Jak hartował się dług

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jak hartował się dług"

Transkrypt

1 Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego Nr 14 / zima 2011 ISSN: Jestem wyznawcą zasady, iż dług publiczny to nic innego jak publiczna plaga, a w ustroju republikańskim nawet o wiele gorsza niż w innych. Thomas Jefferson ( ) Polska umiarkowanie wolna gospodarczo Amerykańska Heritage Foundation opublikowała tegoroczny Indeks Wolności Gospodarczej, czyli ranking zawierający opis ograniczeń i restrykcji gospodarczy w poszczególny państwa świata. Liderem rankingu, jako najbardziej wolna gospodarka pozostaje Hongkong. Polska znalazła się na 68. miejsce w grupie państw oznaczony jako umiarkowanie wolne. Ciąg dalszy na stronie 7 Dług publiczny w Polsce Dług publiczny jest stałym elementem polskiej demokracji po 1989 roku. Tylko raz, w 1990 roku, gdy Ministrem Finansów był Leszek Balcerowicz, udało się uzyskać nadwyżkę budżetową. Wszystkie pozostałe lata były kupowaniem głosów wyborców na kredyt. Jak hartował się dług Polska nie jest wyjątkiem w swojej o oczej radości do zadłużania się. Z podobnymi problemami borykają się również inne kraje regionu Europy Środkowo-Ws odniej. Jednak tylko Węgry z ty państw mają dług (wyrażony w stosunku do Produktu Krajowego Brutto) większy od Polski (patrz tabela 1). Ponadto Polska jako jedyna odnotowała w 2009 roku wzrost PKB, a mimo tego nie mogła w jakikolwiek sposób zahamować dynamicznego przyrostu zadłużenia. Nawet Estonia z ponad 14-proc. spadkiem PKB, dzięki żelaznej dyscyplinie pilnowania wydatków od lat, miała deficyt na niskim poziomie 1,7% PKB. To pozwala na postawienie wniosku, że wzrost zadłużenia nie jest wynikiem niekorzystnej sytuacji gospodarczej, tylko pewnej kultury Ciąg dalszy na stronie 3

2 Z życia Fundacji Spotkanie w Poznaniu 8 stycznia 2011 r. przedstawiciele Fundacji PAFERE gościli w Poznaniu. Tamtejsze Stowarzyszenie Warsztaty Idei zorganizowało spotkanie z Janem Wojcie em Kubaniem, członkiem Rady Programowej oraz z Pawłem Tobołą-Pertkiewiczem, prezesem zarządu Fundacji. Tematem przewodnim była przedsiębiorczość w Polsce z perspektywy biznesmena. Po prezentacji p. Kubania, ponad 50-osobowa publiczność obejrzała film Powołanie przedsiębiorcy. Zarówno film, jak i wystąpienia przedstawicieli PAFERE podobały się zgromadzonej widowni, o czym świadczy fakt, że wszystkie kopie filmu rozeszły się niczym świeże bułeczki, zaś dyskusje toczyły się jeszcze Książka o ludności W końcu ub. roku ukazała się długo zapowiadana przez nas książka Ludność. Największe bogactwo świata. Szczególnie teraz, w dobie kryzysu demograficznego a co za tym idzie w niedługiej perspektywie bankructwa systemów emerytalny w większości państw Europy, ta publikacja może pomóc zrozumieć wiele istotny zagadnień. We wstępie do polskiego wydania napisanym przez Jana Małka możemy przeczytać: Żyjemy obecnie w czasa, gdy próbuje się przestraszyć ludzi, że i działalność i aktywność, głównie ekonomiczna, jest zagrożeniem dla ni samy. Że grozi nam przeludnienie, że kończą się zasoby naturalne i z tego powodu organizacje międzynarodowe muszą wprowadzać tzw. politykę ludnościową czy też kontrolę urodzeń oraz ograniczenia w handlu międzynarodowym. Jak wynika z tekstów zamieszczony w książce Ludność. Największe bogactwo świata, mamy na niwie demograficznej do czynienia z sofizmatami i paradygmatami podobnymi do ty, które są wsze obecne w życiu gospodarczym. Coraz częstsze straszenie ludzi na całym świecie apokalipsą w związku ze wzrostem ludności, skłoniło Polsko-Amerykańską Fundację Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego do udostępnienia tej płynącej pod prąd obecnym modom intelek- długo po zakończeniu spotkania. Przedstawiciele PAFERE udzielili wywiadów poznańskiej rozgłośni radiowej Afera. Współorganizatorem spotkania z ideami PAFERE w Poznaniu było Stowarzyszenie Warsztaty Idei oraz Stowarzyszenie Koliber tualnym książki. Mamy nadzieję, że jej pojawienie się na polskim rynku pozwoli lepiej zrozumieć obecne kwestie demograficzne, a pośrednio również ekonomiczne. Okazuje się bowiem co udowadniają na dalszy karta tej książki wybitni ekonomiści i demografowie że obie dziedziny są ze sobą ściśle powiązane, i są wzajemnie od siebie zależne. Książkę można zamówić w naszym sklepiku internetowym pod adresem: Zapraszamy. IDEE Kwartalnik Fundacji PAFERE, ISSN: Całkowity koszt 1 egzemplarza biuletynu wynosi 3,00 PLN. Wydawca: Polsko-Amerykańska Fundacja Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego, ul. Adama Mi iewicza 16/12A, Warszawa Redaguje zespół w składzie: Konrad Rajca, Paweł Sztąberek, Paweł Toboła-Pertkiewicz, Piotr Toboła-Pertkiewicz Kontakt: tel.: , , fax: Skład: Maciej Harabasz Druk: ARWIL s.c. tel Materiałów niezamówiony Redakcja nie zwraca. Zastrzegamy sobie prawo skracania i adiustacji nadesłany tekstów oraz zmiany i tytułów. Polsko-Amerykańska Fundacja Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego PAFERE, będąca niezależną, pozarządową organizacją, wzajmującą się problemami ekonomii, gospodarki, etyki i cywilizacji, została założona przez Jana Mi ała Małka w 2007 roku i została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem Wcześniej fundacja działała jako oddział amerykańskiej Fundacji PAFE- RE Pro Publico Bono, założonej w 2000 r. Władze Fundacji: Zarząd Fundacji PAFERE p.o. Prezesa Zarządu Fundacji Paweł Toboła-Pertkiewicz Wiceprezes Zarządu Fundacji Paweł Sztąberek Założyciel i honotowy Prezes Fundacji Jan Mi ał Małek Rada Fundacji Przewodniczący Rady Fundacji Krzysztof Zawitkowski Wiceprzewodniczący Rady Fundacji Wojcie Popiela Rada Programowa Przewodniczący Rady Programowej Prof. Mi ał Wojcie owski (Uniwersytet Warmińsko- -Mazurski) Prof. Witold Kwaśni i (Uniwersytet Wrocławski) Andrzej Barański (Herbewo International, Kraków) Jan Wojcie Kubań ( ality Business So ware) Zespół Fundacji PAFERE Sekretarz Fundacji Piotr Toboła-Pertkiewicz Program Magister PAFERE Konrad Rajca Ekspert ekonomiczny Damian Kot 2 Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima 2011

3 Temat numeru Dług publiczny w Polsce foto Michał Zacharzewski Ciąg dalszy ze strony 1 rządzenia krajem. Oto Węgry od lat konsekwentnie i mozolnie, rok po roku, zwiększały swoje zadłużenie. Międzynarodowe rynki finansowe, nie widząc zagrożenia dla spłaty długu, wyceniały obligacje węgierskie na dość niskim poziomie. Ta polityka doprowadziła kraj do krawędzi przepaści z napisem bankrut. Jak przyznał były już premier Ferenc Gyurcsany, gdyby nie dwudziestomiliardowa pożyczka w euro w listopadzie 2008 roku z Banku Światowego, Komisji Europejskiej oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Węgry musiałyby ogłosić bankructwo. Tabela 1: Dług, deficyt oraz zmiana PKB w krajach Europy Środkowo Wschodniej w 2009 roku Polska na razie jest jeszcze dość daleko od wydarzeń węgierski, jednak pewne analogie już widać. Rząd nie jest zaniepokojony dramatycznie szybkim przyrostem długu, nie wprowadza żadny poważny reform po stronie wydatków państwa, zwiększając tylko obciążenia podatkowe. Liczenie na to, że w kraju, gdzie wydatki publiczne stanowią już 45% PKB (czyli, że z każdej zarobionej na rynku złotówki państwo zabiera 45 groszy), można jeszcze zwiększyć do ody publiczne, jest złudzeniem. Nie widząc żadny reform wydatkowy można śmiało zakładać, że polski dług publiczny szybko stanie się obciążeniem nie do dźwignięcia dla podatników. O wiele bardziej adekwatną od relacji w stosunku do PKB miarą długu jest jego nominalna wielkość. Politycy często stosują wartość wyrażoną do PKB. Ma to jedynie sens, gdy ce się porównywać kilka państw o różnej wielkości i różnym do- odzie. W inny przypadka warto podawać zadłużenie w walucie krajowej. Obecne oszacowanie długu Polski jest dosyć trudne. Dane pojawiają się dosyć regularnie dla sektora rządowego, ale możliwość zaciągania długu mają jeszcze instytucje związane z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi (ZUS, KRUS, NFZ) oraz samorządy. Aktualną (szacowaną) wartość polskiego długu można znaleźć m.in. na stronie internetowej Przyrastający w tempie miliarda złoty co 3 dni dług musi na każdym robić wrażenie. Do końca 2010 roku polski jawny dług publiczny sięgnął ok. 790 miliardów złoty. Jeszcze w 2003 roku wynosił 408 miliardów. Należy zatem liczyć się z tym, że na początku przyszłego roku nastąpi jego podwojenie (po zaledwie 8 lata, licząc od 2003 roku). Podawanie do informacji publicznej relacji długu do PKB ma tak naprawdę za zadanie odwrócenie uwagi od narastającego problemu. 55% dług do PKB wygląda zupełnie inaczej w przekazie prasowo-telewizyjnym niż 790 miliardów. A powsze nie stosowana jest ta pierwsza miara. Tymczasem dług w relacji do PKB informuje nas jedynie o tym, ile państwo w stosunku do całej gospodarki ma zaciągnięty zobowiązań. To nie jest dług w stosunku do majątku, czy do odów państwa, tylko relacja do wartości dodanej całej gospodarki, głównie tej prywatnej. Liczba 790 miliardów jest tak ogromna do ogarnięcia i abstrakcyjna, że mało kto uświadamia sobie jej wielkość. To tak jakby 790 tysięcy Polaków z dnia na dzień wygrało milion złoty na loterii. Zupełnie inaczej niż w rządzie wygląda sytuacja w samorząda. Zgodnie z polskim prawem samorządy mogą posiadać maksymalne zadłużenie na poziomie 60% swoi do odów. Gdyby podobna ustawa obowiązywała dla sektora rządowego, to maksymalny poziom zadłużenia na koniec 2009 roku wyniósłby 164,5 miliarda złoty (60% z 274 miliardów do odów budżetowy w 2009 roku) dla sektora rządowego. Jedynym odpowiedzialnym za szybki przyrost długu publicznego w Polsce jest rząd, na który przypada około 93% całego długu publicznego. Wprawdzie Polska posiada zapisy w ustawie o finansa publiczny zabraniające u walania budżetu z deficytem w przypadku przekroczenia 55% stosunku długu do PKB, ale polski minister finansów Jan Vincent Rostowski umiejętnie stosuje sztuczki księgowe, by tego progu na papierze nie przekroczyć. Według dany Głównego Urzędu Statystycznego, już w 2010 roku dług publiczny osiągnie 55,4% PKB. Minister Finansów przesunął część wydatków (specjalnym rozporządzeniem) poza obręb finansów publiczny (m.in. Krajowy Fundusz Drogowy), by z kolei instytucje z nadwyżkami finansowymi do tejże sfery włączyć (Lasy Państwowe). To pozwoli na odsunięcie o jeden rok groźby przygotowania zrównoważonego budżetu. Tabela 2: Pozycje długu publicznego w Polsce na dzień 30 VI 2010 r. (w mld PLN) Szkodliwość długu Istnieje pogląd wśród ekonomistów (szczególnie ze szkoły popytowej) mówiący o tym, że zwiększone wydatki rządowe są dobre w czasa spowolnienia gospodarczego. Mają one pobudzać inwestycje oraz konsumpcję. Pesymizm wśród przedsiębiorców powoduje odsunięcie inwestycji w czasie, a ludność obawiając się utraty pracy mniej konsumuje. Rząd ma być tym, który rzuci sygnał do odważniejszy działań, bardziej ryzykowny, całego społeczeństwa. Jednak nawet John Maynard Keynes nie zakładał, że istnieje możliwość permanentnego rolowania długu i jego zwiększania. Zakładał, że wprawdzie w czasa spowolnienia zadłużenie wzrośnie, ale po osiągnięciu ścieżki szybkiego wzrostu PKB będzie ono spłacane. Nie przewidział tego, na co wskazywał m.in. Friedri von Hayek, że w przypadku wprowadzenia pewny programów rządowy, państwo nie będzie już skłonne (również pod wpływem opinii publicznej) do wycofywania się z ni. Inwestycje, które powstaną w czasa kryzysu, będą ponadto wymagały późniejszy dopłat (m.in. dlatego, że państwowe inwestycje są z reguły deficytowe i wymagają ciągły nakładów celem i podtrzymania). Dlatego każde zwiększenie rządowego wydatku w czasa spowolnienia gospodarczego będzie generować dodatkowe wydatki w przyszłości. Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima

4 Temat numeru Zadłużanie się powoduje jeszcze wiele dodatkowy szkód. Przede wszystkim następuje redystrybucja do odu z młodego i średniego pokolenia na starsze. To ludzie w średnim wieku i młodzież będzie spłacać w przyszłości zaciągnięte przez państwo pożyczki. A pożyczki te w większości konsumują ludzie starsi. Jeżeli już dziś do ubezpieczeń społeczny rząd musi dopłacać 72 miliardy złoty, to jest to suma o 25 miliardów mniejsza od całego deficytu finansów publiczny w 2009 roku. Zatem zadłużanie się jest przesunięciem do odów z młodego i średniego pokolenia na pokolenie starsze. O ile w życiu prywatnym mało kto ciałby zostawić swoim dzieciom i wnukom długi do spłacenia, o tyle w myśleniu o państwie ta zasada ma wręcz odwrotne zastosowanie. Drugim poszkodowanym są firmy, które poprzez zwiększone potrzeby pożyczkowe państwa, tracą możliwość zaciągania pożyczek. Jest to tzw. efekty wypierania. Instytucje finansowe zarabiają na pewnym odbiorcy swoi pożyczek, jakim jest Państwo złodziei, i nie muszą już konkurować o klienta prywatnego. Powoduje to zwiększone oprocentowanie kredytów i wyp nięcie pewnej grupy przedsiębiorców (przede wszystkim z sektora mały i średni firm) poza możliwości kredytowania. Na długu wbrew pozorom traci również budżet państwa, ale w długim okresie. Każdy dług wymaga finansowania i spłacania odsetek. W Polsce tylko na obsługę długu (spłata odsetek plus małej części kapitału) w 2010 roku przeznaczy się około 38 miliardów złoty. To jest więcej niż wydatki na wojsko, policję i straż pożarną (a więc szeroko rozumiane bezpieczeństwo obywateli) razem wzięte. Dalsze zwiększanie długu publicznego w tempie 100 miliardów złoty rocznie, spowoduje dodawanie co roku do tej wartości dodatkowy 5 miliardów. W ten sposób za kilka lat może się okazać, że obsługa długu jest największą wartością w budżecie (obecnie jest na trzecim miejscu). Na razie obsługa długu kosztuje ok. 4,5-5% jego wartości. Gdyby w Polsce pojawiła się groźba zawieszenia spłaty długu, to oprocentowanie obligacji może automatycznie skoczyć nawet do 7-8%, jak to ma miejsce w Irlandii lub na Węgrze. Wtedy obsługa długu nie będzie już wynosiła 38, ale ok. 55 miliardów złoty rocznie. Najgroźniejszym skutkiem zadłużenia jest jednak gigantyczna ilość ybiony inwestycji państwowy. Politycy w swojej naiwności wierzą (jak np. w lata 70. ubiegłego wieku pierwszy sekretarz PZPR Edward Gierek), że zwiększając inwestycje tak naprawdę zwiększą w przyszłości dobrobyt społeczeństwa. Jak się jednak okazuje, inwestycje państwowe zamiast przynosić zyski tworzą tylko koszty, które społeczeństwo musi podwójnie ponosić: raz poprzez spłatę długów na inwestycję, a drugi raz poprzez dopłaty do ty że inwestycji. Dług publiczny Polski w latach Dług publiczny jako kradzież Pożyczanie, tak w życiu publicznym jak prywatnym, miewa oczywiście sens. Wtedy mianowicie, gdy korzyści, jakie mamy z pożyczki, na przykład zrealizowanie pilnej inwestycji, przewyższają koszty w postaci oprocentowania. Bardzo ryzykowne są natomiast pożyczki konsumpcyjne, które polegają na tym, że wydajemy pieniądze, który jeszcze nie mamy, a za dobra płacimy więcej, bo do ceny do odzą odsetki. Zapożyczanie się przez obecne rządy wynika oczywiście z nadmierny wydatków typu konsumpcyjnego, na przykład na pensje urzędnicze i obiecane emerytury. Za obecny dług zapłacą obywatele, a zarobią na nim spekulanci, pożyczający pieniądze rządom. Powiększanie długu publicznego staje się więc formą kradzieży. Oznacza to, że jego zaciąganie narusza przykazanie nie kradnij i powinno być ścigane przez prawo, ale oczywiście u odzi rządzącym bezkarnie. Że odzi o kradzież, da się dość łatwo wykazać. W prawie istnieje taka tradycyjna definicja Kto zyskuje Oprócz ewidentnej szkodliwości długu publicznego są również instytucje i osoby, które na nim zyskują. Przede wszystkim politycy mogą w krótkim okresie realizować swoje obietnice wyborcze bez potrzeby zwiększania w trakcie kadencji podatków. Przerzucenie w czasie podwyżki podatków lub cięcia wydatków jest w społeczeństwa demokratyczny praktycznie niezauważane. Niewątpliwie zyskują również instytucje finansowe. Dzięki pożyczkom państwa mają pewnego i stabilnego klienta na ulokowanie środków pieniężny. W przypadku, gdyby państwo miało słabszą pozycję, najzwyczajniej podniosą oprocentowanie (nie kupując obligacji po zbyt niskim procencie), realizując dodatkowe zyski. Jak już wspomniano, również starsze wiekiem grupy mogą na zadłużeniu zyskać. Pieniądze te, dzięki transferom socjalnym, skonsumują, ale długów nie będą musieli już spłacać. A jak w prawie każdej sytuacji najbardziej poszkodowanymi są podatnicy. Zarówno ci dzisiejsi, jak i ci, którzy dopiero będą wkraczać na rynek pracy. Pracujący Polak ma już na swoim koncie blisko 50 tysięcy długu państwowego do spłaty. Kwota ta niestety z każdą godziną rośnie. Marek Łangalis Autor jest twórcą strony mierzącej zadłużenie państwa kradzieży: potajemne zabranie rzeczy cudzej z ęci zysku. Wszystko się zgadza. Potajemne: rząd zaciąga długi nie informując ogółu obywateli, ile oni i i potomkowie będą musieli zapłacić a mydli im oczy zapowiedziami, ile to hojna władza da na różne pożyteczne cele. Zabranie: nikt nas nie pyta o zgodę, będziemy musieli przymusowo spłacać poprzez podatki. Rzeczy cudzej: rząd naszymi pieniędzmi spłaca długi, a nie swoimi. Z ęci zysku: gdyż ce mieć komfort finansowy teraz, zamaskować kryzys, wygrać następne wybory a nie dba o sytuację rządu i obywateli za lat kilka i więcej, a tym bardziej o następne pokolenia, które będą musiały obecne długi spłacać. A jeśli przyjąć, że dług pozwala sfinansować jakieś wydatki pożyteczne, a odnoszący z tego korzyści obywatele wydatki aprobują, nadal mamy do czynienia z kradzieżą. Wtedy bowiem aktualnie żyjący okradają następne, nieświadome jeszcze niczego pokolenia, którym zostawią ra unek za obecne swoje wydatki. Mi ał Wojcie owski, prof. teologii UWM, przewodniczący Rady Programowej PAFERE 4 Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima 2011

5 Zadłużenie Stanów Zjednoczonych - jeden z najgorszych przypadków na świecie Nicola Moore Prognoza Biura Budżetowego Kongresu głosi, iż na koniec 2010 roku, dług publiczny Stanów Zjednoczony sięgnął 62 procent wartości całego obrotu gospodarczego, przy 40 procenta w roku 2008 i jednocześnie dwukrotnie przekraczając średnią wieloletnią. Trwający kryzys finansowy i recesja przyczyniły się rzecz jasna do tego stanu rzeczy, jednak na horyzoncie widać już nowe problemy. Wspomniane Biuro szacuje, że do roku 2030 dług publiczny przekroczy poziom 146 procent naszego PKB. W tej sytuacji jedynym pocieszeniem, o ile można tak to nazwać, staje się fakt, że Stany Zjednoczone nie są w tej kwestii osamotnione. Opublikowane ostatnio raporty Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Rozliczeń Międzynarodowy podkreślają powagę problemu ogólnoświatowego zadłużenia i wzywają rządy do podjęcia szeroko zakrojony i zdecydowany, a nie krótkoterminowy działań redukujący skalę tego zjawiska. Wedle ty samy dokumentów, nasz kraj, który nota bene otrzymał jedną z najgorszy ocen, musi w celu zwalczenia problemu zadłużenia bezzwłocznie przystąpić do reformy systemów taki jak Social Security, Medicare i Medicaid. Począwszy od roku 2007, państwa na całym świecie przyjęły politykę konsekwentnego zwiększania swojego zadłużenia. Rządowe dofinansowania stosowane w celu łagodzenie skutków kryzysu osiągnęły już łącznie wartość 13,2 procenta PKB krajów wysoko uprzemysłowiony. W tym samym czasie jednak ogólna suma przy odów spadła, rozwój wyhamował, zaś politycy nadal próbują serwować ludziom teorię, że masowe zwiększanie wydatków publiczny jest receptą na kryzys. Tyle tylko, że wszystkie te antyrecesyjne wysiłki przyniosły PKB zaawansowany gospodarek światowym od 20 do 30 procentową stratę na przestrzeni trze lat. Liczby są alarmujące, jednak to nie wszystko. Bank Rozliczeń Międzynarodowy wskazuje, że najbardziej godnym potępienia aspektem jest to, iż doty czasowe długi próbuje się zamieść pod dywan, czyniąc z ni tak zwane zadłużenie strukturalne, co oznacza, że będzie ono istniało nawet wówczas, gdy gospodarki już się z kryzysu wydobędą. Krótkoterminowa redukcja deficytów, w rodzaju zobowiązania krajów grupy G20, które mają do 2013 roku zmniejszyć poziom deficytu o połowę, nie będzie miała znaczącego wpływu na odsunięcie państw od niebezpiecznej krawędzi. W przypadku Stanów Zjednoczony sytuacja jest bowiem tak poważna, że aby zatrzymać dług na poziomie 60 procent PKB, niezbędna będzie konsolidacja fiskalna aż 12 jego procent, podczas gdy w przypadku Grecji wskaźnik ten wynosił mniej, gdyż 9,2 procenta. Głównym motorem zaciągania zobowiązań średnio- i długoterminowy jest fakt, iż rządy mają nóż na gardle w postaci bilionów potrzebny na wypłatę emerytur dla starzejący się społeczeństw oraz na opiekę zdrowotną. Szacuje się, że w ciągu najbliższy dwudziestu lat Stany Zjednoczone zajmą drugie miejsce pod względem wysokości wydatków na o ronę zdrowia i świadczenia emerytalne wśród członków G20. Aby oszacować wpływ wydatków związany ze strukturą wiekową ludności, wspomniany Bank przygotował trzy scenariusze zadłużenia dla 12 wybrany krajów aż do 2040 roku. We wszystki warianta okazało się, że jego poziom osiąga rozmiary niebezpieczne. Pierwszy zakładał wzrost długu na obecnym poziomie, czyli do wartości od 250 procent PKB aż do 600 procent. W drugim scenariuszu założono zmniejszenie deficytu o połowę w krótkoterminowej perspektywie, ale i tak nawet wówczas zadłużenie osiągało od 100 do 400 procent PKB. Tylko w trzecim wariancie założono zamrożenie badany wydatków na poziomie z 2011 roku, a mimo to zaledwie cztery państwa (Wło y, Niemcy, Austria i Holandia) zeszły w tej symulacji poniżej poziomu zadłużenia wynoszącego 100 procent PKB. Stany Zjednoczone wykazały się jednym z gorszy wyników, wynoszącym w zależności od wariantu 450, 300 i 200 procent PKB. Za tak wysoki poziom zadłużenia odpowiedzialne są u nas nie mające pokrycia obligacje z pomocą który finansuje się system Social Security u wielkie programy pomocy medycznej (Medicare i Medicaid). Jednym z największy zagrożeń, z którymi państwa będą musiały się zmierzyć, jest wedle Banku Rozliczeń Międzynarodowy fakt, iż wydajność światowej gospodarki raczej nie wzrośnie nawet jeśli przezwycięży się trwającą aktualnie recesję. Bardzo prawdopodobne, iż deficyty w budżeta utrzymają się, co spowoduje, iż stosunek zadłużenia publicznego do poszczególny PKB będzie nadal wzrastał, czego rezultaty muszą odbić się negatywnie na gospodarce. Po pierwsze, zostanie położony nacisk na wysokość odsetek od zadłużenia. Kiedy dług państwa wzrasta, potrzeba coraz więcej środków na jego wykup i obsługę, a ryzyko związane z potencjalną stratą rośnie. W konse- Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima

6 Temat numeru kwencji, wykupujący długi będą żądali wyższy zysków. W jednym z wcześniejszy raportów, Międzynarodowy Fundusz Walutowy oszacował, że przy wzroście zadłużenia o 10 punktów procentowy, odsetki od niego wzrosną aż o 50 punktów bazowy. W przypadku USA stopy procentowe mogą wzrosnąć o 2 pełne punkty procentowe, co spowoduje długoterminowe lawinowe zwiększenie kosztów obsługi zadłużenia. Po drugie, jako że w takim przypadku potrzeba coraz więcej środków na obsługę zadłużenia państwowego, będzie to skutkować zmniejszeniem się ilości zasobów, które mogłyby zostać użyte przez sektor prywatny w cela inwestycyjny. Biorąc pod uwagę takie kraje jak Stany Zjednoczone, które intensywnie zapożyczają się za granicą, problem będzie o tyle poważniejszy, że pieniądze przeznaczone na obsługę długu będą trafiały właśnie za granicę, a nie do krajowej gospodarki. MFW szacuje, że przy wzroście zadłużenia o 10 punktów procentowy, poziom inwestycji spada o około 0,4 procenta PKB. Po trzecie, jak wiadomo spadek poziomu inwestycji spowalnia rozwój gospodarczy. Wzrost zadłużenia obliczanego w stosunku do PKB o 10 punktów procentowy skutkuje według MFW spadkiem tempa rozwoju od 0.15 do 0.2 punktów procentowy rocznie. I oć liczby te na pierwszy rzut oka wydają się niewielkie, i utrzymywanie się przez większą ilość lat przynosi już poważniejsze szkody. Co się kryje za ideą Fair Trade? Od dłuższego czasu obserwujemy w Polsce wzrost popularności idei Fair Trade. Kampanie medialne oraz aktywność organizacji powiązany z fundacjami przyznającymi certyfikaty Fair Trade, mają przekonać Polaków do kupna produktów opatrzony tym logiem. Ideą przewodnią tego ru u jest ęć niesienia pomocy ubogim plantatorom kawy z krajów Ameryki Południowej i Afryki. Czy kupno produktów Fair Trade rzeczywiście pomaga podnieść stopę życiową plantatorom kawy? Czy idea sprawiedliwego handlu ma uzasadnienie ekonomiczne i jest skutecznym narzędziem poprawy losu przedsiębiorców południowej półkuli? Wreszcie, czy ta inicjatywa jest do pogodzenia z systemem wolnego handlu? Fundacja PAFERE postanowiła przybliżyć polskim czytelnikom ekonomiczne i moralne uwarunkowania oraz zamierzone i niezamierzone skutki istnienia ru u Fair Trade. W rama programu stypendialnego naszej W końcu, wysoki poziom zadłużenia skutkuje zwiększeniem się poziomu inflacji. Jeśli bowiem z jednej strony nabywcy papierów dłużny państwa stracą na nie o otę, władze nie będą miały innego wyjścia jak dodruk pieniędzy w celu umożliwienia kontynuacji finansowania długu. Z drugiej, występująca inflacja może być użyta do obniżenia rzeczywistej wartości zadłużenia poprzez zmniejszenie wartości waluty, co już miało miejsce w przypadku nagłego obniżenia zadłużenia USA przy pomocy inflacji właśnie po I wojnie światowej. Oczywiście uderza to także w konsumentów i oszczędzający, ponieważ i siła nabywcza oraz wartość oszczędności maleje. Mając na uwadze wymienione wyżej zjawiska, które nieu ronnie się zbliżają, nic dziwnego, że Międzynarodowy Fundusz Walutowy tak bacznie przygląda się i monitoruje poziom zadłużenia poszczególny państw i rządów. Do roku 2015, średni poziom zadłużenia w państwa rozwinięty gospodarczo ma wynieść aż 110 procent PKB, dla USA szacunek ten wynosi 83 procent. I oć nie jest to tak katastrofalna sytuacja jak w Grecji, trzeba pamiętać, że zbliżenie się do zadłużenia na poziomie 100 procent PKB może skutkować audytem MFW, co z pewnością nie przyczyni się do umocnienia i poprawy wizerunku Stanów Zjednoczony jako gospodarczego lidera świata. Bank Rozliczeń Międzynarodowy podkreśla, że konsolidacja wedle przyjęty przez światowy liderów obecny założeń w tej mierze nie sprawi, że na przestrzeni najbliższy Fundacji, tegoroczny stypendysta Grzegorz Jaeger, student III roku ekonomii Uniwersytetu Opolskiego przetłumaczył publikację Victora V. Claara, profesora ekonomii na Hender- dekad poziom zadłużenia utrzyma się w granica, które można uznać za rozsądne. W opinii Banku uderza też podkreślenie, że także podwyżka podatków wedle wszelkiego prawdopodobieństwa nie zatka powstałej luki, zwraca się tam za to uwagę, iż patrząc na obecnie obowiązujące stawki podatkowe w niektóry kraja wolno powątpiewać, czy dalsze i podnoszenie spowoduje jakikolwiek wzrost przy odów z tego tytułu. Strzały ostrzegawcze oddawane przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Rozliczeń Międzynarodowy winny postawić na równe nogi przywódców państw i sprawić, by zaczęli wreszcie kontrolować dług publiczny. W przypadku sprawdzenia się scenariusza rozwoju zadłużenia tak jak jest to obecnie rozpatrywane, konsekwencje dla gospodarki będą opłakane. Także perspektywa objęcia kraju audytem MFW jest co najmniej kłopotliwa w najlepszym, a politycznie druzgocącym rozwiązaniem w najgorszym przypadku. Stąd, jeśli odzi o Stany Zjednoczone, najlepszym początkiem zapobiegania nadciągającej katastrofie jest naty miastowa i rzeczywista reforma systemu Social Security oraz opieki zdrowotnej, uosabianej przez Medicare i Medicaid. Autorka jest jedną z dyrektorów Heritage Foundation w Waszyngtonie. Artykuł ukazał się w magazynie e Freeman. Tłumaczenie: Piotr Toboła-Pertkiewicz son State University w stanie Arkansas, zatytułowaną: Fair Trade. Its Prospects as a Poverty Solution wydaną przez amerykański Acton Institute. Profesor Claar we wnioska końcowy pisze: Pomimo swoi wspaniały intencji, jak również szczery ofiar pieniężny, ponoszony przez konsumentów przy wyborze droższej kawy Fair Trade, nie doprowadzi on nigdy do długoterminowego wzbogacenia biedny. Zamiast tego tworzy on dodatkową za ętę dla ubogi na pozostanie przy pracy, która nigdy nie przyniesie większy zysków niż w tej wili. Dopóki cena kawy utrzymywać się będzie na niskim poziomie, jej uprawa nawet jeśli jest to kawa Fair Trade nie pozwoli na duże zarobki. Zdaniem autora publikacji umowy fundacji Fair Trade z plantatorami kawy można porównać do złoty kajdan, które wiążą nadgarstki cącym bogacić się plantatorom. Publikacja prof. Claara już w lutym ukaże się w formie książki i ebooka. Mamy nadzieję, że jej pojawienie się na rynku rozwieje kolejny sofizmat ekonomiczny, z jakim mamy do czynienia w naszym życiu gospodarczym. 6 Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima 2011

7 Ranking Heritage proc. nie jest yba jakimś wielkim osiągnięciem. Również tendencja jest u nas odwrotna od sugerowanej przez Heritage Foundation. Polska podwyższyła od 1 stycznia podatki, co zapewne spowoduje spadek naszego kraju w kolejnej edycji rankingu. Ciekawostki Azja i Antypody górą Ciąg dalszy ze strony 1 W tegorocznym rankingu sklasyfikowany zostało 179 państw, z który zaledwie sześć gospodarek zostało uznany za w pełni wolne. Liderem rankingu od 17 lat pozostaje Hongkong. Zdaniem ekspertów jest to kraj właściwie bez barier celny. Do ody rządu wynoszą zaledwie 16,5 proc. PKB, czyli dokładnie tyle, ile wynosi najwyższa stawka podatkowa. Od kilku lat wydatki rządowe przewyższają do- ody, ale władze zapowiedziały powrót do zbilansowanego budżetu w ciągu najbliższy 3 lat. Drugi w rankingu Singapur, oć w ubiegłym roku zanotował spadek PKB w wysokości 2 proc., zdecydował się na obniżkę podatku CIT z 18 na 17 proc. Mniej niż 1/5 PKB prze odzi przez ręce urzędników. Najgorszy wynik Singapur osiągnął w kategorii interwencje rządu w gospodarkę, ale i w tej materii zmiany idą ku lepszemu, bo jak zauważa raport w 2011 roku mają zostać otwarte na konkurencję sektory energii i telekomunikacyjny. Trzecie i czwarte miejsce zajęły kolejno: Australia, uzyskując najlepsze oceny w kategorii polityki handlowej, rynku pracy i poszanowania własności oraz Nowa Zelandia, arakteryzująca się niskimi taryfami handlowymi, otwartością rynku, bardzo elastycznym rynkiem pracy oraz zdecydowaną o roną własności prywatnej. Dopiero 9. miejsce zajęła największa gospodarka świata, czyli Stany Zjednoczone. Jej spadek wynika z rosnący wydatków rządowy oraz najwyższego w historii i stale rosnącego długu publicznego (blisko 90 proc. PKB), Eksperci skrytykowali także kolejne programy pomocowe oraz u walenie niezwykle kosztownej ustawy zdrowotnej co spowodowało, że aż 38,9 proc. wytworzonego bogactwa w Ameryce przepływa przez budżet państwa (rekord w historii tego państwa). Polska daleko w tyle Nasza gospodarka zajęła w tegorocznym rankingu 68. miejsce wśród państw umiarkowanie wolny. W ciągu ostatni 2 lat awansowaliśmy co prawda o 13 miejsc, ale wciąż pozostajemy poniżej średniej europejskiej. Raport krytykuje Polskę za utrudnienia jakie napotykają przedsiębiorców, długie procedury biurokratyczne, co z kolei wiąże się ze stałą obecnością zjawisk korupcyjny, rosnące wydatki państwa oraz niepokojąco wysoki deficyt budżetowy. Jedynym obszarem, który został oceniony pozytywnie to brak duży barier w handlu zewnętrznym. Raport wali także niską stawkę podatku CIT dla przedsiębiorców, ale i na tym tle nie wypadamy jakoś szczególnie dobrze. Jeśli porównamy naszą stawkę z Serbią, Albanią czy Bułgarią lub Węgrami, które mają 10 proc. CIT, a także z Estonią, gdzie reinwestowany zysk nie podlega w ogóle opodatkowaniu, to nasze 19 Na daleki miejsca sklasyfikowane zostały dwie ogromne gospodarki: ińska (135. miejsce) oraz indyjska (124. miejsce). W obu ty państwa panuje olbrzymia korupcja oraz nie są przestrzegane prawa własności, a dominującą rolę w procesie wytwarzania dóbr odgrywa państwo. Rosja znalazła się w rankingu na 143. miejscu. Ranking Heritage Foundation powstający przy współpracy z e Wall Street Journal jest świetną ilustracją tendencji zarówno w skali lokalnej, jak i ogólnoświatowej. Po dwó lata, kiedy to w okresie tzw. światowego kryzysu finansowego, poziom wolności gospodarczej kurczył się, obecnie następuje trend odwrotny. Kolejną ciekawą obserwacją jest fakt, że zdecydowanie szybciej wolność zwiększa się w państwa rozwijający się, aniżeli w państwa rozwinięty. Najważniejszy wniosek jaki płynie z badań amerykański naukowców jest jednak następujący: wolność i swoboda gospodarcza oraz poszanowanie własności są niezbędne do poprawy jakości życia każdego narodu, niezależnie od jego położenia geograficznego ani bogactw naturalny. Dlatego najwyżej w rankingu plasuje się Hongkong, który co prawda nie posiada żadny zasobów naturalny, ale pozwala ludziom wytwarzać dobra bez skrępowania, zaś Wenezuela, która posiada ogromną ilość ropy naftowej, znalazła się na dopiero 175. miejscu, piątym od końca, bo wciąż krępuje ludzką aktywność. Cały tegoroczny ranking jest dostępny na stronie Heritage Foundation pod adresem: Paweł Toboła-Pertkiewicz Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima

8 Fotoreportaż Coroczna konferencja PAFERE W dnia października 2010 odbyła w Krakowie II konferencja PAFERE Liberty Weekend. Licznie uczestniczący w niej goście z Polski oraz z zagranicy mieli okazję wysłu ać wielu interesujący prelekcji oraz debat, obejrzeć film Ultimate Resource, a także wziąć udział we wspaniałym bankiecie w restauracji Wierzynek na krakowskim Rynku. Główne tematy II edycji PLW to: Polscy wolnorynkowcy, Nieznana historia wielkiego kapitalizmu i Przyszłość kapitalizmu w perspektywie kryzysu. ce wykłady zaprezentowali goście zagraniczni: dr Petr Ma, doradca ekonomiczny prezydenta Václava Klausa oraz prof. omas DiLorenzo ze Stanów Zjednoczony. Ma udowadniał, że im dalej od czasów współczesny, tym większy był wzrost gospodarczy, co wynika z zakresu wolności gospodarczej, jaka panowała na świecie. 100 lat temu światowa gospodarka rosła 3-krotnie szybciej niż 50 lat temu i 5-krotnie szybciej niż obecnie. Z kolei prof. omas DiLorenzo skupił się na obaleniu wielu mitów, które wciąż są kojarzone z systemem kapitalistycznym. Praca dzieci, wykorzystywanie robotników czy niskie płace są już legendarne, ale jak wynikało z prelekcji gościa, w dużej mierze są to problemy wyolbrzymione i przedstawione w krzywym zwierciadle. Kapitalizm w XIX wieku. Przebudzenie ludzkości to temat wystąpienia Dr Petr Mach z Czech mówił o źródłach sukcesu kapitalizmu. W pierwszej części konferencji przybliżono dorobek polskiej szkoły ekonomii wolnorynkowej oraz sylwetki najważniejszy jej przedstawicieli. Prelegenci zaprezentowali historię krakowskiej szkoły ekonomii (wykład dr Urszuli Skorupskiej), a także postaci: prof. Adama Heydela (Wojcie Paryna), prof. Adama Krzyżanowskiego (prof. Miłowit Kuniński), prof. 8 Romana Rybarskiego (dr Norbert Wojtowicz), Mirosława Dzielskiego (dr Tadeusz Syryjczyk oraz Andrzej Barański). Podsumowania pierwszej części dokonał honorowy prezes PAFERE, Jan Mi ał Małek. Następnie odbyła się debata poświęcona zagadnieniu możliwości ukształtowania się polskiej szkoły ekonomii w przyszłości, w której udział wzięli: Tadeusz Syryjczyk, Jan M. Małek, Andrzej Barański oraz dr Urszula Skorupska, a moderatorem był prof. Witold Kwaśni i. Drugim tematem przewodnim była historia kapitalizmu. Niezwykle interesują- Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima 2011

9 dr. Piotra Bartuli i Mariusza Szymańskiego z KTP, Następnie głos zabrał dr Mateusz Ma aj. W wykładzie Kapitalizm dla mas prelegent podjął m.in. temat problemu sprzedaży kapitalizmu masom. Ostatnim punktem programu PAFERE Liberty Weekend była dyskusja panelowa pt. Przyszłość kapitalizmu w perspektywie kryzysu. Uczestniczyli w niej: prof. omas DiLorenzo, dr Petr Ma, prof. Witold Kwaśni i i dr Mateusz Ma aj. Panel moderował Paweł Toboła-Pertkiewicz. Warto jeszcze raz podkreślić, że konferencja nie odbyłaby się, gdyby nie zacni sponsorzy. II edycję Pafere Liberty Weekend wsparli: Andrzej Barański, właściciel firmy HERBEWO (platynowy sponsor), Jan Kubań, właściciel firmy QBS (złoty sponsor), Piotr Czarnek i Marek Silczuk z Gabinetu Stomatologicznego APM Standard (srebrny sponsor), Wojcie Błaszczak z portalu internetowego NowePrzetargi.pl (brązowy sponsor) oraz firma Unique Fashion Atelier Mody Izabela Kulesza (brązowy sponsor). Na koniec najważniejsza wiadomość: w 2011 roku konferencja Pafere Liberty Weekend odbędzie się na Dolnym Śląsku. Do zobaczenia! Paweł Sztąberek Sala konferencyjna Herbewa była wypełniona do ostatniego miejsca. Przemawia prezes Krakowskiego Towarzystwa Przemysłowego, dr Tadeusz Syryjczyk. Prof. DiLorenzo z p. Piotrem Czarnkiem oraz p.p. Silczukami z firmy APM Standard. Panel dyskusyjny dotyczący polskiej szkoły ekonomii. Od lewej siedzą: dr Skorupska, T. Syryjczyk, A. Barański, J.M. Małek, stoi prof. W. Kwaśnicki. Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima

10 Publicystyka photo by David Ritter Rozważania o wolności Cła a wolność Donald J. Boudreaux Okresem historycznym, na który przeciwnicy suwerenności konsumenta czyli przeciwnicy wolnego handlu często powołują się, by poprzeć swoją argumentację za wysokimi cłami, jest s yłek XIX wieku w Ameryce. Przykładem może być Pat Bu anan, który w swojej książce e Great Betrayal o XIX wieku pisał w ten sposób: Za ścianą celną Stany Zjednoczone z przybrzeżnej rolnej republiki przekształciły się w największą potęgę przemysłową w historii świata i to w przeciągu jednego wieku. Taki był sukces dyskredytowanej dziś polityki zwanej protekcjonizmem. To prawda, że przez cały XIX w. rząd Stanów Zjednoczony nakładał stosunkowo wysokie cła na amerykańskie zakupy zagraniczny towarów. Po stopniowym i zmniejszaniu się w lata 30., 40. i 50., w lata 60. stawki celne ponownie zaczęły rosnąć. Swego rodzaju szczyt osiągnięty został wraz z taryfą McKinleya z 1890 r., która nałożyła jak się później okazało najwyższe stawki celne w historii USA. Prawdą jest również, że XIX w. był wiekiem nieprzerwanej industrializacji i wielkiego wzrostu gospodarczego. Według laureata nagrody Nobla, ekonomisty i historyka Douglassa Northa, w 1820 r. amerykańska siła robocza w rolnictwie była niemal siedem razy większa niż siła robocza w sektorze pozarolniczym. Jednak pod koniec lat 90. XIX w. liczba pracowników sektora pozarolniczego przekroczyła liczbę Amerykanów pracujący w gospodarstwa rolny. Do ód realny na osobę w tym czasie także stale wzrastał. W 1900 r. był około trzy razy większy niż w 1840 r. Czy ta industrializacja i znaczny wzrost do odów Amerykanów były skutkiem wysoki taryf celny? Albo, czy możemy przynajmniej powiedzieć, że w XIX w. wysokie cła nie wyrządziły amerykańskiej gospodarce żadnej szkody? Nie i nie. Inne okoliczności podważają protekcjonistyczne stwierdzenia o tym, że dziewiętnastowieczne doświadczenie z wysokimi taryfami było pozytywne. Zacznijmy od tego, że do ody celne były w XIX w. głównym źródłem funduszy dla wuja Sama. Ale cła, które w znacznym stopniu mogły zmniejszyć import, mogły także zmniejszyć do ody rządowe. W końcu celem ceł o ronny w przeciwieństwie do ceł fiskalny jest znaczny spadek występowania przedmiotu opodatkowania, czyli importu (w skrajnym przypadku nawet bardzo wysokie stawki celne na import nie przyniosą żadnego do odu, jeśli spowodują całkowite jego zaprzestanie). 10 Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima 2011

11 Ponieważ w XIX w. nie było praktycznie mowy o trwały deficyta budżetowy, cła o ronne prawdopodobnie powstrzymywały rozrośnięcie się rządu do rozmiarów, jakie mógłby osiągnąć w przeciwnym wypadku. Udawało się to dzięki temu, że do ody były niższe niż mogłyby być, gdyby zastosowano cła fiskalne (zamiast o ronny ). Mniejszy rząd oznacza z kolei mniej ingerencji w gospodarkę. Wynikająca stąd wolność przedsiębiorców i konsumentów oraz mniejsze prawdopodobieństwo rządowy dotacji (i planów ratunkowy!) dla faworyzowany grup interesu wspierały znaczny wzrost gospodarczy. Ogólnie rzecz ujmując, pomijając wysokie taryfy celne, dziewiętnastowieczna gospodarka Stanów Zjednoczony była stosunkowo nieskrępowana. Związki zawodowe nie miały żadny specjalny zabezpieczeń prawny. Rzadko przyznawano dotacje bezpośrednie dla przemysłu czy rolnictwa. Podatki poza systemem celnym były bądź to niskie, bądź też w ogóle nie istniały. Działania antymonopolowe nie były w ogóle możliwe aż do 1890 r., czyli do wili przyjęcia ustawy Shermana (ale nawet wtedy, najczęściej musiało upłynąć kilka następny lat, by sąd stwierdził, że można podjąć takie działania). Nie było też żadnego SEC, FDA, FTC, EPA ani inny biurokratyczny kombinacji alfabetu, które prześladują dzisiejszą gospodarkę (Pierwsza tego typu instytucja Międzystanowa Komisja Handlu powstała w 1887 r.). Rzeczywiste czynniki wzrostu WOLNORYNKOWE FILMY PO POLSKU Dzięki staraniom Fundacji PAFERE, dwa wartościowe filmy promujące wolność i wolny handel zostały opatrzone polskimi napisami. Zachęcamy do ich zakupu i promocji wśród rodziny i przyjaciół. POWOŁANIE PRZEDSIĘBIORCY NARODZINY WOLNOŚCI Oba filmy można nabyć już za 50,00 zł wliczając w to koszty wysyłki. Polsko-Amerykańska Fundacja Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego ul. Mickiewicza 16/12a, Warszawa Volkswagen Bank Direct z dopiskiem: DAROWIZNA NA CELE STATUTOWE Niskie podatki i znikome regulacje ułatwiły przedsiębiorcom wytwarzanie, inwestorom inwestowanie a konsumentom czerpanie wynikający z takiej sytuacji korzyści. Amerykański dziewiętnastowieczny wzrost gospodarczy wiele zawdzięcza tej wolności. Jedną z nieuregulowany sfer gospodarki była imigracja. Spora imigracja, zwłaszcza w ostatni dekada XIX w., napełniła amerykańską gospodarkę produktywną ludzką siłą i kreatywnością. Poszerzyła także rynek, który mogły obsługiwać firmy krajowe, co umożliwiło im wykorzystanie korzyści skali, które w przeciwnym wypadku byłyby dla ni niedostępne ze względu na ograniczenia w handlu z zagranicą. Ekonomiści Cecil Bohanon i T. Noramn Van Co w artykule dla e Independent Review z 2005 r. napisali, że amerykańska polityka otwartej imigracji uczyniła wiele dla minimalizacji szkodliwego wpływu wysoki taryf celny. Oprócz wspomaganego imigracją wzrostu populacji Stanów Zjednoczony, w XIX w. zwiększyło się też terytorium tego kraju. Pod koniec XIX w. Stany Zjednoczone rozciągały się od Atlantyku do Pacyfiku oraz od Kanady do Meksyku i Zatoki Meksykańskiej. Ten ogromny obszar geograficzny był strefą wolnego handlu. Konsumenci i producenci z łodnej Nowej Anglii mogli korzystać ze specjalizacji oraz handlować z producentami i konsumentami ze słonecznej Florydy a nawet dalekiej Kalifornii. Różnice we właściwościa geograficzny, które sprawiają, że handel pomiędzy małymi krajami jest tak korzystny, były obecne w tym rozległym i geograficznie zróżnicowanym kraju. Ojczyzna wolności (-wymiany) Tak więc imponujący wzrost gospodarczy Stanów Zjednoczony w XIX w. był tak naprawdę rezultatem wolnego handlu handlu nieskrępowanego w obrębie rozległy granic ogromnego, rozwijającego się i zróżnicowanego tak pod względem geograficznym, jak i ludnościowym, kraju. Jeśli protekcjonistyczna logika byłaby poprawna, to jeszcze większe bogactwo lub przynajmniej takie samo zostałoby wytworzone, gdyby każdy stan przyjął własną politykę o rony swoi producentów przed konkurencją spoza stanu. Nie znam jednak żadnego poważnego naukowca, który ubolewałby nad tym, że od samego swojego początku Stany Zjednoczone były strefą wolnego handlu. Oczywiście to, że pomimo ograniczeń w handlu zagranicznym, amerykańska gospodarka w XIX w. rozwijała się tak imponująco, nie oznacza, że te ograniczenia nie były szkodliwe. Bez wątpienia były. Restrykcje powstrzymały dalszy rozwój podziału pracy. Nie pozwoliły na większą konkurencję, co odbiło się na mniejszy korzyścia dla konsumentów. Utrudniły też amerykańskim producentom i konsumentom korzystanie z kreatywności obcokrajowców, którzy nie wyemigrowali do Ameryki. Na szczęście jednak a może niestety? pozostałe zalety dziewiętnastowiecznej Ameryki były tak znaczące, że korzyści, jakie przyniosły, mogły przysłonić wielu ludziom obraz szkód wyrządzony w tym czasie przez wysokie cła. Artykuł ukazał się w styczniowym wydaniu magazynu e Freeman. Tłumaczenie: Grzegorz Jaeger. Donald J. Boudreaux jest profesorem ekonomii na George Mason University, byłym prezydentem FEE i autorem Globalizacji. W 2009 r. otrzymał nagrodę omasa Szasza za wybitny wkład w szerzenie idei wolności obywatelski. Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima

12 Historia kapitalizmu Jak kapitalizm wzbogacił klasę robotniczą Prof. Thomas DiLorenzo Jeden z najtrwalszy i najszkodliwszy mitów na temat kapitalizmu mówi, że kapitaliści zawsze wyzyskiwali klasę robotniczą. Według głosicieli tego mitu, rewolucja przemysłowa była koszmarem, który zmusił amerykańską klasę robotniczą do pracy w nieludzki warunka, podczas gdy relatywnie niewielu kapitalistów wzbogaciło się kosztem pracującej biedoty, która zresztą swego jarzma nigdy nie zdołała zrzucić. Historia kapitalizmu w Ameryce i w każdym kraju, gdzie mógł działać pokazuje coś zgoła innego: kapitalizm stale poprawiał los klasy robotniczej. Niewątpliwie nastanie kapitalizmu i produkcji przemysłowej stworzyło warunki pracy, które wydają się nieprzyjemne, lub nawet skandaliczne według dzisiejszy standardów, ale musimy zrozumieć, że były one znaczną poprawą w stosunku do warunków, w jaki ludzie pracowali wcześniej. We wczesnym okresie kapitalizmu ludzie dobrowolnie opuszczali swoje farmy, przytułki lub ulice i udawali się do fabryk, gdyż dawało im to szansę podniesienia poziomu życia. Była to era przedkapitalistyczna, w której przeciętnej pracującej osobie wiodło się bardzo źle. Kapitalizm uratował klasę robotniczą od ubóstwa, które było normą dla pokoleń żyjący przed jego nastaniem. Ludwig von Mises napisał następujące słowa na temat wczesnego kapitalizmu: Właściciele fabryk nie mieli możliwości, by kogokolwiek zmusić do podjęcia pracy w swoi zakłada. Mogli jedynie zatrudnić ty, którzy cieli pracować za określoną płacę. Choć wynagrodzenia były niskie, to i tak znacznie przewyższały to, co owi biedacy mogli zarobić w inny sposób. Jeśli ktoś utrzymuje, że fabryki odciągały gospodynie domowe od zajmowania się potomstwem i gotowania posiłków, a dzieci odrywały od zabawy, to przeinacza fakty. Kobiety te nie miały co włożyć do garnka, by nakarmić swoje dzieci. I dzieci były niedożywione i odziły głodne. Fabryka była i jedyną nadzieją. Dosłownie ratowała biedaków od śmierci głodowej 1. To samo można powiedzieć o warunka życia w niektóry mniej rozwinięty kraja świata obecnie. Ci, którzy ubolewają nad pracą dzieci i wyzyskiem pracowników nie dostrzegają, że oć warunki pracy ty ludzi są godne pożałowania według standardów dzisiejszej Ameryki, odnoszą oni korzyść z możliwości uzyskania lepiej płatnej pracy w fabryce. W wielu częścia dzisiejszego świata głód nadal pozostaje alternatywą dla rodzącego się kapitalizmu. Gdyby nie ciężka praca, którą wykonują, wiele dzieci czekałby głód albo dziecięca prostytucja, żebranie bądź kradzież. We wczesny dnia industrializacji w Ameryce, gdy kapitalizm rozwijał się i przybywało inwestycji kapitałowy (czyli inwestycji w maszyny i sprzęt), robotnicy stawali się coraz produktywniejsi i lepiej opłacani. Nie ma w tym żadnej niespodzianki, gdyż w społeczeństwie kapitalistycznym jedynym sposobem, poprawy poziomu życia jest wzrost produktywności (produktu na pracownika), a najważniejszym czynnikiem wzrostu produktywności są inwestycje kapitałowe. Umiejętności, wykształcenie, trening zawodowy (w języku ekonomii inwestycje w kapitał ludzki ) prowadzą do wzrostu produktywności, ale bardzo powoli. Natomiast gdy kapitalista zainwestuje w nowszy lub lepszy sprzęt, produkt na pracownika może wzrosnąć naty miast. Ci sami pracownicy mogą od razu bez dodatkowego przeszkolenia lub doświadczenia wyprodukować więcej dóbr i usług na godzinę pracy i, co najważniejsze z perspektywy kapitalisty, przyczynić się do wzrostu zysków. A gdy pracownik staje się produktywniejszy, jego wartość dla pracodawcy wzrasta co pociąga za sobą wzrost płacy. Wykwalifikowani i godni zaufania pracownicy zawsze są potrzebni, co oznacza, że pracodawcy muszą zapłacić więcej, by i zatrzymać, w przeciwnym razie ryzykują i utratę na rzecz konkurencji. W tym sensie praca jest faktycznie towarem, gdyż jej cena płace lub wynagrodzenia kształtuje się na rynku wskutek działania sił podaży i popytu. I rzeczywiście, w dziewiętnastym wieku płace w branża wytwórczy stale rosły. W lata płace rosły średnio o 1,6 procent rocznie i w tym okresie siła nabywcza przeciętnego pracownika wzrosła od 60 do 90 procent, zależnie od regionu 2. W Ameryce w lata , w okresie który ekonomiści nazywają drugą rewolucją przemysłową, płace wzrosły realnie, tzn. po uwzględnieniu inflacji, o 50 procent. Przeciętny tydzień pracy również uległ skróceniu, co oznacza, że realne zarobki przeciętnego amerykańskiego pracownika prawdopodobnie wzrosły w tym czasie o ponad 60 procent 3. Bezsprzecznie wraz z nastaniem kapitalizmu producenci zaczęli kłaść główny nacisk na jak najtańszą produkcję dla mas dla klasy robotniczej podczas gdy wcześniejsi rzemieślnicy wytwarzali dobra głównie dla arystokracji. W kapitalizmie każdy biznes ce służyć masom, gdyż tam są pieniądze. Nie ma lepszej drogi do bogactwa niż produkować i sprzedawać cenione produkty na tyle tanio, by niemal każdego było na nie stać. Amerykański kapitalizm od samego początku przynosił klasie robotniczej podwójną korzyść: zapewniał lepiej płatną pracę i tańsze dobra odzież, buty i wiele inny rzeczy, na które przed rozwojem masowej produkcji fabrycznej przeciętny ludzi nie było stać. Wyższe płace i tańsze dobra przekładają się na wyższy poziom życia. Niemal cudowne korzyści, jakie amerykański kapitalizm przyniósł pracownikom, zobaczymy z właściwej perspektywy, jeśli dostrzeżemy następujący fakt: przeciętna rodzina z klasy średniej żyje obecnie lepiej niż milionerzy sto lat temu i lepiej niż królowie i królowe dwieście lat temu. Mi ael Cox i Ri ard Alm, ekonomiści pracujący dla Zarządu Rezerwy Federalnej, wyjaśniają: Dziewiętnastowieczny milioner nie mógł wyjąć sobie zimnego napoju z lodówki. Nie mógł wskoczyć do samo odu i z prędkością 70 mil na godzinę udać się międzystanową autostradą na wycieczkę w góry lub na wybrzeże. Nie mógł włączyć wiadomości, filmów, muzyki czy sportu, naciskając jedynie na guzik pilota. Nie mógł przelecieć się odrzutowcem na północ do Toronto, na południe do Cancun, na ws ód do Bostonu lub na za ód do San Francisco w przeciągu kilku godzin. Nie mógł przesłać dokumentów do Europy, Azji, lub gdziekolwiek indziej, w ciągu kilku sekund. Nie mógł pójść do sklepu, by kupić aparat fotograficzny, gry komputerowe, rower górski lub filmy video. Nie mógł włączyć kli- 12 Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima 2011

13 matyzacji, by uciec przed upałem. Nie mógł zgłosić się z orym sercem do szpitala, gdzie zrobiono by mu bajpas i podano penicylinę, by zapobiec infekcji. Nie mógł nawet wziąć aspiryny na ból głowy 4. Żadnego z ty dóbr nie można było sto lat temu nabyć za żadną cenę. Potem wszystkie z ni były dostępne tylko dla bogaty. Lecz z czasem mógł sobie na nie pozwolić niemal każdy. Lodówki wynaleziono na przełomie stuleci i z początku korzystali z ni tylko ludzie majętni, ale po dwudziestu lata stały się powsze nością w amerykański doma. Komercyjne loty rozpoczęto w lata 20. dwudziestego wieku, tak jak w poprzednim przypadku tylko dla zamożny. Dzisiaj latają prawie wszyscy. By zilustrować, jak kapitalizm polepszył życie przeciętnej rodziny w ciągu ostatniego stulecia, Cox i Alm obliczyli, ile godzin przeciętny pracownik musiał przepracować, by kupić pewne dobra konsumpcyjne w roku 1900, a ile w roku Dodatkowo Cox i Alm stwierdzili, że funt wołowiny kosztował 30 minut pracy w 1919 roku, obecnie zaś kosztuje jedynie 5 minut. Gdy w amerykański sklepa po raz pierwszy pojawiły się przenośne odbiorniki radiowe, przeciętny Amerykanin musiał pracować 13 godzin, by kupić któryś z ni. Dzisiaj potrzebuje na to godziny pracy. W lata 20. dwudziestego wieku trzeba było pracować 79 godzin, by nabyć porządny męski garnitur; dzisiaj wystarczy mniej niż połowa tego czasu. Na początku dwudziestego stulecia przeciętna amerykańska rodzina przeznaczała trzy czwarte do odu na żywność, odzież i mieszkanie; dzisiaj przeznacza na to około jednej trzeciej zarobków i nawet podatki kosztują ją więcej 5. ( ) Kapitalizm pozwolił także przeciętnemu pracownikowi na cieszenie się coraz większą ilością czasu wolnego. Przeciętny tydzień pracy skrócił się z sześćdziesięciu jeden godzin w 1870 roku do czterdziestu ośmiu godzin w 1929 roku i około trzydziestu cztere godzin obecnie 6. Jak to się stało? Dekada po dekadzie, piszą Cox i Alm, Amerykańscy pracownicy stawali się coraz wydajniejsi dzięki nowym te nologiom, lepszym narzędziom i wyższym umiejętnościom 7. Innymi słowy, bycie bardziej produktywnymi pozwala pracownikom więcej produkować przy mniejszym wysiłku i krótszym czasie pracy. W 1870 roku, we wczesny dnia drugiej rewolucji przemysłowej, przeciętny Amerykanin zaczynał zarabiać na życie w wieku 13 lat; dzisiaj jest to 19,4 lat. Przeciętny Amerykanin pracuje dzisiaj o połowę krócej niż jego przodek w 1870 roku, spędza dużo mniej godzin wykonując prace domowe (dzięki kapitalistycznym wynalazkom, takim jak: ku- enki mikrofalowe, lodówki, mrożona żywność, odkurzacze, itd.) i ma do dyspozycji znacznie więcej wolnego czasu 8. Krótszy tydzień pracy jest całkowicie kapitalistycznym wynalazkiem, a nie rezultatem polityki rządowej lub presji ze strony związków zawodowy. Gdy wraz z rozwojem kapitalizmu powstawało coraz więcej nowy rynków, konkurencja między pracodawcami o pracowników stawała się coraz ostrzejsza. Jednym ze sposobów prowadzenia takiej konkurencji było i jest nadal oferowanie pracownikom krótszy godzinowy dni pracy. Gdy dzięki temu pracodawcom udawało się zatrudnić najlepszy ludzi, inni podążyli w i ślady. Pozostali znaleźli się w konkurencyjnie gorszej sytuacji. Ci, którzy przeciwnie niż i rywale nie oferowali mniejszej liczby godzin pracy tygodniowo, musieli w zamian podwyższać płace, by za ęcić pracowników do dłuższej pracy. Tak czy inaczej więcej godzin lub wyższa płaca stawali się mniej konkurencyjni. W ten sposób Ameryka przeszła od przeciętnie czterdziestoośmiogodzinnego tygodnia pracy do mniej niż czterdziestogodzinnego. Konkurencja na rynku pracy jest również powodem praktycznej eliminacji pracy dzieci. Młodzi ludzie pierwotnie pracowali w ciężki warunka w fabryka, gdyż zapewniało to przetrwanie im i i rodzinom. Lecz dzięki wzrostowi produktywności pracowników i i płac za sprawą inwestycji poczyniony przez kapitalistów mogli oni sobie pozwolić na zatrzymanie dzieci w doma i posłanie i do szkół, zamiast do pracy. Prawodawstwo zabraniające pracy dzieci skodyfikowało jedynie to, co wolny rynek sam stworzył. W przypadku pracy dzieci w rolnictwie było podobnie. Ponad stulecie temu jedną z zalet duży rodzin było to, że wszystkie dzieci mogły pracować w gospodarstwie. Lecz me anizacja rolnictwa czyli rozwijający się w rolnictwie kapitalizm uczyniła pracę w gospodarstwa rolny wydajniejszą. W konsekwencji potrzebny było mniej pracowników, przez co praca dzieci przy produkcji żywności również stawała się zbędna. Kapitalizm u ronił wiele dzieci od ciężkiej pracy w polu. Co ciekawe, nie było nigdy zorganizowanej akcji propagandowej przeciwko pracy dzieci w rolnictwie, ociaż praca na farmie może być równie ciężka jak w fabryce. Najbardziej prawdopodobnym powodem jest to, że krucjatom przeciwko pracy dzieci przewodziły związki zawodowe, którym praca dzieci nie podobała się w znacznym stopniu dlatego, że stanowiły one konkurencję dla członków związków. Innym słowy, pierwszorzędną troską związków były do ody i członków, niekoniecznie dobro dzieci. Również miejsca pracy w ciągu ostatniego półtora stuleci stawały się coraz bezpieczniejsze nie dzięki Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (Occupational Safety and Health Administration OSHA), którą stworzono w lata 70. dwudziestego wieku, ale dzięki ekonomicznym me anizmom kapitalizmu. Niebezpieczne miejsca pracy są kosztowne dla pracodawców, gdyż jeśli pracownicy będą się spodziewali zagrożenia dla swego zdrowia bądź życia, będą żądać wyższej płacy, która wynagrodziłaby im ryzyko. Bardziej niebezpieczne lub nieprzyjemne zajęcia, poczynając od pracy na platformie wiertniczej do jazdy na tyle śmieciarki zimą w Nowej Anglii, zawsze wymagają dodatkowego wynagrodzenia, jeśli w ogóle ktoś ma je wykonywać. Dlatego kapitaliści starają się uczynić oferowane przez ni miejsca pracy bezpieczniejszymi, by zredukować koszty płacy, a tym samym zwiększyć zyski. Dodatkową za ętą do zwiększania bezpieczeństwa jest fakt, że pracownik, który nie wykonuje pracy na skutek uszkodzenia ciała, nie może wyprodukować niczego, co pracodawca mógłby sprzedać, a zatrudnienie i przeszkolenie następców jest kosztowne. ( ) Oczywiście poprawa bezpieczeństwa pracy wynika również z tego, jak przebiegła ewolucja kapitalizmu w Ameryce. Me- anizacja uczyniła pracę bezpieczniejszą dla farmerów i generalnie dla wszystki, a era informacji stworzyła miliony miejsc pracy, które są bezpieczniejsze niż praca przy maszyna, a tym bardziej niezme anizowana praca na roli. W miarę jak konkurencja o pracowników przybierała na sile, pracodawcy dostosowywali wynagrodzenia do życzeń pracowników. Lepsze warunki pracy, lepsza płaca i inne udogodnienia dla pracowników to wytwór kapitalizmu, a nie żadnego rządowego programu lub nacisków ze strony związków zawodowy. Powyższy tekst stanowi fragment książki How Capitalism Saved America, wydanej w j. polskim we fragmencie zatytułowanym Jak kapitalizm zbudował Amerykę, który ukazał się w formie zeszytu PAFERE. 1 Ludwig Von Mises, Ludzkie działanie (Warszawa, Instytut Ludwiga von Misesa, 2007), s Gary Walton i Hugh Ro off, History of the American Economy (New York, Dryden Press, 1988), s ibidem, s Mi ael Cox i Ri ard Alm, Myths of Ri and Poor (New York: Basic Books, 1999), s Gary Walton i Hugh Ro off, History of the American Economy, s Mi ael Cox i Ri ard Alm, Myths of Ri and Poor, s ibidem. 8 ibidem, s. 57. Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima

14 Klasyka Czy państwo powinno dotować sztukę? Kolejna część eseju Frédérica Bastiata zatytułowanego Co widać i czego nie widać. pewnością można przytoczyć wiele Z argumentów za i przeciw. Dla poparcia systemu dotacji można powiedzieć, że sztuka uwzniośla, kształci i upiększa du a narodu, że odrywa go od trosk materialny, dając mu poczucie piękna i tym samym wpływa korzystnie na jego maniery, upodobania, obyczaje, a nawet przemysł. Można się zastanawiać, jaka byłaby muzyka we Francji, gdyby nie było Teatru Włoskiego i Konserwatorium; jaka byłaby sztuka dramatyczna bez Teatru Francuskiego; malarstwo i rzeźba bez naszy galerii i muzeów. Pójdźmy jeszcze dalej i zastanówmy się, czy gdyby nie było centralizacji i co za tym idzie, dotowania sztuk piękny, rozwinąłby się ten wykwintny gust, który jest szla etnym przymiotem francuskiej pracy i sprawia, że francuskie towary są obecne na całym świecie. Czy w obliczu takiej sytuacji nie byłoby wysoce nieostrożne rezygnować z tej skromnej składki wszystki obywateli, która koniec końców przynosi im sukces i wałę w sercu Europy? Tym racjom, jak i wielu innym, nie odmawiam słuszności, ale można im przeciwstawić racje niemniej uzasadnione. Na początku pojawia się problem tak zwanego sprawiedliwego podziału. Czy prawo ustawodawcy sięga tak daleko, by uszczuplać płacę rzemieślnika na korzyść artysty? Pan de Lamartine mawiał: Jeżeli zniesiecie dotacje dla teatru, w którym miejscu tej drogi się zatrzymacie? Czyż logika nie podpowie wam, by likwidować uczelnie, muzea, instytuty i biblioteki?. Możemy odpowiedzieć: Jeśli cecie dotować wszystko, co jest dobre i pożyteczne, w którym miejscu tej drogi się zatrzymacie? Czyż logika nie podpowie wam, by upaństwowić rolnictwo, przemysł, handel, dobroczynność, szkolnictwo?. Co więcej, czy pewne jest, że dotacje sprzyjają rozwojowi sztuki? Ta kwestia jest daleka od rozwiązania, a my na własne oczy widzimy, że dobrze prosperują te teatry, które żyją własnym życiem. Przejdźmy wreszcie do wyższy racji. Daje się zauważyć, że potrzeby i pragnienia rodzą się jedne z drugi i stają się coraz bardziej wyrafinowane, w miarę jak zamożność społeczeństwa jest w stanie je zaspokajać. Rząd w tę zależność mieszać się nie powinien, ponieważ przy danym stanie majątku nie może przez podatki pobudzać rozwoju luksusowy gałęzi przemysłu bez negatywnego wpływu na przemysł artykułów pierwszej potrzeby. Zakłócałby w ten sposób naturalny postęp cywilizacji. Można zauważyć, że takie sztuczne przenoszenie potrzeb, gustów, pracy i populacji, stawia narody w niepewnej i niebezpiecznej sytuacji, która nie ma już solidnej podstawy. Oto kilka argumentów, które przytaczają przeciwnicy interwencji państwa, jeżeli odzi o kolejność, w jakiej obywatele pragną zaspokajać swoje potrzeby i pragnienia i w konsekwencji kierować swoimi działaniami. Przyznaję, że należę do tej grupy ludzi, którzy uważają, że wybór, impuls, winien po odzić z dołu, nie z góry, od obywateli, nie od ustawodawcy. Moim zdaniem, przeciwna doktryna prowadzi do zniszczenia wolności i godności człowieka. Jednak drogą fałszywego i niesprawiedliwego rozumowania, pod adresem ekonomistów padają zarzuty. O co się nas oskarża? O to, że odrzucając dotację, odrzucamy jednocześnie samą rzecz, która ma podlegać dotacji, że jesteśmy wrogami wszelkiego rodzaju działalności, ponieważ cemy, by ta działalność była z jednej strony wolna, a z drugiej sama poszukiwała dla siebie zapłaty. Kiedy domagamy się, by państwo nie interweniowało, za pośrednictwem podatków, w sferę religii jesteśmy ateistami; kiedy żądamy, by państwo nie wkraczało w sferę edukacji jesteśmy wrogami nauki; kiedy głosimy, że państwo nie może przez podatki sztucznie zawyżać wartości ziemi bądź jakiejś gałęzi przemysłu jesteśmy wrogami własności i pracy; kiedy sądzimy, że państwo nie powinno dotować artystów jesteśmy barbarzyńcami, którzy uważają, że sztuka to coś zupełnie niepotrzebnego. Ze wszystki sił protestuję przeciwko tym oskarżeniom. Dalecy jesteśmy od absurdalnego pomysłu, by niszczyć religię, edukację, własność, pracę i sztukę. Domagamy się jednak, by państwo roniło swobodny rozwój ty wszystki rodzajów ludzkiej 14 Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima 2011

15 działalności, nie finansując jedny kosztem drugi. Przeciwnie, jesteśmy przekonani, że w wolnym społeczeństwie same rozwijałyby się harmonijnie i że żadne z ni nie stałoby się, jak to dzisiaj obserwujemy, źródłem zamętu, nadużycia, tyranii i nieporządku. Nasi przeciwnicy sądzą, że działalność, która nie jest ani finansowana, ani regulowana przez państwo, jest skazana na upadek. My uważamy, że jest wręcz przeciwnie. Oni wierzą w ustawodawcę, a nie w ludzi. My wierzymy w ludzi, a nie w ustawodawcę. Pan de Lamartine mawiał: W imię tej zasady należy zlikwidować publiczne wystawy, które są dumą i świadczą o bogactwie tego kraju. Odpowiadam panu de Lamartine owi: Z pańskiego punktu widzenia, brak dotacji oznacza likwidację, ponieważ wy odząc z założenia, że wszystko istnieje tylko z woli państwa, do odzi pan do wniosku, że nic nie może istnieć bez podatków. By udowodnić, że tak nie jest, posłużę się przykładem, który sam pan wybrał. Pragnę zauważyć, że największa, najszla- etniejsza wystawa to ekspozycja, która jest przygotowywana w Londynie. Została ona pomyślana w du u najbardziej liberalnym, najbardziej uniwersalnym, w du u humanitarnym, a użycia tego słowa nie uważam za przesadę. To jedyna wystawa, do której nie miesza się rząd i która nie jest finansowana z żadny podatków. Wracając jeszcze do sztuk piękny, można, powtarzam to raz jeszcze, przytoczyć mocne argumenty za i przeciw systemowi dotacji. Czytelnik rozumie, że przedmiotem tej rozprawy, ani też moim zamiarem, nie jest uwypuklanie ty argumentów i rozsądzanie, który z ni jest słuszny. Ale pan de Lamartine wysunął tezę, której nie mogę pominąć milczeniem, gdyż ściśle dotyczy ona tejże ekonomicznej rozprawy. Powiedział: W zakresie teatrów kwestia ekonomiczna streszcza się do jednego słowa: praca. Nie jest istotna natura owej pracy, jest to praca równie płodna, równie produktywna, co każdy inny rodzaj pracy w kraju. Jak wiecie, teatry żywią i utrzymują we Francji nie mniej niż osiemdziesiąt tysięcy pracowników różny zawodów: malarzy, murarzy, dekoratorów, krawców, ar itektów itd., którzy ożywiają wiele dzielnic tej stolicy, i z tego tytułu winniście im swoją sympatię! Swoją sympatię należy rozumieć: wasze subwencje. I dalej: Uroki Paryża dają francuskim departamentom pracę i utrzymanie, a zbytki bogacza to płaca i leb dla dwustu tysięcy pracowników, żyjący z tak różnorodnego przemysłu teatralnego na obszarze Republiki. Dzięki tym szla etnym przyjemnościom, które oświecają Francję, oni, i rodziny i dzieci mają zapewniony byt. To właśnie do ni trafi owe sześćdziesiąt tysięcy franków (Brawo! Brawo! Liczne oznaki aprobaty). Ja zaś jestem zmuszony powiedzieć: To bardzo źle! Bardzo niedobrze! Ograniczam oczywiście ten osąd do argumentacji ekonomicznej, o której tutaj mowa. Owszem, owe sześćdziesiąt tysięcy franków, przynajmniej w części, trafi do pracowników teatrów. Tro ę może zawieruszy się po drodze. Gdybyśmy dokładnie zgłębili ten problem, być może odkrylibyśmy, że ciastko powędruje gdzie indziej, a robotnicy będą musieli się cieszyć, jeżeli pozostanie dla ni tro ę okru ów! Przypuśćmy, że cała dotacja trafi do malarzy, dekoratorów, krawców, fryzjerów itd. To jest to, co widać. Ale skąd po odzą owe pieniądze? Oto odwrotna strona medalu, nie mniej ważna. Gdzie jest źródło owy sześćdziesięciu tysięcy franków? I gdzie trafiłyby te pieniądze, gdyby wynik głosowania nie wysłał i najpierw do ministerstwa finansów, a stamtąd do zarządu teatrów? To jest to, czego nie widać. Z pewnością nikt nie ośmieli się stwierdzić, że te pieniądze zrodziły się w urnie podczas głosowania; że są czystą nadwyżką narodowego bogactwa; że gdyby nie to cudowne głosowanie, nikt by i nie widział ani nie dotknął. Trzeba przyznać, że wszystko, co mogła zrobić większość parlamentarna, to zdecydować, że zostaną zabrane z jednego miejsca i przekazane w drugie i że można je skierować na daną drogę tylko dlatego, iż zostały zawrócone z innej. Jeżeli tak się rzeczy mają, to jest sprawą jasną, że obywatel, który zapłacił podatek w wysokości jednego franka, nie będzie już mógł dysponować tą kwotą. Jest oczywiste, że nie będzie już mógł jej wydać zgodnie ze swoim upodobaniem i że robotnik, obojętnie jaki, który miał wykonać pracę, w tej samej mierze będzie pozbawiony zapłaty. Nie ulegajmy zatem iluzji i nie wierzmy, że głosowanie poprawia w jakikolwiek sposób krajowy rynek pracy. Ono jedynie przesunęło satysfakcję i wynagrodzenie. Ot i wszystko. Powiecie, że w ten sposób wspomagamy bardziej pilne, bardziej moralne i bardziej rozsądne potrzeby i prace. W tej kwestii również się nie zgadzam. Powiem w ten sposób: zabierając podatnikom sześćdziesiąt tysięcy franków, zmniejszacie zarobki rolnikom, cieślom, kowalom, i o tyleż samo zwiększacie zarobki śpiewaków, fryzjerów, dekoratorów i krawców. Nic nie dowodzi tego, by ta druga klasa była bardziej godna uwagi niż pierwsza. Pan de Lamartine tego nie twierdzi. Sam mówi, że praca teatrów jest równie płodna, równie produktywna (a nie bardziej) jak każda inna, oć takie stwierdzenie można zakwestionować. Najlepszym dowodem na to, że ten drugi rodzaj działalności nie jest równie płodny jak pierwszy, jest fakt, że ten ostatni musi finansować pierwszy. Nie cę jednak skupiać się tutaj na porównywaniu wartości i istotnej zasługi różny rodzajów zawodów. Pragnę za to wykazać, że jeżeli pan de Lamartine i jego poplecznicy lewym okiem dostrzegali do ody, jakie zyskiwali aktorzy, powinni byli prawym okiem zauważyć stracone zarobki płatników podatków. Z tego względu narazili się na śmieszność, biorąc przesunięcie do odu za do- ód. Gdyby byli konsekwentni w swym rozumowaniu, domagaliby się dotacji w nieskończoność, gdyż to, co jest prawdą dla jednego franka i dla sześćdziesięciu tysięcy franków, prawdą też będzie, w identyczny okolicznościa, dla miliarda franków. Panowie, kiedy idzie o podatki, udowodnijcie i pożyteczność, opierając się na rozsądny argumenta, a nie na błędnym twierdzeniu, że publiczne wydatki dają utrzymanie klasie robotniczej. To niesłuszne założenie ukrywa istotny fakt, że wydatki publiczne dokonywane są zawsze zamiast wydatków prywatny, a co za tym idzie, dają utrzymanie jednemu pracownikowi zamiast drugiemu, ale w żaden sposób nie poprawiają losu wszystki robotników jako całości. Wasza argumentacja jest bardzo modna, lecz zbyt absurdalna, by dopatrzyć się w niej racji. Frédéric Bastiat Dzieła Zebrane Biuletyn Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego / zima

16

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO Poprawna diagnoza błędne wnioskowanie Centrum im. Adama Smitha 27 czerwca 2013 roku 1 Centrum wobec OFE Nie jesteśmy przeciwnikami OFE Jesteśmy zwolennikami

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

USDPLN to analogicznie poziom 3,26 i wsparcie 3,20-3,22.

USDPLN to analogicznie poziom 3,26 i wsparcie 3,20-3,22. 09:00 Okazuje się, że wczorajsze dane o wykorzystanie deficytu budżetowego w Polsce nie były tragiczne i dodatkowo EURUSD znów zaczyna rosnąć więc występują naturalne czynniki sprzyjające umocnieniu PLN.

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Monitorujący Komitet BCC:

Monitorujący Komitet BCC: Monitorujący Komitet BCC: Program stabilizacyjno-ratunkowy finansów publicznych Warszawa, 18 października 2010 r. Program dostępny jest w Internecie: www.bcc.org.pl Analizy ekonomistów nie pozostawiają

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Ul. Adama Mickiewicza 16 lok. 12A, 01-517 Warszawa, Polska tel. + 48 022 215 72 22 fax + 48 022 435 60 00 WWW.PAFERE.ORG pafere@pafere.

Ul. Adama Mickiewicza 16 lok. 12A, 01-517 Warszawa, Polska tel. + 48 022 215 72 22 fax + 48 022 435 60 00 WWW.PAFERE.ORG pafere@pafere. Ul. Adama Mickiewicza 16 lok. 12A, 01-517 Warszawa, Polska tel. + 48 022 215 72 22 fax + 48 022 435 60 00 WWW.PAFERE.ORG pafere@pafere.org VOLKSWAGEN BANK DIRECT 33 2130 0004 2001 0409 4215 0001 Szanowni

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Państwem

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ. Poznań, 12.09.2015

ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ. Poznań, 12.09.2015 ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ Poznań, 12.09.2015 Nasza propozycja Zniesiemy składki na ZUS i NFZ ani pracownik ani pracodawca nie będzie musiał odprowadzać składek Zrobimy PIT jedynym i bardziej sprawiedliwym

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Forum Praktyki Gospodarczej 2014

Forum Praktyki Gospodarczej 2014 Forum Praktyki Gospodarczej 2014 Liczysz na OFE i ZUS? Licz na siebie! Mgr Tomasz Wojtasiewicz Koniec Lipca wyrok? 2016r i tak co cztery lata, chyba że... Co się dzieje z moją składką 19,52%? A.* 12,22pp.

Bardziej szczegółowo

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Copyright Ewa Ginger https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/rynki-finansowe/vat-ratuje-wplywy-podatkowe-na-swi ecie/ VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Wśród

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW INFORMACJA SYGNALNA PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna 1 PORTFEL NALEŻNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej na lata 2012-2020 Powiatu Ostródzkiego.

Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej na lata 2012-2020 Powiatu Ostródzkiego. Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej na lata 2012-2020 Powiatu Ostródzkiego. Wieloletnią prognozę finansową przyjęto na lata 2012-2020, natomiast prognozę spłaty długu przyjęto

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy

Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy Dr Gabriela Grotkowska Plan wykładu 2. Rachunek dochodu narodowego w gospodarce zamkniętej i otwartej (SNA) Tożsamość

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Bankiem

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 29. Sporządziła: A. Maciejowska

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 29. Sporządziła: A. Maciejowska Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 29 Sporządziła: A. Maciejowska 1.Wstęp Każde przedsiębiorstwo musi zmagać się z ryzykiem, nawet jeśli nie do końca jest

Bardziej szczegółowo

Ranking gospodarek świata 2010

Ranking gospodarek świata 2010 Drukuj zamknij Ranking gospodarek świata 2010 03.11.2010, 12:04 Instytut Globalizacji ogłosił III edycję rankingu najszybciej rozwijających się państw, z którego wynika, że Państwo Środka posiada najbardziej

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-13 15:19:37

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-13 15:19:37 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-13 15:19:37 2 Algieria należy do liczących się eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego. Sytuacja ekonomiczna i finansowa kraju zależy więc głównie od światowego

Bardziej szczegółowo

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Pieniądz w gospodarstwie domowym Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Od wieków pieniądz w życiu każdego człowieka spełnia rolę ekonomicznego środka wymiany. Jego wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 biuro@assman.com.pl http://www.assman.com.pl 21-11-2006 W części

Bardziej szczegółowo

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat)

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) "Kredyt nie droższy niż to nowa usługa Banku, wprowadzająca wartość maksymalną stawki referencyjnej WIBOR 3M służącej do ustalania wysokości zmiennej stopy

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Czy w ekonomii dwa plus dwa równa się cztery? Jak liczą ekonomiści? Mgr Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach 9 kwiecień 2014 r. Co

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

ZESTAW ZADAŃ Konkurs Finanse w matematyce

ZESTAW ZADAŃ Konkurs Finanse w matematyce ZESTAW ZADAŃ Konkurs Finanse w matematyce 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Cena wymurowania pierwszego metra komina to 540zł. Każdy następny metr jest droższy o 90zł. Zatem wybudowanie komina o wysokości 20m

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO MARŻA BRUTTO Marża i narzut dotyczą tego ile właściciel sklepu zarabia na sprzedaży 1 sztuki pojedynczej pozycji. Marża brutto i zysk brutto odnoszą się do tego ile zarabia

Bardziej szczegółowo

Plac Żelaznej Bramy 10, 00-136 Warszawa, http://www.bcc.org.pl 2013 NIE BOJĄ SIĘ!

Plac Żelaznej Bramy 10, 00-136 Warszawa, http://www.bcc.org.pl 2013 NIE BOJĄ SIĘ! Plac Żelaznej Bramy 10, 00-136 Warszawa, http://www.bcc.org.pl Warszawa, 28 grudnia 2012 r. SONDAŻ BCC 2013 NIE BOJĄ SIĘ! Koniec roku to, z jednej strony, czas podsumowań, z drugiej nakreślania perspektyw

Bardziej szczegółowo

Polityka podatkowa wobec branży tytoniowej

Polityka podatkowa wobec branży tytoniowej Polityka podatkowa wobec branży tytoniowej Prezentacja raportu Fundacji Republikańskiej wrzesień 2012 Kontekst Akcyza i VAT Rynek Zmiany Kontekst podatki w branży tytoniowej a stan finansów państwa System

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030 Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030 1. Założenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa Miasta i Gminy przygotowana została na lata 2012

Bardziej szczegółowo

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski

Bardziej szczegółowo

Za kawalerkę, M3, M4 ile wyniesie rata kredytu w dużym mieście?

Za kawalerkę, M3, M4 ile wyniesie rata kredytu w dużym mieście? Raport Lion s Banku, 15.05.2014 r. Za kawalerkę, M3, M4 ile wyniesie rata kredytu w dużym mieście? W maju zakup mieszkania na kredyt był odrobinę droższy niż miesiąc wcześniej wynika z szacunków ekspertów

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała W 2011 relacja długu publicznego do PKB przekroczyła 165 proc. Oznacza to wzrost

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

Raport KRN.pl: Kupować czy wynajmować? Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości KRN.pl.

Raport KRN.pl: Kupować czy wynajmować? Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości KRN.pl. Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości KRN.pl. Raport KRN.pl: Kupować czy wynajmować? Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 2 Liczba wyprodukowanych samochodów w 2015 r. przekroczy 600 tys. wobec ok. 580 tys. w 2014 roku - ocenił dla PAP Jakub Faryś, prezes Polskiego Związku

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne 12 marca 2012 Aktualne wskaźniki makro: KRAJ Stopy CPI Bezrobocie PKB % r/r r/r r/r USA 0,25 3,90 9,00 2,50 Euroland 1,25 0,80 10,20 1,60 Wielka Brytania 0,50

Bardziej szczegółowo

KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA

KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA Do tej pory skupialiśmy się na technicznej stronie procesu inwestycyjnego. Wiedza ta to jednak za mało, aby podejmować trafne decyzje inwestycyjne. Musimy zatem zmierzyć się

Bardziej szczegółowo

Możliwość budżetu do inwestycji

Możliwość budżetu do inwestycji 21 22 23 24 25 26 27 28 29 21 211 212 213 Sytuacja finansowa Gminy Karczew w latach 21-213 Odzwierciedleniem sytuacji ekonomicznej jednostki samorządu terytorialnego jest budżet. Analiza budżetu pozwala

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Dr Wojciech Nagel Zespół Ubezpieczeń Społecznych Trójstronnej Komisji ds. SG UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Część I. Obecna sytuacja systemu ubezpieczeń społecznych, problematyka

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce Cała uwaga Europy skupia się od kilku miesięcy na Grecji ze względu na nasilenie trwającego w tym kraju kryzysu finansowego. Perspektywa wyjścia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr III/20/14/07 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 29 grudnia 2014 r.topad007 r.

Uchwała Nr III/20/14/07 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 29 grudnia 2014 r.topad007 r. Uchwała Nr III/20/14/07 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 29 grudnia 2014 r.topad007 r. w sprawie uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej Na podstawie art. 227, art. 228 i art. 230 ust. 6 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Proponowany przebieg zajęć Po wykonaniu tego ćwiczenia będziesz znał obawy i nadzieje, jakie wiązali Szwedzi

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR URZĘDU MIEJSKIEGO w BRZESKU. Budżet Gminy Brzesko STAN BUDŻETU NA CZERWIEC 2006.

INFORMATOR URZĘDU MIEJSKIEGO w BRZESKU. Budżet Gminy Brzesko STAN BUDŻETU NA CZERWIEC 2006. INFORMATOR URZĘDU MIEJSKIEGO w BRZESKU Budżet Gminy Brzesko 2006 STAN BUDŻETU NA CZERWIEC 2006. Budżet Gminy jest dokumentem, który zawiera finansowy i rzeczowy plan działania Gminy w danym roku. Po jednej

Bardziej szczegółowo