Z prof. Stanisławą Golinowską z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, współzałoŝycielką fundacji CASE, rozmawia Joanna Ćwiek.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Z prof. Stanisławą Golinowską z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, współzałoŝycielką fundacji CASE, rozmawia Joanna Ćwiek."

Transkrypt

1 Z prof. Stanisławą Golinowską z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, współzałoŝycielką fundacji CASE, rozmawia Joanna Ćwiek. Rząd w opublikowanym ostatnio planie konsolidacji finansów publicznych ostatecznie zrezygnował z propozycji dotyczącej zmniejszenia składki przesyłanej z ZUS do OFE. MoŜe ten pomysł nie był zbyt dobry, ale przynajmniej jakaś propozycja, która doprowadziłaby do zmniejszenia długu publicznego. Prof. Stanisława Golinowska: Zwiększony dług ZUS - to po prostu przejściowy koszt radykalnej reformy emerytalnej. Od początku było wiadomo, Ŝe taki koszt trzeba ponieść. Wynika to z wprowadzenia kapitałowego segmentu (filaru) do systemu ubezpieczenia emerytalnego w ramach dotychczasowej składki. Część składki emerytalnej została przeznaczona na jego budowanie i skierowana na zasilanie indywidualnych kont ubezpieczonych. Tej części składki brakuje, aby sfinansować bieŝące wypłaty emerytur. Obecnie budŝet państwa refinansuje ZUS-owi składkę odprowadzaną do OFE w wysokości 20 mld PLN. To stanowi 24% całości przychodów ze składki. Podchodząc do tego teoretycznie, moŝna by ten dług traktować jako oddłuŝenie długu ukrytego, który tworzy system repartycyjny, ale w praktyce jest to dług realny, który ktoś musi sfinansować. To dlaczego zrobił się teraz taki problem z tymi pieniędzmi do OFE i generowanym z ich powodu długiem publicznym, skoro od początku było wiadomo, Ŝe ten dług powstanie? Od początku istniały wątpliwości, dotyczące podziału składki i zakresu środków transferowanych do OFE. Wielu ekspertom część składki przeznaczona na drugi filar wydawała się zbyt wysoka. W Polsce odprowadza się 7,3 % naszych wynagrodzeń (do określonego pułapu) do filaru kapitałowego a np. w przywoływanej jako wzór Szwecji - docelowo 4%, a obecnie 2,5%. Pamiętam dwa posiedzenia Rady Strategii Społeczno -Gospodarczej w latach r. (są publikacje z tych posiedzeń), kiedy dyskutowano koncepcję i koszty reformy emerytalnej. Mimo obaw istniało wówczas przekonanie, Ŝe wysokie koszty okresu przejściowego zostaną sfinansowane ze środków pochodzących z prywatyzacji majątku państwowego. Ponadto istniało przekonanie, Ŝe rozwój gospodarczy kraju - po przezwycięŝeniu kryzysu transformacji - będzie miał wysoką dynamikę. Akurat w 1997 r. mieliśmy jeszcze wysoki wzrost gospodarczy. Wprawdzie zgłaszano obawy związane z dalszym utrzymaniem tak wysokiego jego tempa, ale symulacje dotyczące reformy emerytalnej przygotowane w Biurze Pełnomocnika Rządu przyjmowały wskaźnik wzrostu PKB w wysokości około 5% (wariant najgorszy - 3% PKB). Chyba nie brano pod uwagę sytuacji kryzysowych, a nota bene zbliŝał się wówczas kryzys rosyjski, który juŝ wtedy bardzo zmienił naszą gospodarkę, a szczególnie strukturę naszego eksportu. Twórcy reformy nie brali pod uwagę, Ŝe sytuacja gospodarcza moŝe się aŝ tak bardzo zmienić? Kryzys ekonomiczny i finansowy - to dla kapitałowych systemów emerytalnych, opartych na oszczędzaniu i inwestycjach, najgroźniejszy wirus. Nie tylko zmniejsza się dopływ składki na skutek spadku zatrudnienia ale i obniŝa się stopa zwrotu z inwestowanych składek. Wywołana nim choroba jest bardzo dotkliwa dla systemu. Gdyby ubezpieczony przechodził na emeryturę w okresie ujemnej stopy zwrotu, np. w 2008 r., to wartość zgromadzonego kapitału byłaby niŝsza o ponad 15 %. Mamy wprawdzie instrument minimalnej stopy zwrotu, ale zmniejsza 1

2 on tylko skalę odchylenia, a nie kierunek. W 2009 r. juŝ nie było tak źle. Wartości były dodatnie. Stopa zwrotu inwestycji OFE wynosiła przeciętnie około 8% i w portfelu akcyjnym była nawet wyŝsza niŝ zmiany indeksu na warszawskiej giełdzie. Ostatni kryzys pokazał, jak łatwo mogą stopnieć oszczędności emerytów. I w rezultacie na reformie emerytalnej skorzystały najwięcej PTE. Jednak mimo tego rząd Tuska w planie konsolidacji finansów publicznych Ŝadnej rewolucji emerytalnej nie zapowiedział. W Pani pytaniu zawarte są dwa problemy do wyjaśnienia. Pierwszy dotyczy oceny działania PTE. W obecnej debacie wypowiedziano wiele zarzutów pod adresem PTE i takŝe pod adresem ZUS. A przecieŝ to, jak funkcjonują te instytucje zaleŝy do regulacji, jakie zostały uchwalone przez władze ustawodawcze z inspiracji rządów i w warunkach istnienia nadzoru finansowego. Parlament mógł i oczywiście moŝe nadal wiele zmienić w stosunku do pierwotnego projektu, ale polska reforma emerytalna dokonała się w sytuacji znacznej zgodności społeczno - politycznej, mimo Ŝe nie wszyscy eksperci zgadzali się z wdroŝoną koncepcją a i nie została ona w dodatku przyjęta w sposób całościowy. Nieodpowiedzialne jest więc twierdzenie, Ŝe reforma emerytalna to był jakiś polityczny spisek, dokonany w zdezorientowanym transformacją kraju. Uczciwość natomiast wymaga, aby wyciągać wnioski z doświadczenia, jakie przyniósł 10-letni okres reformowania systemu emerytalnego, a w tym - ocenić funkcjonowanie nowych instytucji (OFE i PTE) oraz starych (ZUS), którym przybyło nowych funkcji. Jeśli chodzi o fundusze emerytalne, to zasadnicze niepowodzenie dotyczy procesu akwizycji. Ten proces działa źle i jest drogi. Inny powaŝny problem - dotyczy reguł inwestowania, ale o tym później. Z kolei ZUS ma ciągle problemy z obsługą oraz kosztami funkcji informacyjno - informatycznej i to dla obu filarów. Ponadto mam pewne wątpliwości czy kredyty komercyjne, z jakich korzysta są dostatecznie uzasadnione i nadzorowane. Obsługa i spłata tych kredytów - to będzie dodatkowy koszt systemu! Dobrze, Ŝe w obecnym planie konsolidacji finansów publicznych zapowiedziano (jak sadzę) wprowadzenie efektywnego nadzoru w tym zakresie. Co do ZUS, to pragnę zwrócić uwagę, Ŝe poniewaŝ to ZUS ściąga całą składkę a następnie jej część transferuje do OFE, to istnieje potencjalne niebezpieczeństwo, Ŝe w jakiejś dramatycznej sytuacji, gdy dotacja z budŝetu państwa byłaby niemoŝliwa, to zebrane środki w całości przeznaczy na wypłatę świadczeń. Wypłata emerytur to główna funkcja tej instytucji, o którą zawsze bardzo dbała, co pokazuje jej ponad 70-letnia historia. Wtedy pod znakiem zapytania staje oszczędzanie na przyszłą emeryturę w ramach systemu prywatnych kont indywidualnych zarządzanych przez PTE. Podsumowując ten watek - reformę emerytalną trzeba korygować; nie ma bowiem idealnych projektów, ale w sposób racjonalny i odpowiedzialny. Krytykujmy ją tak, aby nie podwaŝać zaufania do instytucji, które z takim trudem są budowane i od dobrego działania których zaleŝy poczucie bezpieczeństwa starszych ludzi oraz motywacja młodszych do pracy i działalności w Polsce. Krytykujmy konstruktywnie złe regulacje i procedury, a nie całościowo instytucje, których 'wina jest w tym najmniejsza. Co do drugiej części pytania, to sprawa znów nie jest taka prosta. OtóŜ polska reforma emerytalna została wprowadzona bez wcześniejszego uporządkowania systemu; z załoŝeniem 2

3 tzw. 'ucieczki do przodu. Gdy obserwujemy proces reformowania systemów emerytalnych, to podejścia bywają róŝne. Czesi na przykład zajęli się stopniowym wdraŝaniem rozwiązań nazywanych parametrycznymi: wyrównywaniem uprawnień dla róŝnych grup pracowniczych i wydłuŝaniem wieku emerytalnego. To przynosi znaczne korzyści finansom ubezpieczeń społecznych, szczególnie w sytuacji wysokiej dynamiki starzenia się populacji oraz kryzysu. My natomiast zaczęliśmy od budowania obowiązkowego i drogiego filaru kapitałowego, zostawiając problemy porządkowania uprawnień emerytalnych na później. Dobrze, Ŝe przynajmniej udało się juŝ uchwalić rozwiązanie zwane emeryturami "pomostowymi" W rządowym planie konsolidacji zostały zapisane kolejne kroki niezbędne do dokończenia reformy emerytalnej. Koncentrują się one obecnie głównie na sprawie emerytur dla tzw. słuŝb mundurowych (funkcjonariuszy i Ŝołnierzy). W innych sprawach: emerytur dla rolników oraz podniesienia wieku emerytalnego zapowiedziano debatę i przygotowanie projektów. To są trudne zagadnienia, wkraczające w inne sfery gospodarki i Ŝycia ludzi; z jednej strony dotyczą modelu rozwoju polskiego rolnictwa, a z drugiej - funkcjonowania rodziny i jej funkcji opiekuńczych. Generalnie jednak rozwiązania polegające na przyznawaniu ludziom emerytur po 15-tu latach pracy zamiast odpowiednich rozwiązań ekonomiczno - finansowych, to działanie kosztowne i nieuczciwe wobec młodego pokolenia, które będzie musiało za to płacić. Problem w tym, Ŝe nie moŝna z dnia na dzień powiedzieć ludziom, Ŝe będą pracować nie 15 lat, ale na przykład 25. Trybunał Konstytucyjny uznałby zapewne takie rozwiązanie za niekonstytucyjne i nie martwiłby się za bardzo o deficyt budŝetowy. Polityczna skłonność do tworzenia przywilejów dla branŝ albo słuŝb wynika takŝe z tego, Ŝe pracownikom nie płaci się za ich pracę tak, jakby się im naleŝało. W zamian oferuje się im wcześniejsze świadczenie emerytalne. To tańsze dla pracodawców, bo koszty ponoszą nie oni, ale następne pokolenia. Dlatego jeśli zamierza się im te przywileje odebrać, to w zamian naleŝy zaoferować duŝo wyŝsze pensje oraz rozwiązania, pozwalające na dalszą i inną ścieŝkę kariery. Wtedy wydłuŝenie wieku emerytalnego nie będzie dla nich tak trudne. Ja jednak jakoś nie wyobraŝam sobie sześćdziesięcioletniego policjanta, który goni złodzieja. Albo starszego antyterrorysty. Jeśli będzie sprawny, to dlaczego nie. To nie wiek powinien o tym decydować, a zdolność do danej pracy. W Danii na przykład wszyscy funkcjonariusze przechodzą profesjonale badania zdolności do pracy. Jeśli okazuje się, Ŝe ktoś juŝ czegoś nie moŝe robić, to otrzymuje ofertę na przekwalifikowanie się. To rozwiązanie mieści się w duńskiej koncepcji zwanej flexicurity; nie ma obstawania przy pozostaniu w zawodzie, ale jest przyjazna ścieŝka jego zmiany. Dla mnie równie kontrowersyjna jest sprawa w jaki sposób wydłuŝyć Polakom wiek emerytalny. Bo oczywiście powinniśmy pracować dłuŝej niŝ obecnie, ale prawdą teŝ jest, Ŝe osoby starsze mają ogromny problem ze znalezieniem pracy. Pracodawcy twierdzą, Ŝe są oni mało wydajni. W sytuacji trudnego rynku pracy, a taki właśnie mamy w Polsce, oraz w sytuacji bardzo słabej infrastruktury dla rozwiązań opiekuńczych, dobrze jest wprowadzić elastyczny wiek emerytalny. Bardzo dawno juŝ o tym pisałam. Oznacza to, Ŝe moŝna odejść na emeryturę w jakimś przedziale podziale np. między 65 (albo 63) a 70 (albo 67) rokiem Ŝycia. Czyli jeśli 3

4 dla kogoś, kto ma 65 lat jest zajęcie, to powinien pracować dalej. Jeśli nie ma pracy albo nie chce juŝ dalej być aktywny, idzie na emeryturę. W warunkach elastycznego wieku przechodzenia na emeryturę straciłoby rację bytu rozwiązanie, które mamy dziś: Ŝe osoby po przekroczeniu pewnego wieku mogą równocześnie pracować i pobierać emeryturę. To odciąŝyłoby nieco finanse publiczne ale przede wszystkim uporządkowało tę dziwną z punktu widzenia koncepcji ubezpieczeniowej sytuację. Świadczenie emerytalne powstało i ma rację bytu przecieŝ w związku z tym, Ŝe emeryt juŝ nie pracuje i nie ma dochodów z pracy! Co do wydajności osób starszych, to taki sam stereotyp jak o niŝszych zdolnościach kobiet. Z badań na ten temat wynika, Ŝe największym problemem dla osób 60+ jest gorsze samopoczucie na tle przydawania najwyŝszych wartości zmianie i nowościom, przy pogardzie dla doświadczenia a nawet wiedzy. To gorsze samopoczucie wynika takŝe z większego wysiłku na rzecz utrzymania zdrowia i sprawności. To znakomicie moŝna przezwycięŝyć odpowiednimi działaniami w obszarze zdrowia publicznego, warunków pracy oraz szkoleń. Nota bene szkolenia kierowane są obecnie głównie do młodych pracowników. Tak, jak inwestuje się w młodych pracowników, aby byli bardziej kompetentni, tak powinniśmy inwestować w starszych, aby nie tracili zdolności i chęci do pracy oraz aktywności. Starzenie się populacji a w jego rezultacie zmniejszanie się zasobów pracy, wymusi w końcu tego rodzaju działania. Premier załoŝył teŝ w swoim planie drobne zmiany wobec rolników: bogaci rolnicy mają płacić podatek dochodowy i płacić wyŝszą składkę do KRUS. Nie wiem jednak, czy wynikną z nich jakieś większe oszczędności, bo tych bogatych gospodarstw jest zaledwie kilka procent a KRUS to takŝe pomoc społeczna dla wsi. Na wsi pracuje 15 proc. ludności, która wypracowuje zaledwie 4 proc. PKB. Wieś nie jest w stanie utrzymać aŝ tak duŝej grupy ludzi. Problem ubezpieczenia emerytalnego rolników naleŝy rozwaŝać w szerszym kontekście a mianowicie rozwoju polskiego rolnictwa i warunków Ŝycia na wsi. Przypomnijmy, Ŝe KRUS został wprowadzony z powodów politycznych w 1990 r. To nie było dobre rozwiązanie, bo zatrzymało proces radykalniejszych przemian na wsi. JuŜ wcześniej, bo od końca lat sześćdziesiątych rolnicy zaczęli dostawać emerytury w zamian za przekazywanie swych gospodarstw państwu. Mimo Ŝe działania te nie były dostatecznie efektywne, głównie z powody trudności zagospodarowania oddawanych gruntów, to jednak dzięki temu przeciwdziałano większemu rozdrobnieniu w rolnictwie oraz pogłębianiu biedy na wsi. W latach 90. rolnictwo dotknięte zostało głębokim kryzysem na tle otwarcia gospodarki a główny impet skierowany był na likwidację PGR-ów. Akcesja z UE i dopłaty do rolnictwa stworzyły szanse na powiązanie dopłat z poprawą efektywności oraz ze zmianami modernizacyjnymi na wsi. Nie wykorzystuje się tej szansy dostatecznie. Co do zabezpieczenia dochodów na starość, to trzeba wziąć pod uwagę, Ŝe rolnicy są grupą niezwykle zróŝnicowaną materialnie (zawsze tak było). Rozwiązanie, polegające na likwidacji KRUS oraz stworzeniu analogicznych rozwiązań jak wobec ludności pozarolniczej, to kierunek niedostateczny i obarczony uproszczeniami. MoŜe dotyczyć i to w zmodyfikowany sposób tylko wąskiej grupy zamoŝniejszych rolników. Natomiast dla większości potrzebne są takie zmiany, aby stymulowały tworzenie dochodów w rolnictwie (np. przez dopłatę do składki). Potrzebne są tez zmiany orzecznictwa w systemie rentowym. Musimy jednak mieć świadomość, Ŝe na wsi pozostanie grupa ludzi dla których KRUS będzie pełnił w gruncie rzeczy funkcje pomocy społecznej. Istotne jest w tym jednak, aby 4

5 świadczenia tego rodzaju były uzasadnione, czyli powiązane z podeszłym wiekiem, stanem zdrowia i sytuacją rodzinną. Brak konkretnych pomysłów na reformę KRUS to kolejna luka w planie konsolidacji finansów publicznych. Widzi Pani jeszcze inne braki? Plan konsolidacji zapowiada przygotowanie projektów i debatę. To wcale nie mało, jeśli podejdzie się do tego odpowiedzialnie; potrzebne są zespoły eksperckie i analityczne zaplecze. Na to potrzebne są środki. Tutaj rząd jest raczej powściągliwy. Bardziej polega na swoich urzędnikach niŝ ekspertach. Wśród zapowiedzi mamy teŝ przegląd efektywności funkcjonowania II filaru emerytalnego, a w tym problem inwestycji OFE. Główny element zapowiedzi - to subfundusze o zwiększonym ryzyku dla młodszych ubezpieczonych. Słusznie. Jednak to, co jest szczególnie waŝne dla systemu - to rozwój nowych produktów inwestycyjnych, tak, aby fundusze emerytalne wykorzystać z poŝytkiem dla wzrostu gospodarczego. Polski rynek kapitałowy jest juŝ dla OFE za ciasny. Nie uwaŝam jednak, Ŝe jedynym rozwiązaniem jest zwiększenie im inwestowania na zagranicznych giełdach. Dotychczas nawet obecnego limitu nie wykorzystują. Myślę, Ŝe przede wszystkim powinniśmy zadbać o rozwój rozmaitych narzędzi, które umoŝliwiłyby im inwestowanie w kraju. Mam na myśli np. umoŝliwienie inwestowania w nieruchomości czy infrastrukturę. To istotnie pomogłoby w rozwoju naszej gospodarki. NaleŜy dokładnie przyjrzeć się, jak to zrobiono w latach 80. w Chile. Z doświadczeń tego kraju skorzystaliśmy akurat w obszarze, który nie okazał się efektywny (akwizycja), a nie w obszarze, który rozwojowo daje największe korzyści - nowe produkty inwestycyjne. Charakterystyczną cechą inwestowania naszych OFE jest to, Ŝe są one powaŝnym nabywcą skarbowych papierów wartościowych. Wartość obligacji i bonów skarbowych w portfelach inwestycyjnych OFE wynosiła w ciągu 10-ciu lat ponad 60% tego portfela. NaleŜy dodać, Ŝe strategie inwestycyjne funduszy okazały się bardzo podobne. Inwestowanie w finansowanie długu publicznego w tak duŝej skali, gdy składka dla OFE tworzona jest w przewaŝającym stopniu z dotacji budŝetowej - to sytuacja paradoksalna i bardzo droga. Sadzę, Ŝe ten argument miał istotne znaczenie w propozycji ministra finansów, aby zmniejszyć składkę przekazywaną do OFE o tę jej cześć, która inwestowana jest w państwowe papiery wartościowe. Na zakończenie tego przeglądu problemów wydawałoby mi się, Ŝe w rządowym planie konsolidacji powinny znaleźć się rozwiązania dotyczące wypłat z II -giego filara. To jedna z pilniejszych spraw do rozstrzygnięcia. Minister Fedak proponuje, Ŝeby emerytury i z I i z II filara wypłacał ZUS. Twierdzi, Ŝe to byłoby chyba najtańszym rozwiązaniem. Pani minister proponuje teŝ, aby to były wypłaty jednorazowe. Nie sadzę, Ŝe te obie propozycje są słuszne. Emerytury drugiego filaru są częścią systemu publicznego (obowiązkowego ubezpieczenia i opłacania składek). Państwo w tym systemie przymusza do oszczędności, ale teŝ odpowiada za zabezpieczenie dochodowe osób starszych do końca ich Ŝycia. Tu nie ma miejsca na swobodę, polegającą na moŝliwości dysponowania całym kapitałem na początku okresu emerytalnego, chociaŝ istnieje pokusa administracyjna, aby to zrobić, bo tak jest znacznie łatwiej i taniej tylko chwilowo. 5

6 Wypłaty całego kapitału emerytalnego mogłyby prowadzić do przypadków roztrwonienia kapitału. To są znane zjawiska (moral hazard) i aby uniknąć w przyszłości niepotrzebnych kosztów związanych ze wspieraniem ludzi dochodowo niezabezpieczonych w późniejszym wieku, stosuje się formę emerytury doŝywotniej, tzw. annuity wypłacanej emerytom do końca Ŝycia. Emeryci mają natomiast swobodę w wyborze instytucji, która będzie prowadzić tzw. dekumulację, czyli systematyczne wypłaty z wcześniej zgromadzonego kapitału. W momencie wprowadzania reformy proponowano powstanie zakładów emerytalnych, później rozwaŝano przygotowanie ZUS lub PTE do tej funkcji. Rozstrzygnięcia w tej sprawie są pilnie potrzebne. Uznajmy, Ŝe propozycja dodania jeszcze jednej funkcji ZUS-owi oraz jednorazowe wypłaty - to po prostu jedna z propozycji, która padła w publicznej debacie. 6

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej (jako

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. - Polskie emerytury są i będą bezpieczne, a finanse Polski zostały uratowane przed narastającym długiem publicznym - powiedział

Bardziej szczegółowo

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO Poprawna diagnoza błędne wnioskowanie Centrum im. Adama Smitha 27 czerwca 2013 roku 1 Centrum wobec OFE Nie jesteśmy przeciwnikami OFE Jesteśmy zwolennikami

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych 1 9 Ubezpieczenia społeczne Ich głównym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa materialnego osobom w podeszłym wieku, niezdolnym do pracy, ofiarom wypadków oraz chorób. Wypłaty

Bardziej szczegółowo

Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN

Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN Słowo wstępu Zabezpieczenie emerytalne obywateli to obowiązek konstytucyjny państwa Bezpieczeństwo systemu

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne)

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) Zakres przedmiotowy systemu zabezpieczenia społecznego wyznacza katalog ryzyk społecznych: choroby macierzyństwa

Bardziej szczegółowo

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia Część I finasowanie Emerytury: } Część I: Finansowanie } Część II: Świadczenia I. Wprowadzenie. Fundusz społeczny- pojęcie funduszu społecznego, udział w tworzeniu funduszu i prawie do świadczeń z niego

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego. Raport badawczy

Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego. Raport badawczy Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego Raport badawczy Warszawa, 19 kwietnia 2012 Nota metodologiczna Głównym celem badania było poznanie wiedzy i opinii młodych Polaków na

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE EMERYTALNE

INDYWIDUALNE EMERYTALNE INDYWIDUALNE KONTO EMERYTALNE DLACZEGO WARTO MIEĆ IKE? Rok Źródło Wysokość emertury stopa zastąpienia 1997 Bezpieczeństwo dzięki różnorodności opracowanie Pełnomocnika Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

1. Na podstawie jakiej umowy opiera się system emerytalny w Polsce? A. emerytalnej B. rentowej C. pokoleniowej D. pracowniczej

1. Na podstawie jakiej umowy opiera się system emerytalny w Polsce? A. emerytalnej B. rentowej C. pokoleniowej D. pracowniczej KONKURS P.T. ZADBAJ O SWOJĄ FINANSOWĄ PRZYSZŁOŚĆ SPONSOREM KONKURSU JEST AVIVA PRZEDSTAWICIELSTWO W BIELSKU BIAŁEJ (OSOBY ODPOWIEDZIALNE Z AVIVA DORADCY FINANSOWI MAGDALENA MIROSŁAWSKA I MAREK WIELGUS)

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ?

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? MATERIAŁ INFORMACYJNY DLA STUDENTÓW I MŁODYCH PRACOWNIKÓW OPRACOWANY PRZEZ IZBĘ GOSPODARCZĄ TOWARZYSTW EMERYTALNYCH, WWW.IGTE.PL POLSKA EMERYTURA 2015 1960 1970

Bardziej szczegółowo

gcsgw Pracodawcy RP Rok założenia 1989 Warszawa, 30 sierpnia 2013 r. Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej

gcsgw Pracodawcy RP Rok założenia 1989 Warszawa, 30 sierpnia 2013 r. Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej Pracodawcy RP Rok założenia 1989 Warszawa, 30 sierpnia 2013 r. gcsgw Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej 1 W odpowiedzi na pismo z 18 lipca 2013 r., nr DUS-5070-3-JK/EW/13,

Bardziej szczegółowo

System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie

System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie ORGANIZACJA POLSKIEGO SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2007 r. nr 65, poz. 437

Bardziej szczegółowo

N A DO D US U T S A T WY

N A DO D US U T S A T WY ZAŁOśENIA DO USTAWY O OPIECE NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 DIAGNOZA Problem pogodzenia Ŝycia zawodowego z rodzinnym z jednej strony obniŝa poziom zatrudnienia, a z drugiej negatywnie wpływa na dzietność

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 90/2014 CZY WARTO POZOSTAĆ W OFE?

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 90/2014 CZY WARTO POZOSTAĆ W OFE? Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 90/2014 CZY WARTO POZOSTAĆ W OFE? Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Emerytury i system ubezpieczeń

Emerytury i system ubezpieczeń Emerytury i system ubezpieczeń 1 1 EMERYTURA świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej.

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

N a s z e D ł u g i A. D. 2 0 0 9. Nasze Długi - główne wyniki badań. Próba badawcza

N a s z e D ł u g i A. D. 2 0 0 9. Nasze Długi - główne wyniki badań. Próba badawcza N AS Z E DŁUGI A. D. 2009 N a s z e D ł u g i A. D. 2 0 0 9 Nasze Długi - główne wyniki badań 45% Polaków ma obecnie większe problemy finansowe, niŝ przed kryzysem 77% społeczeństwa uwaŝa, Ŝe osoby, które

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 3. W jaki sposób możemy oszczędzać na starość Averting (1994), Góra (2003), Muszalski (2004) CBOS, Polacy o dodatkowym oszczędzaniu na emeryturę, BS/77/2010 dr Grzegorz

Bardziej szczegółowo

Kryzys finansów publicznych

Kryzys finansów publicznych Kryzys finansów publicznych wymusza wspólną strategię rozwoju: rządowo samorządową na lata 2012-2015 1% PKB w 2011 r. to 15 mld zł 1 Dyskusja między Ministerstwem Finansów w 2011 r., a samorządami stała

Bardziej szczegółowo

Brak podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki ) przy konwersji jednostek funduszu inwestycyjnego

Brak podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki ) przy konwersji jednostek funduszu inwestycyjnego ZALETY POLIS Z FUNDUSZEM INWESTYCYJNYM Ponadprzeciętna stopa zwrotu inwestycji Inwestycja w oparciu o portfel funduszy pozwala przynieść ponadprzeciętną stopę zwrotu. MoŜna to uzyskać dzięki inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

Twój osobisty fundusz emerytalny

Twój osobisty fundusz emerytalny Twój osobisty fundusz emerytalny Autor: Adam Jagielnicki Pewne pieniądze w niepewnych czasach! Emerytura to dla wielu z nas upragniony koniec pracy zawodowej. Ma to być okres życia, który będziemy mogli

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

PODATEK PROROZWOJOWY

PODATEK PROROZWOJOWY PODATEK PROROZWOJOWY Przygotowana przez BCC koncepcja podatku dochodowego od osób fizycznych ze stawkami podatkowymi 15% i 28% Najlepsza od 10 lat koniunktura gospodarcza stwarza szansę przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

Emerytury i system ubezpieczeń

Emerytury i system ubezpieczeń Emerytury i system ubezpieczeń 1 56 EMERYTURA to świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej.

Bardziej szczegółowo

Realizacja programu Solidarność pokoleń. Działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+

Realizacja programu Solidarność pokoleń. Działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+ Realizacja programu Solidarność pokoleń. Działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+ Program Solidarność Pokoleń. Działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+, został

Bardziej szczegółowo

Rynek PPE w formach inwestycyjnej i ubezpieczeniowej

Rynek PPE w formach inwestycyjnej i ubezpieczeniowej Rynek PPE w formach inwestycyjnej i ubezpieczeniowej stan obecny, bariery rozwojowe, oczekiwania. Agnieszka Łukawska, Legg Mason TFI S.A. Dyrektor ds. sprzedaży Warszawa, 4 czerwca 2012 Aktywa PPE* Łącznie:

Bardziej szczegółowo

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY Pracowniczy Program Emerytalny Jest to system oszczędzania dla osób, które chcą powiększyć swoją emeryturę oraz stworzyć sobie możliwość uzyskania satysfakcjonującego poziomu

Bardziej szczegółowo

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku.

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. System emerytalny składa się z trzech filarów. Na podstawie podanych niżej kryteriów klasyfikacji nowy system emerytalny

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku 05 listopada 2012 r. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisja

Bardziej szczegółowo

ZUS CZY ZUS I OFE? PO PIERWSZE, CO WYBIERAMY PO DRUGIE, JAK WYBIERAMY

ZUS CZY ZUS I OFE? PO PIERWSZE, CO WYBIERAMY PO DRUGIE, JAK WYBIERAMY 01 kwietnia 2014 r. Od dziś, 1 kwietnia 2014 r., przez najbliższe cztery miesiące, ubezpieczeni płacący składki emerytalne będą mogli zdecydować gdzie chcą gromadzić kapitał na przyszłe emerytury: czy

Bardziej szczegółowo

Osoby, które dopiero wchodzą na rynek pracy, będą mogły w ciągu 3 miesięcy podjąć decyzję, czy chcą zostać członkami OFE.

Osoby, które dopiero wchodzą na rynek pracy, będą mogły w ciągu 3 miesięcy podjąć decyzję, czy chcą zostać członkami OFE. Co zakłada proponowana przez rząd reforma? W ramach gruntowanej przebudowy II filaru (OFE) rząd proponuje: przeniesienie obligacji skarbowych i papierów dłużnych gwarantowanych przez Skarb Państwa, z OFE

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ogólnopolskie badanie ankietowe opinii ekonomistów wstępne wyniki Od stycznia do kwietnia 0 roku Zakład Polityki Gospodarczej SGH wraz z Instytutem Wiedzy i Innowacji

Bardziej szczegółowo

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. W n i o s e k

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. W n i o s e k Warszawa, dnia grudzień 2008 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej W n i o s e k Na podstawie art. 122 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. odmawiam podpisania ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki!

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki! Twoja emerytura Wyższa emerytura Niższe podatki! Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to wyjątkowy program oszczędnościowy w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi,

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE)

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) P R E Z E N T A C J A W Y N I K Ó W Z B A D A N I A T Y P U O M N I B U S D L A K O M I T E T U O B Y W AT E L S K I E J I N I C J AT Y W Y U S TA

Bardziej szczegółowo

OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r.

OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r. WICEPRZEWODNICZĄCA OGÓLNOPOLSKIEGO POROZUMIENIA ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH WIESŁAWA TARANOWSKA OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r. Koleżanki i Koledzy W załączeniu przekazuję dokumenty zawierające: - najistotniejsze

Bardziej szczegółowo

INWESTUJ W SWOJĄ EMERYTURĘ I SKORZYSTAJ Z ULGI PODATKOWEJ

INWESTUJ W SWOJĄ EMERYTURĘ I SKORZYSTAJ Z ULGI PODATKOWEJ PKO INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO INWESTUJ W SWOJĄ EMERYTURĘ I SKORZYSTAJ Z ULGI PODATKOWEJ PKO INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO ULGA PODATKOWA ZA INWESTOWANIE PKO Indywidualne

Bardziej szczegółowo

Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych

Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych Michał Boni, Minister-członek Rady Ministrów Warszawa, 24 stycznia 2011 r. Zmieniane akty prawne ustawa z

Bardziej szczegółowo

Plany dezaktywizacji zawodowej

Plany dezaktywizacji zawodowej Plany dezaktywizacji zawodowej (wstępne wyniki badań) dr Piotr Szukalski Uniwersytet Łódzki, ekspert Instytutu Spraw Publicznych Pełne wyniki badań zostaną zamieszczone w raporcie Instytutu Spraw Publicznych

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. Stan prawny

UZASADNIENIE. Stan prawny UZASADNIENIE Stan prawny Zasady funkcjonowania systemu prewencji wypadkowej w ramach systemu ubezpieczeń społecznych reguluje ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków

Bardziej szczegółowo

Lekarstwo na kryzys o oszczędnościowych zamierzeniach rządu. Krzysztof Pankowski, CBOS

Lekarstwo na kryzys o oszczędnościowych zamierzeniach rządu. Krzysztof Pankowski, CBOS Lekarstwo na kryzys o oszczędnościowych zamierzeniach rządu Krzysztof Pankowski, CBOS 1 Ostatnio w związku z kryzysem pogarsza się sytuacja finansowa i budżetowa wielu krajów Unii Europejskiej. Czy, Pana(i)

Bardziej szczegółowo

Kiedy zaczynasz mieć czas, przestajesz mieć pieniądze. Pracowniczy Program PPE TFI PZU SA LAUREAT KONKURSU

Kiedy zaczynasz mieć czas, przestajesz mieć pieniądze. Pracowniczy Program PPE TFI PZU SA LAUREAT KONKURSU PRACOWNICZE PROGRAMY EMERYTALNE Kiedy zaczynasz mieć czas, przestajesz mieć pieniądze Pracowniczy Program Emerytalny Z TFI PZU PPE TFI PZU SA LAUREAT KONKURSU Co to jest PPE? Pracowniczy program emerytalny

Bardziej szczegółowo

2) Czy Gmina posiada akcje, udziały w innych podmiotach? Sprawozdania finansowe podmiotów powiązanych za 2010 rok.

2) Czy Gmina posiada akcje, udziały w innych podmiotach? Sprawozdania finansowe podmiotów powiązanych za 2010 rok. FIP.271.1.10.2011.TK1 Włoszczowa 11.10.2011 r. www. wloszczowa.eobip.pl dot. zadania pn.: Udzielenie Gminie Włoszczowa i obsługa kredytu długoterminowego złotowego w wysokości 5 032 076,00 zł na sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

Temat: Wcześniejsze emerytury dobrodziejstwo czy przekleństwo?

Temat: Wcześniejsze emerytury dobrodziejstwo czy przekleństwo? Temat: Wcześniejsze emerytury dobrodziejstwo czy przekleństwo? Autor: Beata Łuba Krolik Poziom Szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół ponadgimnazjalnych Podstawy przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

brak opodatkowania zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) osiągniętych przez oszczędzających w związku z oszczędzaniem na IKE,

brak opodatkowania zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) osiągniętych przez oszczędzających w związku z oszczędzaniem na IKE, 1. Czy każdy może założyć IKE i IKZE? Prawo do dodatkowego oszczędzania na przyszłą emeryturę w ramach IKE i IKZE przysługuje każdej osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat. W przypadku osób małoletnich,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ANKIET SATYSFAKCJI KLIENTA

ANALIZA ANKIET SATYSFAKCJI KLIENTA Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ANALIZA ANKIET SATYSFAKCJI KLIENTA OCENIAJĄCYCH JAKOŚĆ OBSŁUGI KLIENTA ORAZ STOPIEŃ ZADOWOLENIA Z

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budŝetu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2013 BS/167/2013 OPINIE O PROJEKTOWANYCH ZMIANACH W FUNKCJONOWANIU OFE

Warszawa, grudzień 2013 BS/167/2013 OPINIE O PROJEKTOWANYCH ZMIANACH W FUNKCJONOWANIU OFE Warszawa, grudzień 2013 BS/167/2013 OPINIE O PROJEKTOWANYCH ZMIANACH W FUNKCJONOWANIU OFE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Twoja emerytura, Twój wybór

Twoja emerytura, Twój wybór 1 Twoja emerytura, Twój wybór Jak działa system emerytalny? 2 Kiedy się starzejemy, praca i zarabianie pieniędzy stają się coraz trudniejsze. To dlatego większość państw na świecie ma system emerytalny.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja finansowa JST. październik 2011

Sytuacja finansowa JST. październik 2011 Sytuacja finansowa JST październik 2011 1 SYTUACJA MAKROEKONOMICZNA POLSKI W 2012 R. Wybrane wskaźniki i wartości (wg projektu budŝetu państwa na 2012 rok) PKB w ujęciu realnym: wzrost o 4% średnioroczny

Bardziej szczegółowo

III filar ubezpieczenia emerytalnego

III filar ubezpieczenia emerytalnego III filar ubezpieczenia emerytalnego 1 Przesłanki reformy emerytalnej 2 Wskaźniki zgonów i urodzeń w tys. 600 550 Zgony Urodzenia 500 450 400 350 300 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Bardziej szczegółowo

Dobre wyniki w trudnych czasach

Dobre wyniki w trudnych czasach Warszawa, 10 marca 2009 roku Wyniki finansowe Grupy PZU w 2008 roku Dobre wyniki w trudnych czasach W 2008 roku Grupa PZU zebrała 21.515,4 mln złotych z tytułu składek ubezpieczeniowych, osiągając zysk

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Polacy o OFE. Polacy o OFE. TNS Czerwiec 2014 K.043/14

Polacy o OFE. Polacy o OFE. TNS Czerwiec 2014 K.043/14 Informacja o badaniu Do 31 lipca 2014 roku Polacy muszą zdecydować, czy chcą, by ich składki emerytalne były odkładane częściowo do ZUS i częściowo do OFE czy tylko do ZUS. W maju TNS Polska zapytał Polaków

Bardziej szczegółowo

Fundusze inwestycyjne i emerytalne

Fundusze inwestycyjne i emerytalne Fundusze inwestycyjne i emerytalne WYKŁAD 8 FUNDUSZE EMERYTALNE W SYSTEMIE EMERALNYMY CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (1) Pojęcie ogólne: ogół planów (programów) wypłacających świadczenia emerytalne.

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

9. Czy osoby pracujące na podstawie umowy zlecenia mogą wpłacać na IKE? Tak.

9. Czy osoby pracujące na podstawie umowy zlecenia mogą wpłacać na IKE? Tak. IKE Pytania/odpowiedzi dotyczące Indywidualnego Konta Emerytalnego 1. Co to jest IKE? Pełna nazwa to Indywidualne Konto Emerytalne Jest ono jednym z elementów III filaru systemu emerytalnego. Umożliwia

Bardziej szczegółowo

Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce

Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce dr Marietta Janowicz-Lomott, Uniwersytet Gdański dr Krzysztof Łyskawa, Uniwersytet Ekonomiczny Poznań Agenda Działanie ubezpieczeń dotowanych w Polsce

Bardziej szczegółowo

Kredyt kupiecki w działalności eksportowej. Warszawa, 15 września 2009 r.

Kredyt kupiecki w działalności eksportowej. Warszawa, 15 września 2009 r. Kredyt kupiecki w działalności eksportowej Warszawa, 15 września 2009 r. Ryzyko sprzedaŝy z odroczonym terminem płatności SprzedaŜ towarów lub świadczenie usług z odroczonym terminem płatności (kredyt

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 1. Istota i zakres zabezpieczenia społecznego. Dlaczego państwo musi pomagać ludziom argumenty za i przeciw? (Muszalski 2004, rozdz. 1, 2, 3, Davis rozdz. 2, Averting...

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ NADZIEJE I OBAWY ZWIĄZANE Z INTEGRACJĄ BS/110/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ NADZIEJE I OBAWY ZWIĄZANE Z INTEGRACJĄ BS/110/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2003 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

2) W art. 1 pkt 2 projekt zakłada rozciągniecie na osoby prowadzące działalność gospodarczą, zawierające umowy o pracę nakładczą, takich samych reguł

2) W art. 1 pkt 2 projekt zakłada rozciągniecie na osoby prowadzące działalność gospodarczą, zawierające umowy o pracę nakładczą, takich samych reguł Uzasadnienie 1. W zakresie zmiany ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych projekt zawiera propozycje regulacji, które mają na celu: - przywrócenie podstawy prawnej dla objęcia ochroną ubezpieczeniową

Bardziej szczegółowo

P ds d taw a w prze z d e s d ięb ę iorcz c o z ści

P ds d taw a w prze z d e s d ięb ę iorcz c o z ści Reforma programowa kształcenia ogólnego Projekt zmian podstawy programowej z Podstaw przedsiębiorczości. MoŜliwości nauczania ekonomii w praktyce. (wrzesień 2008) Kielce listopad 2008 Nowy układ podstawy

Bardziej szczegółowo

Jak działa nowym system emerytalny i co warto w nim zmienić? Magdalena Flis, Piotr Pękała, Wiktor Wojciechowski

Jak działa nowym system emerytalny i co warto w nim zmienić? Magdalena Flis, Piotr Pękała, Wiktor Wojciechowski Jak działa nowym system emerytalny i co warto w nim zmienić? Magdalena Flis, Piotr Pękała, Wiktor Wojciechowski Streszczenie: Z powodu odmiennych mechanizmów waloryzacji, gromadzenie oszczędności na indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu emerytalnego w Szwecji

Charakterystyka systemu emerytalnego w Szwecji Charakterystyka systemu emerytalnego w Szwecji Materiał informacyjny dotyczący wizyty studyjnej delegacji ZUS w Urzędzie Spraw Emerytalno Rentowych (Pensionsmyndigheten). Sztokholm, 05.04.2011. Departament

Bardziej szczegółowo

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28 Z Olgierdem Bagniewskim*, szefem zespołu analityków niemieckiego instytutu East Stock Informationsdienste GmbH w Hamburgu, rozmawia Iwona Bartczak. I.B.: Brak równowagi finansów publicznych jest znanym

Bardziej szczegółowo

Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy.

Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy. Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy. Aneta Maciąg Warszawa, 10.12.2015 r. Plan 1. Struktura demograficzna społeczeństwa. 2. Poziom zatrudnienia wśród osób powyżej 50 roku życia. 3. Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2011 2039 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2011 2039 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2011 2039 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budŝetu

Bardziej szczegółowo

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury?

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury? Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projekt przewiduje nowelizację przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 oraz 2010

Bardziej szczegółowo

Ankieta podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) oraz ubezpieczenia społeczne (ZUS)

Ankieta podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) oraz ubezpieczenia społeczne (ZUS) Ankieta podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) oraz ubezpieczenia społeczne (ZUS) Jacek Bajson czerwiec 009 PwC Ankieta dla polskich przedsiębiorców Jakie zmiany ułatwią im Ŝycie? Bloki tematyczne:

Bardziej szczegółowo

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych Oprócz wielu możliwości inwestowania swojego kapitału jedną z lepszych form stanowią otwarte fundusze inwestycyjne. Programy SKANDII i AEGONA pozwalają

Bardziej szczegółowo

Co chcemy osiągnąć odkładając pieniądze w III filarze...?

Co chcemy osiągnąć odkładając pieniądze w III filarze...? Czym należy się kierować wybierając ubezpieczenie emerytalne...? Zdecydować się na Indywidualne Konto Emerytalne (IKE), polisę Unit-linked, inwestować w akcje, fundusze inwestycyjne, nieruchomości i złoto...?

Bardziej szczegółowo

PressPack. Sztuka doradzania. O firmie

PressPack. Sztuka doradzania. O firmie PressPack PressPack Rynek usług finansowych i ubezpieczeniowych w Polsce rośnie bardzo dynamicznie. I choć do Niemiec, gdzie jeden doradca finansowy przypada średnio na 1000 mieszkańców jeszcze nam daleko

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

Bilans. A. Aktywa trwałe. I. Wartości niematerialne i prawne 1. Koszty zakończonych prac rozwojowych 2. Wartość firmy

Bilans. A. Aktywa trwałe. I. Wartości niematerialne i prawne 1. Koszty zakończonych prac rozwojowych 2. Wartość firmy Bilans Jest to podstawowy dokument księgowy, który jest podstawą dla zamknięcia rachunkowego roku obrotowego - bilans zamknięcia, a takŝe dla otwarcia kaŝdego następnego roku obrotowego - bilans otwarcia.

Bardziej szczegółowo

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy.

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. VI konferencja Krakowska, Kraków 17-18.06.2013 r. Dlaczego trzeba szukać nowej nazwy

Bardziej szczegółowo

1. CEL I OCZEKIWANE EFEKTY NOWELIZACJI

1. CEL I OCZEKIWANE EFEKTY NOWELIZACJI ZAŁOśENIA NOWELIZACJI USTAWY O ORGANIZACJI I FUNKCJONOWANIU FUNDUSZY EMERYTALNYCH 1. CEL I OCZEKIWANE EFEKTY NOWELIZACJI Otwarte fundusze emerytalne, działając na podstawie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowe oferta banków dla organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008

Instrumenty finansowe oferta banków dla organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Instrumenty finansowe oferta banków dla organizacji pozarządowych Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Bank przedsiębiorstwo wykonujące działalność polegającą na przyjmowaniu depozytów, udzielaniu kredytów,

Bardziej szczegółowo

Forum Praktyki Gospodarczej 2014

Forum Praktyki Gospodarczej 2014 Forum Praktyki Gospodarczej 2014 Liczysz na OFE i ZUS? Licz na siebie! Mgr Tomasz Wojtasiewicz Koniec Lipca wyrok? 2016r i tak co cztery lata, chyba że... Co się dzieje z moją składką 19,52%? A.* 12,22pp.

Bardziej szczegółowo

Przychody i rozchody budżetu państwa

Przychody i rozchody budżetu państwa BSiE 37 Monika Korolewska Informacja nr 1162 (IP-108G) Przychody i rozchody budżetu państwa Przepisy ustawy o finansach publicznych obok dochodów i wydatków oraz środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy?

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? dr Agnieszka Chłoń-Domińczak Konferencja Przemysłu Materiałów Budowlanych 20 maja 2010 r., Rawa Mazowiecka Rynek pracy wyzwania na przyszłość Starzenie się ludności

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 13 października 2011 r. PLAN WYKŁADU I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Nowości w ofercie produktów inwestycyjnych i depozytowych

Nowości w ofercie produktów inwestycyjnych i depozytowych Nowości w ofercie produktów inwestycyjnych i depozytowych 1 Wyniki pierwszego kwartału Produkty oszczędnościowe i inwestycyjne Suma sald depozytowych i nabyć netto produktów inwestycyjnych wzrosła o 700

Bardziej szczegółowo