VIVALDI I BACH, JAKIEGO NIE ZNAMY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "VIVALDI I BACH, JAKIEGO NIE ZNAMY"

Transkrypt

1 VIVALDI I BACH, JAKIEGO NIE ZNAMY Każdy, kto uważa się za melomana i chętnie odwiedza przybytek muzyki Filharmonię, z pewnością zna koleje losu największych kompozytorów. Powszechnie znane są najważniejsze fakty w biografii muzycznych geniuszów, nawet mniej obyci słuchacze wiedzą doskonale, że Bach miał bardzo liczną rodzinę, Mozart umarł w trakcie pracy nad swoim Requiem, Beethoven cierpiał na głuchotę, a Chopin wyemigrował do Francji. Liczne ciekawostki, o których można przeczytać tu i ówdzie, są wdzięcznym tematem konwersacji podczas przerwy w koncercie, a dzięki nim można zainteresować dziatwę i nie tylko dziatwę nieśmiertelną muzyką. Dziś jednak pragniemy zaprezentować Wam, droga Publiczności, muzykę znakomitych twórców epoki Baroku Antonia Vivaldiego i Johanna Sebastiana Bacha w mniej znanym wydaniu. Przekonamy się, że ich utwory nie tracą nic na swoim pięknie, jeśli zmienimy instrument; zobaczymy, jak wspaniale ich muzyka współdziała z tańcem. Będziemy mieć również niepowtarzalną okazję posłuchania młodych utalentowanych skrzypków, którzy zaprezentują swój kunszt na tle znakomitej Orkiestry Filharmonii Krakowskiej. Niezwykłe ujęcie bardzo popularnych mistrzów muzyki klasycznej jest świetną okazją do refleksji nad mniej znanymi faktami ich życia i działalności. Antonio Vivaldi którego Cztery pory roku stały się jednym z najsłynniejszych i najbardziej ulubionych dzieł przeszłości funkcjonuje w powszechnej pamięci, jako rudy ksiądz, był bowiem duchownym. Bardziej wtajemniczeni wiedzą o jego społecznym zaangażowaniu: przez długie lata zajmował się osieroconymi dziewczętami w weneckim przytułku Ospedale della Pieta. Mało kto jednak zdaje

2 sobie sprawę, iż Vivaldi, autor ponad 400 koncertów (czyli utworów na instrument solowy bądź grupę instrumentów oraz orkiestrę), za swój ulubiony gatunek uważał... operę. Może się to nam dziś wydawać nieco ekscentryczne ksiądz zajmujący się operą należy jednak podkreślić, iż fakt wyświęcenia Vivaldiego nie miał w zasadzie wpływu na jego działalność. Mówiąc szczerze księdzem był raczej kiepskim, złośliwi mawiali, że nabożeństwa odprawia w ekspresowym tempie, ponieważ interesują go wyłącznie dźwięki. Ponoć zdarzało się rudemu księdzu, że przerywał mszę, pędził do zakrystii i zapisywał pomysły muzyczne, które wpadały mu do głowy przy ołtarzu. Dziś wiemy, że były to plotki rozsiewane przez przeciwników kompozytora ale dzięki tym pogłoskom zyskiwał on jeszcze większą sławę. Znacznie więcej serca, niż w liturgię, wkładał Vivaldi w ukochaną operę. W kosmopolitycznej Wenecji tamtych czasów przedstawienia operowe cieszyły się ogromnym powodzeniem. Bogaci, a także mniej zamożni mieszczanie uważali za swój obowiązek odwiedzać operę przede wszystkim dla zaspokojenia ciekawości, a także by pokazać się w towarzystwie w pięknych strojach czy maskach 1. Liczną publiczność przyciągały wielkie nazwiska śpiewaków, byli oni podówczas prawdziwymi idolami. Do legend przeszły takie postaci, jak Faustina Bordoni, Francesca Cuzzoni, Farinelli, Caffarelli czy Senesino. W ślad za ogromną popularnością szły niebotyczne uposażenia wielkich śpiewaków zarabiali oni przez sezon kilka tysięcy dukatów, w czasach, kiedy na utrzymanie całej rodziny rzemieślnika przez rok kosztowało dukatów. Łatwo obliczyć, że gaża sławnego artysty wystarczyłaby na wykarmienie i ubranie 5 rodzin przez całe życie! Opływający w dostatek śpiewacy pozwalali sobie na ekstrawagancje, sławny Caffarelli kupił sobie nawet tytuł szlachecki! Niestety, rozkapryszenie i humory niektórych idoli przekraczało najbardziej nawet liberalne granice przyzwoitości zepsuci dobrobytem popełniali niekiedy kardynalne błędy i bankrutowali. Złe inwestowanie pieniędzy nie było tak groźne, jak trwonienie ich na gry hazardowe. Bujający w obłokach artyści nie dostrzegali często oznak kryzysu dla wielu z nich załamanie gospodarki europejskiej w latach trzydziestych XVIII wieku było bardzo przykrym szokiem. Kryzys pociągnął za sobą brak pieniędzy na wystawne i drogie przedstawienia operowe, skutkiem czego śpiewacy niespodziewanie tracili źródło dochodów. To przytrafiło się m.in. Francesce Cuzzoni, która zrobiła oszałamiającą karierę, lecz bardzo lekkomyślnie wydawała pieniądze w końcu straciła cały majątek i zmarła w przytułku w Bolonii jako nędzarka, zarabiająca grosze przyszywaniem guzików. Wenecja rywalizowała z Neapolem, którego środowisko operowe było również na najwyższym poziomie. W Rzymie natomiast opera nie była mile widziana, przez długie lata Kościół niezbyt przychylnie patrzył na teatr i aktorów, co przeniosło się również i na operę, jako na gatunek łączący formę sceniczną oraz muzykę 2. Sztuka była tam podporządkowana Kościołowi, 1 Bywanie w operze z twarzą przesłoniętą piękną maską było obyczajem typowo weneckim. Nie były to bynajmniej zwykłe maski, bardzo często kosztowały więcej, niż cały strój bogatego mieszczanina były one misternie wykonane i olśniewająco przyozdobione. 2 Papieże niechętnie patrzyli również na karnawałowe obyczaje panujące we Włoszech. Klemens VIII pod koniec XVI wieku

3 dlatego często nie dotrzymywała kroku nowym modom i trendom. Pomimo owej niechęci Rzym miał swój znakomity teatr operowy aż do roku 1697, kiedy to papież Innocenty XII wbrew protestom mieszczan, a nawet części kardynałów rozkazał ją zamknąć, a śpiewaków wypędzić. Tak więc Stolica Apostolska przestała się wówczas liczyć jako ośrodek muzyczny i wycofała z rywalizacji o palmę pierwszeństwa w życiu artystycznym kraju. Korzystali na tym wszyscy, również i my albowiem współzawodnictwo miast motywowało kompozytorów do wytężonej pracy, której owocem były niepowtarzalne, piękne dzieła a to przecież właśnie dla nich przychodzimy do Filharmonii. Poziom wykształcenia muzycznego Wenecjan musiał być wysoki, skoro wychowanki Vivaldiego grające w orkiestrze sierocińca Ospedale della Pieta były w stanie wykonywać jego trudne i wymagające utwory, zaś ich koncerty ściągały tłumy melomanów. Niestrudzony Rudy Ksiądz wkładał mnóstwo pracy w kształcenie i wychowanie dziewcząt, nie można jednak powiedzieć, iż poświęcał im całe swoje serce spora jego część bowiem biła dla opery. I tutaj dochodzimy do interesującego i mało znanego kręgu zainteresowań Vivaldiego nie tylko kochał operę, nie tylko komponował dzieła sceniczne, lecz również... organizował spektakle, w których można było podziwiać najbardziej wówczas uznanych artystów włoskich. Mogłoby się wydawać, że kompozytor, i to kompozytor w habicie, to ktoś żyjący dla wielkiej, nieśmiertelnej sztuki a więc człowiek mało obeznany z finansami. Nic bardziej mylnego pomimo zapracowania Vivaldi z powodzeniem zajmował się impresariatem, zapraszał wspaniałe gwiazdy, organizował olśniewające przedstawienia i osiągał dzięki temu spore dochody. Żeby wystawić operę, trzeba było najpierw zdobyć pieniądze i to ogromne pieniądze! Impresario inwestował często prawie wszystko, co posiadał na porządku dziennym były krótkoterminowe kredyty, które spłacano po udanym sezonie. Zyski bywały ogromne, albowiem rozkochani w operze Włosi gotowi byli wydać wiele, byle tylko usłyszeć swego idola i poznać nowe dzieła. Równie ogromne było ryzyko, zdarzało się bowiem, że utwór nie spodobał się publiczności, a wtedy impresariom groziło widmo ruiny finansowej, a nawet pozbawienie wolności, ponieważ w tamtych czasach za długi można było trafić do więzienia! Na szczęście Rudy Ksiądz był na tyle zdolnym i przewidującym organizatorem, że przez długi czas wychodził zwycięsko z różnych opresji. Jednakże pod koniec jego życia nadeszły chude lata, a operowy biznes doznał załamania - Vivaldi nagle przestał być popularny, co z pewnością mocno ugodziło jego dumę. Prawdę mówiąc, nie ustrzegł się on pychy prawdziwej zmory artystów; długoletnie powodzenie i sukcesy osłabiły jego czujność. Początkowo nie chciał przyjąć do wiadomości, że dobra passa się skończyła, próbował tłumaczyć swoje niepowodzenia intrygami wrogów, znudzeniem publiczności, a nawet tym, że... jest niepraktykującym księdzem, co miało ponoć przeszkadzać Wenecjanom. Rozczarowany brakiem perspektyw wyjechał wreszcie do Wiednia, by tam szukać szczęścia, w kręgach panujących w Austrii Habsburgów, od wieków zachwycających się wszystkim, co włoskie. próbował zniechęcić Rzymian do zabawy ustawiając podczas karnawału... szubienice i pręgierze! Wyjątkiem był Klemens IX ( ), który z upodobaniem parał się twórczością literacką, pisał również libretta operowe.

4 Niestety, był już wtedy człowiekiem w podeszłym wieku i nie zdążył rozwinąć skrzydeł w naddunajskiej metropolii, zmarł bowiem krótko po opuszczeniu ojczyzny. Gdyby Vivaldi mógł dożyć naszych czasów, z pewnością ucieszyłoby go ogromne powodzenie jego muzyki. Będąc kompozytorem obdarzonym również i talentem do zarabiania pieniędzy bez wątpienia osiągnąłby sukces finansowy dziś nie musiałby zapewne wyjeżdżać z kraju. Na dobrą sprawę nie musiałby nawet komponować, albowiem same tantiemy za Cztery Pory Roku wystarczyłyby na bardzo dostatnie, wręcz luksusowe życie. Postać Rudego Księdza wyłamuje się z dość rozpowszechnionego stereotypu, że kompozytor, to ktoś niezbyt zaradny życiowo. Ten stereotyp ma swoje korzenie w XIX-wiecznym sentymentalizmie; często wbrew faktom uważa się, że wielu wybitnych kompozytorów zakończyło żywot w nędzy. Zaskakująco wielu melomanów myśli, iż Mozart, Beethoven czy Chopin klepali biedę. Podobnie sądzi się o innym wspaniałym twórcy Johannie Sebastianie Bachu. Opinia, że Bach żył w niedostatku, wynika z faktu, iż miał on bardzo liczną rodzinę, a to zazwyczaj kojarzy się z brakiem pieniędzy. Tymczasem owo przekonanie nie jest zgodne z prawdą choć Johann Sebastian rzeczywiście miał wyjątkowo liczne potomstwo (nawet jak na ówczesne standardy), doczekał się bowiem aż dzieci, to jednak bynajmniej nie był człowiekiem biednym! Bacha uważa się całkowicie słusznie za kompozytora największego z największych, za prawdziwego cesarza wśród muzyków. Oczywiście tworzenie rankingu w sztuce jest wysoce ryzykowne, nie powinniśmy zajmować się rozważaniem, kto jest większy - Bach, Mozart czy Beethoven. Każdy dobry kompozytor jest niepowtarzalny, każdego cenimy za inne wartości. Siłą muzyki Bacha jest jej doskonałość, zarówno w konstrukcji, jak i w wyrazie. W istocie - ani przedtem, ani potem nie pojawił się twórca, który potrafił równie mistrzowsko łączyć pierwiastek intelektualny z emocjonalnym, innymi słowy tworzyć muzykę jednocześnie tak logiczną i tak uczuciową, i to w takiej ilości (pozostawił ponad 1000 utworów)!. Stefan Kisielewski, kompozytor i pisarz, autor znakomitego Gwiazdozbioru muzycznego, sformułował bardzo cenne spostrzeżenie: Nie ma na świecie kompozytora, który wdrapując się mozolnie na szczyty

5 doskonałości muzycznej nie powiedziałby sobie w pewnym momencie: Bach był tam już dawno przede mną! 3. Być może geniusz Bacha wynikał z faktu, iż pochodził z rodu o muzycznych korzeniach liczni przodkowie i potomkowie nazwiskiem Bach zajmowali się muzyką; w ojczystej Turyngii (kraj położony w środkowych Niemczech) nazwisko to stało się wręcz synonimem słowa muzyk. Artystyczne uzdolnienia, przechodzące w genach z ojca na syna, skumulowały się i eksplodowały wręcz w osobie lipskiego Kantora. Ale muzyczne korzenie nie zawsze tłumaczą pojawienie się geniuszu wszak wielki rywal i rówieśnik Bacha, Georg Friedrich Haendel pochodził z rodziny zupełnie pozbawionej wrażliwości na dźwięki 4. Z pewnością umiłowanie muzyki, którą Bachowie parali się od pokoleń, przyspieszyło rozwój talentu Johanna Sebastiana. Z kolei fakt, że rodzice osierocili go dość wcześnie, pozostawiając 10-letniego chłopca pod opieką starszego brata Christopha, wymusił na nim życiową zaradność i odporność na niepowodzenia. Mając 15 lat opuszcza przepełniony dom brata i udaje się wraz ze szkolnym kolegą do Lüneburga, gdzie mieli nadzieję dostać się do znakomitego chóru katedralnego. Ponieważ młodzieńców nie było stać na opłacenie dyliżansu, udali się w podróż... pieszo, prawie 400 kilometrów! Dorastając w muzycznej atmosferze bardzo szybko przyswoił on sobie podstawy sztuki dźwięków. W wieku niespełna 20 lat był na tyle dobrze wykształconym artystą i znawcą organów, że z powodzeniem ubiegał się o niezłe posady. Jako muzyk był bardzo obowiązkowy i odpowiedzialny, starał się wkładać w pracę cały swój talent. Nie zawsze było to doceniane kiedy piastował stanowisko organisty w kościele pw. św. Bonifacego w Arnstadt, zarzucono mu... zbytnią wirtuozerię, komplikowanie aranżowanych partii i wybujałe improwizacje. Pastorowi w Arnstadt nie spodobało się też na pewno to, że jego organista samowolne przedłużył sobie urlop o 3 miesiące warto dodać, że młody Bach nie spędził go na hulance czy słodkim lenistwie, lecz na pobycie w Lubece, gdzie przysłuchiwał się Buxtehudemu, słynnemu wówczas kompozytorowi. Legendarna niestrudzona aktywność kompozytora, mająca niewątpliwie swoje korzenie w protestanckim kulcie pracy, dość wcześnie przyniosła owoce w wieku 22 lat był on na tyle zabezpieczony finansowo, że mógł sobie pozwolić na ożenek. Wybranką jego serca była Maria Barbara... Bach, daleka kuzynka 5. Kolejne posady zmieniały się co kilka lat, w zasadzie jednak Bach nie wyjeżdżał poza obręb środkowych Niemiec. Nie zawsze rozstawał się z pracodawcami w zgodnej atmosferze, na przykład z Mühlhausen wyjechał zniechęcony do ograniczonych horyzontów tamtejszych władz, którym nie w smak była... nadmierna kreatywność i inwencja twórcza kompozytora. Udał się wtedy do Weimaru, słynnego miasta położonego 80 kilometrów od Lipska sto lat później zasłynie 3 Por. S. Kisielewski, Gwiazdozbiór muzyczny tom 1, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1958, str Ojciec G.F.Haendla pragnął, aby jego syn został prawnikiem; próbował zniechęcić go do muzyki, a nawet zabraniał jej uprawiania. Na szczęście jego wysiłki pozostały bezowocne. 5 Małżeństwo osób noszących to samo nazwisko nie było niczym szczególnym w środkowych i południowych Niemczech, zwłaszcza w regionach wiejskich. Zdarzały się nawet związki pomiędzy kuzynami II stopnia (czyli ludźmi posiadającymi wspólnego pradziadka).

6 ono tym, że zamieszkał w nim Johann Wolfgang von Goethe, a po nim Arthur Schopenhauer i Franz Liszt. W Weimarze Bach był jednym z tłumu służących na groteskowym dworze księcia Wilhelma Ernesta Wettina (dalekiego krewnego panującego w tym samym czasie króla Augusta II Mocnego), którego napuszony ceremoniał zabawnie kontrastował z wiejską atmosferą zapadłej mieściny, jaką był wtedy Weimar. Choć warunki finansowe były tam całkiem niezłe, kompozytor niezbyt dobrze dogadywał się z księciem. Gdy zaś otrzymał propozycję objęcia stanowiska nadwornego kapelmistrza w Köthen (za pensję wyższą o 30%) i złożył wymówienie Wilhelmowi Ernestowi, ten... wtrącił go do więzienia, za zbyt natarczywe domaganie się zwolnienia. I tak Johann Sebastian po raz pierwszy (choć nie ostatni) trafia za kratki, gdzie spędził cały miesiąc. Pozbawiony wolności, robi to, czego można się spodziewać po protestanckim kompozytorze: składa prośbę o papier i tworzy w więzieniu cykl utworów chorałowych Orgelbüchlein. Książę Wilhelm nie mógł jednak trzymać Bacha w nieskończoność, w końcu wypuścił go niechętnie i kompozytor wyjechał do Köthen, gdzie spędził kilka wspaniałych lat. Dwór księcia Leopolda von Anhalt Köthen był kalwiński, tak więc kapelmistrz nie musiał komponować muzyki do nabożeństw 6. Jego obowiązki sprowadzały się do pisania utworów dla przyjemności Jego Książęcej Mości oraz prowadzenia orkiestry. Wspaniała atmosfera i swoboda czasowa sprzyjały twórczemu natchnieniu z tego właśnie okresu pochodzą Koncerty brandenburskie i potężny cykl Das Wohltemperierte Klavier. Niestety, idylla zakończyła się, gdy w 1720 roku nieoczekiwanie zmarła pierwsza żona Bacha, zostawiając go z czwórką dzieci (pozostała trójka zmarła w niemowlęctwie). Kompozytor stracił grunt pod nogami Maria Barbara zajmowała się prowadzeniem domu i wychowaniem potomstwa, doglądała również rodzinnych finansów, zwalniając męża z wielu trosk 7. Jej miejsce zajęła po roku Anna Magdalena Wülcken, uzdolniona muzycznie córka miejskiego trębacza. Rodzina przeniosła się wówczas do Lipska Bach potrzebował nowej posady, lepiej płatnej, ponadto zatęsknił do muzyki kościelnej, której w Köthen nie mógł uprawiać. W roku 1723 kompozytor osiadł w Lipsku, drugim (po stołecznym Dreźnie) mieście pięknej Saksonii podejmując obowiązki kantora w kościele św. Tomasza. Otrzymywał tam dużo wyższą pensję, ale też i dużo większe były wymagania stawiane kantorowi. Musiał on koordynować działalność artystyczną czterech miejskich kościołów angażować muzyków, prowadzić orkiestrę, zajmować się kształceniem ponad 150 uczniów sławnej Thomasschule 8 i wreszcie komponować muzykę, która miałaby skłaniać do pobożności. Oznaczało to konieczność pisania kantaty na 6 W wyznaniu ewangelicko-reformowanym (kalwińskim) liturgia obejmuje muzykę w formie jednogłosowych chorałów, wykonywanych a cappella (bez instrumentów czy organów), w przeciwieństwie do kościoła protestanckiego, w którym oprawa muzyczna jest bardzo rozwinięta. 7 Legenda głosi, że Bach powierzał pierwszej żonie załatwianie wszelkich spraw związanych z pieniędzmi, m.in. wydatków, a nawet umów. Kiedy po pogrzebie do kompozytora przyszli grabarze, aby się rozliczyć za pochówek, Bach tonąc we łzach odruchowo odesłał ich... do zmarłej właśnie żony. Wydaje się jednak, że nie jest to prawdopodobne, w tego rodzaju legendy obfitowały sentymentalne czasy romantyzmu. 8 Oznaczało to nie tylko uczenie chłopców, ale także i pilnowane ich po zajęciach, a nawet budzenie - codziennie o 4 rano. Było to o tyle łatwiejsze, że Bach w tym samym budynku. Modlitwa wieczorna miała miejsce o 21.

7 każdą niedzielę w sumie nazbierało się ich ponad 260, wystarczyło na 5 lat! Poza tym z upodobaniem opiekował się chórem Collegium Musicum, założonym przez Georga Philipa Telemanna, i z powodzeniem dbał o jego wysoki poziom. Takie były codzienne powinności lipskiego kantora, a przecież dochodziły jeszcze święta i uroczystości... Biorąc pod uwagę listę zobowiązań Johanna Sebastiana, trudno uwierzyć, że zdołał się on nie tylko wywiązywać ze wszystkiego, ale wzbogacił swój twórczy dorobek o kilkaset pozycji. Kiedy w 1733 roku umiera elektor (władca) Saksonii, którego Polacy pamiętają jako króla Augusta Mocnego, Bach postanawia wkraść się w łaski jego następcy i komponuje Wielką Mszę h-moll. To rzeczywiście wielka msza, trwa bowiem ok. 3 godzin, ponadto jest to bezsprzecznie szczytowe osiągnięcie w dziedzinie muzyki liturgicznej i najwspanialsze religijne dzieło kompozytora. Co ciekawe Bach, będąc protestantem, pragnął zwrócić na siebie uwagę katolickiego władcy 9, dlatego stworzył dzieło niejako ponad wyznaniowymi podziałami Niestety, wykraczając poza liturgiczne ramy, kompozytor praktycznie uniemożliwił wykonanie Mszy a szkoda. Król August III był prawdziwym koneserem sztuki, z pewnością doceniłby kunszt i doskonałość dzieła 10. Zdumiewająca produktywność Johanna Sebastiana nie przeszkadzała mu prowadzić ożywione i pełne ciepła życie rodzinne. Z Anną Magdaleną miał 13 dzieci, zajmował się nimi, gdy tylko mógł, wprowadzał we wspaniały świat dźwięków. Był znakomitym nauczycielem, czterech jego synów zostało słynnymi później kompozytorami, muzyką zajmowała się także córka Dorothea. Żona także muzykowała (powstało dla niej kilka utworów), poza tym przepisywała mężowi rękopisy, pomagała też przygotowywać papier nutowy oraz pióra do pisania. Była przy tym znakomitą gospodynią domową, mimo rozlicznych obowiązków potrafiła zapewnić mężowi spokój i harmonię. Bach wstawał bardzo wcześnie, około 4 nad ranem, jeszcze w jedwabnym szlafroku (przebierał się weń natychmiast po powrocie z pracy i po przebudzeniu) pił kilka filiżanek kawy. Uwielbiał ten napój, na jego cześć skomponował nawet Kantatę o kawie której wersję baletową ujrzymy na estradzie Filharmonii. W nielicznych wolnych chwilach palił jedną z kilkunastu porcelanowych fajek (ojczysta Saksonia była europejskim centrum wytwarzania porcelany), czytał książki (miał ich kilka tysięcy!) i siedział na solidnych krzesłach, obitych czarną, błyszczącą skórą. Duże dochody pozwoliły na kupno drogich, srebrnych zastaw i naczyń, z których jadła cała liczna rodzina Bacha. Często muzykowano kompozytor posiadał kilka klawesynów, skrzypiec, altówek i wiolonczel; mógł bez trudu wyposażyć małą orkiestrę! W późniejszych latach nie rozstawał się 9 Panujący w Saksonii Wettinowie po reformacji przyjęli protestantyzm, ale kiedy elektor Fryderyk August został wybrany królem Polski (jako August II), zmienił wyznanie na katolicyzm. Jego syn, August III, był żarliwie religijny. 10 O królu polskim, Auguście III wciąż świadczą nieprzychylne opinie i komentarze. Powszechnie wiadomo, iż był władcą leniwym, gnuśnym, zainteresowanym jedynie jedzeniem, polowaniami i zabawą. Nic bardziej mylnego August III był wyjątkowo pracowitym królem, sprawom państwowym poświęcał 8 godzin dziennie (począwszy od... 3 rano!), do tego miał znakomity gust i wybornie znał się na muzyce. To on zorganizował operę w Warszawie, w której spektakle odbywały się w każdy weekend, ponadto przebudował miasto, aby było wizytówką potężnej terytorialnie Rzeczypospolitej. Większość owych złych opinii sfabrykował król pruski, Fryderyk Wielki, który toczył z Augustem wojnę siedmioletnią. Zadziwiające, że powielali je później polscy historycy i pisarze.

8 laseczką o srebrnej główce; siedząc w fotelu z fajeczką i szklanką koniaku wyglądał zapewne bardzo nobliwie. Johann Sebastian Bach ciężko pracował przez całe życie, nierzadko przy wątłym świetle świec, dlatego na starość dotknęła go ślepota. Poza tym w muzyce nastąpiła zmiana stylów jego muzyką przestano się interesować, nawet synowie zaczęli określać ojca mianem stare koronki - co symbolizowało fakt, iż utwory Bacha nie są modne... Co prawda podróż do Berlina (którą odbył jeszcze przed utratą wzroku) przyniosła kompozytorowi uznanie ze strony króla Prus, była to jednak sytuacja wyjątkowa. Po powrocie zdecydował się na operację oczu co było niesłychanym aktem odwagi w czasach, w których nie znano znieczulenia ani zasad higieny. Bach przeżył operację, ale wzroku nie odzyskał. Zmarł pół roku później, a jego pochówek nie zainteresował nawet władz miasta Lipska. Wielka, ponadczasowa muzyka Bacha odeszła wraz ze swoim twórcą, na przestrzeni 80 lat po śmierci kompozytora poznali ją nieliczni (m.in. Mozart, który odnalazł manuskrypty w bibliotece cesarskiej w Wiedniu). Dopiero w roku 1829 nastąpił wspaniały powrót dzieła Bacha, za sprawą młodego Felixa Mendelssohna, który przypadkiem odkrył rękopis Pasji wg św. Mateusza i zorganizował jej wykonanie. Od tamtej pory muzyka Kantora z Lipska jest bez wątpienia najcenniejszą spuścizną muzycznego wszechświata. Słuchając dziś wspaniałych dzieł Antonia Vivaldiego i Johanna Sebastiana Bacha możemy podziwiać ich niezwykły uniwersalizm zauważmy, że nawet zmiana instrumentarium w najmniejszy sposób nie wpływa na obecne w nich piękno. A połączenie choreografii z dźwiękami muzyki Bacha pozwoli usłyszeć je w nowy, nieznany sposób. Zanurzmy się w nich zatem! Maciej Jabłoński

Antonio Vivaldi. Wielki kompozytor baroku

Antonio Vivaldi. Wielki kompozytor baroku Antonio Vivaldi Wielki kompozytor baroku Antonio Lucio Vivaldi zwany Rudym Księdzem urodził się 1678 roku w Wenecji, a dokonałżywota podczas podróży w Wiedniu. Był to 1741r. W skrócie A kim on był? Kompozytorem

Bardziej szczegółowo

JAN SEBASTIAN BACH (1685-1750)

JAN SEBASTIAN BACH (1685-1750) JAN SEBASTIAN BACH (1685-1750) Jan Sebastian Bach urodził się 21 marca 1685 r. w Eisenach, małym mieście w Turyngii, w środkowych Niemczech. Był ósmym, ostatnim dzieckiem Johanna Ambrosiusa Bacha, muzyka

Bardziej szczegółowo

Najwa niejsze dzieła Pasja według w. Mateusza Pasja według w. Jana Wielka msza h-moll Kantaty- około 201 kantat ko cielnych i kilkana cie wieckich

Najwa niejsze dzieła Pasja według w. Mateusza Pasja według w. Jana Wielka msza h-moll Kantaty- około 201 kantat ko cielnych i kilkana cie wieckich Jan Sebastian Bach Jan Sebastian Bach (ur. 21 marca 16855 w Eisenach - zm. 28 lipca 1750r. w Lipsku), właściwie Johann Sebastian Bach kompozytor niemiecki muzycznej epokibaroku. Był ósmym, ostatnim dzieckiem

Bardziej szczegółowo

Georg Friedrich Händel

Georg Friedrich Händel 1 Urodził się w 1685r. w niemieckim mieście Halle w rodzinie bez większych zainteresowań muzycznych. 2 Talent Händla objawił się z niezwykłą siłą dość wcześnie, jednak ojciec przyszłego kompozytora nie

Bardziej szczegółowo

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com 30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com Witaj. Chciałbym dzisiaj podzielić się z Tobą moim kilkunastoletnim doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa 1 Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa W moich wędrówkach po artystycznych śladach kultury muzycznej naszego podkarpackiego regionu dotarłem do znakomitej postaci wspaniałego artysty śpiewaka

Bardziej szczegółowo

Piotr Pawlik - opis i analiza przypadku rozpoznawania. i rozwiązywania problemu edukacyjnego (uczeń zdolny)

Piotr Pawlik - opis i analiza przypadku rozpoznawania. i rozwiązywania problemu edukacyjnego (uczeń zdolny) Piotr Pawlik - opis i analiza przypadku rozpoznawania i rozwiązywania problemu edukacyjnego (uczeń zdolny) Jonasz i Ernest- dwaj bracia, byli uczniami wybitnie uzdolnionymi. Praca z nimi była dla mnie

Bardziej szczegółowo

1. Jaki to taniec? 1:03 a) walc angielski b) cza-cza c) tango d) krakowiak 2. Jaki głos słyszysz? 1:44

1. Jaki to taniec? 1:03 a) walc angielski b) cza-cza c) tango d) krakowiak 2. Jaki głos słyszysz? 1:44 Małe olimpiady przedmiotowe Test z muzyki ORGANIZATORZY: Wydział Edukacji Urzędu Miasta Imię i nazwisko Szkoła Centrum Edukacji Nauczycieli Szkoła Podstawowa nr 17 Szkoła Podstawowa nr 18 Drogi Uczniu,

Bardziej szczegółowo

Rok 2010 rokiem chopinowskim

Rok 2010 rokiem chopinowskim Fryderyk Chopin Rok 2010 rokiem chopinowskim Rozpoczęły się oficjalne obchody dwusetnej rocznicy narodzin największego polskiego kompozytora Fryderyka Franciszka Chopina. Jego wkład w rozwój światowej

Bardziej szczegółowo

- uczęszcza na dodatkowe zajęcia muzyczne (np. chór, nauka gry na instrumencie, zespól wokalny itp.);

- uczęszcza na dodatkowe zajęcia muzyczne (np. chór, nauka gry na instrumencie, zespól wokalny itp.); 1 Przedmiotowy system oceniania z muzyki, kl IV-VI, gimnazjum Kryteria ocen - klasa IV Uczeń, który otrzymuje ocenę: celującą - opanował w stopniu bardzo dobrym materiał klasy IV; - ujawnia wyjątkowe zdolności

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Paweł Pytlak Końskowola 2010 Spis treści; I Ogólna charakterystyka programu II Cel zajęć artystycznych Cele główne Cele szczegółowe

Bardziej szczegółowo

PREFERENCJE MUZYCZNE UCZNIÓW III KLAS GIMNAZJUM

PREFERENCJE MUZYCZNE UCZNIÓW III KLAS GIMNAZJUM PREFERENCJE MUZYCZNE UCZNIÓW III KLAS GIMNAZJUM W wielu szkołach trwają obecnie dyskusje na temat muzyki słuchanej przez naszą młodzież. Częściej młodzi chodzą na koncerty zespołów, do dyskoteki, niż na

Bardziej szczegółowo

Ewa Warta-Śmietana artystka śpiewaczka, prezes fundacji

Ewa Warta-Śmietana artystka śpiewaczka, prezes fundacji 1 Ewa Warta-Śmietana artystka śpiewaczka, prezes fundacji To wielkie szczęście, kiedy człowiek wykonuje swój zawód i nazywa to swoim hobby, miłością, pasją czy radością. Można to stwierdzenie odnieść do

Bardziej szczegółowo

9 maja (w piątek) studenci PPSSW wystąpią podczas III Festiwalu Chórów Szkół Muzycznych Regionu Mazowieckiego w Siedlcach.

9 maja (w piątek) studenci PPSSW wystąpią podczas III Festiwalu Chórów Szkół Muzycznych Regionu Mazowieckiego w Siedlcach. NEWSLETTER - Maj 2014 vocalart.pl Szanowni Państwo, oddajemy w Państwa ręce czwarty, majowy numer newslettera. W majowym numerze jak zwykle zapowiedzi koncertów, felieton Pani Profesor, oraz kilka słów

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH)

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH) WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH) Ocena niedostateczna Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna nie zdobył podstawowych wiadomości i umiejętności;

Bardziej szczegółowo

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ Witaj Św. Stanisławie, czy mogę z Tobą przeprowadzić wywiad? - Witam. Tak bardzo chętnie udzielę wywiadu. Gdzie i kiedy się urodziłeś? - Urodziłem się w Październiku 1550r.

Bardziej szczegółowo

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów.

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów. Wybitny myśliciel angielski, felietonista, redaktor i pisarz. Znany jako mistrz paradoksu. Jego książki wywarły wielki wpływ na wiarę jemu współczesnych w tym na autora Opowieści z Narnii C. S. Lewisa.

Bardziej szczegółowo

Jan Sebastian Bach (Johann Sebastian Bach)

Jan Sebastian Bach (Johann Sebastian Bach) Jan Sebastian Bach (Johann Sebastian Bach) Urodził się 21 marca 1685 roku w Eisenach, w Turyngii - położonym w centralnej części Niemiec. Od kilku pokoleń rodzina Bachów zajmowała się muzyką. Byli kompozytorami,

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

1 Jak pozyskiwać darowizny i 1% podatku na leczenie dziecka Piotr Barszcz

1 Jak pozyskiwać darowizny i 1% podatku na leczenie dziecka Piotr Barszcz 1 Spis treści 2 Spis treści Wstęp..... 9 Przed nami przepaść......9 Początek nowej historii.... 10 Część I: Przygotuj się do działania... 11 Komentarz.... 11 Czas to pieniądz.... 11 Ile czasu potrzebujesz?....

Bardziej szczegółowo

Adrianna Róża Szmyt - każdy tak samo ważny

Adrianna Róża Szmyt - każdy tak samo ważny Adrianna Róża Szmyt - każdy tak samo ważny We wrześniu 2010 roku minie dziesięć lat od chwili założenia przy Parafii Ofiarowania Pańskiego na Ursynowie chóru Cantate Domino. Jego podstawową działalnością

Bardziej szczegółowo

Diva For Rent. Recenzje. Twórcy i wykonawcy. Alicja Węgorzewska. mezzosopran

Diva For Rent. Recenzje. Twórcy i wykonawcy. Alicja Węgorzewska. mezzosopran Recenzje Twórcy i wykonawcy Alicja Węgorzewska mezzosopran Piotr Matuszczyk/Maciej Tomaszewski Fortepian Bogdan Kierejsza skrzypce Jerzy Snakowski pomysł i tekst Jerzy Bończak reżyseria Rafał Olbiński

Bardziej szczegółowo

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko Małe olimpiady przedmiotowe Test z muzyki ORGANIZATORZY: Wydział Edukacji Urzędu Miasta w Koszalinie Imię i nazwisko Szkoła Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie Szkoła Podstawowa nr 17 w Koszalinie

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

że jedynym tego wieczoru.

że jedynym tego wieczoru. MAGDALENA ECKERT PBG SA Stinga supportowali Anna Maria Jopek - postać sceny muzycznej kiedyś dla mnie magiczna z uwagi na niezwykły głos i nieprawdopodobną wrażliwość. Bardzo czekałam na to, aby usłyszeć

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania w Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wysokiem. Przedmiot: Muzyka

Przedmiotowy System Oceniania w Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wysokiem. Przedmiot: Muzyka Przedmiotowy System Oceniania w Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wysokiem Przedmiot: Muzyka Wymagania edukacyjne opracowane zostały w oparciu o: program nauczania ogólnego muzyki w gimnazjum Świat

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ. im. Marii Konopnickiej w Starym Koźlu ROK SZKOLNY 2015/2016

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ. im. Marii Konopnickiej w Starym Koźlu ROK SZKOLNY 2015/2016 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ im. Marii Konopnickiej w Starym Koźlu ROK SZKOLNY 2015/2016 1. Cele priorytetowe w nauczaniu muzyki: a) OGÓLNE: Kształtowanie zainteresowań i

Bardziej szczegółowo

Krystyna Wajda Horodko. Opowieści spod złocistej. Kraina Wodospadów. Moim dorosłym już dzieciom: Natalii, Filipkowi i Jakubowi

Krystyna Wajda Horodko. Opowieści spod złocistej. Kraina Wodospadów. Moim dorosłym już dzieciom: Natalii, Filipkowi i Jakubowi 2 Krystyna Wajda Horodko Opowieści spod złocistej tęczy Kraina Wodospadów Moim dorosłym już dzieciom: Natalii, Filipkowi i Jakubowi 4 K o s z a l i n 2013 by Krystyna Wajda, Koszalin 2013 ISBN 978-83-64234-09-5

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe Małe olimpiady przedmiotowe Test z muzyki Organizatorzy: Wydział Edukacji Urzędu Miasta w Koszalinie Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie Szkoła Podstawowa nr 17 w Koszalinie Szkoła Podstawowa nr

Bardziej szczegółowo

TEST ZAINTERESOWAŃ ZAWODOWYCH. Imię i nazwisko lub pseudonim.. Płeć M / K Wiek. Data badania

TEST ZAINTERESOWAŃ ZAWODOWYCH. Imię i nazwisko lub pseudonim.. Płeć M / K Wiek. Data badania Katarzyna Rewers TEST ZAINTERESOWAŃ ZAWODOWYCH Imię i nazwisko lub pseudonim.. Płeć M / K Wiek. Data badania Instrukcja Każdy z nas posiada jakieś zainteresowania i lubi wykonywać innego typu czynności,

Bardziej szczegółowo

ELIMINACJE SZKOLNE TEST

ELIMINACJE SZKOLNE TEST ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z WIEDZY O SZTUCE SEKCJA MUZYKI dla uczniów gimnazjów w roku szkolnym 2010/2011 ELIMINACJE SZKOLNE TEST

Bardziej szczegółowo

Orkiestra Wieniawa to 45 muzyków amatorów, którzy grają utwory na najwyższym - profesjonalnym poziomie. Wieniawa to my - 45 młodych, ambitnych ludzi,

Orkiestra Wieniawa to 45 muzyków amatorów, którzy grają utwory na najwyższym - profesjonalnym poziomie. Wieniawa to my - 45 młodych, ambitnych ludzi, PRESSPACK Orkiestra Wieniawa to 45 muzyków amatorów, którzy grają utwory na najwyższym - profesjonalnym poziomie. Wieniawa to my - 45 młodych, ambitnych ludzi, dla których muzyka jest w życiu najważniejsza.

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Nasza inicjatywa to przykład szerokiego myślenia o edukacji artystycznej i perspektywicznego myślenia o szkole, jako społeczności

Bardziej szczegółowo

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko Małe olimpiady przedmiotowe Test z muzyki ORGANIZATORZY: Wydział Edukacji Urzędu Miasta Imię i nazwisko Szkoła Centrum Edukacji Nauczycieli Szkoła Podstawowa nr 17 Szkoła Podstawowa nr 18 Drogi Uczniu,

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

" Chór to nie tylko szkoła śpiewu, to sposób na życie wesołe i radosne..."

 Chór to nie tylko szkoła śpiewu, to sposób na życie wesołe i radosne... " Chór to nie tylko szkoła śpiewu, to sposób na życie wesołe i radosne..." Chór szkolny skupia uczniów lubiących łączyć swoje pasje, talent z artystycznym sposobem wyrażania siebie. To bardzo wymierny

Bardziej szczegółowo

Srebrny grosz Na motywach baśni Hansa Christiana. Andersena

Srebrny grosz Na motywach baśni Hansa Christiana. Andersena Dorota Dankowska Srebrny grosz Na motywach baśni Hansa Christiana. Andersena WYSTĘPUJĄ:, GROSZ 1 GROSZ 2 MONETA 1 MONETA 2 MONETA 3 MONETA 4 MONETA 5 MĘŻCZYZNA 1 MĘŻCZYZNA 2 KOBIETA 1 STARUSZKA PIEKARZ

Bardziej szczegółowo

KONKURS. śycie i twórczość Fryderyka Franciszka Chopina Imię, nazwisko i klasa

KONKURS. śycie i twórczość Fryderyka Franciszka Chopina Imię, nazwisko i klasa KONKURS śycie i twórczość Fryderyka Franciszka Chopina Imię, nazwisko i klasa Przed Tobą znajduje się test, który składa się z 40 pytań. Pytania 1-30 to pytania testowe, jednokrotnego wyboru, natomiast

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG Piotr Kalinowski KALETY 2006 Słowo wstępu Katalog, który macie Państwo przed sobą powstał na podstawie wydanego w 1988 dzieła Ivo Halački Mince

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ AKADEMII Z OKAZJI ŚWIĘTA NIEPODLEGŁOŚCI 11 LISTOPADA

SCENARIUSZ AKADEMII Z OKAZJI ŚWIĘTA NIEPODLEGŁOŚCI 11 LISTOPADA SCENARIUSZ AKADEMII Z OKAZJI ŚWIĘTA NIEPODLEGŁOŚCI 11 LISTOPADA Scenariusz i prowadzenie - Elżbieta Bełz Dekoracje - Lidia Zasada, Justyna Goch Opracowanie muzyczne - Magdalena Witkowska Pokaz slajdów

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko Małe olimpiady przedmiotowe Test z muzyki ORGANIZATORZY: Wydział Edukacji Urzędu Miasta Imię i nazwisko Szkoła Centrum Edukacji Nauczycieli Szkoła Podstawowa nr 17 Szkoła Podstawowa nr 18 Drogi Uczniu,

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski Życzenia : Ślub Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje i najlepsze

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

PORTRET MATURZYSTY 2013. 07.05.2013 UKW w Bydgoszczy

PORTRET MATURZYSTY 2013. 07.05.2013 UKW w Bydgoszczy PORTRET MATURZYSTY 2013 07.05.2013 UKW w Bydgoszczy Plan prezentacji Charakterystyka maturzystów Plany edukacyjne maturzystów Uczestnictwo w kulturze Autocharakterystyka Spostrzeganie siebie i świata Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA MUZYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W BUKOWIE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA MUZYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W BUKOWIE 1 PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA MUZYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W BUKOWIE Opracowała mgr Renata Krawczyoska 2 I. PZO ZGODNE Z PROGRAMEM NAUCZANIA MUZYKI NA DRUGIM ETAPIE EDUKACJI II. PZO ZGODNE Z PODRĘCZNIKIEM

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski Życzenia : Ślub 祝 贺, 愿 你 们 幸 福 快 乐, 天 长 地 久 Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze 致 以 我 对 你 们 婚 姻 真 诚 的 祝 福 Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! młodej parze 恭 喜 喜 结

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria ocen z MUZYKI KL. V

Wymagania edukacyjne i kryteria ocen z MUZYKI KL. V Wymagania edukacyjne i kryteria ocen z MUZYKI KL. V Nauczyciel dokonując oceny osiągnięć uczniów bierze pod uwagę: wysiłek wkładany w wywiązywanie się z obowiązków wynikających ze specyfiki zajęć, indywidualne

Bardziej szczegółowo

1 Wiesław Ochman Wiesław Ochman, jeden z najznakomitszych tenorów europejskich, opromieniony światową sławą, jest zarazem najpopularniejszym polskim śpiewakiem operowym. Od debiutu w 1960 roku na scenie

Bardziej szczegółowo

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Szybciej poznaję ceny. To wszystko upraszcza. Mistrz konstrukcji metalowych, Martin Elsässer, w rozmowie o czasie. Liczą się proste rozwiązania wizyta w

Bardziej szczegółowo

Wywiad z Maksymilianem Małkiem-Kowalkowskim

Wywiad z Maksymilianem Małkiem-Kowalkowskim Wywiad z Maksymilianem Małkiem-Kowalkowskim Laureatem Wojewódzkiego Konkursu Przedmiotowego z Przyrody Czym się interesujesz? Oczywiście bardzo interesuję się przyrodą, czyli wszystkimi naukami z nią związanymi

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE CYKLICZNE

KSZTAŁCENIE CYKLICZNE KSZTAŁCENIE CYKLICZNE 2006 / 2007 Sfumato Spływające czytanie Mgr. Alena Sakalová... ZŠ s MŠ, 013 61 Kotešová 378 zs.kotesova@azet.sk Mon 05/28/2007, 22:51 1) Na seminarium przyszłam...... polecono mi,

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO PREAMBUŁA Przedsięwzięcie społeczne to przede wszystkim wielka odpowiedzialność wobec tych, na rzecz których działamy. To działanie powinno być trwałe i

Bardziej szczegółowo

Agenda. Muzyka baroku Johann Sebastian Bach. Johann Sebastian Bach (1685 1750) (1685 1750) Johann Sebastian Bach (1685 1750)

Agenda. Muzyka baroku Johann Sebastian Bach. Johann Sebastian Bach (1685 1750) (1685 1750) Johann Sebastian Bach (1685 1750) Agenda śyciorys Twórczość dr inŝ. Jacek Grekow WSMP Wprowadzenie do słuchania muzyki powaŝnej Wydział Informatyki, Politechnika Białostocka Jan Sebastian Bach (ur. 1685 w Eisenach, zm. 1750 w Lipsku) kompozytor

Bardziej szczegółowo

Einstein na półmetku. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Einstein na półmetku. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Einstein na półmetku Przy pisaniu kolejnego artykułu o projekcie postanowiliśmy wykorzystać opinie uczestników, czyli uczniów szkół Powiatu Lubańskiego. Oto co sądzą o Einsteinie: Na zajęciach byliśmy

Bardziej szczegółowo

Motto. Wszystko ma swoje przyczyny i sens. Wojciech Zinka

Motto. Wszystko ma swoje przyczyny i sens. Wojciech Zinka Dzień dobry! O mnie Nazywam się Wojciech Zinka i jestem wariatem Na schizofrenię zachorowałem w roku 2004, w wieku 22 lat Opowiem jak szaleństwo zmieniło moje życie Motto Wszystko ma swoje przyczyny i

Bardziej szczegółowo

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im. J. Piłsudskiego w Kielcach Zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

WIosenne przebudzenie w Mazurolandii!

WIosenne przebudzenie w Mazurolandii! WIosenne przebudzenie w Mazurolandii! Już od marca Mazurolandia zaprasza na żywą lekcję przyrody. Będziecie mogli zajrzeć do Chaty Leśnego Czarodzieja, gdzie posłuchacie ciekawych opowieści o żyjących

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotów: MUZYKA oraz ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE

Wymagania edukacyjne z przedmiotów: MUZYKA oraz ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE Wymagania edukacyjne z przedmiotów: MUZYKA oraz ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE Aby uzyskać poszczególne oceny, uczeń powinien: I. Na ocenę celującą: spełniać wymagania uzyskania oceny bardzo dobrej oraz dodatkowo

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu 21 X 2011 21 października uczniowie klasy drugiej i szóstej byli na wycieczce w Warszawie. Dzień zaczęli od wizyty w Centrum Nauki Kopernik. Ponad 450 eksponatów w sześciu tematycznych galeriach oraz Teatr

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009

Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009 Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009 To był kapitalny pomysł mojej koleżanki Ani, abyśmy połączyły majowy wyjazd na jedyny poznański koncert Snowy White a, z obejrzeniem rzeźb

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH ul. M.Curie-Skłodowskiej 2 58-400 Kamienna Góra tel.: (+48) 75-645-01-82 fax: (+48) 75-645-01-83 E-mail: zso@kamienna-gora.pl WWW: http://www.zso.kamienna-gora.pl PRZEDMIOTOWY

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Jak motywować uczniów do nauki

Jak motywować uczniów do nauki Jak motywować uczniów do nauki Właściwa nagroda/ pochwała zawiera konkretne i precyzyjne informacje, które dokładnie wskazują, co dziecko osiągnęło, w czym się poprawiło docenianie nie tylko końcowego

Bardziej szczegółowo

OCENA OPISOWA ŚRÓDROCZNA/ SEMESTRALNA KLASA 1. Klasa.. Rok szkolny.. Data EDUKACJA SPOŁECZNA

OCENA OPISOWA ŚRÓDROCZNA/ SEMESTRALNA KLASA 1. Klasa.. Rok szkolny.. Data EDUKACJA SPOŁECZNA OCENA OPISOWA ŚRÓDROCZNA/ SEMESTRALNA KLASA 1 Imię i nazwisko ucznia Klasa.. Rok szkolny.. Data EDUKACJA SPOŁECZNA Współdziałanie z rówieśnikami i osobami dorosłymi. Potrafi odróżnić co jest dobre, a co

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI KRYTERIA OCEN Ustalając ocenę z muzyki brany jest przede wszystkim wysiłek wkładany przez ucznia i jego zaangażowanie oraz wywiązywanie sie z obowiązków wynikających

Bardziej szczegółowo

RELACJE Z PIENIĘDZMI

RELACJE Z PIENIĘDZMI RELACJE Z PIENIĘDZMI Zapewne sprawdziłaś już w quizie, kim jesteś w relacji z pieniędzmi. Chomikiem? Strusiem? Motylem? Czy Mikołajem? Każda z tych osobowości ma swoje słabe i mocne strony: CHOMIK ma przymus

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA Z OCENIANIA NA LEKCJACH PLASTYKI DLA KLASY IV

KARTA INFORMACYJNA Z OCENIANIA NA LEKCJACH PLASTYKI DLA KLASY IV KARTA INFORMACYJNA Z OCENIANIA NA LEKCJACH PLASTYKI DLA KLASY IV Nauczyciel Barbara Grabowska 1. Na lekcje plastyki uczeń ma obowiązek przynosić: podręcznik zeszyt materiały do wykonania prac plastycznych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU MUZYKA KLASA IV I GRA MUZYKA - WYD.: NOWA ERA. według nowej podstawy programowej

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU MUZYKA KLASA IV I GRA MUZYKA - WYD.: NOWA ERA. według nowej podstawy programowej WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU MUZYKA KLASA IV I GRA MUZYKA - WYD.: NOWA ERA według nowej podstawy programowej STOPIEŃ CELUJĄCY Uczeń doskonale opanował treści programu klasy czwartej oraz: śpiewa piosenkę

Bardziej szczegółowo

RELACJA Z PRAKTYKI HUDDERSFIELD/ MANCHESTER

RELACJA Z PRAKTYKI HUDDERSFIELD/ MANCHESTER RELACJA Z PRAKTYKI HUDDERSFIELD/ MANCHESTER O STAŻU W ramach programu Leonardo Da Vinci udało nam się zakwalifikować do wyjazdu na praktyki za granicą. Staż odbył się w angielskich miejscowościach Huddersfield

Bardziej szczegółowo

Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006

Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006 Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006 Jak w kilku zdaniach ująć naukę, jaką odebraliśmy z tego, co mówił do nas Ksiądz Profesor. Czym dla nas była Jego obecność w polskiej rzeczywistości,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne dla uczniów klas fort. I VI PSM II Stopnia Formy kontrolne:

Wymagania edukacyjne dla uczniów klas fort. I VI PSM II Stopnia Formy kontrolne: Wymagania edukacyjne dla uczniów klas fort. I VI PSM II Stopnia Formy kontrolne: 1. Przesłuchania śródroczne. 2. Egzamin promocyjny. 3. Egzamin dyplomowy. 4. Konkursy międzyszkolne obowiązkowe: - etiud,

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

Wygraj pojedynki na Arenie Mody!

Wygraj pojedynki na Arenie Mody! Jeśli pragniesz emocjonującego życia jako najpopularniejsza dziewczyna; jeśli pragniesz zaprezentować światu swoje umiejętności i pomysły; jeśli chcesz poczuć wspaniałą atmosferę podczas współzawodnictwa

Bardziej szczegółowo

Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ? ISSN 1230-7297 11

Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ? ISSN 1230-7297 11 Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) czasser CA dwumiesięcznik religijno-społeczny dwum iesięcę znik religij ijno no-s -spo łeczny temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ?

Bardziej szczegółowo

Tak wygląda biuro Oriflame Polska od środka

Tak wygląda biuro Oriflame Polska od środka Tak wygląda biuro Oriflame Polska od środka Gdyby, to była mafia już bym nie żyła... Oto jak z koleżankami otrzymujemy kosmetyki, bawimy się wyśmienicie i jeszcze przy tym zarabiamy (oraz jak możesz do

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z MUZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM. Ocenianie wewnątrzszkolne osiągnięć edukacyjnych ucznia ma na celu:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z MUZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM. Ocenianie wewnątrzszkolne osiągnięć edukacyjnych ucznia ma na celu: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z MUZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM Rozdział I: Przepisy ogólne Ocenianie wewnątrzszkolne osiągnięć edukacyjnych ucznia ma na celu: 1) informowanie ucznia o poziomie jego

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

LUTOSŁAWSKI 2013 PROMESA PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO WPROWADZENIE DO PROGRAMU

LUTOSŁAWSKI 2013 PROMESA PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO WPROWADZENIE DO PROGRAMU LUTOSŁAWSKI 2013 PROMESA PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO WPROWADZENIE DO PROGRAMU Cele Programu Celem Programu Lutosławski 2013 Promesa jest: podkreślenie znaczenia i roli twórczości

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

NIE BOJĘ SIĘ MUZYKI EDYCJA

NIE BOJĘ SIĘ MUZYKI EDYCJA NIE BOJĘ SIĘ MUZYKI EDYCJA 2015 1 S t r o n a O PROJEKCIE INTERAKTYWNE KONCERTY EDUKACYJNE "MUZYKA NIE GRYZIE" POCKET CONCERTS: INTERAKTYWNE KONCERTY KAMERALNE "M JAK MOZART" "WZÓR NA UTWÓR", "PORA NA

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Od 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej, w wyniku możliwości podjęcia

Bardziej szczegółowo

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia WSPOMNIENIA Z LAT 70 NA PODSTAWIE KRONIK SZKOLNYCH. W ramach Internetowego Projektu Zbieramy Wspomnienia pomiędzy końcem jednych, a początkiem drugich zajęć wybrałam

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

MAŁY PABLO I DWIE ŚWINKI

MAŁY PABLO I DWIE ŚWINKI ROBERT MAICHER MAŁY PABLO I DWIE ŚWINKI Poleca: SuperKid.pl Zapewnij dzieciom dobry start! Copyright by Robert Maicher Data: 03.02.2008 Tytuł: Mały Pablo i dwie świnki Autor: Robert Maicher Wydanie I Seria:

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

Pasja według św. Mateusza na solistów (sopran, mezzosopran, tenor, baryton, bas), chór i orkiestrę

Pasja według św. Mateusza na solistów (sopran, mezzosopran, tenor, baryton, bas), chór i orkiestrę Pasja według św. Mateusza na solistów (sopran, mezzosopran, tenor, baryton, bas), chór i orkiestrę Wielkie religijne utwory muzyki klasycznej, takie jak Pasja według św. Mateusza J.S. Bacha, Mesjasz Haendla

Bardziej szczegółowo

Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście

Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście 1 Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście Chyba dobrze czuli się Państwo na sanockiej scenie. To było widać i słychać Tatiana Hempel-Gierlach: Tak, w Sanoku zgotowano nam wspaniałe przyjęcie,

Bardziej szczegółowo