Marek Wagner. Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej ( )

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Marek Wagner. Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej (1684 1699)"

Transkrypt

1 O d K i j o w a d o R z y m u Z dziejów stosunków Rzeczypospolitej ze Stolicą Apostolską i Ukrainą pod redakcją M. R. Drozdowskiego, W. Walczaka, K. Wiszowatej-Walczak Białystok 2012 Marek Wagner S i e d l c e Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej ( ) wstępne działania wojenne ( ) Zmagania zbrojne na froncie peloponeskim uzyskały w historiografii europejskiej i światowej miano wojny o Moreę (La Guerra di Morea, Morean War). W latach wojna ta stanowiła jeden z zasadniczych elementów ówczesnego konfliktu między imperium osmańskim a państwami europejskimi tworzącymi na mocy zawartego 5 marca 1684 r. w Linzu traktatu sojuszniczego Świętą Ligę 1. Wprawdzie Republika Wenecka jeszcze nie uczestniczyła bezpośrednio w wojnie z imperium osmańskim w kampanii 1683 r., ale na froncie weneckim drobne działania o charakterze lokalnym toczyły się już od wczesnej zimy 1683/1684 r., zwłaszcza w Dalmacji, gdzie miejscowe milicje, współdziałając z plemionami góralskimi, przystąpiły do oblegania kilku mniejszych garnizonów tureckich. Signoria uzyskała wówczas spore kredyty finansowe w Amsterdamie, za które to środki zamierzano wynająć kilka regimentów pieszych w Toskanii, Modenie i Szwajcarii, ponadto Hanower 1 D. Levi-Weiss, Le relazioni fra Venezia e la Turchia dal 1670 al e la formazione della Sacra Lega, Archivio Veneto-Tridentino, vol. VII, Venezia 1925, s ; E. Eickhoff, Wenedig, Wien und die Osmanen. Umbruch in Südoeuropa , München 1970, s ; K. Setton, Venice, Austria and the Turks in the Seventeenth Century, Philadelphia 1991, s ; M. Jačov, Europa i Osmanie w okresie Lig Świętych. Polska między Wschodem a Zachodem, Kraków 2003, s

2 Marek Wagner zaoferował Republice zwerbowanie 10-tysięcznego korpusu jazdy i piechoty. Jej pełnomocnicy pojawili się również w Wirtembergii, Brunszwiku i w Saksonii, by prowadzić podobne pertraktacje z lokalnymi władcami. Kontynuowano je na dworach książęcych w Sabaudii i Toskanii, ponadto wśród członków Zakonu Rycerzy Maltańskich i Zakonu Świętego Stefana oraz w Stolicy Apostolskiej, uzyskując deklaracje pozyskania pomocy militarnej oraz finansowej ze strony władców 2. Tymczasem na początku marca, pomimo kontynuowania pertraktacji wenecko-tureckich, Signoria wysłała do swej bazy wojskowej na Korfu kapitana Marina Michieliego, mianując go naczelnym dowódcą zgrupowania okrętów i oddziałów dalmatyńskich i zalecając mu nawiązanie współpracy z przywódcami lokalnych plemion góralskich. Jednak już w końcu marca nowym komendantem mianowano admirała Domenica Moceniga, co niewątpliwie wiązało się z rozpoczęciem przez Republikę dość szeroko zakrojonych przygotowań do tegorocznych działań wojennych 3. Tymczasem już po kwietniowej deklaracji wojny w Wenecji zamierzano podjąć działania wojenne przeciw osmańskim siłom zbrojnym, stanowiącym korpus Morei z Ismailem Paszą na czele, mającym do dyspozycji siły, na które składały się około 10-tysięczny korpus żołnierzy jazdy i piechoty oraz 52 okręty wojenne. Jego kwatera główna znajdowała się w Smyrnie (Izmir), na zachodnim wybrzeżu Anatolii, a poszczególne garnizony były ulokowane na wybrzeżach oraz na wyspach trzech sąsiadujących ze sobą mórz Śródziemnego, Egejskiego i Jońskiego. Naczelnym dowódcą weneckich sił zbrojnych był doświadczony admirał Francesco Morosini, który natychmiast po podpisaniu dokumentów sojuszniczych Świętej Ligi przystąpił ze swymi oficerami do opracowywania planu tegorocznej kampanii wojennej, przewidując prowadzenie działań zaczepnych na dwóch obszarach operacyjnych dalmatyńskim i peloponeskim. W pierwszym przypadku jego celem operacyjnym było opanowanie trzech Wysp Jońskich (Leukas, Kefallonia i Zakynthos), które kontrolowały wejścia do dwóch z kolei ważnych z punktu widzenia militarnego zatok Arta i Patras ta ostatnia zresztą stanowiła prawdziwe wrota do Zatoki Korynckiej i tym samym w kierunku Aten celu strategicznego wojny o Moreę. Wenecjanie planowali szybko osiągnąć wyznaczone cele, działając ofensywnie na morzu i na lądzie z bazy wojskowej ulokowanej na wyspie Kyrkera (Korfu), a po zajęciu wyspy Leukas chcieli przerzucić własne siły na stały ląd i zająć główne miasto regionu Acarnania Prevezę. W przypadku powodzenia Morosini zamierzał skierować jednostki jazdy i piechoty na południe w kierunku Zatoki Patras i miasta o tej samej nazwie, a flota wojenna winna opanować pozostałe dwie wyspy na Morzu Jońskim, 2 M. Wagner, Wenecja i Polska a wojna turecka w latach , [w:] idem W cieniu szukamy jasności chwały. Studia z dziejów panowania Jana III Sobieskiego ( ), Siedlce 2002, s Gazette de France 1684, nr 13 i 16 (Wenecja, 11 i 28 marca). 330

3 Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej... aby otworzyć Wenecjanom skuteczny dostęp do Zatoki Korynckiej i w konsekwencji do zajęcia całej Morei. Na obszarze dalmatyńskim głównym celem operacyjnym weneckich sił zbrojnych było natomiast prowadzenie działań pomocniczych, mianowicie wykonanie ofensywy lądowej z bazy wojskowej w mieście Kotor (Cattaro), położonym na terenie obecnej Czarnogóry, w kierunku północnym, w celu opanowania niektórych garnizonów wroga w rejonie miejscowości Split, Šibenik i Zadar, jako że uzyskanie nad nimi kontroli stwarzałoby dogodne warunki do zajęcia całego wybrzeża dalmatyńskiego 4. Przy tej okazji należy zasygnalizować dwa interesujące zjawiska po pierwsze, Wenecjanie obawiając się odcięcia własnych linii komunikacyjnych z Republiką, zamierzali czynnie współpracować z lokalnymi plemionami a więc z dalmatyńskimi góralami (Morlakami) i albańskimi Grekami (Maniatami); a po drugie, tradycyjnymi przeciwnikami weneckich statków były okręty korsarzy śródziemnomorskich, które czynnie wspomagały ówczesną flotę osmańską. Z tego powodu w czerwcu kilka okrętów weneckich zostało wysłanych ku wybrzeżom północnej Afryki oraz w kierunku Dardaneli dla rozpoznania pozycji barbarzyńskich korsarzy i okrętów Ismaila Paszy ich dowódcą został mianowany wenecki admirał Francesco de Tripoli 5. W kilka dni po uzyskaniu akceptacji szczegółów planu operacyjnego i oficjalnym mianowaniu przez senat Morosiniego naczelnym dowódcą 10 czerwca 1684 r. bail wenecki Giovanni Capello złożył w Stambule dokument z wypowiedzeniem wojny, co w konsekwencji oznaczało włączenie się Republiki do zmagań zbrojnych wielkiej wojny tureckiej 6. W maju czerwcu Wenecjanie kontynuowali przygotowania wojenne, zwłaszcza w stołecznym arsenale, produkując działa i gromadząc zapasy prochu i amunicji oraz sprzętu wojskowego dla wojsk lądowych i dla floty wojennej. Odnowiono wówczas kontakty z przywódcami Morlaków Smoljanem Smiljaničem, Simonem Bortolazzi i Stojanem Jankovičem, przekazując im specjalne instrukcje taktyczne nakazujące sformowanie kilkudziesięciu formacji kawaleryjskich (po 60 żołnierzy) pod komendą lokalnych serdarów, którzy mieli obowiązek utrzymania dyscypliny i zabezpieczenia logistyki. Wprawdzie wojska weneckie kontrolowały większą część Dalmacji według wytyczonej w 1669 r. tzw. linii Nani, granicy między paszałykiem Bośni a Dalmacją Wenecką, ale nadal obawiano się tureckich działań zaczepnych na tym obszarze. W gruncie rzeczy chodziło o zabezpieczenie linii komunikacyjnych pomiędzy Zadarem (Zara) a bośniackimi i hercegowińskimi twierdzami Osmanów 7. 4 M. Wagner, Wenecja i Polska, s Gazette de France 1684, nr 38 (Wenecja, 1 lipca). 6 J. Hammer, Histoire de l Empire Ottoman, vol. XII, Paris 1838, s T. Mayhew, Behind Zara. Zara s contado between Ottoman and Venetian rule , Padva 2008, s

4 Marek Wagner W czerwcu odnotowano także przyjazd do Wenecji księcia Cosimo III z Księstwa Toskanii i księcia Parmy Aleksandra, którzy przyprowadzili kilkanaście okrętów, oraz książąt Mantui i Wolfenbűttel z czterema pięcioma regimentami kawalerii i piechoty 8. Zakończone w końcu czerwca mobilizacja i koncentracja sił zbrojnych przyniosły następujące rezultaty: na Morzu Jońskim zgromadzono stosunkowo liczną flotę, składającą się z 68 okrętów weneckich, toskańskich, maltańskich i papieskich, ponadto admirał Morosini dysponował korpusem wojsk lądowych w sile około ośmiu tysięcy żołnierzy regularnych jednostek kawalerii i piechoty, których wspomagało około pięć tysięcy górali dalmatyńskich. W połowie lipca okręty sojuszników pod nadzorem markiza Girolama de Borriego i generała Alessandra Cornara opuściły swoje dotychczasowe stanowiska w Wenecji i przetransportowały żołnierzy do bazy wojskowej na Korfu, skąd zaplanowano podjęcie ofensywy przeciwko lokalnym siłom osmańskim 9. Tymczasem dowódcy rozmieszczonych na wybrzeżach dalmatyńskich garnizonów tureckich również przystąpili do przygotowań mających na celu wzmocnienie stopnia ich obronności miejscowy Pasza umocnił zwłaszcza rejon Šibeniku i Splitu, a pod twierdzą Klis skoncentrował korpus kawalerii osmańskiej w sile około trzech tysięcy żołnierzy. Spodziewając się przyszłych działań wojennych, zamierzał przeciwstawić Wenecjanom i Morlakom silne i mobilne zgrupowanie jazdy, zdolne do powstrzymania ich ofensywy. Osmanie obawiali się przede wszystkim prowadzenia wojny na dwa fronty, a zatem na obu obszarach operacyjnych, toteż natychmiast po rozpoczęciu ofensywy weneckiej przystąpili do aktywnych przygotowań wojennych w akwenie śródziemnomorskim i nałożyli embargo na towary weneckie 10. Tymczasem 20 lipca flota sprzymierzonych podpłynęła do wyspy Leukas (Santa Maura), podejmując uderzenie na garnizon turecki ulokowany w miejscowym zamku, kontrolującym wejście do Zatoki Arta. 8 sierpnia, po dwutygodniowym oblężeniu, w wyniku dość silnego ognia dział okrętowych oraz szturmów piechoty niemieckiej, miejscowy bej osmański podpisał kapitulację w obecności admirała Morosiniego, jego oficerów i książąt włoskich 11. Po kilkudniowym wypoczynku, 15 sierpnia, oddziały sprzymierzonych przewieziono na stały ląd i przystąpiono do oblężenia zamku i portu w Prevezie, gdzie znajdowała się załoga turecka: około tysiąca żołnierzy, głównie janczarów i artylerzystów, pod dowództwem Mehmeda Effendi i Saban agi, którzy licząc na włas- 8 Gazette de France 1684, nr (Wenecja, 2, 7, 9, 24 czerwca i 1 lipca). 9 G. Finlay, The history of Greece under Ottoman and Venetian domination, London 1856, s Gazette de France 1684, nr 43 i 45 (Wenecja, 22 i 29 lipca). 11 Gazette de France 1684, nr 51, s (opis oblężenia zamku Leukas). 332

5 Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej... ne fortyfikacje, działa zamkowe, zapasy żywności i amunicji oraz posiłki wojskowe, postanowili podjąć działania obronne. Wenecjanie natychmiast rozpoczęli regularne oblężenie załogi tureckiej ulokowanej w nadbrzeżnym zamku św. Andrzeja, wspieranej przez janczarów umieszczonych na zamku Vonitsa, położonym po drugiej stronie Zatoki Arta. Sprawiło to, że dowódcy okrętów i oddziałów sprzymierzonych, obawiający się ognia działowego z Prevezy i z Vonitsy, mieli trudności z kontynuowaniem działań zaczepnych. Wymiana ognia i budowa fortyfikacji trwały przez cały wrzesień i dopiero w pierwszej połowie października, po przerzuceniu części piechoty niemieckiej z działami polowymi w rejon Vonitsy, udało się sprzymierzeńcom zmusić janczarów do kapitulacji. Wkrótce potem, po dwudniowych silnych natarciach piechoty niemieckiej (24 i 25 października), poddał się również garnizon osmański w Prevezie, co oznaczało całkowite przejęcie przez Wenecjan kontroli nad zatoką Arta z tego powodu 28 października odbyły się w Wenecji uroczystości zakończone zabawami 12. Tymczasem na wybrzeżu dalmatyńskim również toczyły się działania wojenne, ale jednak o drugorzędnym charakterze dla obu stron konfliktu. Na początku sierpnia doszło koło Zadaru do koncentracji grupy regularnej jazdy włoskiej i niemieckiej oraz zgrupowania miejscowych górali (około pięciu tysięcy ludzi), które rozpoczęły przemarsz na południe przez Benkovac, Vodice, Šibenik na Trogir i Split, gdzie znajdowały się dwie twierdze osmańskie Castel Nuovo (Kaštel Novi) i Klis (Clis). W połowie września ów korpus pod dowództwem Aleksandra, księcia Parmy, rozpoczął aktywną blokadę załóg tureckich, przystępując do działań oblężniczych. Jednocześnie Morlakowie, wspierani przez zgrupowanie jazdy włoskiej, opanowali kilka tureckich punktów obronnych nad rzeką Narentą 13. We wrześniu działania wojenne znacznie osłabły, niewątpliwie z racji podpisania traktatu pokojowego w Ratyzbonie, ponieważ Signoria obawiała się rozpoczęcia przez wojska francuskie ofensywy na ziemiach włoskich przeciwko Republice Genueńskiej, będącej pod wpływami hiszpańskich Habsburgów. Wenecja, jako odwieczna rywalka polityczna i handlowa Genui i Mediolanu, była szczególnie zainteresowana postawą tego ostatniego kraju, gdyż cesarz Leopold I nakłaniał jego władcę bez widocznego powodzenia do przystąpienia do Świętej Ligi. Jednak członkowie Signorii byli przekonani, iż antyturecki sojusz krajów włoskich pod protektoratem Leopolda I może w praktyce oznaczać alians wymierzony w interesy polityczne i ekonomiczne Francji Ludwika XIV i tym samym godzić w bezpieczeństwo Republiki Weneckiej. Tymczasem w końcu października po utracie Prevezy Osmanie rozpoczęli czynne przygotowania do odparcia przyszłej ofensywy sił sprzymierzonych podczas obrad 12 Gazette de France 1684, nr 61, s (opis oblężenia Prevezy). 13 T. Mayhew, Behind Zara, s

6 Marek Wagner dywanu, który odbył się w Stambule, nakazano Ismailowi Paszy rozbudowę fortyfikacji miejskich i portowych na Chios i w Smyrnie, ponadto podjęto prace przygotowawcze w arsenale stambulskim. Natomiast w wielu prowincjach imperium przystąpiono do gromadzenia zapasów prowiantu i amunicji, które zamierzano dostarczyć później do magazynów wojskowych w Smyrnie 14. Pod koniec 1684 r. zaczęły pojawiać się wiadomości o kolejnych już przygotowaniach wojennych w Republice Weneckiej w październiku i w listopadzie Wenecjanie uzyskali posiłki wojskowe z Brunszwiku, sześć tysięcy żołnierzy piechoty z licznymi działami polowymi, które przetransportowano na Korfu. Umacniano również miejscowe fortyfikacje, nadto na Leukas i w Dubrowniku w magazynach gromadzono zapasy żywności i amunicji, a w arsenale weneckim produkowano działa okrętowe i sprzęt wojskowy. W końcu listopada odbyła się w Wenecji rada wojenna, która ustaliła stanowiska sił zbrojnych sprzymierzonych przed przyszłoroczną ofensywą na Morei admirał Francesco Morosini wraz z częścią floty wojennej i korpusem piechoty zajął pozycje w Zatoce Arta, z kolei admirał Alessandro Molino mający również do dyspozycji zgrupowanie okrętów wojennych oraz piechoty na wyspie Zakynthos. Wraz z silnym korpusem wojsk lądowych na Korfu Wenecjanie posiadali na greckim teatrze wojennym poważne siły zbrojne zdolne do wykonania w 1685 r. skutecznych działań zaczepnych na wybrzeżach Morei 15. walki w Dalmacji ( ) W marcu 1685 r. wojska weneckie pod dowództwem kolejnego już provveditore generale, Pietra Valiera, przystąpiły do działań zaczepnych w celu opanowania twierdzy tureckiej w Sinj (Sign), jednak z powodu fatalnej pogody (opady śniegu) musiały zaniechać realizacji swych planów. Drobne walki toczyły się także wokół zamku Spalato (Split), ale ze zmiennym powodzeniem. Z kolei podczas lipcowych walk na pograniczu około 300 rodzin Morlaków przeszło na terytorium weneckie, porzucając służbę wojskową u Osmanów. Pietro Valier dokonał wówczas poważnych reform w organizacji kawalerii morlackiej, toteż już od końca sierpnia podejmowała ona zbrojne wypady na obszary zachodniej Bośni, z powodzeniem dezorganizując koncentrację wojsk tureckich oraz niszcząc na pograniczu fortyfikacje przeciwnika 16. W marcu kwietniu 1686 r. nadal toczyły się drobne starcia pomiędzy Osmanami a Morlakami, którzy coraz częściej wyrażali swoje niezadowolenie z powodu niszczenia przez wojska weneckie lokalnych zamków i zameczków nad rzeką 14 Gazette de France 1684, nr (Wenecja 4, 11, 18 i 25 listopada). 15 Gazette de France 1684, nr (Wenecja i Malta, 4, 11, 18, 25 listopada, 3 i 9 grudnia). 16 J. Hammer, Histoire, s

7 Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej... Narentą. Niekiedy dochodziło także do otwartych sporów między sojusznikami, bowiem lokalne oddziały Morlaków z powodzeniem broniły swych ziem przed Turkami i samowolnie wyprawiały się na terytorium zachodniej Bośni. Problemy te próbował załagodzić nowy wenecki provveditore generale Gerolamo Cornaro, wspólnie z Smiljanicem i Jankovicem, toteż latem tego roku silne zgrupowanie wenecko-morlackie opanowało ważną twierdzę w Sijn (Sign), pozostawiając Osmanom jedynie kontrolę nad zamkiem Knin. Jesień tego roku upłynęła Wenecjanom i Morlakom na obronie pogranicznych zamków przed wypadami owego garnizonu osmańskiego 17. W marcu 1687 r. nowy bejlerbej Bośni Mehmed Atlagič Pasza rozpoczął działania w kierunku odzyskania wpływów wśród przywódców Morlaków i dzięki przekupstwu udało mu się przeciągnąć na stronę turecką kilku znacznych serdarów morlackich. Jednak już w kwietniu maju, po sukcesach wojsk weneckich w rejonie Spalato, większa ich grupa podporządkowała się urzędnikom Republiki. Toteż podczas sierpniowej ofensywy wojsk weneckich grupy kawalerii Morlaków odniosły szereg sukcesów taktycznych, utrzymując linie komunikacyjne biegnące w kierunku zachodniej Bośni i południowej Hercegowiny 18. Natomiast w pierwszej połowie 1688 r. główne działania wojenne toczyły się wokół twierdzy Knin, gdzie kawaleria Morlaków próbowała powstrzymać konwoje zachary, transportowane przez lokalne oddziały tureckie dla potrzeb owego garnizonu. Dopiero 5 września dotarły tutaj jednostki piechoty z krajów niemieckich pod komendą księcia Alberta, które podjęły oblężenie załogi Knin i po 12-dniowych walkach zdobyły ten warowny zamek osmański. Kolejna ofensywa wojsk sojuszniczych przyniosła sukces w postaci zdobycia kilku zameczków i zmuszenia do odwrotu korpusu osmańskiego Alay beja Čemičica na ziemie chorwackie 19. Tymczasem letnia ofensywa wenecka w 1689 r., podjęta w kierunku południowej Hercegowiny, utknęła na obronie kilku tureckich garnizonów granicznych. Również porażką zakończyły się próby opanowania przez Wenecjan takich zamków, jak m.in. Čitlak i Trebinje we wrześniu tego roku. Zamierające z wolna działania na terenach dalmatyńskich w 1690 r. były przerywane jedynie wypadami kawalerii osmańskiej w kierunku zamków w Knin i Sijn. Dopiero we wrześniu ruszyła ofensywa wenecka na Vrgorac w południowej Hercegowinie, która przyniosła powodzenie w postaci zajęcia tego zamku. Dalsze starcia zbrojne ( ) miały już wyraźnie ograniczony i drugorzędny charakter, a nowym zjawiskiem była rywalizacja z wojskami austriackimi na pograniczu dalmatyńsko-chorwackim, szczególnie odczuwalna w latach 1693 i 1699, o zwierzchnictwo nad skrawkami północnej Dalmacji T. Mayhew, Behind Zara, s M. Jačov, Le guerre veneto-turche del XVII secolo in Dalmazia, Venezia 1990, s Ibidem, s Ibidem, s ,

8 Marek Wagner W latach , a więc do wytyczenia nowej granicy z imperium osmańskim, tzw. Linea Grimani, tereny weneckiej Dalmacji były dość zniszczone i poddane kontroli administracji wojskowej Republiki. Jej urzędnicy wprowadzili na tych obszarach podział na dziewięć jednostek administracyjnych (gmin) w oparciu o miejscowe twierdze, na czele których stali mianowani gubernatorzy podlegający provveditore generale. W owych latach ich funkcję pełnili: 1684 Domenico Mocenigo i Alvise Pasqueligo, Marino Michieli i Pietro Valier, Antonio Molin i Girolamo Cornaro, Stefano Capello i Alvise Mocenigo 21. Republika Wenecka, oprócz jednoznacznej ekspansji militarnej, prowadziła na tych obszarach specyficzną politykę ludnościową, z jednej strony włączyła lokalne grupy etniczne do działań przeciw wojskom tureckim, a z drugiej organizowała przesiedlenia Morlaków z tureckiej Dalmacji na terytoria podlegające jej zwierzchności 22. wojna o Moreę ( ) Inicjatorem opanowania Peloponezu był Francesco Morosini, który jeszcze w 1684 r. mimo sprzeciwu części elit politycznych Republiki opracował plan operacyjny. Jego istota polegała na zajęciu centralnych obszarów półwyspu, by w ten sposób przeciąć linie komunikacyjne Morei wojskom tureckim Ismaila Paszy, pozostającym w obozie pod Tripolisem, i zmusić przeciwnika do wycofania się z południowej Grecji. Morosini zaplanował wysadzenie desantu w Zatoce Messeńskiej, w porcie Kalamata, którego przedpola powinny być opanowane przez lokalne siły zbrojne złożone z mieszkańców prowincji Mani. W czerwcu 1685 r. Morosini spotkał się na wysepce Sapienza z przywódcami tychże sił, z którymi uzgodnił szczegóły taktyczne, nakłaniając również do przyspieszenia działań, zanim Ismail Pasza dotrze ze swym zgrupowaniem w rejon Kalamaty i zbuduje tutaj obóz warowny. Sytuacja nie sprzyjała Wenecjanom, bowiem miasta i portu broniły trzy silne garnizony tureckie ulokowane w pobliskich miastach Zarnacie, Kielaphie i Passavie nad Zatoką Vitylo, tworzących system fortyfikacji wokół Kalamaty. W przypadku dodatkowego wzmocnienia przez Osmanów miasta i portu projekty Morosiniego mogły rzeczywiście zakończyć się niepowodzeniem, dlatego Wenecjanom zależało na podjęciu błyskawicznych działań zaczepnych. W lipcu Republika Wenecka zakończyła przygotowania wojenne, uzyskując siły lądowe i morskie o ogólnej liczebności 8100 żołnierzy (w tym 2,4-tysięczny 21 T. Mayhew, Behind Zara, s Ibidem, s

9 Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej... kontyngent piechoty hanowerskiej, nadto oddziały maltańskie i florenckie oraz posiłki papieskie) wraz z 15 działami. Wkrótce po rozpoczęciu działań na teatr wojny przybyły również posiłki piechoty saskiej (3,3 tysiące ludzi) pod dowództwem generała Christopha von Degenfelda. Zgodnie z ustaleniami pierwsze działania zbrojne rozpoczęli mieszkańcy prowincji Mani, którzy w czerwcu i w lipcu zaatakowali miejscowe garnizony tureckie, blokując z powodzeniem załogi m.in. Zarnaty i Kielaphy. Z tego powodu w końcu lipca przybyły tutaj z głównego obozu dodatkowe siły osmańskie (około 10 tysięcy piechoty i kawalerii) z działami, które obsadziły najważniejsze miasta i przeprawy rzeczne 23. Tymczasem flota wenecka, płynąc wzdłuż zachodnich brzegów Morei, dotarła 25 czerwca do miasta i portu w Koron (Koroni) nad Zatoką Messeńską, gdzie przystąpiła do oblężenia garnizonu tureckiego. 11 sierpnia Wenecjanie opanowali miejscowy zamek, dokonując rzezi wśród obrońców. Po miesiącu flota Morosiniego wpłynęła do zatoki, kierując się ku trzem wspomnianym garnizonom osmańskim, a 11 września piechoty saska i hanowerska dość szybko opanowały miasto i zamek Zarnata, blokując także pozostałe punkty oporu Osmanów. Kalamaty bronił w tym czasie garnizon turecki liczący pięć sześć tysięcy żołnierzy. Miejscowy aga, obawiając się masakry, podjął rokowania pokojowe, zamierzając zyskać na czasie albo wynegocjować dogodne warunki kapitulacji, jednak na rozkaz Morosiniego owe rozmowy przerwano. Generał Degenfeld i Maksymilian, książę hanowerski, przeprowadzili na czele trzytysięcznego zgrupowania piechoty niemieckiej decydujący szturm na pozycje załogi osmańskiej, zdobywając 14 września zamek i miasto. Zajęcie Kalamaty spowodowało również kapitulację garnizonów Kielaphy i Passavy, po czym ich zabudowania zostały zburzone przez Wenecjan, którzy zabrali stąd działa tureckie i sprzęt wojskowy. Przy aktywnym poparciu miejscowej ludności do końca września Morosini uzyskał kontrolę militarną nad prowincją Messenia i Zatoką Messeńską. Kampania 1685 r. została zakończona w październiku, kiedy oddziały weneckie i regimenty posiłkowe, oprócz lokalnych garnizonów, ulokowano na leżach zimowych na Wyspach Jońskich. Historycy przyznają, iż decyzja Morosiniego przyniosła fatalne konsekwencje, bowiem natychmiast po wylądowaniu doszło do rywalizacji pomiędzy Wenecjanami a Niemcami o podział kwater, a wśród ulokowanych tutaj żołnierzy dość szybko rozprzestrzeniły się choroby zakaźne 24. Celem operacyjnym kampanii 1686 r. było opanowanie dwóch ważnych punktów strategicznych na greckim teatrze wojny, a mianowicie na zachodnim wybrzeżu Morei portów w Pylos i Modon na Morzu Jońskim, zaś na jej na wschodnich 23 G. Finlay, The history of Greece, s Ibidem, s

10 Marek Wagner wybrzeżach portów w Tolon i Nauplii w Zatoce Argolidzkiej. Baza zachodnia odgrywała poważną rolę w zabezpieczeniu i zaopatrzeniu zgrupowania działającego w rejonie Kalamaty, natomiast wschodnia była idealnym punktem wypadowym do działań zbrojnych przeciw osmańskiemu obozowi warownemu pod Tripolisem. W konsekwencji Morosini zamierzał dwustronnym natarciem doprowadzić do zniszczenia tureckich pozycji obronnych w centralnej Morei. Działania wojenne podjęto w końcu maja, kiedy flota wenecka dopłynęła do portu w Pylos (Navarino), rozpoczynając oblężenie miejscowego garnizonu tureckiego (półtora tysiąca żołnierzy). Obrona miasta trwała zaledwie cztery dni, do 3 czerwca, zaś garnizon twierdzy bronił się jeszcze do 16 czerwca, kiedy to jego komendant Ismail Pasza podpisał kapitulację gwarantującą bezpieczny odwrót swych żołnierzy do Tripolisu. Następnie flota wenecka popłynęła w kierunku pobliskiej twierdzy Modon (Methoni), którą następnie zdobyła 7 lipca po silnym bombardowaniu miejscowych fortyfikacji. Tymczasem zgrupowanie generała Otto Wilhelma von Königsmarcka (12 tysięcy ludzi), kierując się do miasta Nauplia, wylądowało 30 lipca w porcie Tolon, w Zatoce Argolidzkiej. 5 sierpnia desant piechoty hanowerskiej rozpoczął oblężenie fortyfikacji miejskich, dodatkowo ostrzeliwując ogniem działowym pozycje Osmanów. Jednak Ismail Pasza, mając do dyspozycji korpus siedmiu tysięcy żołnierzy, opuścił już obóz pod Tripolisem i znajdował się pod Argos, w odległości km od miejsca starcia. Obawiając się ofensywy wojsk weneckich, wycofał się ostatecznie do Koryntu. 16 sierpnia Königsmarck podjął jeszcze próbę sprowokowania Osmanów do stoczenia tutaj walnej bitwy, ale dowódca turecki uchylił się od starcia. Dopiero 29 sierpnia Ismail Pasza raz jeszcze ruszył na odsiecz oblężonej Nauplii, ale Wenecjanie i Hanowerczycy stawili twardy opór w bitwie na przedpolach miasta, toteż 3 września garnizon turecki ostatecznie skapitulował 25. Podczas przygotowań do kolejnej kampanii Republika otrzymała posiłki wojskowe od landgrafa Hesji i księcia Wirtembergii w postaci czterech regimentów piechoty i jazdy, które w sile około czterech pięciu tysięcy żołnierzy przybyły w połowie marca 1687 r. do Wenecji. Celem operacyjnym kampanii miał być tym razem port Patras z silnym fortem w Rion, usytuowanym w Zatoce Patras u wejścia do Zatoki Korynckiej, gdzie stacjonowała załoga turecka Mehmeda Paszy w sile czterech pięciu tysięcy żołnierzy. Działając ze swych baz na Morzu Jońskim, wenecka flota ze zgrupowaniem piechoty Königsmarcka (około 14 tysięcy ludzi) wpłynęła 22 lipca do portu Patras w celu wysadzenia desantu oraz rozpoczęcia oblężenia. Początkowo wypady załogi osmańskiej skomplikowały działania zaczepne Wenecjan, ale regimenty piechoty niemieckiej zlikwidowały zagrożenie, toteż szybko przystąpiono do regularnego 25 Ibidem, s

11 Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej... oblężenia pozycji obronnych przeciwnika. W tej sytuacji 1 sierpnia Mehmed pasza postanowił poddać się Wenecjanom, przekazując im zabudowania Patras z fortem Rion oraz miasta Antirrion i Nafpaktos (Lepanto) 26. Tymczasem główne zgrupowanie Morosiniego, z rejonu Nauplii, skierowało się w rejon Koryntu, którego załoga skapitulowała 7 sierpnia, natomiast 12 sierpnia piechota niemiecka kierowana przez weneckich inżynierów zniszczyła umocnienia tureckie na Przesmyku Korynckim. Z tego powodu Osmanie zlikwidowali obóz pod Tripolisem i wycofali się do Teb i na Eubeę. Morosini zamierzał przekonać swych podwładnych do kontynuowania działań zaczepnych, lecz oficerowie zadowoleni z kwater zimowych odmówili wykonania jego rozkazów. Podczas rady wojennej (29 sierpnia) przeważyło jednak stanowisko Morosiniego, który zamierzał wykorzystać odwrót Osmanów oraz podjąć ofensywę w kierunku Aten. Jego koronnym argumentem była misja greckiego zakonnika reprezentującego mieszkańców miasta, którzy zaproponowali Republice przekazanie metropolii za sumę 40 tysięcy dukatów. Początkowo senat nie wyraził zgody na takie rozwiązanie, jednak na początku września nowej misji podjął się metropolita Iakovos, którego mediacja przyniosła powodzenie. Toteż podczas kolejnej rady (14 września) stanowisko Morosiniego przekonało zebranych generałów, a ostatecznych argumentów dostarczyła kolejna już delegacja Ateńczyków. Wszystko to sprawiło, że zgrupowanie Königsmarcka przerzucono 21 września do Eleusis, zaś okręty wojenne i zaopatrzeniowe admirała Veniera zakotwiczono w porcie Pireus, w ramach przygotowań do oblężenia garnizonu w Atenach. Wenecjanie posiadali wówczas 9880 żołnierzy piechoty i 871 jazdy z działami i z zapasami prochu, amunicji i sprzętu wojennego niezbędnego do przeprowadzenia oblężenia. Tymczasem Mehmed Pasza nakazał ewakuację miasta, pozostawiając jedynie na wzgórzach Akropolu 200-osobową załogę, która natychmiast została otoczona przez oddziały piechoty niemieckiej. Nocą 21/22 września specjalna bateria 22 dział rozpoczęła ostrzeliwanie pozycji tureckich, przygotowując bezpieczne stanowiska dla pozostałych baterii, zaś rankiem 23 września inżynierowie weneccy zakończyli ich budowę po zachodniej, jak również po wschodniej stronie wzgórza. Dowódcą artylerii mianowano Antonia Muitoniego, a jego zastępcą Leona de Labordego. Odtąd to właśnie oni kierowali bombardowaniem pozycji wroga na Akropolu m.in. 26 września ostrzelano magazyny prochowe ulokowane na Parthenonie, który uległ wówczas znacznemu zniszczeniu. Tymczasem rankiem 28 września liczące trzy cztery tysiące ludzi zgrupowanie kawalerii Mehmeda Paszy pojawiło się na przedmieściach miasta, a zatem Königsmarck wyprowadził regimenty piechoty i kawalerii na przedpola, przygotowując 26 J. Hammer, Histoire, s

12 Marek Wagner się do walnego starcia. Osmanie wycofali się jednak w kierunku Teb. Wenecjanie wysłali wówczas do garnizonu delegatów z propozycją poddania się, co rzeczywiście nastąpiło 29 września. Pozostałych Turków przewieziono do Smyrny. 4 października komendantem miasta został książę Tomeo Pompei, który dowodził miejscowym garnizonem weneckim (sześć tysięcy ludzi). Kontyngent hanowerski ulokowano w Pireusie, a pozostałych żołnierzy rozmieszczono na kwaterach w Attyce, natomiast na jej mieszkańców nałożono kontrybucję finansową wielu z nich Morosini nakazał rozmieścić zresztą na okolicznych wyspach z powodu kolejnej fali epidemii 27. Jeszcze w końcu 1687 r. dowództwo wojsk tureckich w Tebach rozpoczęło akcję wypadów zbrojnych własnej kawalerii do Attyki, toteż na radzie wojennej w Atenach 31 grudnia Morosini przeforsował decyzję o ewakuacji mieszkańców miasta na Eginę, ale pewną rolę w tych wydarzeniach odegrało również zagrożenie wybuchu epidemii i ewentualność podjęcia ataku na Eubeę. Część historyków skłania się ku stanowisku, iż opustoszałe miasto stało się bezpiecznym miejscem do wywozu przez Wenecjan greckich dzieł sztuki a dowodem tego były liczne transporty wysyłane w marcu i w kwietniu 1688 r. z ewakuowanego miasta do Republiki kwietnia, po śmierci Giustiniana (23 marca), nowym dożą wybrano Morosiniego, co uznać należy za ukoronowanie jego dotychczasowych zwycięstw militarnych. Senat wenecki przyznał mu przydomek Peloponeski, uznając go pierwszym obywatelem Republiki. Historycy włoscy zwracają przy tej okazji uwagę na wojenne zasługi doży, które sprawiły, że stał się on odtąd niekwestionowanym dyktatorem z szerokimi uprawnieniami politycznymi, finansowymi i wojskowymi, a jego panowanie zmieniło również dotychczasową strukturę władzy w Republice Weneckiej 29. Celem operacyjnym kampanii 1688 r. było trwałe opanowanie wyspy Eubei, toteż już w maju czerwcu rozpoczęto przygotowania do operacji lądowo-morskiej, a miejscem całej akcji stały się wyspy Poros i Egina. Działania zakończono w końcu czerwca i 8 lipca flota wenecka z korpusem piechoty Königsmarcka, w sile około 20 tysięcy marynarzy i żołnierzy, wypłynęła z Poros w kierunku miasta Chalkis na Eubei. Zgrupowania Ismaila Paszy liczyło wprawdzie sześć tysięcy ludzi, ale Osmanie byli zdeterminowani bronić swych pozycji na wyspie o tak ważnym znaczeniu strategicznym na greckim teatrze wojny G. Finlay, The history of Greece, s Ibidem, s M. Cassini, Immagini dei capitani generali da Mar a Venezia in età barocca, [w:] Perfetto Capitano. Immagini e realtà (secoli XV XVII), ed. M. Fantoni, Roma 2001, s. 3 5, J. Hammer, Histoire, s

13 Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej... Po wpłynięciu do Zatok Sarońskiej, Petalion i Południowo-Eubejskiej i dotarciu w rejon Chalkis Wenecjanie rozpoczęli oblężenie miasta i 30 sierpnia opanowali część jego fortyfikacji, ale kolejne natarcia nie przyniosły im powodzenia. 15 września zmarł generał Königsmarck, co na pewien czas przerwało działania zaczepne na Eubei. 12 października Morosini nakazał podjęcie ponownego szturmu na pozycje wroga, atak ten jednak również zakończył się porażką wojsk weneckich. Taki obrót wydarzeń skłonił dożę do wydania 20 października decyzji o likwidacji oblężenia i do wycofania się w rejon Argos. 5 listopada posiłki heskie i hanowerskie księcia Maksymiliana, w sile dziewięciu tysięcy piechoty i jazdy, odeszły ze służby weneckiej, w związku z czym Morosini podjął decyzję o zakończeniu kampanii 1688 r. 31 W latach flota wenecka uczestniczyła w działaniach wojennych wokół wybrzeży Peloponezu, toteż jedynie w wyjątkowych przypadkach ścierała się na Morzu Jońskim z flotą osmańską, a zwłaszcza z tzw. konwojami aleksandryjskimi, którymi transportowano zaopatrzenie z północnego Egiptu na wyspę Naksos. Do pierwszych potyczek doszło 12 lipca i 4 października 1686 r., a także 15 czerwca 1688 r. wszystkie te starcia zakończyły się sukcesami Osmanów 32. Dotychczasowe sukcesy Wenecji na Peloponezie gwarantowały jej także kontrolę militarną na północnych obszarach Grecji wraz z okolicznymi akwenami morskimi garnizony osmańskie pozostałe jedynie na terenie Beocji, w Tebach, Livadei, Talanti i Zentouni, w dolinach rzek Asopos, Kifisos i Sperchios, kontrolowały linie komunikacyjne pomiędzy Tebami a Salonikami, a także na Eubei. Garnizony weneckie kontrolowały wybrzeża i wyspy Peloponezu, natomiast środkowa Grecja pozostawała praktycznie bez załóg wojskowych 33. Morea została znacznie zniszczona i zdewastowana podczas działań wojennych, ale Wenecjanie przy pomocy miejscowych wspólnot greckich natychmiast przystąpili do odbudowy, zwłaszcza rolnictwa i rzemiosła 34. Grecy cieszyli się wprawdzie pewną autonomią, ale weneckie władze okupacyjne wprowadziły skuteczny system fiskalny, pozwalający na ściąganie podatków na potrzeby biurokracji i floty. Królestwo Morei podzielono na cztery prowincje Romanię, Lakonię, Messenię i Achaję; według spisu z 1692 r. odnotowano 1459 miast i miasteczek ze 116 tysiącami mieszkańców. W 1688 r. senat utworzył urząd proveditore generale da Mar, który kwaterował w Nauplii, gdzie z kolei ulokowano główny ośrodek polityczny i wojskowy Morei G. Finlay, The history of Greece, s R. C. Anderson, Naval Wars in the Levant , Liverpool 1952, s G. Finlay, The history of Greece, s A. Stouraiti, La guerra di Morea ( ). Forma e ideologia di una narrazione, Studi Veneziani 2001, vol. XLI, s S. Perini, Venezia e la guerra di Morea ( ), Archivio Veneto 1999, vol. CLIII, 188, s

14 Marek Wagner walki lądowo-morskie w latach Ofensywa wojsk osmańskich na peloponeskim teatrze działań wojennych w 1690 r. wprawdzie przywróciła militarną kontrolę Stambułu w centralnym Peloponezie, ale strona wenecka nadal musiała stawiać opór na obrzeżach Morei oraz podejmować ograniczone działania zaczepne przeciw wojskom osmańskim 36. Kampania 1690 r. pozwoliła siłom lądowym oraz morskim Republiki opanować ważną twierdzę w Monemvasia (Malvasia), położoną na południu Grecji nad Morzem Mirtejskim, która została wzniesiona na wysokiej skale i była połączona z lądem tylko niewielką groblą. 8 września tego roku doszło również do nierozstrzygniętej bitwy morskiej u wybrzeży Anatolii, w Cieśninie Lesbijskiej, w rejonie miasta Mitylena, pomiędzy flotą wenecką admirała Daniele Dolphinego (12 okrętów) a flotyllą turecko-algierską (około 60 statków korsarskich i wojennych) 37. W 1690 r. miejscem rywalizacji stały się twierdze albańskie w Himarze i Valonie na wybrzeżu Morza Adriatyckiego. W sierpniu wrześniu silna flota wenecka admirała Domenica Monceniga przystąpiła do oblężenia tego ostatniego garnizonu i w wyniku kilku szturmów dokonanych września oddziały piechoty opanowały miasto, port i twierdzę. Fakt ten przyczynił się do wybuchu antytureckiego powstania tutejszych mieszkańców, które zostało jednak krwawo stłumione 14 marca 1691 r. 38 W 1691 r. flota wenecka Moceniga podjęła próbę udzielenia wsparcia ostatniemu garnizonowi sił morskich na Krecie na wyspie Gramvousa, w Zatoce Merabelos, lecz z powodu zdrady jej dowódcy, kapitana Della Ciogi, została opanowana przez wojska osmańskie. W odwecie Mocenigo przystąpił w 1692 r., przy wsparciu miejscowej ludności, do oblężenia Kandii na Krecie, jednak próba odzyskania dawnej twierdzy weneckiej nie powiodła się, głównie z powodu braku odpowiednich sił piechoty i artylerii. W kampanii 1692 r. kolejna ofensywa wojsk tureckich skierowała się z głównego obozu wojskowego w Tebach na Korynt, który został dość szybko opanowany przez Osmanów, ale dalsze walki utknęły pod twierdzami Akrokorynt i Argos z racji silnego oporu lokalnych garnizonów weneckich. Z tych powodów w 1693 r. wojska tureckie powróciły do swego obozu pod Tebami. Śmierć Morosiniego (6 stycznia 1694 r.), a także wybór Silvestra Valiery nowym dożą znacznie osłabiły gotowość elit politycznych Republiki do podejmowania działań zaczepnych na Morei, zaś kolejni admirałowie prowadzili jedynie ograniczone operacje o charakterze lądowym. Jeszcze 36 J. Hammer, Histoire, s Gazette de France 1690, nr 56 (Wenecja, 21 września). 38 Gazette de France 1691, nr 18 (Wenecja, 21 marca). 342

15 Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej... w 1695 r. nad Zatoką Koryncką dochodziło do drobnych starć zbrojnych wenecko -tureckich, zakończonych ustaleniem się status quo w obustronnych relacjach politycznych i militarnych 39. działania na Morzu Egejskim ( ) Po opanowaniu Peloponezu dowództwo wojsk weneckich przystąpiło do budowy instalacji militarnych służących zbudowaniu trwałej bazy operacyjnej (lądowo-morskiej), koniecznej podczas dalszych walk z siłami osmańskimi. Nie mniej istotnym zagadnieniem była organizacja nowych struktur dowodzenia, które winny organizować weneckie siły zbrojne na peloponesko-egejskim teatrze działań wojennych i dowodzić nimi podczas przyszłych walk z Osmanami. W 1685 r. stworzono zatem urząd generalnego gubernatora Morei jako dowódcy sił zbrojnych działających na obszarze Peloponezu i w akwenie Morza Egejskiego. Funkcję tę pełnili kolejno: Francesco Morosini, Girolamo Corner, Antonio Zeno, Marino Michiel, Agostino Sagredo, 1697 Paolo Nani, Francesco Grimani. Dodatkowo w 1693 r. na północy Morei wydzielono samodzielną prowincję Achaję ze stolicą w Patras. Jej gubernatorami byli: Pietro Basadonna, Angelo Lazari, Luigi Foscari 40. Główną bazą floty weneckiej został port Nauplia (gr. Nafplion, wł. Napoli di Romania), usytuowany w Zatoce Argolidzkiej nad Morzem Mirtejskim, zdobyty w 1686 r. przez wojska lądowe i morskie Republiki 41. Tutaj w oparciu o dogodne warunki naturalne, a także stare fortyfikacje, Wenecjanie zbudowali nowy system obronny, obejmujący dwa zasadnicze elementy fortyfikacyjne mianowicie na wysokiej skale (o wysokości 216 m n.p.m.) wzniesiono bastionową twierdzę zwaną Palamidi, zaś na płaskim cyplu, tzw. Akronauplia, zmodernizowano stare fortyfikacje 39 W. Szyszkowski, Wenecja. Dzieje Republiki , Toruń 1994, s A. Zannini, Burocrazia e burocrati a Venezia in età moderna: i cittadini originari (sec. XVI XVIII), Venezia 1993, s G. Gerola, Le fortificazioni di Napoli di Romania, Annuario Della Regia Scuola Archeologica di Atene XIII (1930), s

16 Marek Wagner poza murami Starego Miasta. Wraz z ufortyfikowaną i wysuniętą w morze wyspą Bourdzi Wenecjanie, zwłaszcza po 1695 r., stworzyli tutaj ważną pozycję obronną, a zarazem bazę wojskową wraz z portem dla okrętów wojennych operujących na Morzu Egejskim 42. Celem operacyjnym Republiki było uzyskanie kontroli militarnej na wodach Morza Egejskiego, a jednocześnie stworzenie dogodnych warunków dla podjęcia ofensywy z północnego akwenu ku Dardanelom, a więc ku cieśninom czarnomorskim. Natomiast dowództwo floty osmańskiej realizowało koncepcję ograniczonych działań wojennych, mających na celu obronę własnych pozycji, zwłaszcza na wyspie Chios i wybrzeżach Anatolii, oraz podejmowanie wobec sił przeciwnika błyskawicznych akcji zaczepnych. Twórcą doktryny był ówczesny (od 1688 r.) osmański kapudan Pasza Hadżi Hussein Mezzo Morto (zm. 1700), dysponujący znacznym doświadczeniem w walkach morskich, zdobytym podczas dowodzenia korsarską flotą algierską ( ). Z tego powodu zmagania lat można określić jako drobne starcia lub wenecko-tureckie potyczki morskie o ograniczonym charakterze militarnym 43. Główną bazą morską Osmanów u wybrzeży Anatolii była wyspa Chios, stanowiąca podstawę ich dominacji militarnej na Morzu Egejskim i strzegąca dostępu do cieśnin czarnomorskich. We wrześniu 1694 r. Wenecjanie zdobyli na wyspie kilka drobnych przyczółków i podjęli modernizację miejscowych fortyfikacji, m.in. bastionu Zeno na północno-wschodnim krańcu wyspy, przygotowując się do jej trwałego opanowania 44. Do pierwszej akcji zbrojnej doszło w lutym 1695 r., kiedy flota wenecka admirała Antonia Zena, w sile 21 okrętów liniowych i 21 pomocniczych, starła się w okolicach Chios, przy wyspie Oinousses, z flotą turecką Husseina Mezzo Morto (44 okręty liniowe i pomocnicze). Pierwsze starcie, 9 lutego, zakończyło się klęską Wenecjan, którzy stracili wówczas trzy jednostki i wielu marynarzy i żołnierzy. W drugim, nierozstrzygniętym starciu 19 lutego flota admirała Zena utraciła cztery okręty, około 2500 ludzi zostało zabitych i rannych, toteż nie zdołała obronić przyczółków na wyspie Chios 45. W 1696 r. walki wenecko-osmańskie przeniosły się w rejon Cykladów, w okolice wyspy Andros, która stała się głównym miejscem ówczesnych starć morskich. Admirał Contarini zdołał zmobilizować latem 22 okręty weneckie oraz nieznaną liczbę statków papieskich, mając na celu rozpoczęcie ofensywy lądowej na Eubei. Opuścił 42 K. Andrews, Castles of the Morea, Princeton 2006, s W. Miller, The last Venetian Island in the Aegean, The English Historical Review 1907, vol. 22, 86, s P. Argenti, The occupation of Chios by the Venetian (1694), London 1935, s F. Cerasoli, Battaglia navale fra turchi e veneziani e presa di Scio (febbraio 1695), Roma 1891, s

17 Udział Republiki Weneckiej w wielkiej wojnie tureckiej... on port na wyspie Poros w Zatoce Sarońskiej i 28 lipca wpłynął do portu Gavrion na zachodnim krańcu Andros, by tu oczekiwać na podejście kolejnych okrętów. Do 6 sierpnia kilka z nich pojawiło się u wybrzeży wyspy, ale jednocześnie w rejon Andros dopłynęła flota osmańska Husseina Mezzo Morto (35 okrętów tureckich i korsarzy afrykańskich) przez kolejnych 14 dni obie strony nie podejmowały jednak żadnych kroków, bowiem brak wiatru nie sprzyjał działaniom morskim. 20 sierpnia, korzystając z północnego wiatru, Osmanie dopłynęli do portu Gavrion i rozpoczęli jego bombardowanie, lecz z miernym skutkiem. Tymczasem admirał Contarini 21 sierpnia skierował swoje okręty ku pozycjom przeciwnika, musiał jednak zrezygnować z potyczki, gdyż ponownie wiatr ucichł. Dopiero 22 sierpnia doszło do serii manewrów połączonych z wymianą ognia z obu stron, ale z powodu nadejścia ciszy flota osmańska wycofała się w rejon wyspy Syros, położonej na południe od miejsca niedoszłej potyczki. Wenecjanie powrócili do portu Gavrion, gdzie stacjonowali aż do 1 grudnia, obserwując odwrót floty tureckiej w kierunku Dardaneli 46. W 1696 r. siły weneckie toczyły również walki z korsarską flotą beja Mani Greka Limberakisa Gerakarisa (ok ) który mając poparcie Stambułu, utworzył flotyllę do walki z okrętami weneckimi. Posiadał on doświadczenie wojenne nabyte na Morzu Śródziemnym, lecz przede wszystkim dysponował autonomią na półwyspie Mani, położonym na południowym wybrzeżu greckim, za którą płacił tylko niewielki trybut do kasy sułtańskiej. Od 1685 r. z powodzeniem zwalczał okręty weneckie i papieskie, niekiedy jego zwolennicy towarzyszyli wojskom osmańskim w walkach lądowych na Morei. W późniejszych latach próbował lawirować pomiędzy władzami weneckimi a osmańskimi i podczas walk w 1694/1695 r. na Peloponezie opowiedział się ostatecznie po stronie Republiki, natomiast w kampanii 1696 r. opanował greckie miasta Karpesini i Artę, co spotkało się z opozycją dowódców weneckich i miejscowej ludności 47. W 1697 r. doszło natomiast do serii potyczek morskich w rejonie wyspy Bozca u wybrzeży Anatolii i w Cieśninie Kafirejskiej, między Eubeą a wyspą Andros. 6 lipca flota admirała Contariniego (29 okrętów wojennych i kupieckich wraz z jednostkami pomocniczymi) starła się z flotą osmańską Husseina Mezzo Merto (38 okrętów) koło wyspy Bozca, ale potyczka nie przyniosła zasadniczego rozstrzygnięcia 48. Kolejne potyczki miały miejsce 1 września w rejonie wyspy Andros i 20 września na południe od Eubei, kiedy ta sama flota wenecka stawiła silny opór Osmanom. 46 Omówienie walk wenecko-tureckich w latach zob. J. Hammer, Histoire, s Limberakis został wówczas aresztowany przez Wenecjan i zmarł w więzieniu w Brescii w 1710 r., K. Kassis, Mani s History, Athens 1979, s Gazette de France 1697, nr 45 (Wenecja, 15 lipca). 345

18 Marek Wagner Chociaż po obu stronach nie odnotowano strat w ludziach i w sprzęcie, to jednak okręty Husseina nie zdołały wpłynąć na Morze Mirtejskie 49. Ostatnią z akcji morskich była potyczka floty weneckiej Francesca Grimaniego (56 okrętów liniowych i pomocniczych) z flotą Husseina Mezzo Morto (32 okręty tureckie i afrykańskie). Doszło do niej 20 września 1698 r. u wybrzeży wyspy Samotraka, na północnym akwenie Morza Egejskiego. Zakończyła się ona sukcesem Osmanów i odejściem Wenecjan do swych macierzystych portów na Peloponezie 50. Weneckie działania wojenne lat nie przyniosły już zasadniczych zmian o charakterze politycznym albo militarnym, a jedynie umocniły dotychczasowe status quo na frontach dalmatyńskim i greckim 51. Historycy jednak przyznają, że w latach wenecka flota uzyskała przewagę strategiczną nad Osmanami w akwenie śródziemnomorskim, odnosząc dziewięć zwycięstw w bitwach i potyczkach morskich z flotą turecką, dzięki czemu w konsekwencji umocniła dominację Republiki w Dalmacji i na Peloponezie 52. s u m m a r y The Participation of the Republic of Venice in the Great Turkish War ( ) This article presents a description and analysis of the participation of the armed forces of the Republic of Venice in the conflict with the armies of the Ottoman Empire during the Great Turkish War which took place in the years 1684 to These activities were one of the elements of the armed struggle taking place between the countries of the Holy League (formed in March 1684 in Linz by the Empire, the Polish-Lithuanian Commonwealth and Venice) in order to recover lands stolen by the Ottoman Porte. The Venetian-Turkish war was played out over vast areas from the coast of Dalmatia, to the islands of the Aegean. Venice therefore engaged land forces and the navy and its armies were supported by Italian and German troops and formations of Dalmatian highlanders. In the first period ( ) the Venetian army fought the initial battles with the Ottomans, preparing to make a strong amphibious attack in order to take Dalmatia and the Peloponnesus. An essential element of the war was a mastery of the whole of Morea in the years and the construction of a military infrastructure there. In the years , minor Venetian-Turkish skirmishes were still taking place, but they did not change the basic military results on the Venetian front during the Great Turkish War. 49 Gazette de France 1697, nr 58 (Wenecja, 1 października). 50 Gazette de France 1698, nr 57 (Wenecja, 1 października). 51 J. Hammer, Histoire, s G. Candiani, L evoluzione della flotta veneziana durante la prima guerra di Morea, [w:] Seminario Venezia e il Mediterraneo. La guerra di Morea, Venezia 2001, s. 3 4; idem, Lo sviluppo dell armata grossa nell emergenza della guerra maritima, Seminario Venezia, Malta e Impero Ottomano, Venezia 2001, s

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Wiatry etezyjskie 2015-06-11 10:34:13

Wiatry etezyjskie 2015-06-11 10:34:13 Wiatry etezyjskie 2015-06-11 10:34:13 2 Grecja znajduje się w południowo-wschodniej części Europy, na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Przeważająca część kraju jest pod wpływem klimatu śródziemnomorskiego.

Bardziej szczegółowo

Chcesz pracować w wojsku?

Chcesz pracować w wojsku? Praca w wojsku Chcesz pracować w wojsku? Marzysz o pracy w służbie mundurowej, ale nie wiesz, jak się do niej dostać? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Charakterystyka Sił Zbrojnych RP Siły Zbrojne Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939

WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939 WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939 Wiek XIX i pierwsze dekady XX były dla Hiszpanii bardzo trudnym okresem licznych wojen domowych i rewolt. Z olbrzymiego niegdyś imperium kolonialnego pozostały jedynie

Bardziej szczegółowo

Niezwyciężeni. Michał Kadrinazi Paradowski, Daniel Staberg, Rafał Szwelicki Malowanie figurek szwedzkich: Corsarii.

Niezwyciężeni. Michał Kadrinazi Paradowski, Daniel Staberg, Rafał Szwelicki Malowanie figurek szwedzkich: Corsarii. Niezwyciężeni Szwedzcy weterani w kampanii przeciw Danii 1657-1658 W Michał Kadrinazi Paradowski, Daniel Staberg, Rafał Szwelicki Malowanie figurek szwedzkich: Corsarii lipcu 1657 roku Dania zdecydowała

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke Twierdza Kłodzko Twierdza Kłodzko to jeden z najlepiej zachowanych obiektów tego typu nie tylko w Polsce ale i w Europie, której losy są ściśle powiązane z miastem, na którego historię miało wpływ położenie

Bardziej szczegółowo

Détachement de Légion Étrangère de Mayotte (DLEM)

Détachement de Légion Étrangère de Mayotte (DLEM) Détachement de Légion Étrangère de Mayotte (DLEM) Oddział Wydzielony Legii Cudzoziemskiej na Mayotte jest spadkobiercą 4 Kompanii (przemianowanej w 1965 r. na 2 Kompanie) z 3 R.E.I. Dzieje 3 Regimentu

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV 26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV Początki 26. pułku artylerii lekkiej sięgają utworzenia tego pułku, jako 26. pułku artylerii polowej w którego składzie były trzy baterie artyleryjskie

Bardziej szczegółowo

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 PRZEDRUK I ROZPOWSZECHNIANIE MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE

Bardziej szczegółowo

Obowiązki i uprawnienia organów państwowych, samorządowych i organizacji społecznych.

Obowiązki i uprawnienia organów państwowych, samorządowych i organizacji społecznych. Podstawowe cele i główne zadania OC. Obrona cywilna ma na celu ochronę ludności, dóbr kultury, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 9 października 2013 r. Poz. 246. DECYZJA Nr 296/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 9 października 2013 r.

Warszawa, dnia 9 października 2013 r. Poz. 246. DECYZJA Nr 296/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 9 października 2013 r. Warszawa, dnia 9 października 2013 r. Poz. 246 Zarząd Organizacji i Uzupełnień P1 DECYZJA Nr 296/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 9 października 2013 r. w sprawie wdrożenia do eksploatacji użytkowej

Bardziej szczegółowo

Francuska armia w Mali zaczyna robić "w tył zwrot" 12 kwietnia 2013

Francuska armia w Mali zaczyna robić w tył zwrot 12 kwietnia 2013 Francja rozpoczyna zapowiadane wycofywanie swoich żołnierzy z Mali jak poinformowało francuskie Ministerstwo Obrony, w ubiegły wtorek, 9 kwietnia, wyjechało pierwszych stu żołnierzy armii francuskiej.

Bardziej szczegółowo

Londyn, Krążownik HMS Belfast - największy okręt muzeum w Europie.

Londyn, Krążownik HMS Belfast - największy okręt muzeum w Europie. A gdzież to człowieka poniesie czasem. Ano do Londynu na przykład. A Londyn ma do zaoferowania wiele, oj wiele... Z tego też powodu skłonny jestem założyć się, że odwiedzający to miasto turyści, albo nawet

Bardziej szczegółowo

Żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego spuszczają łodzie na wodę (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)

Żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego spuszczają łodzie na wodę (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe) Żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego spuszczają łodzie na wodę (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe) Powstanie. 1. Armia Wojska Polskiego utworzona 29 lipca 1944 roku z przemianowania 1. Armii Polskiej w ZSRR

Bardziej szczegółowo

Zjednoczenie Niemiec

Zjednoczenie Niemiec Zjednoczenie Niemiec 1. Drugie Cesarstwo we Francji lipiec 1851 - Ludwik Napoleon żąda od Zgromadzenia rewizji konstytucji, gdyż chce być wybrany po raz drugi (konstytucja nie przewidywała reelekcji prezydenta);

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Z WOJSKAMI ANAKONDA-14

ĆWICZENIE Z WOJSKAMI ANAKONDA-14 ĆWICZENIE Z WOJSKAMI ANAKONDA-14 1 TEMAT: PROWADZENIE DZIAŁAŃ OBRONNYCH W RAMACH POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ PODCZAS KONFLIKTU ZBROJNEGO WE WSPÓŁDZIAŁANIU Z ELEMENTAMI POZAMILITARNEGO PODSYSTEMU OBRONNEGO

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP CHARAKTERYSTYKA STANÓW W GOTOWOŚCI OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH Zbigniew FILIP 2 3 Konflikt na Ukrainie Ofiary wśród żołnierzy biorących udział w konflikcie: ok. 50.000 Ofiary wśród ludności

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM)

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Strona znajduje się w archiwum. Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Tworzenie Jednostki rozpoczęto w 1990 roku, wykorzystując najlepsze doświadczenia zagraniczne zwłaszcza Stanów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 3 poz. 14 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ

Dz.U. 1999 Nr 3 poz. 14 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 3 poz. 14 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 24 grudnia 1998 r. w sprawie należności żołnierzy za podróże i przeniesienia służbowe. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO B/60205 Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO /atla2 Wrocław 2003 Spis treści Wprowadzenie 9 1. GENEZA I ROZWÓJ SOJUSZU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO 11 1.1. Układ militarny podstawą istnienia Sojuszu Północnoatlantyckiego

Bardziej szczegółowo

WALKI O SIBIN. Fot.1. Kościół i cmentarz w Sibinie, początek XX wieku (archiwum Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej)

WALKI O SIBIN. Fot.1. Kościół i cmentarz w Sibinie, początek XX wieku (archiwum Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej) WALKI O SIBIN Piątego marca 1945 roku zaczęła pękać cienka linia niemieckiej obrony ciągnąca się około 5 kilometrów na wschód od rzeki Dziwny wzdłuż jej biegu. 7 marca 1945 około godziny 7.00 trzecia kompania

Bardziej szczegółowo

Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ. Autor: Artur Brzeziński

Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ. Autor: Artur Brzeziński Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają podstawowe informacje na temat celów i struktury Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

OPERACJE ZAGRANICZNE W STRATEGII I DOKTRYNIE RP

OPERACJE ZAGRANICZNE W STRATEGII I DOKTRYNIE RP 1 Seminarium - Operacje i Techniki Operacyjne WSOWL, Wrocław 11.04.2010 OPERACJE ZAGRANICZNE W STRATEGII I DOKTRYNIE RP Elżbieta Maria Jamrozy arcin Paweł Sadowski 2 1 OPERACJE SZ RP WYNIKAJĄCE ZE STRATEGII

Bardziej szczegółowo

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Koperta 2 Grupa A Podczas dzisiejszego szukania śladów przeszłości w starym mieście Kostrzyn, dla waszej grupy ciekawe będą

Bardziej szczegółowo

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK polish.poland.usembassy.gov Facebook www.facebook.com/usembassywarsaw YouTube www.youtube.com/user/usembassywarsaw Twitter twitter.com/usembassywarsaw USA & Poland Polska

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 2 czerwca 2016 r. Poz. 6. ZARZĄDZENIE Nr 7 MINISTRA GOSPODARKI MORSKIEJ I ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ 1)

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 2 czerwca 2016 r. Poz. 6. ZARZĄDZENIE Nr 7 MINISTRA GOSPODARKI MORSKIEJ I ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ 1) DZIENNIK URZĘDOWY Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej Warszawa, dnia 2 czerwca 2016 r. Poz. 6 ZARZĄDZENIE Nr 7 MINISTRA GOSPODARKI MORSKIEJ I ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ 1) z dnia 23 maja 2016 r.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Pozycja 32 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 22 grudnia 2011 r.

Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Pozycja 32 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 22 grudnia 2011 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Pozycja 32 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie przypadków i trybu zwrotu podatku od towarów

Bardziej szczegółowo

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 2. Przeczytaj poniższy tekst. Następnie zapisz w wyznaczonym miejscu odpowiedzi dwa

Bardziej szczegółowo

Bitwa o Bochnię 5 września 2009 r.

Bitwa o Bochnię 5 września 2009 r. Bitwa o Bochnię 5 września 2009 r. WSTĘP Mamy przyjemność przedstawić wydarzenie plenerowe, będące rekonstrukcją bitwy o miasto, która miała miejsce we wrześniu 1939 roku. PoniŜej znajdziecie Państwo informacje

Bardziej szczegółowo

Dominika Mucha. Mail: dominika_mucha@wp.pl. Aleksandra Smycz. Mail: oola0@vp.pl. Aneta Winiarska. Mail: netka007@buziaczek.pl.

Dominika Mucha. Mail: dominika_mucha@wp.pl. Aleksandra Smycz. Mail: oola0@vp.pl. Aneta Winiarska. Mail: netka007@buziaczek.pl. Dominika Mucha Mail: dominika_mucha@wp.pl Aleksandra Smycz Mail: oola0@vp.pl Aneta Winiarska Mail: netka007@buziaczek.pl Patryk Mrugała Mail: patryk-wierzba@o2.pl Łukasz Szumal Mail: lukis29@op.pl Kierunek:

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej

Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej ppłk dr Mirosław Pakuła Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej 1. Wstęp Po odzyskaniu niepodległości, organizująca się polska radiotelegrafia wojskowa otrzymała

Bardziej szczegółowo

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON A YADEMECUM NATO Wydanie jubileuszowe Dom Wydawniczy Bellona przy współpracy Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON Warszawa 1999 SPIS TREŚCI Strona Słowo wstępne Sekretarza

Bardziej szczegółowo

TEMAT LEKCJI: Obrona cywilna oraz powszechna samoobrona ludności. System zarządzania kryzysowego.

TEMAT LEKCJI: Obrona cywilna oraz powszechna samoobrona ludności. System zarządzania kryzysowego. ZNAK OBRONY CYWILNEJ Składa się z: Niebieskiego trójkąta na pomarańczowym tle Kierowania ewakuacją Przygotowania zbiorowych schronów Organizowania ratownictwa Likwidowania pożarów Wykrywania i oznaczania

Bardziej szczegółowo

Wiek XVII w Polsce. Wojny ze Szwecją.

Wiek XVII w Polsce. Wojny ze Szwecją. XVII wiek Wiek XVII w Polsce Wojny ze Szwecją. Przyczyny: - Władcy Szwecji chcieli zdobyć ziemie mogące być zapleczem rolniczym kraju - Walka o dominację na Morzu Bałtyckim - Dążenie Zygmunta III Wazy

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK WYBUCH II WOJNY ŚWIATOWEJ PRZEBIEG WOJNY - NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA UDZIAŁ POLAKÓW W WOJNIE POWSTANIE WARSZAWSKIE KAPITULACJA NIEMIEC I JAPONII II Wojna Światowa

Bardziej szczegółowo

korwetę zwalczania okrętów podwodnych

korwetę zwalczania okrętów podwodnych szkolenia Anna Niwczyk Marynarka Wojenna zorganizowała paradę okrętów i lotnictwa morskiego w Zatoce Gdańskiej 26 czerwca 2011 roku. Pierwszy raz od kilkunastu lat marynarka wojenna prezentowała swoją

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SYSTEMU STRATEGICZNEJ ODPORNOŚCI KRAJU

KONCEPCJA SYSTEMU STRATEGICZNEJ ODPORNOŚCI KRAJU KONCEPCJA SYSTEMU STRATEGICZNEJ ODPORNOŚCI KRAJU (na agresję) Warszawa, kwiecień 2014 r. Kwiecień 2014 BBN 1 ZADANIOWA GENEZA PROBLEMU (1) (Wystąpienie Prezydenta na odprawie KKSZ) Unowocześnienie sił

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 2 Zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Stolicą województwa jest Szczecin. Granica morska w Zachodniopomorskiem

Bardziej szczegółowo

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny KLUCZ ODPOWIEDZI K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny Zadanie 1. max. 7 p. Wiosna Ludów na ziemiach polskich Zaznacz w tabeli (wpisując w odpowiednią rubrykę literę ), czy poniższe

Bardziej szczegółowo

Wargame: Zimna Wojna

Wargame: Zimna Wojna Nieoficjalny polski poradnik GRY-OnLine do gry Wargame: Zimna Wojna autor: Michał Wolfen Basta (c) 2011 GRY-OnLine S.A. Producent Eugen Systems, Wydawca Focus Home Interactive, Wydawca PL Ubisoft Prawa

Bardziej szczegółowo

AAR Grupy Rozpoznania M.A.G

AAR Grupy Rozpoznania M.A.G AAR Grupy Rozpoznania M.A.G Z raportu Wywiadu:... Bliżej nieokreślona działalność Matriachatu na terenach leśnych pomiędzy miejscowościami Nowy Duninów, Kamion i Brzezinna Góra. Zebrane dane wywiadowcze

Bardziej szczegółowo

Administracja obrony kraju Służba wojskowa Obrona cywilna oprac. Tomasz A. Winiarczyk

Administracja obrony kraju Służba wojskowa Obrona cywilna oprac. Tomasz A. Winiarczyk Administracja obrony kraju Służba wojskowa Obrona cywilna oprac. Tomasz A. Winiarczyk Administracja obrony kraju Na straży suwerenności i niepodległości Narodu Polskiego oraz jego bezpieczeństwa i pokoju

Bardziej szczegółowo

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5.

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. Anna Korzycka Rok IV, gr.1 Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. 1. Na podstawie mapy Polska za Bolesława Chrobrego podaj miejscowości będące siedzibami arcybiskupa

Bardziej szczegółowo

Niemcy Austro-Węgry Bułgaria Turcja. Francja Rosja Wielka Brytania

Niemcy Austro-Węgry Bułgaria Turcja. Francja Rosja Wielka Brytania I wojna światowa 1914-1918, do 1939 zwana wielką wojną 1914-1918, pierwszy konflikt zbrojny w skali światowej, burzący układ stosunków politycznych po kongresie wiedeńskim 1814-1815. Była to tzw. Wojna

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T AWA. z dnia

Projekt U S T AWA. z dnia U S T AWA Projekt z dnia o ratyfikacji Umowy między Rządem Republiki Litewskiej, Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Gabinetem Ministrów Ukrainy o utworzeniu wspólnej jednostki wojskowej, sporządzonej w

Bardziej szczegółowo

Największa operacja służb od czasu papieskiej pielgrzymki

Największa operacja służb od czasu papieskiej pielgrzymki Źródło: http://msw.gov.pl/pl/aktualnosci/12074,najwieksza-operacja-sluzb-od-czasu-papieskiej-pielgrzymki.html Wygenerowano: Czwartek, 7 stycznia 2016, 11:56 Strona znajduje się w archiwum. Czwartek, 05

Bardziej szczegółowo

Nadbużański Oddział Straży Granicznej

Nadbużański Oddział Straży Granicznej Nadbużański Oddział Straży Granicznej Źródło: http://www.nadbuzanski.strazgraniczna.pl/nos/aktualnosci/11137,24-rocznica-powstania-nadbuzanskiego-oddzial u-strazy-granicznej-19052015r.html Wygenerowano:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 24 marca 2014 r. Poz. 96. DECYZJA Nr 94/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 21 marca 2014 r.

Warszawa, dnia 24 marca 2014 r. Poz. 96. DECYZJA Nr 94/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 21 marca 2014 r. Warszawa, dnia 24 marca 2014 r. Poz. 96 Departament Budżetowy DECYZJA Nr 94/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 21 marca 2014 r. w sprawie wydatków reprezentacyjnych i okolicznościowych Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Principles of anti-amphibious operations in the Baltic in the post World War II period

Principles of anti-amphibious operations in the Baltic in the post World War II period Principles of anti-amphibious operations in the Baltic in the post World War II period Przeniesienie punktu ciężkości z blue water do brown water 650 NM Sfery działania task force w ramach operacji połączonej

Bardziej szczegółowo

Rok po wojnie rosyjsko-gruzińskiej Stan realizacji porozumień Sarkozy Miedwiediew z 12 sierpnia 2008 r. oraz 8 września 2008 r.

Rok po wojnie rosyjsko-gruzińskiej Stan realizacji porozumień Sarkozy Miedwiediew z 12 sierpnia 2008 r. oraz 8 września 2008 r. www.bbn.gov.pl bbn@bbn.gov.pl Departament Bezpieczeństwa Międzynarodowego ul. Karowa 10, 00-909 Warszawa tel. 0-22 695 18 62, faks 0-22 695 18 61 Warszawa, 10 sierpnia 2009 r. Rok po wojnie rosyjsko-gruzińskiej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 22/2014. Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 29 maja 2014 roku

UCHWAŁA NR 22/2014. Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 29 maja 2014 roku UCHWAŁA NR 22/2014 Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 29 maja 2014 roku w sprawie: określenia dodatkowych efektów kształcenia dla kandydatów na żołnierzy zawodowych dla

Bardziej szczegółowo

Kongres wiedeński. Kongres się nie posuwa, on tańczy

Kongres wiedeński. Kongres się nie posuwa, on tańczy Kongres wiedeński Kongres się nie posuwa, on tańczy 1. Zwołanie kongresu w Wiedniu Wiosna 1814 r. armie VI koalicji wchodzą do Paryża i detronizują Napoleona Królem został Ludwik XVIII, Bonaparte na Elbie

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 15 stycznia 2015 r. Poz. 72 OBWIESZCZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 29 maja 2014 r. Poz. 702

Warszawa, dnia 29 maja 2014 r. Poz. 702 Warszawa, dnia 29 maja 2014 r. Poz. 702 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 19 maja 2014 r. w sprawie krajowego zezwolenia generalnego 2) Na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej

TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej Szymon Andrzejewski IV rok, gr. I TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej K. Przybysz, W. J. Jakubowski, M. Włodarczyk, Historia dla gimnazjalistów. Dzieje nowożytne. Podręcznik. Klasa II, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Minimalizowanie ryzyka prawnego związanego z wprowadzaniem leku generycznego na rynek. Zagadnienia procesowe.

Minimalizowanie ryzyka prawnego związanego z wprowadzaniem leku generycznego na rynek. Zagadnienia procesowe. Minimalizowanie ryzyka prawnego związanego z wprowadzaniem leku generycznego na rynek. Zagadnienia procesowe. Marek Wiński, radca prawny Partner WTS Rzecznicy Patentowi Plan prezentacji: I. Definicje i

Bardziej szczegółowo

Komunikat Prasowy. Jubileusz 70-lecia 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Bolesława Krzywoustego

Komunikat Prasowy. Jubileusz 70-lecia 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Bolesława Krzywoustego Szczecin, dnia 16 czerwca 2015 r. 12 SZCZECIŃSKA DYWIZJA ZMECHANIZOWANA SEKCJA PRASOWA Patronat medialny Komunikat Prasowy Jubileusz 70-lecia 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Bolesława Krzywoustego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 28 lutego 2014 r. Poz. 75. DECYZJA Nr 61/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 26 lutego 2014 r.

Warszawa, dnia 28 lutego 2014 r. Poz. 75. DECYZJA Nr 61/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 26 lutego 2014 r. Warszawa, dnia 28 lutego 2014 r. Poz. 75 Zarząd Szkolenia P7 DECYZJA Nr 61/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie struktur wychowania fizycznego i sportu w resorcie obrony narodowej

Bardziej szczegółowo

Polska i Irlandia Wspólne doświadczenia w walce o wolność

Polska i Irlandia Wspólne doświadczenia w walce o wolność Polska i Irlandia Wspólne doświadczenia w walce o wolność DominikaSiejkowskaklasa II c IRLANDIA Irlandia była pod panowaniemangielskimprzez 750 lat, od złożenia hołdu lennegohenrykowi II z dynastiiplantagenetóww1171r.

Bardziej szczegółowo

Komunikat o wydanych aktach prawnych opatrzonych cechą MON, nieogłoszonych w Dzienniku Urzędowym Ministra Obrony Narodowej w III kwartale 2015 r.

Komunikat o wydanych aktach prawnych opatrzonych cechą MON, nieogłoszonych w Dzienniku Urzędowym Ministra Obrony Narodowej w III kwartale 2015 r. Warszawa, dnia 1 października 2015 r. Poz. 280 Komunikat o wydanych aktach prawnych opatrzonych cechą MON, nieogłoszonych w Dzienniku Urzędowym Ministra Obrony Narodowej w III kwartale 2015 r. W III kwartale

Bardziej szczegółowo

Nieoficjalny poradnik GRY-OnLine do gry. Supreme Commander. autor: Maciej Sandro Jałowiec. (c) 2007 GRY-OnLine sp. z o.o.

Nieoficjalny poradnik GRY-OnLine do gry. Supreme Commander. autor: Maciej Sandro Jałowiec. (c) 2007 GRY-OnLine sp. z o.o. Nieoficjalny poradnik GRY-OnLine do gry Supreme Commander autor: Maciej Sandro Jałowiec (c) 2007 GRY-OnLine sp. z o.o. Prawa do użytych w tej publikacji tytułów, nazw własnych, zdjęć, znaków towarowych

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 marca 2015 r. Poz. 358 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 2 marca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp...

Spis treści. Wstęp... Wstęp... Dokument 1 1920 listopad 13, Warszawa Fragment protokółu z konferencji naczelników wydziałów politycznych MSZ z wypowiedzią naczelnika w Wydziale Środkowo-Europejskim Jerzego Dzieduszyckiego na

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 12 poz. 103 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ

Dz.U. 1999 Nr 12 poz. 103 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 12 poz. 103 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 2 lutego 1999 r. w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych. Na podstawie art. 53

Bardziej szczegółowo

BARCZEWO BUDUJE - NOWE CZYLI LEPSZE

BARCZEWO BUDUJE - NOWE CZYLI LEPSZE NR7 (248) lipiec-sierpień 2014 BARCZEWSKIE WYDARZENIA OPINIE INFORMACJE WYWIADY BARCZEWO BUDUJE - NOWE CZYLI LEPSZE We wtorek, 5 sierpnia oddano do użytku nowe mieszkania socjalne oraz oficjalnie przekazano

Bardziej szczegółowo

Kalendarz XIX Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich Sympozja specjalistyczne (wigilijne)

Kalendarz XIX Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich Sympozja specjalistyczne (wigilijne) Kalendarz XIX Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich Sympozja specjalistyczne (wigilijne) Morze w kulturach świata starożytnego Sympozjum Data Godziny Miejsce Adres Mediewistyka wobec współczesności Migracje

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI SZTAB WOJSKOWY W LUBLINIE

WOJEWÓDZKI SZTAB WOJSKOWY W LUBLINIE Służba przygotowawcza Narodowe Siły Rezerwowe Służba kandydacka - Szkolnictwo wojskowe Zawodowa Służba Wojskowa Służba przygotowawcza to nowy element systemu szkolenia obywateli w warunkach armii zawodowej,

Bardziej szczegółowo

65. rocznica triumfu pancerniaków gen. Maczka pod Falaise

65. rocznica triumfu pancerniaków gen. Maczka pod Falaise Źródło: http://www.bbn.gov.pl/pl/wydarzenia/1825,65-rocznica-triumfu-pancerniakow-gen-maczka-pod-falaise.html Wygenerowano: Poniedziałek, 19 września 2016, 04:35 65. rocznica triumfu pancerniaków gen.

Bardziej szczegółowo

Polacy podczas I wojny światowej

Polacy podczas I wojny światowej Polacy podczas I wojny światowej 1. Orientacje polityczne Polaków przed rokiem 1914 Orientacja proaustriacka (koncepcja austropolska) Szansa to unia z Austrią, a największym wrogiem Rosja 1908 r. we Lwowie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 5 marca 2015 r. Poz. 307 OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 4 lutego 2015 r.

Warszawa, dnia 5 marca 2015 r. Poz. 307 OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 4 lutego 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 5 marca 2015 r. Poz. 307 OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 4 lutego 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1829 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 8 października 2015 r. w sprawie szkolenia obronnego Na podstawie art. 6 ust.

Bardziej szczegółowo

PLAN postępowania z materiałami zawierającymi informacje niejawne stanowiące tajemnicę państwową w razie wprowadzenia stanu nadzwyczajnego

PLAN postępowania z materiałami zawierającymi informacje niejawne stanowiące tajemnicę państwową w razie wprowadzenia stanu nadzwyczajnego PLAN postępowania z materiałami zawierającymi informacje niejawne stanowiące tajemnicę państwową w razie wprowadzenia stanu nadzwyczajnego - w URZĘDZIE MIEJSKIM W KRAŚNIKU Na podstawie art. 18 ustawy z

Bardziej szczegółowo

17 IX, przedpołudnie

17 IX, przedpołudnie KALENDARZ XIX POWSZECHNEGO ZJAZDU HISTORYKÓW POLSKICH Sympozja specjalistyczne (wigilijne) 17 IX, przedpołudnie Historia w kontekście posthumanistyki Sympozjum Godziny Miejsce Adres Metodologia historii,

Bardziej szczegółowo

Internowanie legionistów w obozie jenieckim w Szczypiornie w 1917 r.

Internowanie legionistów w obozie jenieckim w Szczypiornie w 1917 r. Grzegorz Waliś Archiwum Państwowe w Kaliszu Internowanie legionistów w obozie jenieckim w Szczypiornie w 1917 r. Internowanie żołnierzy Legionów Polskich związane było z tzw. kryzysem przysięgowym w lipcu

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

Nadrzędny interes publiczny w realizacji Programu budowy drogi wodnej Zalew Wiślany Zatoka Gdańska. Elbląg, 7 kwietnia 2016

Nadrzędny interes publiczny w realizacji Programu budowy drogi wodnej Zalew Wiślany Zatoka Gdańska. Elbląg, 7 kwietnia 2016 Nadrzędny interes publiczny w realizacji Programu budowy drogi wodnej Zalew Wiślany Zatoka Gdańska Elbląg, 7 kwietnia 2016 WYMÓG ANALIZY NADRZĘDNEGO INTERESU PUBLICZNEGO dyrektywa 2001/42/WE w sprawie

Bardziej szczegółowo

Przeczytaj uważnie zdania, a następnie wybierz i podkreśl prawidłową odpowiedź. ( 0-10 pkt.)

Przeczytaj uważnie zdania, a następnie wybierz i podkreśl prawidłową odpowiedź. ( 0-10 pkt.) Przeczytaj uważnie zdania, a następnie wybierz i podkreśl prawidłową odpowiedź. ( 0-10 pkt.) 1. Sarajewo było i jest stolicą: a/ Macedonii b/ Serbii c/ Bośni i Hercegowiny 2. 1 sierpnia 1914 roku Niemcy

Bardziej szczegółowo

Komunikat o wydanych aktach prawnych opatrzonych cechą MON, nieogłoszonych w Dzienniku Urzędowym Ministra Obrony Narodowej w II kwartale 2015 r.

Komunikat o wydanych aktach prawnych opatrzonych cechą MON, nieogłoszonych w Dzienniku Urzędowym Ministra Obrony Narodowej w II kwartale 2015 r. Warszawa, dnia 2 lipca 2015 r. Poz. 200 Komunikat o wydanych aktach prawnych opatrzonych cechą MON, nieogłoszonych w Dzienniku Urzędowym Ministra Obrony Narodowej w II kwartale 2015 r. W II kwartale 2015

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE I ROLA WSzW W ZARZĄDZANIU KRYZYSOWYM. kpt. Paweł GOMELA

MIEJSCE I ROLA WSzW W ZARZĄDZANIU KRYZYSOWYM. kpt. Paweł GOMELA MIEJSCE I ROLA WSzW W ZARZĄDZANIU KRYZYSOWYM kpt. Paweł GOMELA PODSTAWY PRAWNE REALIZACJI ZADAŃ ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO PRZEZ WSzW w LUBLINIE ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 4 marca 2010

Bardziej szczegółowo

Wojna trzynastoletnia z zakonem krzyżackim

Wojna trzynastoletnia z zakonem krzyżackim Wojna trzynastoletnia z zakonem krzyżackim Menu III etap wojny Wojna trzynastoletnia ogólne informacje IV etap wojny Zakon krzyżacki Zakończenie wojny Przyczyny wybuchu wojny II pokój toruński I etap wojny

Bardziej szczegółowo

Ciekawie o Somalii Somalia w Pigułce państwo w północno-wschodniej części Afryki położone na Półwyspie Somalijskim (zwanym Rogiem Afryki ). Przylega do Oceanu Indyjskiego i Zatoki Adeńskiej. Na północnym

Bardziej szczegółowo

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda Starożytna Grecja Agnieszka Wojewoda Spis treści Położenie Grecji O Grecji słów kilka Starożytna Grecja Bogowie i boginie Grecji Grecki teatr Igrzyska olimpijskie Agora Sztuka grecka Podsumowanie Położenie

Bardziej szczegółowo

wyjazd z Polski zgodnie z rozkładem jazdy, przejazd przez Czechy, Słowację, Węgry, Serbię,.

wyjazd z Polski zgodnie z rozkładem jazdy, przejazd przez Czechy, Słowację, Węgry, Serbię,. PROGRAM: Dzień 1 Wyjazd z Polski wyjazd z Polski zgodnie z rozkładem jazdy, przejazd przez Czechy, Słowację, Węgry, Serbię,. Dzień 2 1 / 7 kontynuowanie jazdy przez Serbię do Grecji, przyjazd do w godzinach

Bardziej szczegółowo

W sobotę 26 kwietnia byliśmy w Krakowie, w siedzibie Stowarzyszenia Historyków Sztuki przy ul. Starowiślnej 29-31 na otwarciu kolejnej wystawy

W sobotę 26 kwietnia byliśmy w Krakowie, w siedzibie Stowarzyszenia Historyków Sztuki przy ul. Starowiślnej 29-31 na otwarciu kolejnej wystawy W sobotę 26 kwietnia byliśmy w Krakowie, w siedzibie Stowarzyszenia Historyków Sztuki przy ul. Starowiślnej 29-31 na otwarciu kolejnej wystawy realizowanej w ramach projektu 100 lat Flotylli Wiślanej i

Bardziej szczegółowo

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania MICHAIŁ DARAGAN Życzliwy gubernator i jego dokonania RODZINA Szlachecka rodzina Daraganów bierze swój początek z dwóch ziem ukraińskich. Najstarszym znanym przodkiem gubernatora był jego pradziadek Iwan

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW LEOPOLD KATALOG

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW LEOPOLD KATALOG ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW LEOPOLD KATALOG Piotr Kalinowski KALETY 2006 Słowo wstępu Katalog, który macie Państwo przed sobą powstał na podstawie wydanego w 1988 dzieła Ivo Halački Mince Ziemí Koruny České.

Bardziej szczegółowo

WERYFIKACJA KLAUZUL TAJNOŚCI DOKUMENTÓW ARCHIWALNYCH WOJSKA POLSKIEGO WYTWORZONYCH PRZED DNIEM 10 MAJA 1990 ROKU

WERYFIKACJA KLAUZUL TAJNOŚCI DOKUMENTÓW ARCHIWALNYCH WOJSKA POLSKIEGO WYTWORZONYCH PRZED DNIEM 10 MAJA 1990 ROKU Bogusław Stachula WERYFIKACJA KLAUZUL TAJNOŚCI DOKUMENTÓW ARCHIWALNYCH WOJSKA POLSKIEGO WYTWORZONYCH PRZED DNIEM 10 MAJA 1990 ROKU Art. 21 ust. 1 oraz art. 86 ust. 2 ustawy z 22 stycznia 1999 roku o ochronie

Bardziej szczegółowo