Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXIII (XIX) 2013 nr 5-6

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Społeczeństwo 117-118. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXIII (XIX) 2013 nr 5-6"

Transkrypt

1 Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła ROK XXIII (XIX) 2013 nr 5-6

2 DYREKTOR Claudio Gentili WICEDYREKTOR Mario Toso SEKRETARZ REDAKCJI Davide Vicentini PREZES FUNDACJI GIUSEPPE TONIOLO Adriano Vincenzi REDAKTOR NACZELNY EDYCJI POLSKIEJ Zbigniew Borowik WYDAWCA Wersja włoska: FUNDACJA GIUSEPPE TONIOLO, WERONA, ITALIA Wersja polska: KATOLICKIE STOWARZYSZENIE CIVITAS CHRISTIANA, WARSZAWA ZESPÓŁ REDAKCYJNY: Paweł Borkowski, sekretarz redakcji Zbigniew Borowik, redaktor naczelny Adam Wieczorek Tadeusz Żeleźnik ADRES REDAKCJI: ul. Wspólna 25, Warszawa, tel WYDAWCA: Grupa Inco S.A. Instytut Wydawniczy Pax ul. Wspólna 25, Warszawa tel Nakład: 450 egz. Druk i oprawa: Drukarnia im. Adama Półtawskiego ul. Krakowska 62, Kielce

3 REDAKCJA A. Albertini / N. Ancora / V. Antonelli / A. Balsamo / O. Bazzichi / P. Borkowski / Z. Borowik / C. Carrara / P. Cerocchi / F. Cucculeli / C. Di Francesco / G. Mauri / F. Mazzocchio / M. Merigo / M. Orsi / M. Placido / E. Preziosi / L. Santolini / P. Sassi / G. Sturzo / D. Vincentini / L. Viscardi / G. M. Zanoni KOMITET NAUKOWY S. Bernal Restrepo, Papieski Uniwersytet Gregoriański, Rzym / U. Bernardi, Uniwersytet w Wenecji / V. Buonomo, Papieski Uniwersytet Laterański, Rzym / J. Y. Calvez, Centre Sevres, Paryż / G. Campanini, Uniwersytet w Parmie / P. Carlotti, Papieski Uniwersytet Salezjański, Rzym / C. Cavalleri, Studi Cattolici, Mediolan / M. R. Cirianni, Papieski Fakultet Nauk o Wychowaniu Auxilium, Rzym / E. Colom, Papieski Uniwersytet Świętego Krzyża, Rzym / F. Compagnoni, Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza, Rzym / G. De Simone, Papieski Uniwersytet Laterański, Rzym / G. Dal Ferro, Instytut Nauk Społecznych N. Rezzara, Vicenza / S. Fel, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II / G. Gatti, Papieski Uniwersytet Salezjański, Rzym / F. Gentile, Uniwersytet w Padwie / P. Gheddo, Papieski Instytut Misji Zewnętrznych, Rzym / G. Goisis, Uniwersytet w Wenecji / O. Ike, CIDJAP, Enugu, Nigeria / P. Jarecki, Biskup pomocniczy Archidiecezji Warszawskiej / J. Kupny, Arcybiskup metropolita wrocławski / S. Martelli, Uniwersytet w Palermo / J. Mejía, Archiwista i Bibliotekarz Biblioteki Watykańskiej / D. Melé, IESE Business School, Barcelona / F. McHugh, Von Huegel Institut, St Edmund s College, Cambridge / C. Moreda da Lecea, Uniwersytet Nawarry, Pamplona / I. Musu, Uniwersytet w Wenecji / A. Nicora, Przewodniczący APSA, Watykan / A. Poppi, Uniwersytet w Wenecji / V. Possenti, Uniwersytet w Wenecji / J. Schasching, Katolicka Akademia Społeczna, Wiedeń / M. Schooyanhs, Katolicki Uniwersytet w Louvain / M. Spieker, Uniwersytet w Osnabrück / K. Wroczyński, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II / S. Zamagni, Uniwersytet w Bolonii / S. Zaniinelli, Katolicki Uniwersytet Najświętszego Serca, Mediolan KORESPONDENCI S. Gregg, Grand Rapids, Michigan / J. Jelenic, Zagrzeb / T. Kim, Seul / S. Košč, Trnawa / S. Cornish, Sydney / V. Piesenko, Rostów nad Donem / E. Sotoniakova, Ostrawa / D. Valdés, Pinar del Rio / K. G. Michel, Würzburg

4 SPIS TREŚCI Od Redakcji Zbigniew Borowik 11 Nierówności i różnice Claudio Gentili 13 III Festiwal Nauki Społecznej Kościoła i adhortacja Evangelii gaudium Prace badawcze Kard. Óscar Andrés Rodriguez Maradiaga 19 Jaki rozwój dla sprawiedliwości społecznej? Bp Mario Toso 37 Demokratyczna utopia papieża Franciszka Flavio Felice 53 Nauka społeczna Kościoła w zaangażowaniu na rzecz globalnego pokoju i rozwoju Studia Bruno Di Giacomo Russo 67 Zasada pomocniczości w porządku prawnym i społecznym Antonio Campati 85 Przestrzeń, czas i polityka Forum Abp Michele Pennisi 95 Społeczne promieniowanie wiary Bp Giuseppe Zenti 101 Homilia na zakończenie III Festiwalu Nauki Społecznej Kościoła w Weronie Savino Pezzotta 107 Obecność katolików w polityce Ks. Roberto Repole 121 Związek wiary z historią Mario Ciampi 125 Autonomia rzeczywistości doczesnej Mauro Magatti 131 Kryzys, rozwój, wartości

5 5 Rocco Pezzimenti 139 Myśl czy nauka społeczna Kościoła? Ks. Robert Nęcek 145 Wychowanie do poszanowania seniorów Paweł Borkowski 151 Rozum świecki i rozum wierzący Kronika Zbigniew Borowik 159 O wierze i społeczeństwie na Dziedzińcu Dialogu (Warszawa, 12 października 2013 r.) Dokumenty Ojciec Święty Franciszek 163 Solidarność między pokoleniami. Przesłanie z okazji 47. Tygodnia Społecznego Katolików Włoskich (11 września 2013 r.) Ojciec Święty Franciszek 167 Tylko społeczeństwo dbające o sprawiedliwość cieszy się pokojem. Przemówienie na audiencji dla uczestników obchodów 50. rocznicy ogłoszenia encykliki Pacem in terris (3 października 2013 r.) Ojciec Święty Franciszek 171 W rodzinie uczymy się kochać i bronić życia. Przemówienie na audiencji dla uczestników 21. Zgromadzenia Plenarnego Papieskiej Rady ds. Rodziny (25 października 2013 r.) Ojciec Święty Franciszek 175 Równość w zróżnicowaniu. Przesłanie wideo do uczestników III Festiwalu Nauki Społecznej Kościoła w Weronie (21 listopada 2013 r.) Książki Paweł Borkowski 179 Rec.: Bóg jest większy. Rozmawiają abp Henryk Franciszek Hoser SAC i Michał Królikowski, Ząbki 2013 Robert Piotrowski 182 Rec.: J. Mariański, Kościół katolicki w Polsce w przestrzeni życia publicznego. Studium socjologiczne, Toruń 2013

6 SUMMARIES No. 5-6 ( ), September-December 2013 Kard. Óscar Andres Rodriguez Maradiaga Jaki rozwój dla sprawiedliwości społecznej? Sprawiedliwość społeczna nie podlega dotychczas globalizacji. Bogactwo coraz bardziej koncentruje się wśród nielicznych. Zamożne kraje dokonują niebywałego postępu, tworząc i powielając wykluczenie. Technika chroni je, a zarazem utrzymuje dystans do ubogich, którzy wciąż żyją w poddaństwie. Niesprawiedliwość i nierówności ekonomiczne to istotne kwestie we współczesnym świecie. Obserwujemy dehumanizację istoty ludzkiej i ubóstwienie rynku. Tym, czego naprawdę potrzebujemy, jest duchowa przemiana każdego człowieka oraz kulturowa przemiana całej społeczności światowej. What Kind of Development for Social Justice? Social justice has not been globalized yet. Wealth is being concentrated in ever fewer hands. And wealthy countries experience progress and possibilities never seen before, creating and reproducing exclusion. Technology protects them and at the same time keeps them distant from the poor, who continue to be subdued. Injustice and economic disparity are distinguishing issues in the current world. We see the dehumanization of the human being and the idolatry of the market. What we really need is a spiritual conversion in every man and woman and a cultural conversion of the entire world society. Bp Mario Toso Demokratyczna utopia papieża Franciszka Wskutek nieadekwatności elit, które odpowiadają za rządzenie, od dłuższego czasu trwamy w kryzysie polityki i demokracji. W życiu obywatelskim dominuje indywidualizm potężny czynnik rozbijający jedność moralną i solidarność państw i narodów. Co zatem robić, żeby zrewitalizować politykęidemokracjęoraz dać adekwatną formację kulturową elitom, którym powierzone jest kierowanie sprawami publicznymi? Papież Franciszek proponuje pięć uniwersalnych zasad, które służą budowaniu demokracji intenstywnej, uczestniczącej, społecznej i gospodarczej.

7 SUMMARIES 7 Pope Francis Democratic Utopia Owing to the inadequacies of the elites, the ones who are in charge of the government, we have been long going through a crisis of politics and democracy. Civic life is dominated by individualism, a powerful tendency that destroys moral unity and solidarity among States and nations. What then should we do in order to revitalize politics and democracy and improve the cultural shape of the elites who are in charge of public affairs? Pope Francis sets forth five universal principles apt to build «intensive», participatory, social and economic democracy. Flavio Felice Nauka społeczna Kościoła w zaangażowaniu na rzecz globalnego pokoju i rozwoju Nauka społeczna Kościoła w swoim wymiarze kulturowym integralnie należy do nowej ewangelizacji. Jest istotnym, strukturalnym wkładem, który wiara chrześcijańska może i chce ofiarować dla przezwyciężenia kryzysu współczesnego rozumu zachodniego, przywracając człowiekowi jego konstytutywną relacyjność społeczną. Treść NSK nie może zostać sprowadzona w sposób absolutny i wyłączny do żadnego systemu politycznego, ekonomicznego ani kulturowego. Zasady i wartości NSK służą jako podstawowe wyznaczniki w rozumieniu i ocenie zjawisk społecznych. The Social Doctrine of the Church in Favour of Global Peace and Development The social doctrine of the Church, considered from the cultural aspect, is an integral part of the new evangelization. The Church s doctrine is a significant structural contribution made by the Christian faith towards resolving the crisis of the modern Western reason by restoring social and relational nature of human being. The content of the Church s doctrine may not be limited to any political, economic or cultural system. The principles and values of the Church s social doctrine serve as primary and fundamental parameters of reference for interpreting and evaluating social phenomena.

8 8 Społeczeństwo 23 (2013) nr 5-6 Bruno Di Giacomo Russo Zasada pomocniczości w porządku prawnym ispołecznym Jeśli NSK jest nauką ospołeczeństwie, to można wskazać jej cztery podstawowe zasady: poszanowanie osoby ludzkiej, solidarność, pomocniczość, dobro wspólne. Pomocniczość mieści w sobie trzy pozostałe zasady i podstawowe pojęcia NSK: sprawiedliwość społeczna, ciała pośrednie, dobro wspólne, osoba ludzka, praca, państwo. Pomocniczość jest istotą NSK, ponieważ akcentuje wagę relacji społecznych. Zasada ta stanowi, że problemami ludzkimi najlepiej zajmować się na najniższym możliwym szczeblu, najbliżej osób, których to dotyczy. Pomocniczość staje się więc zasadą organizacji społecznej. The Principle of Subsidiarity in the Legal and Social Order If the social doctrine of the Church is study of society, then it has four basic principles: respect for human person, solidarity, subsidiarity, common good. Subsidiarity comprises the other principles and fundamental notions of the Church s doctrine, such as social justice, intermediate societies, common good, labour, human person, state. Subsidiarity is one of the core principles of the Church s teaching, for it underlines the importance of social relationships. This principle holds that human affairs are best handled at the lowest possible level, closest to the affected pesons. Thus, subsidiarity becomes a principle of social organization. Antonio Campati Przestrzeń, czas i polityka W adhortacji apostolskiej Evangelii gaudium papież Franciszek przedstawia cztery zasady, które w istotny sposób kierują rozwojem współżycia społecznego i takim budowaniem ludu, żeby różnice tworzyły harmonijną całość w obrębie wspólnego projektu. Te zasady zostały wyprowadzone z pewnych postulatów NSK, które mają czasową trwałość i uniwersalne znaczenie. Te zasady to: czas jest ważniejszy niż przestrzeń, jedność jest ważniejsza niż konflikt, rzeczywistość jest ważniejsza od idei, całość jest ważniejsza niż część.

9 SUMMARIES 9 Space, Time, and Politics In his apostolic exhortation «Evangelii gaudium» Pope Francis sets forth four principles which can guide the development of life in society and the building of a people where differences are harmonized within a shared pursuit. These principles derive from a number of postulates held by the social doctrine of the Church, ones which are durable and universally significant. These principles hold that time is greater than space, unity prevails over conflict, realities are more important than ideas, and finally, the whole is greater than the part.

10 SKRÓTY UŻYTE W NINIEJSZYM NUMERZE AA Sobór Watykański II, Dekret o apostolstwie świeckich Apostolicam actuositatem CA Jan Paweł II, Encyklika Centesimus annus w setną rocznicę encykliki Rerum novarum, 1 maja 1991 r. CV Benedykt XVI, Encyklika Caritas in veritate o integralnym rozwoju ludzkim w miłości i prawdzie, 29 czerwca 2009 r. DCE Benedykt XVI, Encyklika Deus caritas est omiłości chrześcijańskiej, 25 grudnia 2005 r. EG Franciszek, Adhortacja apostolska Evangelii gaudium ogłoszeniu Ewangelii we współczesnym świecie, 24 listopada 2013 r. EN Paweł VI, Adhortacja apostolska Evangelii nuntiandi o ewangelizacji wświecie współczesnym, 8 grudnia 1975 r. EV Jan Paweł II, Encyklika Evangelium vitae o wartości i nienaruszalności życia ludzkiego, 25 marca 1995 r. FC Jan Paweł II, Adhortacja apostolska Familiaris consortio o zadaniach rodziny chrześcijańskiej w świecie współczesnym, 22 listopada 1981 r. GS Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes KKK Katechizm Kościoła Katolickiego KNSK Papieska Rada Iustitia et Pax, Kompendium nauki społecznej Kościoła LF Franciszek, Encyklika Lumen fidei o wierze, 29 czerwca 2013 r. LG Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium NSK nauka społeczna Kościoła OA Paweł VI, List apostolski Octogesima adveniens z okazji osiemdziesiątej rocznicy ogłoszenia encykliki Rerum novarum, 14 maja 1971 r. ORP L Osservatore Romano wyd. polskie (1980-) PP Paweł VI, Encyklika Populorum progressio o popieraniu rozwoju ludów, 26 marca 1967 r. PT Jan XXIII, Encyklika Pacem in terris o pokoju między wszystkimi narodami opartym na prawdzie, sprawiedliwości, miłości i wolności, 11 kwietnia 1963 r. QA Pius XI, Encyklika Quadragesimo anno o odnowieniu ustroju społecznego i dostosowaniu go do normy prawa Ewangelii, 15 maja 1931 r. RH Jan Paweł II, Encyklika Redemptor hominis, 4 marca 1979 r. RN Leon XIII, Encyklika Rerum novarum o kwestii robotniczej, 15 maja 1891 r. S Społeczeństwo. Studia prace badawcze dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła (1995-) SRS Jan Paweł II, Encyklika Sollicitudo rei socialis z okazji dwudziestej rocznicy ogłoszenia encykliki Populorum progressio, 30 grudnia 1987 r. SS Benedykt XVI, Encyklika Spe salvi o nadziei chrześcijańskiej, 30 listopada 2007 r.

11 OD REDAKCJI NIERÓWNOŚCI I RÓŻNICE Zbigniew Borowik Redaktor naczelny Społeczeństwa Mniej nierówności, więcej zróżnicowania to motto III Festiwalu NSK, który sie odbył w listopadzie w Weronie dzięki staraniom środowisk katolickich tego miasta. Myśl zawarta w powyższej frazie stanowi pewne wyzwanie dla współczesnego świata, który na skutek procesów globalizacyjnych pogłębia coraz bardziej nierówności między ludźmi przy jednoczesnym ujednoliceniu sposobów działania i życia, i myślenia. Wszechogarniająca logika rynku prowadzi nie tylko do coraz większych nierówności, ale wprost do wykluczenia całych grup społecznych. Zwrócił na to uwagę papież Franciszek w swoim przesłaniu do uczestników festiwalu: uznanie różnic dowartościowuje osoby, w odróżnieniu od uniformizacji, która grozi ich odrzucaniem. Ojciec Święty miał tu na myśli dwie grupy społeczne, które w obecnym czasie przedłużającego sie kryzysu gospodarczego coraz bardziej spychane są na margines. Chodzi o młodzież, wśród której bezrobocie w niektórych krajach sięga 40%, i o ludzi starszych, których się lekceważy i odmawia im prawa do udziału w życiu publicznym. Obie te grupy są dzisiaj traktowane jak odpady, gdyż nie odpowiadają logice produktywności mówi papież. Tymczasem bez siły postępu, którą reprezentuje młodzież, i bez pamięci i mądrości, którą wnosi starsze pokolenie nie jest możliwy prawdziwy rozwój. Gdy mowa o nierównościach, warto zwrócić uwagę na refleksje kard. Maradiagi, który zastanawiając się nad prawdziwym sensem rozwoju przypomina nam ważne rozróżnienie, jakiego dokonał noblista w dziedzinie ekonomii Amartya Sen. Czym innym jest wymiar techniczny ekonomii, który ukazuje, jakimi środkami osią-

12 12 Społeczeństwo 23 (2013) nr 5-6 gnąć określone cele, a czym innym jest wymiar etyczny, który te cele identyfikuje. Skupienie się prawie całej myśli ekonomicznej na tym pierwszym wymiarze przyczyniło się wprawdzie do niebywałego rozwoju tej dyscypliny, ale jednocześnie skutkowało pewną jednostronnością w ujęciu całości ludzkiego życia, czego wyrazem stało się utożsamianie wzrostu gospodarczego z rozwojem. Cytując raport Oxfam, międzynarodowej konfederacji 17 organizacji zajmujących sie rozwojem, kardynał z Hondurasu zwraca uwagę na niebezpieczeństwo pogłębiania się nierówności na skutek polityki zaciskania pasa uznanej za najlepsze lekarstwo w walce z obecnym kryzysem finansowym. Dowodem na to, że polityka ta uderza przede wszystkim w biedniejszą część społeczeństwa, jest wzrost rynku dóbr luksusowych, a skalę nierówności najlepiej obrazuje statystyka: prawie połowa bogactwa na całym świecie należy do 1 procenta ludności. Bp Mario Toso w artykule pod frapującym tytułem Demokratyczna utopia papieża Franciszka kreśli wizję ideału demokratycznego, którą kard. Bergoglio zawarł w szkicu napisanym jeszcze w 2011 r. z okazji 200-lecia istnienia Argentyny. Tym ideałem jest demokracja intensywna, którą można określić jako demokrację zarazem substancjalną i uczestniczącą. Demokracja ma swój cel, a jest nim zapewnienie sprawiedliwości w porządku społecznym. Ujęcie to różni się od neoliberystycznych koncepcji, np. Friedricha von Hayeka koncepcja demokracji proceduralnej, która sprowadza się do mechanizmu pokojowej wymiany rządzących ekip. Ważnym głosem w dyskusji nad strukturą ładu międzynarodowego w 50. rocznicę encykliki PT Jana XXIII jest artykuł Flavio Felice z Papieskiego Uniwersytetu Laterańskiego. Wychodząc od refleksji metodologicznej i historycznej nad NSK, skupia swoją uwagę na właściwym rozumieniu wezwań do utworzenia ponadnarodowej instancji, która zapewniłaby pokój w relacjach międzynarodowych. Nasz autor wyraźnie opowiada się tu za poliarchicznym i subsydiarnym zarządzaniem, a nie za ograniczonym do politycznego kontekstu rządem.

13 OD REDAKCJI III FESTIWAL NAUKI SPOŁECZNEJ KOŚCIOŁA I ADHORTACJA EVANGELII GAUDIUM Claudio Gentili Dyrektor La Società Wielościan tak papież Franciszek zobrazował motto III Festiwalu NSK Mniej nierówności, więcej różnic (Werona, listopada 2013 r.). W swoim dłuższym przesłaniu (zamieszczamy je w bieżącym numerze) Papież w nadzwyczajny sposób zsyntetyzował znaczenie tego spotkania, które uruchomiło głęboką refleksję nad NSK we Włoszech refleksję wielostronną, respektującą różnice, a odrzucającą ujednolicenie, przede wszystkim na poziomie myślenia. Paweł VI trafnie zauważył, że świat cierpi z powodu braku myślenia. Był 1967 r. i w encyklice Populorum progressio Montini podjął temat rozwoju narodów. Dzisiejszy kryzys daje nam odczuć ten wielki niedostatek i papież Franciszek ze zwykłą sobie jasnością pomaga nam odnaleźć sens upowszechniania i opracowywania chrześcijańskiej myśli społecznej, która na Festiwalu NSK odzyskuje żywotność. Odczuwamy jej głęboką aktualność. Papież od razu to mówi: Nauka społeczna zawiera dziedzictwo refleksji i nadziei, które również dzisiaj może ukierunkowywać osoby i umożliwiać im zachowanie wolności. NSK, jak busola dająca orientację w złożonej sytuacji, jest zdolna dzięki swoim czterem zasadom (osoba, pomocniczość, solidarność, dobro wspólne) wspierać każdego, kto ma chęć i odwagę angażować się w sprawy społeczne. Papież przyznaje, że w praktyce trudno jest realizować w pełni zasady NSK, ale we współpracy wszystkich i z pomocą wiary nauka ta może nieść prawdziwą nadzieję odnowy społeczeństwa. Papież uważa za stosowne podkreślić, że NSK zawiera w sobie

14 14 Społeczeństwo 23 (2013) nr 5-6 pewną mistykę. A zatem nie dla ekonomistycznego modelu NSK; tak dla NSK, która zaczyna od kwestii społecznej i od najsłabszych. Franciszek wykazuje w tym punkcie jak najgłębszą wrażliwość, która ujawnia się przede wszystkim w uwydatnianiu zasady solidarności. To słowo czasami jest ordynarne, jak przyznaje Papież, ale zasadniczo jest ono kluczowym słowem na oznaczenie całej chrześcijańskiej myśli społecznej, Ewangelii, która wciela się w tkankę społeczną, w życie, w bieżący zgiełk zakrywający pustkę, którą każdy nosi w swoim wnętrzu. Solidarność jest pierwszym narzędziem działania człowieka wierzącego wobec bliźniego. Jest pomocna w tym, żeby dojść do egzystencjalnych peryferii człowieka. Nie jest to jakieś słabe okrycie chroniące moralistów, ale ciepły płaszcz, którego pozbywa się św. Franciszek, aby uchronić biednego od zimna. Nie jest to miłość jako jałmużna i udzielanie tego, co mi zbywa, ale miłość bezinteresowna i braterska, która obejmuje słabość drugiego i znajduje w tym umocnienie dla siebie. Bergoglio wplata tutaj wątek osobisty, który pomimo całej swojej delikatności wzmacnia jeszcze świadectwo Papieża, mającego w sercu NSK i będącego jej promotorem. W swoim przesłaniu do uczestników festiwalu Papież mówi o pewnym epizodzie ze swojego życia. Jest 1954 r., Jorge ma 18 lat. Jego ojciec Mario, pracownik kolei, odpłynął w 1928 r. z Genui, aby szukać szczęścia w Buenos Aires, i teraz właśnie bierze udział w konferencji na temat chrześcijańskiego ruchu spółdzielczego. Papież opowiada, jak bardzo entuzjazmował się tym ruchem narzędziem równości respektującej różnice. Przypomina jeszcze refleksję swojego ojca, że spółdzielczość to narzędzie działające powoli, ale niezawodnie; to droga pewna. Ważne jest to wspomnienie o ojcu, gdyż mówi nam ono bardzo wyraźnie: nie przekazuje się NSK w drodze teoretycznego dyskursu, ale przez doświadczenie egzystencjalne. Słowo ojca, przyjęte i wspominane, rodzi nowe energie, które czynią NSK wielką kopalnią

15 Claudio Gentili / III Festiwal Nauki Społecznej Kościoła 15 nadziei. Głos ojca mówi o sensie skutecznej solidarności daru w pełni bezinteresownego, który wynosi, a nie unicestwia godność człowieka, z gospodarki zaś i jej praw czyni narzędzie, a nie cel. Dlatego NSK jest dziedzictwem dającym orientację co do tego, jak być obecnym na rynku bez pozbawiania się wolności. To skłania każdego rodzica do poważnego rachunku sumienia: jak w moim życiu przekazywałem dzieciom samo sedno NSK przez doświadczenie, które czyni nas bardziej wolnymi i solidarnymi? Festiwalowe przesłanie raz jeszcze pokazało wrażliwość papieża Franciszka na NSK. Ta wrażliwość sięga dawniejszych czasów, jak zobaczyliśmy, i kształtuje się w toku jego pracy duszpasterskiej najpierw w Buenos Aires, a potem w całej Argentynie i Kościele Ameryki Łacińskiej. Ale nie zapominajmy, że Papież, będąc nadzwyczajnym człowiekiem czynu, jest też nadzwyczajnym myślicielem, wykształconym, rzeczowym jezuitą, podejmującym bardzo często kulturowe zadania dla zgromadzenia. Jest pewna postać, którą Papież bardzo często przywołuje pośrednio albo bezpośrednio francuski jezuita Michel De Certeau, a innymi bliskimi mu myślicielami są Piotr Faber i Henri de Lubac. De Certeau to postać mało znana, ale o zadziwiających zainteresowaniach: eklektyk, który bujał po wszystkich dziedzinach nauk społecznych, ale miał głębokie wyczucie życia konkretnego, realnego. Jego książka L invenzione del quotidiano (Wynalezienie codzienności) zawiera właśnie owoc tego podejścia, a w szczególności pogłębienie pojęcia przestrzeni, która przeważa nad miejscem. Miejsce jest projektem i stabilnością i one są konieczne, ale przestrzeń jest relacją, dzieleniem się, mobilnością. W tej dobie historycznej, którą De Certeau antycypował, przestrzeń staje się o wiele ważniejsza od miejsca projektu. I tu papież Bergoglio daje znak. Stwarza od razu relację, obecność bez potrzeby miejsca. To mniej więcej coś takiego jak Festiwal NSK: otwarta przestrzeń spotkania i wymiany, która nabiera życia dzięki relacji między wieloma osobami zajmującymi się NSK i jej upowszechnianiem. W tym jest mistyka NSK, co De Certeau wyjaśnia tak, że skłania

16 16 Społeczeństwo 23 (2013) nr 5-6 ona do szukania Boga we wszystkim; nie jest On a priori, Jego obecność nie jest już oczywista, nie dla wszystkich jest do przyjęcia. To zaleca nam papież Franciszek. Na ten apel Festiwal NSK odpowiedział: Obecny!. Był naprawdę wydarzeniem w przestrzeni, a nie w miejscu. To wydarzenie umocniło inspirację tych, którzy przez cały rok działali w swoich stowarzyszeniach, w parafiach, diecezjach, wspólnotach, przedsiębiorstwach, spółdzielniach, miejscach pracy. To złożony i rozbudowany wielościan, w którym różnice się nie zacierają, ale uwyraźniają się w ukierunkowaniu na dobro wspólne. Wobec koncepcji społeczeństwa nacechowanego zbytnim ujednoliceniem, które wszak nie redukują różnic (a co więcej, poszerzają je), NSK stanowi myślenie alternatywne. Osoby występujące na festiwalu, pochodzące z całych Włoch i z bardzo różnych środowisk, opowiadają, że ujednolicenie więzi ludzi, a różnica wyzwala. Ujednolicenie stwarza nierówność i rozwój nierealizujący dobra wspólnego. Rozwój nieukierunkowany na dobro wspólne daje efekt przewrotny: niektórych czyni bogatszymi, a wielu innych jeszcze biedniejszymi. Nierówność narasta w ujednoliceniu. Na festiwalu myślenie alternatywne wystąpiło w omawianiu zagadnień szkolnictwa, gospodarki realnej, finansów, rodziny, pracy, zdrowia, sprawiedliwości. Festiwal był splotem historii, obecności, aktywności i propozycji wielorakiego bogactwa charakteryzującego naszą tkankę społeczną. W bieżącym numerze Społeczeństwa można trochę poczuć tę atmosferę. Jest wiele impulsów do refleksji wykraczających poza samo wydarzenie, które będą się przewijać w naszym czasopiśmie przez cały rok. Należy podkreślić wystąpienie kard. Oscara Rodrigueza Maradiagi, który wzywa do nowego podejścia do zagadnień społecznych. Różnica, którą honduraski kardynał wprowadza między techniką a etyką, skłania nas do szukania ostatecznych celów procesów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem procesów gospodarczych. W obecnej fazie historycznej, kiedy mnożą się

17 Claudio Gentili / III Festiwal Nauki Społecznej Kościoła 17 recepty i podręczniki, Maradiaga przestrzega, że rozwiązania znajdują się w sercu człowieka. Zadaniem wierzącego jest pomagać w odkrywaniu duszy społeczeństw, poczynając od demokracji i dochodząc do przedsiębiorczości. Na festiwalu były prezentowane takie historie serca. Świadectwa przedsiębiorców, spółdzielców, wolontariuszy, młodzieży, o całe lata świetlne odległe od medialnej retoryki, wytworzyły żywą relację z uczestnikami. Takie wzory dają nadzieję na wyjście już nie z kryzysu gospodarczego, ale z jeszcze gorszego kryzysu antropologicznego. Festiwal dał nam na nowo odczuć tę radość, o której mówi Papież w Evangelii gaudium. Jest to adhortacja apostolska pełna myśli, które dotyczą NSK i uwydatniają jej perspektywę chrystocentryczną. Myśleć o NSK jako o Ewangelii wcielającej się w doczesne koleje życia tego żądał od nas już Jan Paweł II. Franciszek podejmuje tę perspektywę i nie przypadkiem ogłasza adhortację 24 listopada 2013 r., w dzień zakończenia Roku Wiary. Wiara powinna być czynna, ale nie może się skupiać na sobie. Różnice są więc granicą tylko zaczątkową. Franciszek mówi o granicy w tym, co nazywa rozwijanie komunii pośród różnic; mogą jej sprzyjać tylko te szlachetne osoby, które mają odwagę wznieść się ponad powierzchnię konfliktu i dostrzegają najgłębszą godność innych (EG 228). Wznieść się ponad powierzchnię konfliktu, szukać światła wielościanu: NSK, mająca teologiczny fundament trynitarny, daje możliwość takiego przejścia pod warunkiem, że nie będzie traktowana jak zestaw recept ani jak narzędzie rodzące u jego użytkownika przeświadczenie, że cała prawda jest po jego stronie. Chrześcijańska myśl społeczna nie ma plasować się na szczycie hierarchii kultur, ale przeciwnie powstaje oddolnie i z doświadczenia konkretnej wiary, które ma każdy wierzący. W konsekwencji ani papież, ani Kościół nie posiadają monopolu na interpretowanie rzeczywistości społecznej albo propozycji dla rozwiązania współczesnych problemów. Mogę powtórzyć tutaj

18 18 Społeczeństwo 23 (2013) nr 5-6 to, na co wnikliwie wskazywał Paweł VI: «Wobec tak odmiennych sytuacji trudno jest nam wypowiedzieć się jednoznacznie i wskazać rozwiązanie o uniwersalnej wartości. Nie jest to naszym zamiarem ani naszą misją. Do wspólnot chrześcijańskich należy obiektywna analiza sytuacji w każdym kraju» (OA 4) (EG 184). W swoim przesłaniu papież dał nam polecenie, którego nie możemy zlekceważyć. Skierowane jest ono przede wszystkim do ludzi młodych i do starszych, jedni bowiem reprezentują przyszłość nadziei, a drudzy przyszłość pamięci. Franciszek mówi nam, że uznanie różnic, inaczej niż ujednolicenie, dowartościowuje osoby. I przestrzega nas przed odrzuceniem osób z tego powodu, że nie są zdolne czegoś zrozumieć. Tak dzieje się w stosunku do młodych, starszych, ale też dorosłych, którzy stracili pracę albo rodzinę. Do nich kieruje się NSK i wszystko, co się z nią wiąże, a więc i wymóg konkretności, szukania drugiego, otwarcia się na drugiego. De Certeau zwykł był powtarzać: pas sans toi nigdy bez ciebie. Ta różnorodność nie tylko metodologiczna, ale istotowa pozwala nam odczuć pomimo wszystko, także w czasach takich jak nasze, tę pieszczotę, którą Bóg obdarza każdego z nas. Tłum. Tadeusz Żeleźnik

19 FORUM WYCHOWANIE DO POSZANOWANIA SENIORÓW Ks. Robert Nęcek Uniwersytet Papieski Jana Pawła II Kraków Wstęp Wychowanie dzieci i młodzieży to kwestia niezmiernie delikatna, wiążąca się z formowaniem ich jako wolnych i odpowiedzialnych podmiotów, formowaniem osób. Działalność ta potwierdza posiadaną przez nich godność dar, którego nikomu odebrać nie wolno, a który wypływa ze źródła naszej tożsamości, z tego, że człowiek jest obrazem Boga 1. Papieskie słowa oznaczają, że wychowanie nie może zniknąć z pola troski rodziny, szkoły, uczelni i Kościoła. Istnieje wręcz pedagogiczna konieczność zatroszczenia się o wychowanie dzieci i młodzieży, gdyż w niedługim czasie staną się oni budowniczymi rzeczywistości, w której przyjdzie nam przeżywać starość 2. Dlatego nie możemy nie zatroszczyć się o wychowanie nowych pokoleń, o to, by potrafiły odnaleźć się wżyciu i rozróżniać dobro i zło, o ich zdrowie nie tylko fizyczne, lecz także moralne 3. Jednym z elementów papieskiej pedagogiki jest wychowanie do poszanowania osób starszych. Chodzi o to, że nawet największych wartości z przeszłości nie można po prostu odziedziczyć, musimy je sobie przyswajać i odnawiać poprzez osobisty wybór, często niełatwy 4. W tym kontekście zostaną omówione: akceptacja starości, pamięć jako warunek wychowania oraz starość jako mądrość życia.

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA - nauczanie Papieża - dokumenty Stolicy Apostolskiej - dokumenty Soborów oraz Biskupów - Prawo Kanoniczne AUTOR TYTUŁ NUMER STATUS Znak nr 7-9 (1982) Społeczne nauczanie KK. X. 77

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II O NAUCE

JAN PAWEŁ II O NAUCE JAN PAWEŁ II O NAUCE (1978 2005) Wstęp Zenon Kardynał Grocholewski Słowo Arcybiskupa Metropolity Warszawskiego Arcybiskup Kazimierz Nycz Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym Edukacja w społeczeństwie demokratycznym aspekty edukacji: "uczyć się, aby wiedzieć", "uczyć się, aby działać", "uczyć się, aby żyć wspólnie", "uczyć się, aby być Według raportu UNESCO Edukacja - jest

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI)

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) Uwzględniając realia, w których obecnie żyjemy w kontekście naszych statutowych celów

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

XXIV Niedziela Zwykła

XXIV Niedziela Zwykła XXIV Niedziela Zwykła Nikt inny jak tylko Pan Bóg wspomaga i prowadzi tych, którzy pragną Mu służyć. Ta droga wymaga ofiary i poświęcenia w pokonywaniu przeciwności. Ten duchowy trening wzmaga odwagę,

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II

Jan Paweł II. Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię! Jan Paweł II Jan Paweł II "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II Krótkie kalendarium ur. 18 maja 1920 - w Wadowicach 1.11.1946- przyjęcie święceń kapłańskich 4.07. 1958- minowanie na biskupa 16.10.1978-

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE jako wprowadzanie dziecka w świat wartości

WYCHOWANIE jako wprowadzanie dziecka w świat wartości WYCHOWANIE jako wprowadzanie dziecka w świat wartości Opr. Zbigniew B. Gaś Zakład Psychoprofilaktyki i Pomocy Psychologicznej Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji Lublin prawa zastrzeżone 1/26 Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -32-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa

Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa Każdy człowiek, również ten mały, posiada określone prawa, nie poprzez czyjeś nadanie, ale poprzez samo istnienie bycia człowiekiem. Zatem

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne.

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. Spis treści: Przedmowa 11 Wstęp 13 Część II Zagadnienia historyczne. G. Wejman, Papież Jan Paweł II w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Widzieć Oceniać Działać. czyli trochę o metodzie formacji w

Widzieć Oceniać Działać. czyli trochę o metodzie formacji w Widzieć Oceniać Działać czyli trochę o metodzie formacji w Katolickim Stowarzyszeniu Młodzieży. Plan spotkania Wstęp Geneza Widzieć Oceniać Działać Przykład Warsztaty (30 min) Podsumowanie (30 min) Wstęp

Bardziej szczegółowo

Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane.

Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane. NATALIA DUDEK Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane. Moja praca podejmuje dość złożoną problematykę udostępniania informacji publicznych na tle ochrony danych osobowych. W wielu przypadkach

Bardziej szczegółowo

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska ATMOSFERA: - klimat społeczny, psychospołeczny - dotyczy tego, jak członkowie

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem. Justyna Kurtyka-Chałas

Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem. Justyna Kurtyka-Chałas Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem Justyna Kurtyka-Chałas Kryzys wychowania, o jakim dziś często mówimy w odniesieniu zarówno do domu rodzinnego jak i szkoły, jest przede wszystkim kryzysem

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 CO TO TAKIEGO? (ang. organ transplantation) zabiegi medyczne polegające na przeniesieniu organu lub tkanki z jednego osobnika na drugiego albo w ramach jednego organizmu

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów A. Zenon z Kition

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Ks. dr Ryszard Podpora

Ks. dr Ryszard Podpora Ks. dr Ryszard Podpora Biogram naukowy Urodzony 6 I 1959; 1985 ukończył studia na Wydziale Teologii KUL broniąc pracę magisterską Stary Testament w opisie Męki Pańskiej w Ewangelii według św. Jana, napisaną

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Cele kształcenia

Wstęp. Cele kształcenia Paweł Kołodziński Etyka Wstęp Przedmiot etyka jest nieobowiązkowy. Można go wybrać zarówno zamiast religii, jak i równolegle z religią (patrz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH W ZAKRESIE PROMOWANIA I WDROŻENIA PRAWIDŁOWYCH METOD WYCHOWAWCZYCH W STOSUNKU DO DZIECI W RODZINACH ZAGROŻONYCH PRZEMOCĄ W RODZINIE Sandomierz 2013r. Spis treści

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

Współpraca szkoły z rodzicami. Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska

Współpraca szkoły z rodzicami. Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska Współpraca szkoły z rodzicami Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska Ważne pytania: Po co chcemy współpracować? Co chcemy osiągnąć? Na jakiej

Bardziej szczegółowo

Numer 1/kwiecień 2013

Numer 1/kwiecień 2013 Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/ odpowiedzialność za delikt władzy publicznej/mediacja w sferze publicznej/problemy dyskryminacji Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II.

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II. DOBRA PRAKTYKA Nazwa szkoły: Imię i nazwisko dyrektora: Dobra praktyka(nazwa programu, działań): Ilość uczniów objętych programem/działaniami: Odpowiedzialni, organizatorzy i partnerzy: Okres czasowy realizacji:

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI SPIS TREŚCI: I. Podstawa prawna Szkolnego Programu Wychowawczego II. Misja szkoły III. Model absolwenta IV. Priorytety

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Wyzwania nauczyciela - wychowawcy XXI wieku

Wyzwania nauczyciela - wychowawcy XXI wieku mgr Grażyna Piskorska Wyzwania nauczyciela - wychowawcy XXI wieku Problem wychowania nie jest nowym problemem. Kolejne epoki przynosiły nowe wyzwania przed jakimi stawała szkoła oraz związani z nią nauczyciele

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania,

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. Ocena bardzo dobra w sposób

Bardziej szczegółowo

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 1968 Studia Theol. Varsav. 6 (1968) nr 1 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika 1948 1. Pełna

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Tytuł IV ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Kan. 822-1. W wypełnianiu swojej funkcji, pasterze Kościoła, korzystając z prawa przysługującego Kościołowi, powinni posługiwać się środkami

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

Normy typograficzne i metodologiczne artykułów w Roczniku Teologii Katolickiej

Normy typograficzne i metodologiczne artykułów w Roczniku Teologii Katolickiej Normy typograficzne i metodologiczne artykułów w Roczniku Teologii Katolickiej 1. Zasady publikowania Redakcja przyjmuje do publikacji artykuły naukowe w języku polskim i językach kongresowych (angielskim,

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW Initium Nr 41-42 (2010/2011) CZASOPISMO TEOLOGICZNYCH POSZUKIWAŃ PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH KATOWICE 2011 Spis treści Spis treści Redakcja

Bardziej szczegółowo

SpiS treści. Osoba ludzka

SpiS treści. Osoba ludzka SpiS treści Sło wo Bi sku pa Płoc kie go... 5 Sło wo Prze wod ni czą ce go Ze spo łu Re dak cyj ne go... 7 Od re dak cji... 9 Osoba ludzka Godność osoby ludzkiej... 13 Powołanie do szczęścia... 16 Wolność

Bardziej szczegółowo

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r.

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. Ojciec Święty Franciszek HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. tych trzech czytaniach widzę pewien wspólny

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html Zakres tematyczny: Podczas powitalnego przemówienia Jana Pawła II na krakowskim lotnisku Balice, w czasie ostatniej Pielgrzymki do Ojczyzny, której główną myślą były słowa: Bóg bogaty w miłosierdzie, najmocniej

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

CHARYZMATY Biblijne teksty RELACJA POSŁUG HIERARCHICZNYCH I CHARYZ- MATÓW

CHARYZMATY Biblijne teksty RELACJA POSŁUG HIERARCHICZNYCH I CHARYZ- MATÓW TPO 2-7 Posługi hierarchiczne i charyzmaty w Kościele 1 CHARYZMATY Biblijne teksty 1 Kor 12, 4-11 Różne są dary łaski, lecz ten sam Duch; różne też są rodzaje posługiwania, ale jeden Pan; różne są wreszcie

Bardziej szczegółowo

BYĆ I MIEĆ - dlaczego chrześcijanin powinien troszczyć się o dobra materialne?

BYĆ I MIEĆ - dlaczego chrześcijanin powinien troszczyć się o dobra materialne? BYĆ I MIEĆ - dlaczego chrześcijanin powinien troszczyć się o dobra materialne? I. Pięć obszarów, w które warto w życiu "inwestować" 1. Związek z Bogiem - rozwój moralnoduchowy 2. Rozwój osobowościowy 3.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

1(119) Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła ROK XXIV (XX)

1(119) Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła ROK XXIV (XX) Fundacja Giuseppe Toniolo Werona wersja włoska Katolickie Stowarzyszenie Civitas Christiana Warszawa wersja polska Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła ROK

Bardziej szczegółowo

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja SAKRAMENT POJEDNANIA Celebracja SESJA 2 dla RODZICÓW Ponowne Spotkanie Rozpoczynając tę sesję powiedz osobie, która jest obok ciebie, co zapamiętałeś z poprzedniej rodzicielskiej sesji? Co było pomocne

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 7

Gimnazjum kl. I, Temat 7 Kartki żółte: Kto czci ojca, zyskuje odpuszczenie grzechów, a kto szanuje matkę, jakby skarby gromadził (Syr 3,3-4). Synu, wspomagaj swego ojca w starości, nie zasmucaj go w jego życiu (Syr 3,12). Miłosierdzie

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i

Bardziej szczegółowo

PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ

PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ Mariusz Kierasiński PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ Słysząc w kościele podczas czytań mszalnych sformułowanie "prawo i sprawiedliwość" niejeden katolik uśmiecha się pod nosem, myśląc - no tak, nawet Pismo święte

Bardziej szczegółowo

26. Olimpiada Teologii Katolickiej etap szkolny literatura 1

26. Olimpiada Teologii Katolickiej etap szkolny literatura 1 26. Olimpiada Teologii Katolickiej etap szkolny literatura 1 B. Mierzwiński, Łowickie przesłanie Jana Pawła II wyzwaniem dla rodziny i szkoły w wychowaniu młodego pokolenia Polaków, Studia Loviciensia

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek 1. Opis problemu Rodzina winna zaspokajać potrzeby fizjologiczne jak i psychologiczne

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Studenta. Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku

Kodeks Etyki Studenta. Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku Kodeks Etyki Studenta Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku Wstęp Samorząd Studentów Wyższej Szkoły Ekonomicznej na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 marca 2011r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Szkoła środowisko lokalne samorządność uczniowska

Szkoła środowisko lokalne samorządność uczniowska Szkoła środowisko lokalne samorządność uczniowska Strona 311, to tekst autorstwa Romana Dorczaka pt. Modele współpracy szkoły z organizacjami w środowisku lokalnym. Współpraca jako konieczność (czynniki

Bardziej szczegółowo