym poziomie Zak³ad Rehabilitacji w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie jest po generalnym remoncie - powiêkszono i odnowiono jego powierzchniê oraz zaaran owano go z myœl¹ o wysokim komforcie pacjentów. Wyremontowane wnêtrza s¹ pogodne, bardziej przestronne i lepiej wyposa- one. Weso³a kolorystyka pomieszczeñ natomiast z pewnoœci¹ z pewnoœci¹ poprawi samopoczucie pacjentów. Zak³ad Rehabilitacji znajduje siê w budynku przy ul. Miko³aja Kopernika 19. W jego sk³ad wchodz¹ dwa gabinety lekarskie, sale gimnastyczne, gabinety zabiegowe, odnowione wêz³y sanitarne, szatnie oraz pokój wypoczynkowy dla pacjentów. Oczywiœcie wszystkie te pomieszczenia zosta³y w pe³ni przystosowane do potrzeb osób niepe³nosprawnych. Do wiêkszoœci z nich zakupiono te nowy sprzêt. Zak³ad œwiadczyæ bêdzie pacjentom szeroki zakres zabiegów rehabilitacji ruchowej oraz rehabilitacji neurologicznej z niedow³adami po³owicznymi, z zaburzeniami procesów funkcji poznawczych oraz spastycznym niedow³adem rêki. Realizowane bêd¹ równie us³ugi w zakresie rehabilitacji w schorzeniach po zabiegach ortopedycznych, w schorzeniach neurologicznych, reumatologicznych i geriatrycznych. Wykonywane bêd¹ nastêpuj¹ce zabiegi: œwiat³olecznictwo (solux, bionic, laseroterapia punktowa oraz przy wykorzystaniu skanera), magnetoterapia (zmienne pole magnetyczne niskiej czêstotliwoœci), fizykoterapia (pr¹dy galwaniczne, elektrostymulacja, pr¹dy zmienne, mikropr¹dy, ultradÿwiêki), hydroterapia (k¹piele wirowe, masa e podwodne i k¹piele pere³kowe), masa e suche (klasyczne, segmentarne, drena e limfatyczne), pneumatyczne drena e koñczyn górnych i dolnych, kinezyterapia (neurologiczna pacjentów po udarach z niedow³adami przy u yciu metod PNF, Cyriax; æwiczenia w schorzeniach reumatologicznych, ortopedycznych, zwyrodnieniowych, pourazowych, przy u yciu metody MC Kenzie, PNF, terapii manualnej), Kinesio-Taping (terapia powiêziowa). Uroczyste otwarcie nowego Zak³adu Rehabilitacji odby³o siê 27 paÿdziernika 2011 roku (czwartek) o godzinie 13:30 w Krakowie przy ul. Miko³aja Kopernika 19. Fot. Archiwum Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie Pani Madzia przed kuracj¹ momencie znalaz³am reklamê punktu Naturhouse przy ul. Wielopole. By³o napisane, e wizyta jest bezp³atna i e odchudzanie odbywa siê pod okiem dietetyka, wiêc wybra³am siê tam i rozpoczê³am kuracjê. Nie chcia³am odchudzaæ siê na w³asn¹ rêkê, eby nie wyrz¹dziæ szkód w organizmie. Wiedzia³am, e kuracja pod okiem specjalisty bêdzie na pewno bardziej skuteczna, ale przede wszystkim te bezpieczna. Jaki wyznaczy³a Pani sobie cel w chwili, gdy rozpoczê³a Pani odchudzanie? Gdy przysz³am pierwszy raz, pani Karolina spyta³a, ile bym chcia³a wa yæ. Powiedzia³am jej, e 70 kg. Wa y³am wtedy 87 kg. PóŸniej, jak ju osi¹gnê³am te upragnione 70 kg, to chcia³am wa yæ oko³o 60 kg. I tak powoli waga spada³a. Dziœ mam 58.5 kg i czujê siê doskonale i jest to moja zdrowa waga, któr¹ obliczy³a dla mnie na pierwszej wizycie Pani Karolina. Nigdy wczeœniej tyle nie wa y³am, przed œlubem mia³am 64 kg i nawet nie myœla³am, e tyle mogê schudn¹æ. Dziœ na pewno wie Pani, jakie b³êdy ywieniowe pope³nia³a Pani najczêœciej przed rozpoczêciem kuracji. Co to by³o? Na pewno jad³am za du o sma onych dañ, w³aœciwie to codziennie na stole by³o coœ sma onego. Do tego dochodzi³y te s³odycze, za którymi przepada³am i nie potrafi³am bez nich wytrzymaæ Trudno by³o zastosowaæ siê do zaleceñ dietetyka? Pocz¹tkowo by³o trochê ciê ko, zw³aszcza jak upiek³am rodzinie ciasto, którego sama nie mog³am zjeœæ. Nieraz a mnie skrêca³o, eby spróbowaæ, ale siê nie podda³am. Trzeba mieæ siln¹ wolê. Poza tym rodzina jad³a co innego. Osobno gotowa³am dla nich, a osobno dla siebie. Potem bra³am talerz do pokoju i tam jad³am sama, eby nie patrzeæ na ich posi³ek. Ale tak by³o tylko na pocz¹tku kuracji, w pierwszym tygodniu. Po siedmiu dniach poczu³am siê ju du o l ejsza. Wtedy mia³am wiêksz¹ motywacjê, by trzymaæ dietê. Miêdzy kolejnymi wizytami chud³am po 3 kg. Widoczne efekty mobilizowa³y mnie do dalszej pracy. Jak widzia³am, e chudnê, to mnie to motywowa³o, chcia³am osi¹gn¹æ wyznaczony cel. Szkoda by³o mi przerwaæ kuracjê i zaprzepaœciæ to, co ju mi siê uda³o osi¹gn¹æ. A gdy przychodzi³y momenty na podjadanie, to jak sobie Pani z tym radzi³a? Owszem, mia³am nieraz momenty, e chcia³am zjeœæ coœ s³odkiego. Wtedy kupowa³am dietetyczny batonik i to mi zupe³nie wystarcza³o. Czasami pomaga- ³o tak e popijanie wody lub soku pomidorowego. Co zmieni³a Pani w swojej diecie? Zawsze patrzê, jak¹ dany produkt ma zawartoœæ t³uszczu. Mas³o zamieni³am na lekki serek, a olej na oliwê z oliwek. Wybieram raczej wêdliny i miêso drobiowe, kupujê mleko, które ma 1.5 % t³uszczu, szukam te sera ó³tego z nisk¹ zawartoœci¹ t³uszczu. Cukru w ogóle nie u ywam, w Naturhouse przy ul. Wielopole kupujê s³odzik w p³ynie, który naprawdê wystarcza na bardzo d³ugo. Za ka dym razem dostawa³am od Pani Karoliny kartkê z nowym przepisem do wypróbowania, a na Wielkanoc a cztery kartki z przepisami. Naprawdê, te dania s¹ bardzo smaczne. Lubiê filety z kurczaka sma one na oliwie z oliwek, albo duszon¹ z pieczarkami i sosem pomidorowym wo³owinê. Przestawi³am siê te zupe³nie na pieczywo razowe. Tylko takie teraz kupujê i jem po dwie kromki na œniadanie. To mi w zupe³noœci wystarcza. Stosowanie diety wi¹ e siê z pilnowaniem regularnoœci posi³ków. Czy nie mia³a Pani z tym problemu? Nie. Regularnie jem piêæ posi³ków dziennie, o takich godzinach jakie ustali³a mi Pani Karolina. Pracujê na zmiany, dlatego gdy idê do pracy na rano, zabieram ze sob¹ drugie œniadanie, a obiad jem po przyjœciu do domu, natomiast jak mam drug¹ zmianê, to jem obiad przed wyjœciem, a do pracy biorê podwieczorek i kolacjê. Wtedy zazwyczaj jest to sok pomidorowy, czasem tuñczyk z puszki. Mo na wiêc bez problemu rozplanowaæ posi³ki, nawet jak siê pracuje w trybie zmianowym. Jak czêsto odbywa³y siê konsultacje z dietetyczk¹ Naturhouse? Na wizyty przychodzi³am co dwa tygodnie. Pani Karolina tak stara³a siê rozplanowaæ moje wizyty, by nie kolidowa³y z moj¹ prac¹. Jak na Pani nowy wygl¹d zareagowa³a rodzina? Teraz ka dy zachwyca siê moj¹ Pani Madzia z dietetyczk¹, Karolin¹ mud¹ figur¹. Mój nowy wygl¹d podoba siê zw³aszcza mojemu mê owi. Chocia muszê powiedzieæ, e na pocz¹tku, jak schud³am oko³o 20 kg, to rodzina siê zaniepokoi³a i wys³a³a mnie na badania. Za ich namow¹ posz³am wiêc siê przebadaæ, ale wyniki tylko potwierdzi³y, jak w rewelacyjnej jestem formie. Co innego, jakbym nic nie jad³a, jakbym wprowadzi³a jak¹œ g³odówkê. Tymczasem diety Naturhouse maj¹ to do siebie, e je siê naprawdê du o, nie jest siê g³odnym, a organizmowi dostarcza siê wszystkich potrzebnych witamin i sk³adników od ywczych. Trzeba tylko dobraæ odpowiednie produkty, wiedzieæ, co jest zdrowe, a co nie. Co teraz zamierza Pani robiæ? Czy nadal bêdzie Pani stosowa³a zalecenia dietetyczki? Oczywiœcie. Nie chcê przecie zmarnowaæ tego, co osi¹gnê³am. Myœlê, e Pani Karolina doskonale mnie wyszkoli³a i na pewno sobie poradzê z utrzymaniem diety. Teraz zaczê³am jeszcze æwiczyæ. Dzieñ w dzieñ po przyjœciu z pracy do domu æwiczê po pó³ godziny. Wczeœniej naprawdê nie chcia³o mi siê tego robiæ. Zawsze powtarza³am sobie, e jak zacznê æwiczyæ to schudnê, ale nigdy nie mia³am na to ochoty. Æwiczy³am mo e jeden dzieñ, ale na drugi ju rezygnowa³am. Teraz mam motywacjê, chcê utrzymaæ figurê. Co poleci³aby Pani tym osobom, które chc¹ schudn¹æ? eby zg³osili siê do Naturhouse przy ul. Wielopole w Krakowie i tu poradzili siê dietetyka, który na pewno im pomo e w osi¹gniêciu upragnionej wagi. Centrum dietetyczne Naturhouse Kraków, ul. Wielopole 30 tel. (012) Godziny otwarcia: pon-pt 8:00 21:00 sob 8:00 18:00

4 4 Zdrowie w Krakowie Nr 9 CHOROBY UK ADU KR ENIA Zakrzepica y³ g³êbokich Co to jest zakrzepica y³ g³êbokich i dlaczego nie wolno jej bagatelizowaæ - wyjaœnia dr n. med. Marcin Misztal, specjalista chorób naczyñ, angiolog z Krakowskiego Szpitala Specjalistycznego im. Jana Paw³a II. Czym jest zakrzepica y³ g³êbokich (inaczej zakrzepica ylna)? Zakrzepica ylna dotyczy przede wszystkim y³ g³êbokich koñczyn dolnych i naczyñ ylnych miednicy. Przypadki zakrzepicy w koñczynach górnych s¹ natomiast bardzo rzadkie. Choroba polega na powstawaniu zakrzepicy w uk³adzie y³ g³êbokich, który to stan utrudnia prawid³owy przep³yw krwi i grozi zatorowoœci¹ p³ucn¹. Podstawowe objawy choroby to: bolesnoœæ koñczyny przy dotyku, jej obrzêk, dyskomfort przy chodzeniu, wzrost temperatury i zaczerwienienie koñczyny. Niestety problemem zakrzepicy y³ g³êbokich jest to, e w du ym odsetku, nieraz nawet w 50% przypadków, jest ona nierozpoznawalna w momencie, w którym siê pojawia. Dlaczego? Sam obraz kliniczny, manifestacja choroby jest bowiem niejednorodna. Jedni pacjenci manifestuj¹ typowe objawy zakrzepicy ylnej, inni natomiast nie maj¹ dolegliwoœci, a choroba przebiega u nich w sposób skryty i mo na j¹ rozpoznaæ dopiero po jakimœ czasie. Pacjent trafiaj¹c do lekarza z zupe³nie innym problemem, ma wykonywane badanie USG koñczyn dolnych i wtedy okazuje siê, e przeby³ zakrzepicê y³ g³êbokich, nawet o tym nie wiedz¹c. Tak dzieje siê nawet w 20-30% przypadków. Co powoduje chorobê? G³ównymi czynnikami predysponuj¹cymi do zakrzepicy y³ g³êbokich s¹: unieruchomienie przez d³u szy czas (chyba najczêstsza przyczyna choroby) oraz takie czynniki jak operacje, ci¹ a i po³óg, wrodzone zaburzenia krzepliwoœci (tzw. trombofilie - zwiêkszona krzepliwoœæ krwi), choroba nowotworowa, przyjmowanie doustnych leków antykoncepcyjnych, odwodnienie, oty- ³oœæ, ylaki koñczyn dolnych oraz przewlek³e schorzenia internistyczne np. niewydolnoœæ serca czy niewydolnoœæ oddechowa. St¹d te zwykle choruj¹ pacjenci w podesz³ym wieku, chorzy unieruchomieni, osoby leczone wewn¹trzszpitalnie, po operacjach - zw³aszcza ginekologicznych i ortopedycznych. Nale y te wspomnieæ o czynniku genetycznym zwi¹zanym z pewn¹ sk³onnoœci¹ do nadkrzepliwoœci. Wed³ug statystyk w Polsce oko³o 5-6 % populacji ogólnej mo e byæ nosicielem mutacji, która odpowiada za wrodzon¹ sk³onnoœæ do nadkrzepliwoœci. U takich osób, czêsto m³odych, pomimo braku czynnika wywo³uj¹cego, w pewnym momencie mo e siê rozwin¹æ zakrzepica y³ g³êbokich. Co typowe rozwija siê ona w nietypowym miejscu, np. w obrêbie koñczyn górnych oraz ma tendencje do nawrotów. Zakrzepicy y³ g³êbokich nie mo na zatem myliæ z ylakami koñczyn dolnych. Bardzo czêsto pacjenci uto samiaj¹ ylaki koñczyn dolnych z zakrzepic¹ y³ g³êbokich. Tymczasem s¹ to dwie zupe³nie ró ne choroby. Obejmuj¹ y³y koñczyn dolnych, ale ich pod³o e jest zupe³nie inne. Mówi siê natomiast, e ylaki koñczyn dolnych s¹ w pewnym stopniu dodatkowym czynnikiem ryzyka zakrzepicy. Oznacza to, e pacjent, u którego wystêpuj¹ czynniki ryzyka zakrzepicy i który ma dodatkowo ylaki, jest bardziej nara ony na zakrzepicê ni chory bez choroby ylakowej. Dodatkowo nale y zdawaæ sobie sprawê z faktu, e ylaki koñczyn dolnych s¹ mniej groÿne dla ycia pacjenta ni zakrzepica y³ g³êbokich. Czy zakrzepica y³ g³êbokich jest czêst¹ chorob¹? Jej czêstoœæ wystêpowania roœnie wraz z wiekiem pacjentów. U osób w wieku oko³o 40 lat zapadalnoœæ na zakrzepicê y³ g³êbokich wynosi oko³o 0,5 pacjenta na 1000 osób, natomiast w populacji 80-latków jest to zapadalnoœæ na poziomie 3 pacjentów na 1000 osób, czyli szeœæ razy czêœciej i to wy³¹cznie z uwagi na starszy wiek. Czy chorobê tê da siê ca³kowicie wyleczyæ? I tak i nie. Kiedy dochodzi do pojawienia siê zakrzepów w œwietle y³ g³êbokich, to procesem zakrzepowym zajête s¹ te zwykle zastawki ylne. Mimo e podczas badania ultrasonograficznego stwierdzimy, e dosz³o do wycofania siê zmian chorobowych, to jednak najczêœciej pozostaj¹ zaburzenia funkcji zastawek, które przez parê tygodni lub nawet miesiêcy objête by³y procesem zakrzepowym. One ju nigdy nie bêd¹ funkcjonowaæ w sposób prawid³owy. Czasem pacjent przychodzi na badanie USG i podczas badania stwierdzamy niewydolnoœæ yln¹ (niewydolnoœæ zastawek y³ g³êbokich), która mo e byæ w³aœnie pozosta³oœci¹ po zakrzepicy. W czasie badania ultrasonograficznego widzimy przebudowane skrzepliny, które pozostaj¹ pomimo ust¹pienia choroby. Czy pacjent, który przeby³ zakrzepicê y³ g³êbokich musi do koñca ycia za ywaæ leki przeciwzakrzepowe? Nie, pacjent nie musi za ywaæ leków przeciwzakrzepowych do koñca ycia, jeœli mia³ jeden epizod zakrzepicy, zwi¹zany z d³ugotrwa³ym unieruchomieniem, ci¹ ¹, czy operacj¹. Wyj¹tkiem s¹ tylko osoby z grupy zwiêkszonego ryzyka, czyli takie, u których zakrzepica wyst¹pi³a wiêcej ni raz (choroba ta jest bowiem sk³onna do nawrotów) oraz ci, którzy na pod³o u zakrzepicy y³ g³êbokich mieli epizod zatorowoœci p³ucnej. Ta grupa pacjentów powinna leki przeciwzakrzepowe przyjmowaæ do koñca ycia. U pozosta³ych pacjentów nie jest to konieczne. Czy zakrzepica y³ g³êbokich to groÿna choroba? Na pewno nie wolno jej bagatelizowaæ. Chocia mo e sama zakrzepica y³ g³êbokich nie jest niebezpieczna dla ycia, to jednak na jej pod³o u dochodzi do zatorowoœci p³ucnej. S¹ to dwie jednostki chorobowe nieod³¹cznie ze sob¹ powi¹zane. Je eli u chorego wystêpuje œwie a nawrotowa zakrzepica ylna i nie jest ona w porê rozpoznana, to mo e dojœæ do oderwania siê czêœci materia³u zakrzepowego, który nastêpnie wêdruje z biegiem krwi têtnic p³ucnych. Jest to ju stan wymagaj¹cy hospitalizacji pacjenta, poniewa nierozpoznany i nie leczony w niektórych przypadkach mo e prowadziæ nawet do œmierci. Po wyst¹pieniu jakich objawów nale y zg³osiæ siê do lekarza? Jeœli chodzi o wystêpowanie choroby zakrzepowej to mo na podzieliæ pacjentów na dwie grupy. Pierwsza grupa to pacjenci, którzy s¹ hospitalizowani i d³ugotrwale unieruchomieni po powa - nym urazie, czy zabiegach operacyjnych. W takich sytuacjach lekarz prowadz¹cy powinien podj¹æ dzia³ania profilaktyczne, by nie dopuœciæ do rozwiniêcia siê choroby. Druga grupa to pacjenci potencjalnie zdrowi, przebywaj¹cy w domu i normalnie funkcjonuj¹cy. Dotyczy to zw³aszcza m³odych kobiet w ci¹ y, które w 2-3 trymestrze ci¹ y zaczynaj¹ mieæ dolegliwoœci ze strony jednej nogi. To jest ju objaw alarmuj¹cy, który powinien sk³oniæ do pójœcia do lekarza. Bezpieczniej jest niepotrzebnie odwiedziæ lekarza i dowiedzieæ siê, e to fa³szywy alarm, ni póÿniej po paru tygodniach trafiæ do szpitala z objawami zatorowoœci p³ucnej. Poza tym trzeba te pamiêtaæ, e œwie o rozpoznana na podstawie objawów zakrzepica y³ g³êbokich czêsto mo e nie byæ jeszcze widoczna w badaniu USG. Pacjent ju ma objawy, wczeœnie pojawia siê u lekarza i szybko trafia na badanie USG, ale w badaniu jeszcze brak jest cech zakrzepicy. Mimo to chory powinien mieæ ju w³¹czone leki przeciwkrzepliwe, a po np. siedmiu dniach wykonane badanie kontrolne - wówczas zmiany s¹ ju zwykle widoczne. Jeœli pierwsze objawy zakrzepicy zauwa ymy, bêd¹c w domu, to do jakiego lekarza mamy siê udaæ? Jeœli objawy zakrzepicy y³ g³êbokich s¹ typowe i jeœli jest czynnik sprawczy - przyk³adowo mamy do czynienia z pacjentem, który trafia do nas po 12-godzinnej podró y samolotem lub z pacjentk¹, która jest w ci¹ y - to lekarz rodzinny z prawdopodobieñstwem ponad 90% powinien rozpoznaæ chorobê i w³¹czyæ stosowne leczenie. Zwykle chorego nale y te skierowaæ do specjalisty, by ten w badaniu ultrasonograficznym zweryfikowa³, czy jest to zakrzepica y³ g³êbokich, czy nie. Czy w jakiœ sposób mo na przeciwdzia³aæ chorobie? Unieruchomienie jest jednym z najwa niejszych czynników ryzyka. Zdecydowanie nale y wiêc unikaæ d³ugotrwa³ego unieruchomienia, spêdzania wielu godzin w pozycji siedz¹cej, odwodnienia i oty³oœci. Tak naprawdê nic wiêcej pacjent sam nie jest w stanie zrobiæ. Podczas d³ugich lotów samolotem warto natomiast co jakiœ czas wstaæ, przejœæ siê, wykonaæ parê przysiadów i oczywiœcie du o piæ. Rozmawia³a Anna Pi¹tkowska-Borek

5 Nr 9 Zdrowie w Krakowie 5 Kilka s³ów o jeÿdziectwie Poprawia humor, kszta³tuje sylwetkê i podnosi nasz¹ samoocenê Jak jazda konna wp³ywa na nasze samopoczucie? Czy charakter jeÿdÿca i temperament konia maj¹ podczas jazdy znaczenie? Na te i inne pytania odpowiada mgr in. Anna Durma³a, zootechnik, instruktor jazdy konnej i kierownik Stadniny Koni Arabskich Ewex Arabians w Trzyci¹ u. Jak jazda konna wp³ywa na nasze samopoczucie? Czy mo e nam poprawiæ humor? Sam kontakt z koniem wystarczy, nie trzeba nawet na niego wsiadaæ. Wystarczy po prostu podejœæ do niego, pog³askaæ, postaæ chwilê przy nim, przytuliæ siê, wyczyœciæ go. Nasz uk³ad nerwowy siê wtedy momentalnie uspokaja, a uk³ad kr¹ enia lepiej pracuje. Mnie osobiœcie to pomaga. Gdy mam gorszy dzieñ, wystarczy, e przyjdê pog³askaæ zwierzê, a nerwy mijaj¹. A gdy jeszcze wsi¹dê na konia i przy ³adnej pogodzie pojadê w teren, to czujê siê ju rewelacyjnie. JeŸdziectwo, tak jak ka dy sport, kszta³tuje nasz charakter. Co przede wszystkim daje siê zauwa yæ u osób, które ucz¹ siê jeÿdziæ? Podczas nauki jazdy na pewno zwiêksza siê poczucie w³asnej wartoœci. Ci, którzy na pocz¹tku s¹ trochê niepewni, póÿniej, jak ju trochê poznaj¹ konia i po³api¹ siê, o co w jeÿdzie chodzi, to staj¹ siê pewniejsi siebie. Poza tym dla dzieci jest to te nauka odpowiedzialnoœci i obowi¹zkowoœci. JeŸdziectwo to przecie nie tylko sama jazda, ale te i zajmowanie siê koniem. To jest tak samo jak z psem, kotem, czy œwink¹ morsk¹, tylko wiadomo - koniowi trzeba poœwiêciæ wiêcej czasu. Trzeba przyjechaæ, wyczyœciæ go, nakarmiæ, pojeÿdziæ. Wiedz¹c, e posiadamy pod w³asn¹ opiek¹ zwierzê, stajemy siê za niego odpowiedzialni, wiemy, e musimy siê nim zaj¹æ. Przed jazd¹ trzeba pamiêtaæ, e koñ powinien byæ w miarê mo liwoœci wypoczêty. Jeœli zgonimy konia z pastwiska, to powinien on trochê odstaæ w boksie, odpocz¹æ. Nie wolno go przed jazd¹ nakarmiæ pasz¹ treœciw¹. Poza tym najpierw trzeba go wyczyœciæ i osiod³aæ. Jazdê zaczynamy od stêpa, zajmuje to pierwsze 5-10 minut, taka jakby rozgrzewka, minimalny trening, eby miêœnie konia siê rozgrza³y. Potem kolejno k³usem, galopem, na zakoñczenie z kolei koñ te musi przynajmniej 10 minut stêpowaæ. To te zale y od tego, jak intensywnie by³ u ytkowany. Je eli przeszed³ mêcz¹cy teren, to musi d³u ej odpoczywaæ, wiêc zalecane jest minut stêpu. Czy jeÿdziec i koñ dobieraj¹ siê na zasadzie podobieñstwa charakterów? Czy ka dy cz³owiek mo e na ka dym koniu jeÿdziæ? Charakter konia i charakter cz³owieka maj¹ du e znaczenie. Jeœli jeÿdziec nie jest zbyt pewny siebie, nie ma swojego zdania, a koñ z kolei wykazuje, e wie, czego chce, to takie po³¹czenie mo e okazaæ siê trudne, zw³aszcza dla cz³owieka, poniewa koñ nie bêdzie wykazywa³ chêci wspó³pracy. Do konia trzeba bowiem podchodziæ stanowczo, z pewnoœci¹ siebie, zwierzê nie mo e wyczuæ, e siê boimy, a konie pod tym wzglêdem s¹ bardzo wyczulone - potrafi¹ wyczuæ ka de napiêcie miêœni i jeœli cz³owiek by³by choæ trochê zdenerwowany, to momentalnie koñ zdobêdzie nad nim przewagê. Trzeba byæ zdecydowanym, inaczej koñ potrafi nasze wahanie wykorzystaæ. Jeœli ktoœ siê go boi, to lepiej, gdy zwierzêciem zajmie siê inny cz³owiek. A czy to, jaki mamy charakter, przek³ada siê na to, jak jeÿdzimy? Z moich obserwacji wynika, e osoby z regu³y spokojne, zwykle spokojnie je d ¹, przynajmniej na pocz¹tku, gdy trwa budowanie wiêzi miêdzy nimi a zwierzêciem. Wolniej i spokojniej je - d ¹ zatem na pewno osoby pocz¹tkuj¹ce i œrednio zaawansowane. Jeœli natomiast chodzi o osoby nerwowe, to one te nie bêd¹ jeÿdziæ od razu bardzo szybko, niespokojnie. Ka dy ma przecie na wzglêdzie bezpieczeñstwo. Wspomnia³aœ o budowaniu wiêzi ze zwierzêciem. Jak d³ugo to trwa? Miêdzy koniem a jeÿdÿcem musi siê wytworzyæ, taka niæ porozumienia. Wtedy obie strony wiedz¹, na co mog¹ sobie pozwoliæ. Tê wiêÿ budujê siê przez d³ugi czas, co te zale y od tego, jak czêsto przebywa siê z koniem i co siê z nim robi. To znaczy, e lepiej jeÿdziæ tylko na jednym koniu? Jeœli ktoœ posiada w³asne zwierzê, to wiadomo, e bêdzie jeÿdzi³ tylko na nim. Kiedy natomiast ktoœ przychodzi siê dopiero uczyæ, a nie ma swojego konia, lepiej jak najpierw pojeÿdzi na jednym, a potem spróbuje te na innych. Ka dy koñ inaczej siê zachowuje, inaczej chodzi pod siod³em, warto wiêc poznaæ zachowania ró nych osobników. Ka dy mo e nauczyæ siê jeÿdziæ konno? Teoretycznie tak, ale jeœli na przyk³ad zdarzy siê, e ktoœ wsi¹dzie na konia i stwierdzi, e zaw³adn¹³ nim strach nie do opanowania, to taka osoba nie nadaje siê do jazdy. Trzeba ten strach przemóc, inaczej mo e byæ trudno. Czy dzieci powinny uczyæ siê jazdy konnej na mniejszych osobnikach? Przewa nie dzieci próbuj¹ pocz¹tkowo jeÿdziæ na mniejszych konikach, na kucykach, a póÿniej stopniowo, jak ju nabêd¹ jakieœ umiejêtnoœci jeÿdzieckie, to siê przenosz¹ na coraz wiêksze zwierzê. Chocia to nie jest regu³a. Ja osobiœcie od samego pocz¹tku jeÿdzi³am na du ym koniu, wiêc jest to te sprawa doœæ indywidualna. Mówi³aœ, e koñ od razu wyczuwa stan emocjonalny jeÿdÿca. Czy tak samo jest, jeœli chodzi o wiek? Czy bêdzie te inaczej postêpowa³, gdy na grzbiecie bêdzie siedzia³o dziecko? Tak. Zwykle konie nie wykazuj¹ agresji wobec dzieci, chyba e s¹ to konie narowiste, które nabra³y z³ych doœwiadczeñ w yciu, ale takie przypadki s¹ doœæ rzadko. Normalnie, jeœli koñ od ma³ego by³ dobrze wychowywany, to nic z³ego dziecku nie zrobi. Bêdzie te spokojniejszy, gdy maluch usi¹dzie mu na grzbiecie. A jak jest w przypadku terapii dzieci niepe³nosprawnych - czy ka dy koñ nadaje siê do hipoterapii? Do hipoterapii wybierane s¹ odpowiednie osobniki, bardzo spokojne. Preferowana jest rasa huculska, z tego wzglêdu, e te konie s¹ niedu e, krêpe, co u³atwia dziecku utrzymanie siê na nich. Poza tym taki koñ musi byæ w odpowiednim wieku, nie mo e byæ zbyt m³ody. Przewa nie s¹ to konie w wieku od 8 lat wzwy. Czy rzeczywiœcie postêpy w rehabilitacji dziecka poddawanego hipoterapii, s¹ widoczne? Oczywiœcie, ale rehabilitacja musi trwaæ d³u szy okres czasu i byæ prowadzona regularnie. Wtedy widaæ, e dzieci staj¹ siê spokojniejsze, st¹d te na przyk³ad hipoterapia bardzo dobra jest dla dzieci z autyzmem, poniewa konie je uspokajaj¹. Dziecko czuje ciep³o zwierzêcia, rozluÿnia siê i staje siê spokojniejsze. Czy jazda konna wp³ywa te na sylwetkê jeÿdÿca? Tak, podczas jazdy na koniu musi byæ przecie zachowana odpowiednia postawa. Po pierwsze trzeba siedzieæ prosto, œci¹gn¹æ ³opatki i wci¹gn¹æ brzuch. A po drugie nale y mocno trzymaæ siê nogami. W³aœciwie to w trakcie jazdy konnej, zw³aszcza miêœnie ud, brzucha i pleców musz¹ byæ ca³y czas napiête. Trzeba kontrolowaæ sytuacjê i byæ zawsze przygotowanym w razie jakiegoœ szybkiego, niespodziewanego ruchu konia. Podczas jazdy konnej nie mo na byæ ca³kowicie rozluÿnionym, inaczej nieprzewidziany ruch konia mo e groziæ upadkiem. Trzeba te pocz¹tkowo uprawiaæ jakiœ inny sport, eby mieæ silne miêœnie i utrzymaæ siê na grzbiecie podczas jazdy? Nie, nie trzeba. Jedynie w takich sytuacjach, gdy ktoœ ma naprawdê s³abe, wiotkie miêœnie nóg, nigdy nic nie æwiczy³, zaleca siê, by je wzmocni³, na przyk³ad poprzez jazdê na nartach, ³y wach, czy p³ywanie. PóŸniej ju, w czasie jazdy konnej te miêœnie same siê wzmacniaj¹. Jak d³ugo trwaj¹ pierwsze lekcje jazdy? Zaczynamy od oko³o pó³ godziny, oczywiœcie na lon y. PóŸniej ten czas systematycznie zwiêkszamy. Wskazane s¹ wiêc krótsze jazdy, eby po pierwsze poznaæ zwierzê i w³asn¹ reakcjê na konia, a po drugie - eby miêœnie przyzwyczai³y siê do wysi³ku. Tak czy inaczej na pocz¹tku przy troszkê d³u szej jeÿdzie bêdziemy mieæ zakwasy, zw³aszcza w pachwinach i wewnêtrznych czêœciach ud. Jeœli ktoœ decyduje siê na kupno konia, to czym powinien siê kierowaæ? Jak¹ rasê wybraæ? W du ej mierze to zale y od tego, w jakim celu koñ ma mu s³u yæ. Jeœli na przyk³ad ktoœ chce kupiæ konia do szybkiej jazdy, to najlepszy bêdzie koñ pe³nej krwi angielskiej. S¹ to bowiem bardzo szybkie konie wyœcigowe, które doskonale sprawdzaj¹ siê na krótkich dystansach. Jeœli natomiast ktoœ chce kupiæ konia wytrzyma³ego, to idealny bêdzie koñ czystej krwi arabskiej - konie tej rasy przeznacza siê do d³u szych tras rajdowych, potrafi¹ pokonaæ bardzo du ¹ odleg³oœæ, nie wykazuj¹c oznak nadmiernego zmêczenia. Z kolei je eli ktoœ potrzebuje konia poci¹gowego, to tu najlepiej sprawdz¹ siê konie œl¹skie. Bardzo popularne s¹ rasy koni ma³opolskich czy te wielkopolskich, s¹ to konie u ytkowane wszechstronnie, przeznaczone zarówno do jazdy pod siod³em, skoków przez przeszkody, jak i do zaprzêgu. Czy inaczej jeÿdzi siê te na poszczególnych rasach koni? Szczerze mówi¹c, na ka dym koniu jeÿdzi siê inaczej, mam tu na myœli nawet poszczególne osobniki tej samej rasy. Inaczej bêdzie siê jeÿdzi³o na koniu mniejszym np. na koniu huculskim, a inaczej na arabie czy koniu ma³opolskim. Ka dy ma swój specyficzny chód i temperament. Tak czy inaczej zachêcam do rozpoczêcia niesamowitej przygody obcowania z koniem i jazdy na nim, a ka dy na pewno znajdzie swojego ulubieñca pod siod³o. Kiedy koñ powinien zacz¹æ naukê? W jakim wieku? Jest to zale ne od rasy, poniewa s¹ konie wczeœnie i póÿno dojrzewaj¹ce. Na przyk³ad rasa angielska to konie wczeœnie dojrzewaj¹ce, wiêc na treningi pod siod³em mo na je braæ ju w wieku dwóch lat. Rasa arabska natomiast to rasa póÿno dojrzewaj¹ca (dojrzewaj¹ w wieku piêciu lat), zatem dopiero oko³o trzyletnie osobniki nadaj¹ siê, by z nimi trenowaæ. Z kolei ma³o intensywn¹, pocz¹tkow¹ naukê, jak praca na lon y (prowadzenie konia na linie), mo na a nawet trzeba zacz¹æ wczeœniej. Ile trwa taki trening? Czy konie szybko siê ucz¹? To jak szybko siê uczy, zale y od osobnika. Na pewno trzeba na to poœwiêciæ kilka miesiêcy, ale s¹ te osobniki, które ucz¹ siê d³u ej, nawet ca³e ycie. Od czego powinniœmy zacz¹æ, rozpoczynaj¹c szkolenie konia? eby koñ mia³ w przysz³oœci dobry stosunek do cz³owieka, zaraz po urodzeniu trzeba z³apaæ kontakt ze Ÿrebakiem. Powinno siê go wyg³askaæ, wydotykaæ po ca³ym ciele, jest to tzw. odczulanie i s³u y temu, by koñ nie ba³ siê póÿniej kontaktu z ludÿmi. Ja tak zawsze robiê z nowo narodzonymi Ÿrebiêtami. Warto te staraæ siê jak najwczeœniej zak³adaæ Ÿrebakowi kantarek (obro a uzdowa) przynajmniej na chwilê w ci¹gu dnia. PóŸniej przychodzi czas na spacer z nim po stajni - oczywiœcie wszystko pod okiem matki, która ca³y czas musi mieæ z dzieckiem kontakt wzrokowy. To wszystko bêdzie póÿniej procentowa³o w kontaktach z koniem. Na koniec zapytam jeszcze o odpoczynek. Czy konie œpi¹ tak samo jak ludzie? Konie nie œpi¹ tak jak ludzie. Cz³owiek k³adzie siê i zasypia. Koñ natomiast przechodzi w stan czuwania na stoj¹co, dziêki odpowiednim uk³adom pozwalaj¹cym na taki odpoczynek (zaznaczam, e zwierzê siê przy tym nie mêczy), b¹dÿ te na le ¹co, k³adzie siê i drzemie, gdy jest zmêczony i nie czuje adnego zagro enia. Rozmawia³a Anna Pi¹tkowska-Borek Stadnina Koni Ewex Arabians Trzyci¹ Trzyci¹ tel./fax. (12) tel. kom , ,

6 6 Zdrowie w Krakowie Nr 9 Zaœpiewaj¹ dla Rodzin» dokoñczenie ze str. 1 W ramach Kampanii Wspieramy Rodziny! prowadzone bêd¹ liczne dzia³ania, takie jak: refundowanie szczepieñ przeciw meningokokom i pneumokokom dla dzieci i m³odzie y z rodzin o niskim statusie materialnym edukowanie grup spo³ecznych i zawodowych o zagro eniach zwi¹zanych z chorobami infekcyjnymi oraz mo liwoœciach ich zapobiegania podejmowanie wszelkich inicjatyw umo liwiaj¹cych szerzenie profilaktyki neuroinfekcji wspomaganie rozwoju nowoczesnej diagnostyki i leczenia pomaganie dzieciom i m³odzie y dotkniêtej chorobami infekcyjnymi uk³adu nerwowego wspieranie rehabilitacji dzieci i m³odzie y z powik³aniami po schorzeniach neurologicznych wspomaganie dzia³alnoœci placówek zawodowo zajmuj¹cych siê profilaktyk¹ i leczeniem chorób infekcyjnych. Kampaniê Wspieramy Rodziny! rozpocznie koncert Beaty Rybotyckiej i Jacka Wójcickiego, który odbêdzie siê 8 listopada 2011 roku w Filharmonii Krakowskiej. Serdecznie zapraszamy! Cegie³ki wstêpu w cenie 35 z³ do nabycia w kasie Filharmonii Krakowskiej, w Punktach Info Kraków (ul. Œw. Jana 2 i Pawilon Wyspiañskiego) oraz w Biurze Fundacji Aby yæ (DH Jubilat, al. Krasiñskiego 1, pok. 638). Info i rezerwacje pod numerem telefonu Anna Pi¹tkowska-Borek fot. Jacek Wrzesiñski Ruszy³a kampania Nie pal przy dziecku! Badania wykaza³y, e skala nara- enia dzieci na dym tytoniowy jest w Polsce ogromna. Ka dego roku rodzi siê ponad 100 tys. dzieci, które podczas pierwszych 9 miesiêcy ycia w ³onie matki s¹ nara one na dzia³anie setek niszcz¹cych zdrowie zwi¹zków chemicznych zawartych w dymie tytoniowym. A 60% dzieci jest zmuszonych przez oboje, lub jedno z rodziców do biernego palenia. Ponad 20% palaczy przyznaje siê do palenia w obecnoœci kobiet w ci¹ y. W zwi¹zku z tymi niepokoj¹cymi danymi krakowskie Stowarzyszenie MANKO rozpoczê³o kampaniê spo³eczn¹ Nie pal przy dziecku. Nasza kampania skierowana jest przede wszystkim do rodziców i opiekunów pal¹cych papierosy, ale tak e osób niepal¹cych, które zezwalaj¹ na nara anie dziecka na dym tytoniowy w œrodowisku rodzinnym i towarzyskim. zaznacza koordynator kampanii Sabina Bryœ. Jak podkreœla lek. ukasz Balwicki, specjalista zdrowia publicznego z Zak³adu Zdrowia Publicznego i Medycyny Spo³ecznej Gdañskiego Uniwersytetu Medycznego Problem palenia wœród ciê arnych jest ogromny. Badania Polskiego Projektu 400 Miast ujawni³y, e 35% kobiet pali rozpoczynaj¹c ci¹ ê. Czêœæ z nich rzuca na³óg, jednak a 20% kontynuuje palenie ca³¹ ci¹ ê. W ten sposób nara aj¹c siebie oraz dziecko na powa ne konsekwencje zdrowotne takie jak: poronienie, komplikacje oko³oporodowe, nisk¹ masê urodzeniow¹ dziecka, zespó³ nag³ej œmierci noworodka, wady wrodzone i wiele innych. Dzieci pal¹cych matek maj¹ wiêksze szanse zapadaæ na infekcje ucha œrodkowego, byæ oty³ymi, cierpieæ na zaburzenia zachowania oraz powik³ania alergii i astmy. S¹ tak e 3 razy bardziej nara one na to, e same w przysz³oœci bêd¹ palaczami. Dla wiêkszoœci dzieci bierne palenie nie jest dobrowolnym wyborem. Uczynienie przestrzeni wolnej od dymu tytoniowego redukuje istotny czynnik rozwoju chorób, co w efekcie buduje potencja³ zdrowotny dziecka. Ochrona dziecka przed biernym paleniem tytoniu jest podstawowym zadaniem w obszarze profilaktyki, za który w pe³ni odpowiadaj¹ rodzice i opiekunowie. W ramach kampanii spo³ecznej Nie Pal Przy Dziecku uruchomiono portal na którym mo na znaleÿæ rzetelne informacje na temat szkodliwoœci dymu tytoniowego, a tak e porady ekspertów. Organizatorzy przewidzieli cykl spotkañ w szko- ³ach rodzenia na terenie ca³ej Ma³opolski. Ju 5 listopada 2011 r. w Galerii Kazimierz na ul. Podgórskiej 34 w Krakowie, w godz odbêdzie siê event Dzieñ Zdrowia Dziecka. W programie m.in. porady po³o nych, psychologa, prawnika, bezp³atne badania Sk¹d siê bior¹ powik³ania u wczeœniaków? (USG, za pomoc¹ spirometru) i konsultacje medyczne, które zapewni¹ specjaliœci ze Szpitala Po³o niczo-ginekologicznego UJASTEK. Dla najm³odszych i ich rodziców przewidziano liczne atrakcje: gry i zabawy rozwojowe, pokaz baniek mydlanych oraz pokaz mody dzieciêcej i ci¹ owej. Pe³ny program dostêpny na: Dzieci urodzone przed koñcem 37. tygodnia ci¹ y nazywane s¹ wczeœniakami. W Polsce problem wczeœniactwa dotyczy oko³o 10% porodów, rokrocznie przychodzi na œwiat blisko 40 tysiêcy wczeœniaków. Szczególnie troskliw¹ opiek¹ musz¹ byæ otoczone dzieci najmniejsze, urodzone przed 28. tygodniem ci¹ y, czêsto z mas¹ cia³a poni ej 1000 gramów. Niedojrza³oœæ najmniejszych wczeœniaków przejawia siê g³ównie ciê kimi powik³aniami wystêpuj¹cymi w pierwszych tygodniach ycia niewydolnoœci¹ oddechow¹, niewydolnoœci¹ serca, krwawieniami œródczaszkowymi i zaka eniami. Powik³ania te nios¹ ze sob¹ olbrzymie ryzyko dla zdrowia i ycia wczeœniaków i wci¹ pozostaj¹ g³ówn¹ przyczyn¹ umieralnoœci niemowl¹t. W województwie ma³opolskim umieralnoœæ oko³oporodowa oraz umieralnoœæ niemowl¹t s¹ jedne z najni szych w kraju, choæ wci¹ jeszcze odstaj¹ od wyników uzyskiwanych w innych krajach europejskich. Obok poprawy wskaÿników umieralnoœci, wyzwaniem dla polskiej perinatologii jest ograniczenie w grupie najmniejszych noworodków póÿnych powik³añ wczeœniactwa, takich jak mózgowe pora enie dzieciêce, niepe³nosprawnoœæ intelektualna, œlepota czy g³uchota. Opiekê medyczn¹ nad wczeœniakami sprawuj¹ lekarze neonatolodzy i pediatrzy. Od czasu wyodrêbnienia siê neonatologii jako specjalizacji lekarskiej ukierunkowanej na leczenie noworodków, prze ywalnoœæ w grupie wczeœniaków istotnie wzros³a. Poprawa rokowania by³a mo liwa g³ównie dziêki zastosowaniu u wczeœniaków surfaktantu substancji której brakuje w p³ucach noworodków urodzonych przedwczeœnie, a której obecnoœæ warunkuje prawid³ow¹ czynnoœæ p³uc oraz stosowaniu leczenia hormonalnego u kobiet zagro- onych porodem przedwczesnym. Obecnie opieka neonatologiczna koncentruje siê na najmniejszych dzieciach, wa ¹cych oko³o 500 g, urodzonych w 24. a nawet 23. tygodniu ci¹ y. W tej grupie dzieci zarówno œmiertelnoœæ w pierwszych dniach ycia, jak i czêstoœæ póÿnych powik³añ wci¹ s¹ wysokie. Do niedawna jednak ta grupa dzieci pozbawiona by³a szans na prze ycie. Celem wspó³czesnej neonatologii jest jednak nie tylko poprawa prze ywalnoœci wœród tych najmniejszych, najbardziej niedojrza³ych wczeœniaków ale równie ograniczenie ciê kich, trwa³ych powik³añ. Kluczem do tego jest zrozumienie procesów patologicznych prowadz¹cych do póÿnych powik³añ wczeœniactwa. Na ca³ym œwiecie trwaj¹ intensywne badania naukowe próbuj¹ce wyjaœniæ mechanizmy odpowiedzialne za wystêpowanie powik³añ wczeœniactwa. Podczas koncertu przeprowadzona zostanie aukcja, z której dochód równie zostanie przeznaczony na cele statutowe Fundacji Aby yæ. Jedn¹ z rzeczy wystawionych do licytacji bêdzie obraz namalowany 19 paÿdziernika 2011 roku przez dzieci szeœcio- i siedmioletnie ze Szko³y Podstawowej nr 113 im. Leopolda Wêgrzynowicza w Krakowie, przy pomocy krakowskiego artysty Ryszarda Paprockiego (pseudonim Ryho ). Etapy tworzenia obrazu przez Ryszarda Paprockiego i m³odych artystów uwieczni³ na zdjêciach fotograf Jacek Wrzesiñski. Bêdzie on tak e rejestrowa³ poszczególne dzia³ania w ramach Kampanii Wspieramy Rodziny! Najdok³adniejszy wgl¹d w powy sze procesy mo na uzyskaæ poprzez badania z u yciem najnowszych osi¹gniêæ genetyki. Istot¹ tych badañ, wykonywanych m.in. równie w Katedrze Pediatrii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagielloñskiego w Krakowie, jest okreœlenie które z 30 tysiêcy ludzkich genów ulega aktywacji (ekspresji) u wczeœniaków z póÿnymi, istotnymi dla ich rozwoju powik³aniami do których nale ¹ leukomalacja oko³okomorowa, retinopatia wczeœniacza i dysplazja oskrzelowo-p³ucna. W badaniach tych wykorzystywane s¹ tzw. mikromacierze (ang. microarray), pozwalaj¹ce na jednoczasowe badanie niemal wszystkich genów. Badanie realizowane jest we wspó³pracy z naukowcami norweskimi w ramach projektu badawczego finansowanego ze œrodków europejskich. Poznanie mechanizmów genetycznych prowadz¹cych do najpowa - niejszych póÿnych powik³añ wczeœniactwa - leukomalacji oko³okomorowej, retinopatii wczeœniaczej i dysplazji oskrzelowo-p³ucnej, niesie nadziejê wyjaœnienie ich przyczyn oraz wska e mo liwe kierunki ich leczenia. lek. med. Mateusz Jag³a

7 Nr 9 Zdrowie w Krakowie 7

8 8 Zdrowie w Krakowie Nr 9 GDÓW ul. M³yñska 1 tel czynne: pn. - pt sobota NASZE ZDROWE MA E CENY KRAKÓW ul. Wys³ouchów 30a tel czynne: pn. - pt sobota MYŒLENICE ul. Niepodleg³oœci 8 tel czynne: pn. - pt sobota KARTA STA EGO PACJENTA! Oddzia³ Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej po remoncie Osiem wygodnych jedno- i dwuosobowych sal z indywidualnymi ³azienkami, zaplecze sanitarne do leczenia najciê ej chorych, spe³niaj¹ce najwy sze standardy Unii Europejskiej, wysoki poziom higieny i bezpieczeñstwa - to tylko niektóre zalety otwartego po generalnym remoncie Oddzia³u Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, w I Klinice Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej, przy ul. Kopernika 40. Inicjatywa modernizacji jednego z oddzia³ów Klinki pojawi³a siê kilka lat temu. Najpierw wprowadzono doœæ rewolucyjne zmiany w funkcjonowaniu ambulatorium i oddzia³ów, które znacz¹co skróci³y czas oczekiwania pacjentów na zabiegi operacyjne. Mo na je by³o przeprowadziæ bez kosztów ze strony Szpitala Uniwersyteckiego. Remont oddzia³u wymaga³ jednak pozyskania œrodków. W sukurs inicjatywie przysz³o Krakowskie Stowarzyszenie im. Ludwika Rydygiera, które podjê³o siê roli spo³ecznego komitetu wspierania modernizacji budynku, dziêki czemu pozyskano œrodki i przeprowadzono inwestycjê. W znacznej mierze œrodki te pochodzi³y od osób i firm prywatnych, którym poprawa jakoœci ochrony zdrowia w Krakowie i Ma³opolsce le y na sercu. Uroczyste otwarcie oddzia³u odby³o siê w czwartek, 13 paÿdziernika 2011 roku. Kolejnym etapem modernizacji Kliniki jest przebudowa i unowoczeœnienie bloku operacyjnego. Nowy blok operacyjny poszerzy³by mo liwoœci wysokospecjalistycznego leczenia chirurgicznego i skojarzonego, którym na przeszkodzie stoj¹ obecne ograniczone mo liwoœci techniczne. *** Pierwsza w Polsce katedra chirurgii zosta³a utworzona w Krakowie w roku 1779 w czasie reformy Akademii Krakowskiej przez Hugo Ko³³¹taja. Chirurgia, która do tej pory by³a domen¹ cyrulików i balwierzy sta³a siê dziedzin¹ nauki. Ta symbioza rzemios³a chirurgicznego i nauki uniwersyteckiej leg³a u podstaw krakowskiej szko³y chirurgicznej, której krêgos³upem by³a katedra chirurgii. Okres ten jest tak e istotny w aspekcie dziejów pañstwa polskiego od czasów panowania ostatniego króla polskiego Stanis³awa Augusta Poniatowskiego i zrywu narodowego w obronie niepodleg³oœci, jakim by³o powstanie koœciuszkowskie poprzez okres rozbiorów oraz równie burzliwe lata do koñca XX wieku. Tutaj te zrodzi³a siê idea zjednoczenia chirurgów polskich w czasach rozbiorów, gdy szanse odzyskania niepodleg- ³oœci by³y prawie adne. Pierwszym profesorem nowoutworzonej katedry chirurgii zosta³ pijar Rafa³ Józef Czerwiakowski ( ), którego nazywamy ojcem chirurgii polskiej. Funkcjê tê pe³ni³ do roku W ci¹gu 24 lat swojej dzia³alnoœci na tym stanowisku stworzy³ podstawy chirurgii klinicznej, a jego dzia³alnoœæ w tej dziedzinie jest tematem wielu legendarnych opowieœci. Nastêpnie kierownikami katedry byli: Ludwik Bierkowski, Jan Mikulicz-Radecki, Ludwik Rydygier (budowniczy gmachu, w którym mieœci siê dzisiejsza klinika), Alfred Obaliñski, Bronis³aw Kader, Maksymilian Rutkowski, Jan Glatzel, Tadeusz Popiela, Jan Kulig. Dzisiaj I Katedra Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej, UJCM jest wysokospecjalistycznym oœrodkiem medycznym prowadz¹cym dzia³alnoœæ naukowo-badawcz¹, dydaktyczn¹ i lecznicz¹. Obecnie struktura Katedry obejmuje 3 oddzia³y przedoperacyjne, w tym nowo oddany oddzia³ chirurgii onkologicznej, oddzia³ pooperacyjny, intensywnej terapii, œródoperacyjnej radioterapii i chemioterapii, TOP-NARTY Mecenasem Sportu Kapitu³a tegorocznej Gali Wyró nieñ, o której pisaliœmy w numerze czerwcowym br. Zdrowia w Krakowie, doceni³a dobroczynn¹ dzia³alnoœæ czeskiej Firmy TOP-NARTY. Dzia³a ona na terenie Czeskiej Republiki w Harrachovie, ale tak e sta³a siê znanym i lubianym przez polskich narciarzy partnerem i dostawc¹ doskona³ej jakoœci sprzêtu narciarskiego. W swojej ofercie ma bogaty wybór czo³owych marek. Mi³oœnikom sportów zimowych proponuje ciekawe zestawy sprzêtu, umo liwiaj¹c im skorzystanie z preferencyjnych pakietów cenowych. G³ówn¹ zalet¹ tej Firmy jest to, e fachowo i rzetelnie doradzaj¹ ka demu, jaki sprzêt bêdzie dla niego najlepszy. Ka dy klient ma u nich rangê Goœcia, o którego nale ycie dbaj¹, by zapewniæ mu wysoki komfort, zarówno podczas zakupu sprzêtu, jak i póÿniej na stoku. Sta³a siê ona tak e uznan¹ szko³¹ narciarsk¹, przy której istnieje wypo yczalnia sprzêtu CLASSIC SKI SCHOOL. Istniej¹cy od 2000 r. ich sklep internetowy posiada tak e polsk¹ wersjê. Coraz wiêcej osób z Polski zaczê³o zwracaæ siê do Firmy TOP-NARTY o porady i o mo liwoœæ zakupu dobrego sprzêtu, w³aœnie u Nich. Te coraz czêstsze kontakty z Polski zdeterminowa³y zarz¹d Firmy, aby u³atwiæ polskim mi³oœnikom chirurgii jednego-dnia oraz blok operacyjny sk³adaj¹cy siê z 5 sal operacyjnych. Jedna z nich wyposa ona jest w jedyny w Polsce sprzêt umo liwiaj¹cy stosowanie œródoperacyjnej radioterapii. W Katedrze dzia³aj¹ wysokospecjalistyczne pracownie endoskopii, ultrasonografii i Poradnia Wczesnej Diagnostyki i Leczenia Schorzeñ Sutka, pracownia genoterapii, psychologii, informatyki i multimedialna oraz biuro przeszczepów. Zakres prowadzonej dzia³alnoœci naukowo-badawczej obejmuje zagadnienia zwi¹zane z chirurgi¹ ogóln¹ i onkologiczn¹, a szczególnie ze schorzeniami przewodu pokarmowego, problematyk¹ bia³ego szaleñstwa zakup, naukê i profesjonaln¹ poradê w zakresie sprzêtowym, fachowy serwis i szybki monta wi¹zañ. Dziêki wieloletniemu doœwiadczeniu pomagaj¹ w doborze sprzêtu w zale noœci od indywidualnych potrzeb, umiejêtnoœci i gustu ka dego klienta. Tez¹ pracowników jest to, e nikt nie lubi kupowaæ przys³owiowego kota w worku. Dlatego przygotowali dla swoich klientów ofertê wypo yczenia nart, które zamierzaj¹ kupiæ. Podczas testowania klienci s¹ pod fachow¹ opiek¹ doradców, którzy pomagaj¹ w wyborze sprzêtu najlepiej dopasowanego do charakterystyki i stylu jazdy danej osoby. Us³uga ta jest mo liwa na miejscu w Test Centrum, które znajduje siê kilka kroków od kolejki linowej w Harrachovie na Rýžovišti. Firma TOP-NARTY ju od kilku lat w³¹czy³a siê w trend pomagania osobom niepe³nosprawnym. Aktywnie wspiera ona narciarzy, którzy zmagaj¹ siê ze swoim inwalidztwem. Firma TOP- NARTY wspiera niepe³nosprawnych sportowców, otaczaj¹c ich profesjonaln¹ i merytoryczn¹ opiek¹. Niepe³nosprawni mi³oœnicy desek mog¹ tak e liczyæ na upust przy zakupie sprzêtu zimowego. Dlatego w³aœnie, Kapitu³a tegorocznej edycji Gali Wyró nieñ postanowi³a uhonorowaæ tytu³em Mecenasa Sportu tê Firmê, co jest udokumentowane certyfikatem i statuetk¹. Sta³a siê ona Cz³onkiem Klubu Filantropów Zdrowia Fundacji VITAL. Dodajmy jeszcze, e Firma TOP-NARTY jest sponsorem wyró nienia dla Justyny Kowalczyk, w której imieniu odebrali Jej Rodzice podczas uroczystoœci. Film z uroczystoœci mo na zobaczyæ pod adresami: i w którym mo na pos³uchaæ wywiadu z szefem Firmy TOP-NARTY. nowotworów w aspekcie klinicznym oraz nauk podstawowych, a tak e ca³ym zakresem schorzeñ sutka oraz transplantologii. Pozosta³e kierunki badañ dotycz¹ wczesnej diagnostyki raka sutka, zabiegów odtwórczych w nowotworach piersi, zastosowania biopsji mammotomicznej stereotaktycznej oraz badañ genetycznych w raku sutka. Prowadzone s¹ równie projekty s³u ¹ce udoskonaleniu technik teleinformatycznych znajduj¹cych zastosowanie w medycynie. Fot. Archiwum Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie W KRAKOWIE W KRAKOWIE Bezp³atny informator medyczny ul. Wielicka Kraków Druk: Drukarnia Kraków Redakcja: tel tel./fax: Dzia³ reklamy - zg³oszenia: tel tel./fax: Zdrowie w Krakowie. Bezp³atny informator zdrowie uroda. Wydawca: ABW Graf Group s.c.ul. Przewóz 2, Kraków. Redaktor naczelny: Beata Mazurek. Druk: Drukarnia Kraków. Adres redakcji: Zdrowie w Krakowie, ul. Przewóz 2a, Kraków. Redakcja: tel./fax: , Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych, oraz zastrzega prawo do ich przeredagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treœæ zamieszczanych og³oszeñ.

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Stan zdrowia jest jednym z ważniejszych czynników determinujących jakość życia Brak zdrowia stanowi znaczne

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWY KWESTIONARIUSZ AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ

MIĘDZYNARODOWY KWESTIONARIUSZ AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ MIĘDZYNARODOWY KWESTIONARIUSZ AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ Chcielibyśmy uzyskać dane o rodzajach aktywności fizycznej będącej składnikiem życia codziennego. Pytania dotyczą Państwa aktywności fizycznej w ciągu

Bardziej szczegółowo

Aktywni, kompetentni, zatrudnieni program kompleksowego wsparcia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy. ANKIETA REKRUTACJNA

Aktywni, kompetentni, zatrudnieni program kompleksowego wsparcia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy. ANKIETA REKRUTACJNA Aktywni, kompetentni, zatrudnieni program kompleksowego wsparcia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku. ANKIETA REKRUTACJNA Dane podstawowe Imiona Nazwisko Płeć Data i miejsce urodzenia PESEL Adres

Bardziej szczegółowo

Kolorowe przytulanki

Kolorowe przytulanki Innowacja pedagogiczna. Kolorowe przytulanki Autorki : mgr Małgorzata Drozdek mgr Wioletta Szypowska Założenia ogólne: Każdy rodzaj kontaktu ze sztuką rozwija i kształtuje osobowość człowieka. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Podstawowym celem powołania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2015 rok. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej im. Michała Gwiazdowicza w Bądkowie

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej im. Michała Gwiazdowicza w Bądkowie PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej im. Michała Gwiazdowicza w Bądkowie Wstęp Program profilaktyczny obejmuje wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE!

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE! ZDROWO I ŚWIADOMIE! Stowarzyszenie Jeździeckie Osób Niepełnosprawnych HIPPOLAND 04-369 Warszawa, ul. Kickiego 2 lok. U2 tel./fax: 22 671 51 77 e-mail: hippoland@hippoland.pl www.hippoland.pl NIP: 113-22-58-003,

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

drugiej strony do osób oraz podmiotów świadczących usługi lub potrzebujących określonych usług.

drugiej strony do osób oraz podmiotów świadczących usługi lub potrzebujących określonych usług. Fundacja Jeden Drugiemu i Portal KtoPomoze.pl pod Patronatem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz Pracodawców Rzeczpospolitej Polskiej zapraszają do udziału w Programie Pomoc Wzajemna. Inicjatywa

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli POZIOMY PRACY WYCHOWAWCZEJ I. PRACA WYCHOWAWCZA WYCHOWAWCY KLASY 1. Zapoznanie rodziców z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału!

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału! Szkolenia nie muszą być nudne! W Spółce Inwest-Park odbyło się kolejne szkolenie w ramach projektu Akcelerator Przedsiębiorczości działania wspierające rozwój przedsiębiorczości poza obszarami metropolitarnymi

Bardziej szczegółowo

Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016

Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016 Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016 Współczynnik umieralności okołoporodowej na terenie województwa lubuskiego w roku 2013 wg GUS wyniósł 7,3 i uplasował województwo lubuskie

Bardziej szczegółowo

Biegi dla dzieci i młodzieży w ramach 2 Zambrowskiego Biegu Ulicznego

Biegi dla dzieci i młodzieży w ramach 2 Zambrowskiego Biegu Ulicznego REGULAMIN Biegi dla dzieci i młodzieży w ramach 2 Zambrowskiego Biegu Ulicznego 1 maja 2016 roku ORGANIZATOR Organizatorem imprezy Biegi dla dzieci w ramach 2 Zambrowskiego Biegu Ulicznego, zwanej dalej

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Regulamin wynagradzania pracowników niepedagogicznych zatrudnionych w Publicznym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce. I. Postanowienia ogóle

Regulamin wynagradzania pracowników niepedagogicznych zatrudnionych w Publicznym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce. I. Postanowienia ogóle Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 6/09/10 z dnia 17 grudnia 2009 r. Dyrektora Publicznego Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce Regulamin wynagradzania pracowników niepedagogicznych zatrudnionych

Bardziej szczegółowo

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Warszawa, dnia 13.1.8 1 Wprowadzenie metodologiczne Dane zawarte w niniejszym raporcie pochodz z deklaracji osób, które

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r.

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r. Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 27 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności realizuje zadania z zakresu administracji rządowej

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady"

REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady" 1 Postanowienia ogólne ORGANIZATORZY Organizatorem konkursu jest Miejski Zak³ad Oczyszczania Wysypisko z siedzib¹ w Pile, ul. Kusociñskiego

Bardziej szczegółowo

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności psychofizycznej oraz usprawnienie procesów życiowych własnego

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Pracownia Fizjoterapii w Żarach

Pracownia Fizjoterapii w Żarach Pracownia Fizjoterapii w Żarach 105 SzWzP SP ZOZ Pracownia Fizjoterapii / Żary Budynek nr 4 Podparter tel. 68 470 78 98 Rejestracja pon-pt 7:00-15:00 tel. 68 470 78 98 Godziny przyjęć poniedziałek 8:00-18:00

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina.

Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina. Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina. Źródło: www.pmnr7.pl Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Katedra Żywienia Człowieka Studia Podyplomowe,

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Procedura ewakuacji szkoły Cel procedury

Procedura ewakuacji szkoły Cel procedury Procedura ewakuacji szkoły Cel procedury Zapewnienie sprawnego przygotowania i przeprowadzenia bezpiecznej ewakuacji uczniów i pracowników Szkoły w sytuacji wystąpienia zagrożenia. I. Przedmiot i zakres

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Szkolna interwencja profilaktyczna Szkolna interwencja profilaktyczna Program wczesnej interwencji Profilaktyka selektywna Program adresowany do szkół Opracowanie programu

Bardziej szczegółowo

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia pracuje w oparciu o Regulamin Rzecznika Praw Ucznia oraz o własny plan pracy. Regulamin działalności Rzecznika Praw Ucznia: 1. Rzecznik

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości Marta Pyrchała-Zarzycka www.astrosalus.pl www.kosmetyka-fitness.pl http://www.astrosalus.com/ www.sukces-biznes.pl kursy@astrosalus.pl 506-320-330

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 269/VI/2013 Rady Miasta Józefowa z dnia 22 marca 2013 roku

Uchwała Nr 269/VI/2013 Rady Miasta Józefowa z dnia 22 marca 2013 roku Uchwała Nr 269/VI/2013 Rady Miasta Józefowa z dnia 22 marca 2013 roku w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Miasta Józefowa w

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. 7) zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z

PROJEKT. 7) zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z PROJEKT PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY KOŃSKOWOLA NA ROK 2012 1 1.Celem Programu jest : 1) zapewnienie opieki nad zwierzętami bezdomnymi

Bardziej szczegółowo

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych Kamila Mroczek Plan prezentacji 1. Definicje: stary, starzenie się, zdrowie 2. Naturalny proces starzenia a inne czynniki wpływające na stan zdrowia 3. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

OBSZAR BADAŃ ROK 2000 ROK 2005 ZMIANY

OBSZAR BADAŃ ROK 2000 ROK 2005 ZMIANY Prezydent Miasta Legionowo zamówił badania dotyczące postaw młodzieży legionowskiej wobec uzależnień. Koordynatorem tego projektu jest Referat Zdrowia Publicznego i Spraw Społecznych. Badań dokonała Pracownia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Chcemy Pomagać, zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez: Piotra Sołtysa zwanego dalej fundatorem, aktem notarialnym sporządzonym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r.

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r. UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY z dnia 12 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia rodzajów świadczeń przyznawanych w ramach pomocy zdrowotnej dla nauczycieli oraz warunków i sposobu ich przyznawania

Bardziej szczegółowo

z dnia 6 lutego 2009 r.

z dnia 6 lutego 2009 r. Pieczęć podłuŝna o treści Burmistrz Lądka Zdroju ZARZĄDZENIE NR 19 /09 Burmistrza Lądka Zdroju z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia programu przeprowadzania szkoleń pracowników Urzędu Miasta i Gminy

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ Rozdział I ZałoŜenia wstępne 1. Narkomania jest jednym z najpowaŝniejszych problemów społecznych w Polsce. Stanowi wyzwanie cywilizacyjne

Bardziej szczegółowo

Witamy w przedszkolu

Witamy w przedszkolu Witamy w przedszkolu Wydanie: Biuro Szkolne Hafnarfjarðar 2005 Strandgötu 31 220 Hafnarfjörður tel: 555-5800 Fax: 585-5809 Adres internetowy: skolaskr@hafnarfjordur.is Zdjecia: Dzieci w przedszkolu Alfasteini

Bardziej szczegółowo

NIEODPŁATNA POMOC PRAWNA

NIEODPŁATNA POMOC PRAWNA NIEODPŁATNA POMOC PRAWNA Na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 roku o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej z dniem 1 stycznia 2016 roku uruchomiono cztery punkty nieodpłatnej pomocy prawnej

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WOJEWODA MAZOWIECKI WPS-V.431.3.2015 Warszawa 19.05.2015r. Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà?

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Insulina by a dla mnie szansà na normalne ycie Ty i ja, podobnie jak oko o 2,6 mln ludzi w Polsce, czyli niemal 5% spo eczeƒstwa, mamy cukrzy

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania Za cznik nr 13 Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania w obszarze: Efekty Oferta : Rodzice s partnerami szko y w projekcie: Bezpo rednie wsparcie rozwoju szkó poprzez wdro enie zmodernizowanego

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA USŁUGI PRZYZNANIE DODATKU AKTYWIZACYJNEGO

KARTA INFORMACYJNA USŁUGI PRZYZNANIE DODATKU AKTYWIZACYJNEGO URZĄD PRACY Węgierska 146, 33-300 Nowy Sącz, Tel. 0048 18 442-91-08, 442-91-10, 442-91-13, Fax.0048 18 442-99-84, e-mail: krno@praca.gov.pl http://www.sup.nowysacz.pl, NIP 734-102-42-70, REGON 492025071,

Bardziej szczegółowo

Policjanci szkolili pracowników socjalnych

Policjanci szkolili pracowników socjalnych Policjanci szkolili pracowników socjalnych Napisano dnia: 2016-02-12 09:32:59 W czwartek 11 lutego 2016 roku funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w Lwówku Śląskim przy współudziale funkcjonariuszy

Bardziej szczegółowo

Ujednolicenie zasad udzielania zwolnień z zajęć szkolnych w szkołach podstawowych i gimnazjach w Gminie Bergen (Bergensstandarden).

Ujednolicenie zasad udzielania zwolnień z zajęć szkolnych w szkołach podstawowych i gimnazjach w Gminie Bergen (Bergensstandarden). Przetłumaczono przez Biuro Tłumaczeń przy Gminie Bergen, strona 1/6 GMINA BERGEN Wydział Urzędu Miejskiego d/s Szkół i Przedszkoli OKÓLNIK Okólnik nr: 28/2013 Data: 25 września 2013 Numer sprawy: 201300138-28

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej d2)opis OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 112772 (22) Data zgłoszenia: 29.11.2001 EGZEMPLARZ ARCHIWALNY (19) PL (n)62894 (13)

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 SPIS TREŚCI Wstęp... 3 Cele programu... 6 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas drugich...13 Ramowy

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Rzeszów, dnia października 2012 r.

Rzeszów, dnia października 2012 r. Rzeszów, dnia października 2012 r. Pan Artur Bożek Przewodniczący Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim LRZ-4101-06-03/2012 P/12/105 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ANKIET DIAGNOZUJĄCYCH PROBLEMY PRIORYTETOWE WYMAGAJĄCE DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH

ANALIZA ANKIET DIAGNOZUJĄCYCH PROBLEMY PRIORYTETOWE WYMAGAJĄCE DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH ANALIZA ANKIET DIAGNOZUJĄCYCH PROBLEMY PRIORYTETOWE WYMAGAJĄCE DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH Ankiety zostały przeprowadzone we wrześniu 2014 roku. W badaniach brało udział 108 uczniów, 60 rodziców, 9 nauczycieli

Bardziej szczegółowo

Założenia VII edycji programu edukacyjnego Trzymaj Formę! Oddział Promocji Zdrowia i Oświaty Zdrowotnej WSSE Gorzów Wlkp.

Założenia VII edycji programu edukacyjnego Trzymaj Formę! Oddział Promocji Zdrowia i Oświaty Zdrowotnej WSSE Gorzów Wlkp. Założenia VII edycji programu edukacyjnego Trzymaj Formę! Oddział Promocji Zdrowia i Oświaty Zdrowotnej WSSE Gorzów Wlkp. Cel programu Zwiększenie świadomości dotyczącej wpływu żywienia i aktywności fizycznej

Bardziej szczegółowo

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu CEL KSZTAŁCENIA Kurs Sanitariusz szpitalny przeznaczony jest dla osób, chcących podnieść swoje kwalifikacje

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY OBORNIKI ŚLĄSKIE W 2015 ROKU

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY OBORNIKI ŚLĄSKIE W 2015 ROKU Załącznik do Uchwały nr VII/44/15 Rady Miejskiej w Obornikach Śląskich z dnia 31.03.2015r. PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY OBORNIKI ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą U M O W A zawarta w dniu pomiędzy: Miejskim Centrum Medycznym Śródmieście sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Próchnika 11 reprezentowaną przez: zwanym dalej Zamawiający a zwanym w dalszej części umowy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY Program opieki stypendialnej Fundacji Na rzecz nauki i edukacji - talenty adresowany jest do młodzieży ponadgimnazjalnej uczącej się w

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 1 IM. JANA PAWŁA II W SOCHACZEWIE 2014 2016

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 1 IM. JANA PAWŁA II W SOCHACZEWIE 2014 2016 PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 1 IM. JANA PAWŁA II W SOCHACZEWIE 2014 2016 I. CELE I ZAŁOŻENIA PROGRAMU Celem głównym Programu jest zwiększenie skuteczności działań wychowawczych i profilaktycznych

Bardziej szczegółowo

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 359196 (51) Int.Cl. B62D 63/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 17.03.2003

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA UMUZYKALNIAJĄCE DLA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI

ZAJĘCIA UMUZYKALNIAJĄCE DLA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI Nowohuckie Centrum Kultury zaprasza na zajęcia w Klubie SUPER MAMA. Klub to miejsce przyjazne mamom, to przestrzeń spotkań, zdobywania wiedzy i nowych umiejętności. To miejsce, w którym można porozmawiać

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji

Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji OPUBLIKOWANO: 1 SIERPNIA 2013 ZAKTUALIZOWANO: 12 KWIETNIA 2016 Urlop rodzicielski aktualizacja Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji Ustawa z dnia 26

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr IV/23/15 Rady Gminy Wierzbinek z dnia 10 marca 2015

Uchwała Nr IV/23/15 Rady Gminy Wierzbinek z dnia 10 marca 2015 Uchwała Nr IV/23/15 Rady Gminy Wierzbinek z dnia 10 marca 2015 w sprawie: programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt Na podstawie art. 11a ust. 1 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo