Anisakis simplex ukryty alergen ryb

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Anisakis simplex ukryty alergen ryb"

Transkrypt

1 Alergia Astma Immunologia, 2005, 10(1), 1-5 Danek K., Rogala B. Anisakis simplex DIAGNOSTYKA ukryty alergen ryb I LECZENIE ALERGII 1 Anisakis simplex ukryty alergen ryb Anisakis simplex a hidden fish allergen KRYSTYNA DANEK, BARBARA ROGALA Katedra i Klinika Chorób Wewnêtrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej Œl¹skiej Akademii Medycznej, ul. 3 Maja 13-15, Zabrze Anisakis simplex jest obleñcem, paso ytem ryb morskich, którego larwa zaka a cz³owieka w wyniku spo ycia surowych lub niedostatecznie ugotowanych ryb. U cz³owieka Anisakis simplex mo e powodowaæ chorobê paso ytnicz¹ okreœlan¹ jako anisakiasis, manifestuj¹c¹ siê ró norodnymi objawami ze strony przewodu pokarmowego, mo e te byæ przyczyn¹ uogólnionej reakcji anafilaktycznej. Trwaj¹ poszukiwania z³otego standardu diagnostycznego, gdy eksperymentalne testy doustnej prowokacji z u yciem liofilizowanej larwy lub wyci¹gów uzyskanych z wydzielin i wydalin otrzymanych z hodowli ywej larwy nie spe³niaj¹ tego kryterium. S¹dzi siê, e tylko ywa larwa mo e wywo³ywaæ reakcje alergiczne. W pracy zwrócono uwagê na znaczenie larwy paso yta Anisakis simplex jako alergenu oraz jego rolê w etiologii alergii pokarmowej ujawniaj¹cej siê po spo yciu ryb. Opisano przypadki pokrzywki wywo³ane natychmiastow¹ reakcj¹ alergiczn¹ na bia³ka paso yta. Alergia Astma Immunologia, 2005, 10(1), 1-5 S³owa kluczowe: paso yt Anisakis simplex, anisakiasis, reakcje alergiczne, alergia pokarmowa zale na od IgE, reakcje krzy owe Anisakis simplex is a nematode, parasite of marine fish, and its larvae infest humans who had eaten undercooked or raw fish. In humans, Anisakis simplex can cause a parasite disease known as anisakiasis, manifested by different symptoms from the alimentary tract, or may result in generalized anaphylaxis. There is a need for a gold diagnostic standard since experimental tests of oral provocation with a lyophilized larvae or secretory and excretory extracts received from the breeding of live larvae are not up to the criterion. It is believed that only live larvae can stimulate allergic reactions. Special attention is paid to the importance of this parasite as an allergen and its role in the etiology of food allergy appearing after ingestion of fish. Cases of urticaria caused by an immediate allergic reaction to parasite proteins have been described. Alergia Astma Immunologia, 2005, 10(1), 1-5 Key words: parasite, Anisakis simplex, anisakiasis, allergic reactions, IgE mediated food alergy, cross-reactions Zmiana zwyczajów ywieniowych, egzotyczne podró e i orientalne potrawy sprzyjaj¹ rozwojowi nowych uczuleñ. Reakcje z nadwra liwoœci mog¹ byæ wywo³ane nie tylko przez sam pokarm, ale równie przez ró norodne substancje zanieczyszczaj¹ce, takie jak: konserwanty, bakterie oraz paso yty [1]. Zaka enie cz³owieka larw¹ A. simplex zosta³o opisane po raz pierwszy w 1960 r. w Holandii przez Van Thiela i wsp [2]. Od tego czasu na ca³ym œwiecie zaobserwowano tysi¹ce przypadków. Zjawisko jest szczególnie czêste w Japonii, gdzie konsumpcja potraw przyrz¹dzonych z surowych ryb (sushi i sashimi) jest powszechna. Obecnie objawy zaka enia stanowi¹ powa ny, do niedawna niedoceniany problem kliniczny, szczególnie w Europie [3]. Anisakis simplex jest paso ytem ssaków morskich, którego larwa zaka a skorupiaki, g³owonogi i ryby. Cz³owiek mo e po³kn¹æ trzecie stadium larwy L3 Anisakis simplex podczas jedzenia surowej lub niedogotowanej ryby zaka onej tym paso ytem. Spo yta larwa w trakcie przechodzenia przez b³onê œluzow¹ przewodu pokarmowego wywo³uje reakcje zapalne, larwy oraz ich wydzieliny i wydaliny mog¹ uczulaæ cz³owieka i indukowaæ reakcje alergiczne zale ne od IgE [4,5]. Biologia paso yta Anisakis simplex jest obleñcem (gromada: Nematoda, klasa: Rhabditea, rz¹d: Ascaridida, nadrodzina Acaridoidea, rodzina Anisakidae, podrodzina Raphidascaridinae), zwykle paso ytuj¹cym u ryb. Trzecie stadium larwy (L3) zosta³o uznane jako Ÿród³o ukrytego w rybie alergenu [4]. Anisakis simplex jest paso ytem szeroko rozpowszechnionym na ca³ym œwiecie. Jaja samicy s¹ wydalane z odchodami ywiciela ostatecznego, a nastêpnie spo ywane przez morskie skorupiaki (plankton), gdzie pierwsze stadium larwy (L1) wy³ania siê z jaj. Ryby i g³owonogi

2 2 Alergia Astma Immunologia, 2005, 10(1), 1-5 spo ywaj¹ zaka one skorupiaki, staj¹c siê ywicielami poœrednimi [4]. W ich organizmie pierwsze stadium larwy ulega przemianie do drugiego stadium larwy (L2), a nastêpnie do trzeciego stadium larwy (L3). Wieloryby, delfiny, lwy morskie, foki i inne ssaki morskie ( ywiciel ostateczny) zjadaj¹ zainfekowane ryby i g³owonogi zawieraj¹ce trzecie stadium larwy, w ich jelicie L3 ulega przemianie do czwartego stadium (L4), a nastêpnie przeobra- a siê w postaæ dojrza³¹. W organizmie tych ssaków koñczy siê cykl rozwojowy paso yta [4]. Dojrza³y obleniec Anisakis simplex jest robakiem barwy bia³ej o d³ugoœci mm i œrednicy 1 mm [4]. Cz³owiek mo e staæ siê przypadkowym ywicielem trzeciego stadium larwy L3 spo ywaj¹c zaka on¹ œwie ¹, surow¹ lub niedogotowan¹ rybê b¹dÿ g³owonogi [5]. Larwa L3 dociera do b³ony œluzowej ludzkiego o³¹dka lub jelit, gdzie najczêœciej umiera. W pewnych warunkach spo yta ywa larwa L3 mo e wywo³aæ reakcjê zapaln¹ podczas przechodzenia jej czêœci g³owowej przez b³onê œluzow¹ przewodu pokarmowego, sk¹d mo e migrowaæ do tkanek: p³uc, trzustki, œledziony i w¹troby, w jelicie cz³owieka L3 ulega przemianie w postaæ L4 [4]. Iloœæ larwy spo ytej w rybie jest zmienna ró ni siê znacznie zale nie od gatunku, miejsca po³owu i pory roku, w której zosta³a z³owiona, a tak e od czêœci ryby, która zosta³a zjedzona, poniewa fragment ogonowy jest wolny od larwy. Paso yt najczêœciej tworzy cysty w jamach cia³a, jelitach i narz¹dach mi¹ szowych szczególnie w w¹trobie, natomiast larwy s¹ rzadko wykrywane w miêœniach [4]. Zaka ona ryba mo e zawieraæ 1-20 larw. Najczêœciej zaka one paso ytem s¹: œledzie, ³ososie, dorsze, tuñczyki, sardynki, makrele, sole i sardele. Odsetek zaka onych ryb od³awianych w pó³nocnych rejonach Oceanu Atlantyckiego jest bardzo wysoki, na tym obszarze zaka one s¹ przede wszystkim œledzie (82,5%) i dorsze (88,5%) [4]. Objawy kliniczne zaka enia U cz³owieka Anisakis simplex mo e powodowaæ zaburzenia kliniczne okreœlane jako anisakiasis lub anisakidosis, która jest chorob¹ paso ytnicz¹ (ostr¹ lub przewlek³¹) spowodowan¹ przypadkowym spo yciem ywej larwy [4,6,7]. Po zjedzeniu zaka onej paso ytem ryby s¹ uwalniane substancje toksyczne, które mog¹ spowodowaæ ostre objawy o³¹dkowo-jelitowe: nudnoœci, wymioty, ostry ból w nadbrzuszu, niedro noœæ jelit [4,6,8,9]. W obrêbie wyrostka robaczkowego larwa mo e indukowaæ powstanie ziarniniaków eozynofilowych zawieraj¹cych szcz¹tki paso yta, przez co prowadziæ do stanu zapalnego [4,7]. Dolegliwoœci w przebiegu anisakiasis mog¹ byæ mylone z objawami ostrego brzucha, nowotworem trzustki, o³¹dka, zapaleniem wyrostka robaczkowego, uchy³ków jelita grubego lub pêcherzyka ó³ciowego [4,6,7,8,9]. Rozpoznanie zaka enia tym paso ytem opiera siê na danych klinicznych, a endoskopia i radiogram z u yciem œrodka kontrastowego mog¹ ujawniæ obecnoœæ paso yta w sposób bezpoœredni lub poœredni. Cech¹ patognomoniczn¹ dla ustalenia rozpoznania zaka enia Anisakis simplex jest stwierdzenie w badaniu endoskopowym obecnoœci larwy przyczepionej do b³ony œluzowej o³¹dka, a poœrednim objawem zaka enia mo e byæ obrzêk i pogrubienie fa³dów b³ony œluzowej o³¹dka [4,8]. W miejscu wnikniêcia paso yta stwierdza siê miejscowe krwawienie. Czasem zaka enie jest ujawnione dopiero podczas oceny pooperacyjnej o³¹dka. Potwierdzenie rozpoznania mo na uzyskaæ przez zastosowanie diagnostyki serologicznej wykazanie bardzo wysokich stê eñ ca³kowitych IgE i sige, swoistych dla Anisakis simplex [1,3,4,7]. Wyst¹pieniu anisakiazy mo na zapobiec poprzez stosowanie prewencji, któr¹ jest wstêpne przemys³owe mro enie ryby przez 48 godzin w temperaturze 20 C [4,7,8]. Larwy Anisakis simplex s¹ bardzo oporne na eradykacjê, a ponadto nie s¹ niszczone przez tradycyjne metody konserwowania jak: marynowanie, solenie, moczenie w occie. Istnieje koniecznoœæ dok³adnego czyszczenia ryb przed spo yciem i przegl¹dania w celu poszukiwania paso yta [6]. Anisakiasis jest zjawiskiem samoograniczaj¹cym siê i zwykle ustêpuje bez leczenia, czasem konieczne jest endoskopowe usuniêcie paso yta [3]. Objawy alergii na paso yta Wprawdzie istnienie Anisakis simplex jako paso yta ryb jest znane od wielu lat, jednak jego poœredni zwi¹zek z reakcjami z nadwra liwoœci odkryto stosunkowo niedawno. W 1990 r. Kasuya i wsp. [10] opisali pierwszy przypadek pokrzywki spowodowanej spo yciem makreli zaka onej paso ytem Anisakis simplex 2. Ci sami autorzy w 1992 r. zwrócili uwagê na mo liwoœæ oddzia³ywania tego paso yta jako alergenu i rozwa enie jego roli w etiologii pokrzywki zwi¹zanej ze spo yciem ryb [1,5,6,10]. W 1997 r. Moneo i wsp. [11] opisali chorobê wywo- ³an¹ spo yciem zaka onej paso ytem ryby, mimo e by³a odpowiednio ugotowana. Najczêœciej objawy pojawiaj¹ siê w ci¹gu godziny do kilku godzin po spo yciu ryby, a ich kliniczn¹ manifestacj¹ s¹: pokrzywka i obrzêk naczynioruchowy [8]. U niektórych chorych rozwijaj¹ siê objawy anafilaksji o ciê kim przebiegu [7]. Zanotowano przypadki alergii zawodowej u osób zatrudnionych w przetwórstwie ryb, obserwowano zapalenie spojówek i astmê oskrzelow¹ przypuszczalnie indukowane przez Anisakis simplex. U osób demonstruj¹cych objawy tych chorób stwierdza siê dodatnie testy skórne i wysokie wartoœci stê eñ swoistych IgE z nieoczyszczonym wyci¹giem z cia³a paso yta [5,11]. Rola Anisakis simplex w reakcjach alergicznych jest ci¹gle niejasna, jakkolwiek jest podejmowanych coraz wiêcej badañ w tym zakresie. Paso yt ten uwa any jest za przyczynê zale nej od IgE alergii pokarmowej po spo yciu gotowanej lub surowej ryby [1,4, 8,9,12]. W pewnych

3 Danek K., Rogala B. Anisakis simplex ukryty alergen ryb 3 populacjach (u ludnoœci zamieszkuj¹cej obszar basenu Morza Œródziemnego) stwierdza siê wystêpowanie wysokich stê eñ swoistych IgE w surowicy, skierowanych przeciw Anisakis simplex [5]. Nadwra liwoœæ na Anisakis simplex mo e wystêpowaæ u 6%-56% osób doros³ych yj¹cych na tym obszarze. Wykazano obecnoœæ swoistych IgE u 38% populacji hiszpañskiej z objawami pokrzywki [4]. Dziêki standaryzacji testów wykryto subkliniczne uczulenie u 23% ludnoœci zamieszkuj¹cej Hiszpaniê [5]. Charakterystyka alergenów larwy Anisakis simplex Wyci¹gi z cia³a larwy Anisakis simplex L3 zawieraj¹ du ¹ iloœæ cz¹stek alergenów, a stopieñ wra liwoœci i reaktywnoœci na alergeny wynika z predyspozycji osobniczej. Istnieje przypuszczenie, e zarówno nie ywa, jak i ywa larwa lub jej wydzieliny i wydaliny mog¹ uczulaæ ludzi i wywo³ywaæ zale n¹ od IgE alergiê pokarmow¹, jednak teoria ta nie jest do koñca wyjaœniona [9,13]. Badania Sastre i wsp. [14] dowodz¹, e po³kniêcie jedynie ywej larwy wywo³uje reakcjê alergiczn¹, poniewa test doustnej prowokacji z wyci¹giem liofilizowanej larwy takiej reakcji nie powoduje. Wykazano doœwiadczalnie, e spo ycie ponad 100 liofilizowanych larw Anisakis simplex lub ich ekwiwalentu zawartego w liofilizowanym materiale antygenowym nie indukuje objawów klinicznych u nadwra liwych osobników z bardzo sugestywnym wywiadem i laboratoryjnymi wyk³adnikami uczulenia na Anisakis simplex [5]. Doustne podanie ekstraktu lub liofilizowanej larwy mo e nie odzwierciedlaæ naturalnej drogi zaka enia. Podanie ywej larwy jest ograniczone wzglêdami etycznymi [6,14]. Natomiast wydzielnicze i somatyczne wyci¹gi larwy powoduj¹ dodatnie wyniki testów skórnych u uczulonych pacjentów [4,13]. Istnieje du e prawdopodobieñstwo, e sama larwa Anisakis simplex jest oporna na warunki œrodowiskowe dziêki ciep³ostabilnym i kwasoopornym bia³kom, a alergeny jej cia³a ulegaj¹ degradacji w o³¹dku chorego [13]. Wydaje siê, e jedynie ywa larwa mo e indukowaæ objawy u uczulonych pacjentów, a produkowane przez ni¹ alergeny wydzielnicze s¹ odpowiedzialne za objawy kliniczne [3,14]. Iloœæ alergenów zawarta w ciele martwych larw nie jest wystarczaj¹ca do wywo³ania objawów. Produkowane w o³¹dku obleñca enzymy rozkradaj¹ce kolagen (proteinazy kolagenolityczne) u³atwiaj¹ inwazjê tkankow¹ i skuteczn¹ kolonizacjê ywiciela i mog¹ byæ odpowiedzialne za objawy kliniczne wywo³ane zaka eniem paso ytniczym [6,14]. Alergeny Anisakis simplex nie s¹ jeszcze dok³adnie poznane, nie jest równie jasne, czy pochodz¹ z fragmentów ca³ego cia³a L3, czy te s¹ produktami wydalin i wydzielin ywej larwy uwolnionymi do jelit podczas jej przechodzenia przez tkanki. Stadium L3 mo e dotrzeæ do tkanek i zgin¹æ, wówczas materia³ antygenowy jest uwalniany podczas rozpadu cia³a paso yta. Sadzi siê, e wtrakcie kontaktu z tkank¹ L3 wydziela substancje, które mog¹ uczulaæ pacjenta zanim larwa zginie [11,14]. W badaniach in vitro zidentyfikowano wiele bia³ek ³¹cz¹cych IgE w wyci¹gach pochodz¹cych z homogenizatów cia³ stadium L3 lub wydalin i wydzielin otrzymanych z L3. Uzyskano przeciwcia³a monoklonalne, które rozpoznaj¹ epitopy na alergenach wydzielniczych i wydalniczych pochodz¹cych z cia³a larwy, a alergeny Ani s1 i Ani s2 zosta³y wyizolowane z tropomiozyny paso yta i sklonowane. Niestety adna z tych technik nie jest mo liwa do zastosowania wpraktyce klinicznej [4]. Pewne alergeny Anisakis simplex s¹ termostabilne, utrzymuj¹ swoj¹ alergenowoœæ nawet po obróbce termicznej ryby, przez co s¹ odpowiedzialne za wystêpowanie objawów. Wydaje siê, e niektóre z nich s¹ podatne na degradacjê ciepln¹ podczas 5 minutowej inkubacji w temp. ponad 100 C (warunki typowe do przygotowania próbek do elektroforezy), co powoduje zniesienie zdolnoœci tych alergenów do ³¹czenia siê z ludzk¹ IgE [13,14,15]. Dwa niezale ne badania ujawni³y, e nadwra liwi pacjenci nie wykazywali adnych niepo ¹danych reakcji po doustnym teœcie prowokacyjnym z nie yw¹ larw¹ Anisakis simplex. Te badania sugeruj¹, e reakcje alergiczne s¹ konsekwencj¹ aktywnego zaka enia, a nie s¹ indukowane antygenami paso yta spo ytymi z ryb¹ [10]. Diagnostyka alergii na Anisakis simplex Aktualnie diagnostyka uczulenia na alergeny Anisakis simplex opiera siê na dodatnim wywiadzie. O rozpoznaniu decyduje wyst¹pienie reakcji alergicznej po zjedzeniu ryby z wspó³istniej¹cym ujemnym wynikiem testów skórnych z alergenami ryb i brakiem swoistych IgE przeciw alergenom ryb [9], dodatnich wynikach testów skórnych (prick) z Anisakis simplex popartych obecnoœci¹ swoistych IgE przeciwko alergenom Anisakis simplex [9,16]. Istotne znaczenie w diagnostyce ró nicowej alergii ma czynnik czasu [7], bowiem wydzielanie substancji immunogennych przez yw¹ larwê warunkowane jest penetracj¹ larwy paso yta przez b³onê œluzow¹ o³¹dka [11]. Rozpoznanie nadwra liwoœci na Anisakis simplex jest trudne z powodu problemów z uwidocznieniem i identyfikacj¹ paso ytów wewn¹trz ryby i wykazaniem zwi¹zku pomiêdzy wyst¹pieniem objawów klinicznych choroby a spo yciem larwy paso yta [9]. Stale trwaj¹ poszukiwania z³otego standardu diagnostycznego. Test doustnej prowokacji z u yciem liofilizowanej larwy metod¹ podwójnie œlepej próby nie spe³nia tego kryterium, ujemny wynik badania potwierdza jedynie przypuszczenie, e klinicznie istotne alergeny s¹ uwalniane przez yw¹ larwê [5,14]. Du e nadzieje wi¹zano z eksperymentalnnym testem doustnej prowokacji metod¹ pojedynczo œlepej próby z zastosowaniem oczyszczonych wyci¹gów uzyskanych z wydzielin i wydalin otrzymanych z hodowli ywej larwy L3 i porównaniu tego badania z wynikami otrzymanymi przez u ycie wyci¹gu z ca³ego cia³a larwy paso yta.

4 4 Alergia Astma Immunologia, 2005, 10(1), 1-5 Niestety, podobnie jak w poprzednich badaniach, uzyskano ujemny wynik testu [5,14]. Podczas tego eksperymentu dowiedziono, e traktowanie alergenów wydzielniczowydalniczych E/S pepsyn¹ o³¹dkow¹ hamuje wi¹zanie E/S ze swoistymi IgE. Alergeny te s¹ inaktywowane przez pepsynê, co potwierdza teoriê, e ywa larwa jest niezbêdna do indukowana reakcji alergicznych u wiêkszoœci chorych [5]. Opublikowane w 2004 r. badania nad alergenowoœci¹ bia³ek wydzielanych przez paso yta, porównuj¹ce charakterystykê tych bia³ek z alergenami somatycznymi dowiod³y, e ywa larwa wydziela alergeny o wiêkszej sile alergenowej ni alergeny obecne w ekstrakcie otrzymanym z ca³ego cia³a paso yta [5]. U osób zwyczajowo spo ywaj¹cych surowe ryby stwierdzono wysokie stê enia IgE wobec alergenów paso yta bez objawów klinicznych, co sugeruje, e interpretacja wyników konwencjonalnych testów musi byæ powi¹zana z wykazaniem zale noœci wyst¹pienia objawów klinicznych od spo ycia larwy Anisakis simplex [14,16,17]. Te obserwacje potwierdzaj¹, e oznaczane swoiste IgE w surowicy oraz punktowe testy skórne (prick) s¹ niewystarczaj¹ce do rozpoznania alergii [9]. U regularnych konsumentów surowych lub niedostatecznie ugotowanych ryb, testy te mog¹ wskazywaæ na pierwotn¹ ekspozycjê (nara enie) na obleñca Anisakis simplex i prawdopodobnie jedynie u³atwiaj¹ ocenê ryzyka ujawnienia alergii. Nie mo na wykluczyæ mo liwoœci wyników fa³szywie dodatnich, spowodowanych utajonym Ÿród³em alergenu, którym s¹ zwierzêta ywione m¹czk¹ rybn¹ (np. kurczaki), oraz wystêpowaniem reakcji krzy owych z innymi paso ytami [9,14,15]. Dowiedziono, e szereg innych paso ytów ryb takich jak: Hysterotilacium, Capillaria gracillis, Cucullanus wywo³uje reakcje krzy owe z A- nisakis simplex, co t³umaczy obecnoœæ dodatnich wyników testów skórnych i u pacjentów z pokrzywk¹ i ujemnymi swoistymi IgE u oko³o 50% chorych. Fosforylocholina i determinanty wêglowodanowe s¹ odpowiedzialne za wiêkszoœæ reaktywnoœci krzy owej wœród obleñców, a jej istnienie upoœledza rozwój swoistej diagnostyki serologicznej w innych chorobach paso ytniczych [5]. Zaobserwowano wiêksz¹ czêstotliwoœæ wystêpowania reakcji dodatnich wœród bezobjawowych dawców krwi i piekarzy. Van Ree i Aalberse [18] wykazali, e wêglowodany obecne w wyci¹gach miêœni równie wykazuj¹ reakcje krzy owe z warzywami np. ziemniakiem, orzeszkami ziemnymi i pszenic¹. Podobnie jak wiele innych nieczyszczonych wyci¹gów, ekstrakty paso ytów s¹ kompleksowymi mieszaninami bia³ek. Glikoproteiny mog¹ wywo³ywaæ nieoczekiwane reakcje krzy owe spowodowane obecnoœci¹ cz¹stek cukru. Te epitopy s¹ okreœlane jako krzy owo reaguj¹ce determinanty wêglowodanowe [11]. Potwierdzono mo liwoœæ reaktywnoœci krzy owej pomiêdzy antygenami Ascaris i Anisakis, wynikaj¹ce z wspólnych epitopów i podobieñstwa taksonomii w systematyce tych obleñców [5,6,7]. Wykazano reakcje krzy- owe pomiêdzy alergenami Anisakis simplex a alergenami roztoczy kurzu domowego: Acarus siro, Lepidiglyphus destruktor, Tyrophagus putrescentiae i Dermatophagoides pteronyssinus [19]. Co wiêcej istniej¹ doniesienia, e immunoterapia alergenowa roztoczem kurzu mo e indukowaæ powstanie IgE przeciwko pokarmom takim jak krewetki i œlimaki. Wykazano obecnoœæ reakcji krzy- owych pomiêdzy stawonogami a obleñcami [4]. Zaobserwowano tego typu reakcje pomiêdzy Anisakis simplex a krewetkami i karaluchem; wspólnym panalergenem jest bia³ko tropomiozyna [5]. Postêpowanie profilaktyczne Zaleca siê ca³kowity zakaz jedzenia ryb i skorupiaków chorym z objawami anafilaksji na Anisakis simplex. Po radykalnym wy³¹czeniu ryb z diety obserwuje siê postêpuj¹cy spadek swoistych IgE skierowanych przeciwko tym alergenom. Jednak wartoœæ tego parametru nie koreluje œciœle ze stopniem nasilenia objawów [9]. Nale y podkreœliæ, e spo ycie surowej, niedogotowanej lub marynowanej ryby zwiêksza ryzyko spo ycia ywej larwy. Konsumpcja ryby, która przesz³a przez proces czyszczenia, patroszenia, mro enia i sma enia chroni przed zaka eniem Anisakis simplex. Skuteczne drogi niszczenia paso yta to: mro enie i inaktywacja przy u yciu wysokich temperatur [9]. Pacjentom nale y zaleciæ unikanie spo ywania surowych, niedogotowanych i marynowanych potraw z ryb bez koniecznoœci wykluczenia z jad³ospisu mro onych ryb, aby nie dopuœciæ do nawrotu objawów choroby. Takie postêpowanie pozwala na unikniêcie przypadków o³¹dkowej i jelitowej postaci choroby paso ytniczej [5]. Dane te zwracaj¹ uwagê na bardzo wa ny w praktyce klinicznej problem dotychczas niedocenianej alergii pokarmowej wywo³anej ukrytym alergenem ryb, którym jest larwa obleñca Anisakis simplex [7,20]. Obleniec ten stanowi ryzyko trudnej do rozpoznania alergii. Œwiadomoœæ tego zagro enia stwarza koniecznoœæ kontroli jakoœci spo ywanych produktów morza [7].

5 Piœmiennictwo 1. Del Pozo MD, Auricana M, Diez JM i wsp. Anisakis simplex, a relevant etiologic factor in acute urticaria. Allergy 1997; 52: Van Thiel PH, Kuiper FC, Roskam RT. A nematode parasitic to herring causing acute abdominal syndromes in man. Trop Geogr Med 1960; 12: Valinas B, Lorenzo S, Eiras A i wsp. Prevalence of and risk factors for IgE sensitation to Anisakis simplex in a Spanish population. Allergy 2001; 56: Baeza ML, Zubeldia JM, Rubio M. Anisakis simplex allergy. Allergy Clin Immunol International 2001; 13: Baeza ML, Rodriguez A, Matheu V i wsp. Characterization of allergens secreted by Anisakis simplex parasite: clinical relevance in comparison with somatic allergens. Clin Exp Allergy 2004; 34: Audicana MT, de Corres LF, Munoz D i wsp. Recurrent anaphylaxis caused by Anisakis simplex parasitizing fish. J Allergy Clin Immunol 1995; 96: Moreno-Ancillo A, Caballero MT, Cabanas R i wsp. Allergic reactions to anisakis simplex parasiting seafood. Ann Allergy Asthma Immunol 1997; 79: Montoro A, Perteguer MJ, Chivato T i wsp. Recidivous acute urticaria caused by Anisakis simplex. Allergy 1997; 52: Garcia-Bara MT, Matheu V, Zubeldia JM i wsp. Anisakis simplex sensitized patients: should fish be excluded from their diet? Ann Allergy Asthma Immunol 1997; 79: Kasuya S, Hamano H, Izumi S. Macrelel induced urticaria and Anisakis. Lancet 1990: Danek K., Rogala B. Anisakis simplex ukryty alergen ryb 11. Moneo I, Auticana MT, Alday E i wsp. Periodate treatment of Anisakis simplex allergens. Allergy 1997; 52: Anaphylaxis with Anisakis simplex in gastric mucosa. N Engl J Med 1997; 5: Arlian LG, Morgan MS, Quirce S i wsp. Characterization of allergens of Anisakis simplex. Allergy 2003; 56: Sastre J, Lluch-Bernal M, Quirce S i wsp. A double-blind, placebo controlled oral challenge study with lyophilized larvae and antigen of the fish parasite, Anisakis simplex. Allergy 2000; 55: Del Pozo MD, Moneo I, de Corres LF i wsp. Labolatory determinants in Anisakis simplex allergy. J Allergy Clin Immmunol 1996; 97: Kimura S, Takagi Y, Gomi K. IgE response to Anisakis compared to seafood Allergy 1999; 54: Foti C, Nettis E, Cassano N i wsp. Acute Allergic reactions to anisakis simplex after ingestion of anchovies. Acta Derm Venerol 2002; 82: Van Ree R. Aalberse RC. Pollen-vegetable food cross-reactivity; serological and clinical relevance of cross-reactive IgE. J Clin Immmunoassay 1993; 16: Pascual CY, Crespo JF, San Martin S i wsp. Cross-reactivity between IgE- binding proteins from anisakis, Gergman cocroach, and chironomids. Allergy 1997; 52: Bernardini R. Lombardi E. Novembre E i wsp. Predictors of anisakis simplex symptoms. Allergy 2000; 55:

Sugerowany profil testów

Sugerowany profil testów ZWIERZĘTA FUTERKOWE Alergologia Molekularna Rozwiąż niejasne przypadki alergii na zwierzęta futerkowe Użyj komponentów alergenowych w celu wyjaśnienia problemu wielopozytywności wyników testów na ekstrakty

Bardziej szczegółowo

Choroby alergiczne układu pokarmowego

Choroby alergiczne układu pokarmowego Choroby alergiczne układu pokarmowego Zbigniew Bartuzi Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum w Bydgoszczy UMK 4 Reakcje alergiczne na pokarmy Typy

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa Tekst: dr n. med. Mikołaj Dąbrowski, Klinika Chirurgii Kręgosłupa, Ortopedii Onkologicznej i Traumatologii, Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego im. Karola

Bardziej szczegółowo

podręcznik chorób alergicznych

podręcznik chorób alergicznych podręcznik chorób alergicznych Gerhard Grevers Martin Rócken ilustracje Jurgen Wirth Redaktor wydania drugiego polskiego Bernard Panaszek I. Podstawy alergologii... 1 II. Diagnostyka chorób alergicznych...

Bardziej szczegółowo

Pewnego razu w gabinecie. Dr hab. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, WUM

Pewnego razu w gabinecie. Dr hab. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, WUM Pewnego razu w gabinecie. Dr hab. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, WUM Pewnego razu w gabinecie Niemowlę 2.miesięczne CI PI SN; masa ur. 3600 W badaniu przedmiotowym bez odchyleń przybiera na masie

Bardziej szczegółowo

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH.

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH. ZATRUCIA POKARMOWE Zatrucia pokarmowe to ostre i gwałtowne dolegliwości żołądkowo-jelitowe objawiające się zwykle biegunką i wymiotami. Występują w stosunkowo krótkim czasie po spożyciu żywności skażonej

Bardziej szczegółowo

Temat: Rośliny i zwierzęta jako źródło zagrożeń dla zdrowia człowieka

Temat: Rośliny i zwierzęta jako źródło zagrożeń dla zdrowia człowieka MODUŁ II LEKCJA 4 Temat: Rośliny i zwierzęta jako źródło zagrożeń dla zdrowia człowieka Formy realizacji: œcie ka miêdzyprzedmiotowa. Cele szczegółowe: uzupe³nienie i usystematyzowanie wiadomoœci dotycz¹cych

Bardziej szczegółowo

PRECYZYJNE WYNIKI DLA BEZPIECZNYCH I LEPSZYCH DECYZJI DIAGNOSTYCZNYCH

PRECYZYJNE WYNIKI DLA BEZPIECZNYCH I LEPSZYCH DECYZJI DIAGNOSTYCZNYCH Klicka här för att ändra format PRECYZYJNE WYNIKI DLA BEZPIECZNYCH I LEPSZYCH DECYZJI DIAGNOSTYCZNYCH Wypełnij lukę diagnostyczną w alergii na jady pszczoły i osy Rozwiązanie dla podwójnie pozytywnego

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia weterynaryjna

Epidemiologia weterynaryjna Jarosław Kaba Epidemiologia weterynaryjna Testy diagnostyczne I i II i III Zadania 04, 05, 06 Warszawa 2009 Testy diagnostyczne Wzory Parametry testów diagnostycznych Rzeczywisty stan zdrowia chore zdrowe

Bardziej szczegółowo

PROJEKT FOLDERU. 2. Folder powinien zawierać logo: a) Miasta Słupska 1. b) Pozytywnie Otwarci

PROJEKT FOLDERU. 2. Folder powinien zawierać logo: a) Miasta Słupska 1. b) Pozytywnie Otwarci Załącznik nr 1 do Umowy Nr../ZiSS/2014 z dnia... PROJEKT FOLDERU 1. Folder powinien zawierać informacje o finansowaniu folderu ze środków pozyskanych przez Miasto Słupsk w ramach konkursu Pozytywnie Otwarci.

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

Piątek 20.03.2015. Czy rzeczywiście nastąpił wzrost alergii pokarmowych, a jeżeli tak to dlaczego? Anafilaksja pokarmowa u niemowląt i małych dzieci

Piątek 20.03.2015. Czy rzeczywiście nastąpił wzrost alergii pokarmowych, a jeżeli tak to dlaczego? Anafilaksja pokarmowa u niemowląt i małych dzieci Piątek 20.02015 CEREMONIA INAUGURACYJNA 150 100 SESJA INAUGURACYJNA 100 130 Alergia pokarmowa w 2015 roku co dalej? Przewodniczenie: Prof. Zbigniew Bartuzi Prof. Bolesław Samoliński Czy rzeczywiście nastąpił

Bardziej szczegółowo

IV. Ostre choroby jamy brzusznej PYTANIA. Andrzej Żyluk

IV. Ostre choroby jamy brzusznej PYTANIA. Andrzej Żyluk Chirurgia_repetytorium_cz.II-V_druk:Layout 1 2016-05-31 13:35 Strona 109 IV. Ostre choroby jamy brzusznej PYTANIA Andrzej Żyluk Chirurgia_repetytorium_cz.II-V_druk:Layout 1 2016-05-31 13:35 Strona 110

Bardziej szczegółowo

Extraneal (ikodekstryna) roztwór do dializy otrzewnowej Plan Zarządzania Ryzykiem 19.06.2014

Extraneal (ikodekstryna) roztwór do dializy otrzewnowej Plan Zarządzania Ryzykiem 19.06.2014 VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego EXTRANEAL przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Extraneal jest roztworem do dializy

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne

CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne Str. 1 typ T1001 2000mm 45mm 6mm Czujnik ogólnego przeznaczenia wykonany z giêtkiego przewodu igielitowego. Os³ona elementu pomiarowego zosta³a wykonana ze stali nierdzewnej.

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Draft programu Sympozjum Alergii na Pokarmy 2015

Draft programu Sympozjum Alergii na Pokarmy 2015 20.03.2015 Piątek GODZ. 12.50 13.00 GODZ. 13.00 14.30 Ceremonia Inauguracyjna Sesja Inauguracyjna Alergia pokarmowa w 2015 roku co dalej? 1. Czy rzeczywiście nastąpił wzrost alergii pokarmowych, 13.00-13.30

Bardziej szczegółowo

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa Polish Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa (What to do if you think the decision about your Housing Benefit or Council

Bardziej szczegółowo

Zalecenia w zakresie bezpieczeństwa mikrobiologicznego owoców i warzyw

Zalecenia w zakresie bezpieczeństwa mikrobiologicznego owoców i warzyw Zalecenia w zakresie bezpieczeństwa mikrobiologicznego owoców i warzyw Występowanie zatruć pokarmowych u ludzi może być związane z obecnością wirusów w żywności i wodzie. Żywność zarówno pochodzenia zwierzęcego

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Alergeny wziewne. DO ZAPAMIĘTANIA Podstawowym alergenem wziewnym u psa jest roztocze z gatunku Dermatophagoides

Alergeny wziewne. DO ZAPAMIĘTANIA Podstawowym alergenem wziewnym u psa jest roztocze z gatunku Dermatophagoides 4 Alergie na alergeny wziewne Alergie na alergeny wziewne 69 DO ZAPAMIĘTANIA Podstawowym alergenem wziewnym u psa jest roztocze z gatunku Dermatophagoides W alergologii weterynaryjnej najczęstszą przyczyną

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r.

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r. UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE z dnia 4 kwietnia 2016 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Miechów

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19 Zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne w zakresie rynologii Klasyfikacja zapaleñ zatok przynosowych i zalecenia Europejskiego Towarzystwa Rynologicznego Na stronie internetowej Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania Laboratorium analityczne ZAPRASZA do skorzystania z promocyjnych PAKIETÓW BADAŃ LABORATORYJNYCH Pakiet I Pakiet II Pakiet III Pakiet IV Pakiet V Pakiet VI Pakiet VII Pakiet VIII Pakiet IX Pakiet X "CUKRZYCA"

Bardziej szczegółowo

Technologie kodowania i oznaczania opakowań leków w gotowych. Koło o ISPE AMG 2007

Technologie kodowania i oznaczania opakowań leków w gotowych. Koło o ISPE AMG 2007 Technologie kodowania i oznaczania opakowań leków w gotowych Michał Burdyński Koło o ISPE AMG 2007 Na początek trochę faktów Roczny wzrost przemysłu u opakowań farmaceutycznych szacuje się na poziomie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 144/2015 Wójta Gminy Tczew z dnia 27.08.2015 r.

Zarządzenie Nr 144/2015 Wójta Gminy Tczew z dnia 27.08.2015 r. Zarządzenie Nr 144/2015 Wójta Gminy Tczew z dnia 27.08.2015 r. Tczew. w sprawie wprowadzenia zasad utrzymania placów zabaw stanowiących własność Gminy Na podstawie art.30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Część VI: Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego

Część VI: Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Część VI: Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego VI.1 Elementy dla tabel podsumowujących w Europejskim Publicznym Sprawozdaniu Oceniającym VI.1.1 Tabela podsumowująca

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta. NUROFEN, żel, 50 mg/g (Ibuprofenum)

Ulotka dla pacjenta. NUROFEN, żel, 50 mg/g (Ibuprofenum) Ulotka dla pacjenta Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek ten jest dostępny bez recepty, aby można było leczyć niektóre schorzenia bez pomocy lekarza.

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

Parafina ciekła - Avena

Parafina ciekła - Avena Oznakowanie opakowania bezpośredniego (butelka PE, 500 g) Opakowanie przeznaczone do stosowania w lecznictwie zamkniętym Parafina ciekła - Avena Paraffinum liquidum Płyn doustny i na skórę, 1g/ 1g Zawartość

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa

Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa Żałoba Śmierć bliskiej osoby to dramatyczne wydarzenie. Nagła śmierć w wyniku morderstwa lub zabójstwa wywołuje szczególny

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Dieta w okresie dializacyjnym

Dieta w okresie dializacyjnym Dieta w okresie dializacyjnym Dlaczego nale y przestrzegaæ specjalnej diety w czasie leczenia dializ¹? Pomimo tego, e dializa usuwa szereg szkodliwych substancji z krwi, nale y uwa nie dobieraæ po ywienie,

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach

Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach Zmiany ogniskowe w nerkach torbielowate łagodne guzy lite złośliwe guzy lite Torbielowate Torbiel prosta (niepowikłana) 50% populacji powyżej 50 r.ż.

Bardziej szczegółowo

Choroby brudnych rąk

Choroby brudnych rąk Choroby brudnych rąk Wraz z rozpowszechnieniem się w Europie chrześcijaństwa, dla higieny osobistej nastały bardzo ciężkie czasy Kościół potępił bowiem nie tylko stosowanie kosmetyków, lecz także kąpieli.

Bardziej szczegółowo

20.03.2015 Piątek. 1. Diagnostyka in vitro co trzeba wiedzieć 14.30-14.50. 2. Testy skórne przydatność i interpretacja 14.50-15.10

20.03.2015 Piątek. 1. Diagnostyka in vitro co trzeba wiedzieć 14.30-14.50. 2. Testy skórne przydatność i interpretacja 14.50-15.10 20.03.2015 Piątek GODZ. 12.50 13.00 GODZ. 13.00 14.30 Ceremonia Inauguracyjna Sesja Inauguracyjna Alergia pokarmowa w 2015 roku co dalej? Prof. Bolesław Samoliński 1. Czy rzeczywiście nastąpił wzrost alergii

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO ANEKS III 1 CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 4. SZCZEGÓŁOWE DANE KLINICZNE 4. l Wskazania do stosowania Leczenie ostrego bólu (patrz punkt 4.2) Leczenie objawowe dolegliwości bólowych w przebiegu choroby

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. 1 Urozmaicenie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowej diety, która zapewnia

Bardziej szczegółowo

7 Oparzenia termiczne

7 Oparzenia termiczne 7 Oparzenia termiczne Nastêpstwa i zagro enia... 162 Jak oparzenie penetruje w g³¹b skóry?.... 163 Zagro enia przy rozleg³ych oparzeniach.... 164 Kiedy nale y iœæ do lekarza?... 164 Preparaty naturalne

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja obejmuje następujące części:

Dokumentacja obejmuje następujące części: Załącznik nr 6 WYMAGANIA, JAKIM POWINNA ODPOWIADAĆ DOKUMENTACJA NIEZBĘDNA DO OCENY SUBSTANCJI CZYNNEJ JAKĄ SĄ MIKROORGANIZMY, W TYM TAKŻE WIRUSY I GRZYBY, ZAWARTE W PRODUKCIE BIOBÓJCZYM Wymagania ogólne.

Bardziej szczegółowo

Biuro Ruchu Drogowego

Biuro Ruchu Drogowego KOMENDA GŁÓWNA G POLICJI Biuro Ruchu Drogowego Kampania pod hasłem ODBLASKI ŻYCIA W okresie od stycznia do października 2008 roku miało miejsce: 40 725 wypadków drogowych, w wyniku których 51 987 osób

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII 3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, charakteryzującą się nawracającymi atakami duszności, kaszlu i świszczącego oddechu, których częstotliwość

Bardziej szczegółowo

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY LEKCJA 3 STRES POURAZOWY Stres pourazowy definicje Stres pourazowy definiuje się jako zespół specyficznych symptomów, które mogą pojawić się po przeżyciu ekstremalnego, traumatycznego zdarzenia. Są to

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.14.2014 Łódź, dnia 01 lipca 2014 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

Bardziej szczegółowo

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Dz. U. 2009 nr 213. Data publikacji: 16 grudnia 2009 r.poz. 1656 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU Lek. med. Ali Akbar Hedayati starszy asystent Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej Szpitala Wojewódzkiego w Zielonej Górze Analiza wyników operacyjnego

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

Jan Marcin Węsławski & Joanna Piwowarczyk Instytut Oceanologii PAN w Sopocie

Jan Marcin Węsławski & Joanna Piwowarczyk Instytut Oceanologii PAN w Sopocie Zawikłane i podstępne problemy ochrony środowiska w strefie brzegowej morza Jan Marcin Węsławski & Joanna Piwowarczyk Instytut Oceanologii PAN w Sopocie Z inspiracji: książką, raportem The Economist z

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Bakterie a wirusy.

Temat lekcji: Bakterie a wirusy. Anna Tomicka Scenariusz lekcji biologii Dział: Różnorodność organizmów. Klasa: I b Temat lekcji: Bakterie a wirusy. 1.Cele lekcji: Cel ogólny: Uczeń: omawia budowę komórki bakterii oraz wirusów, wyjaśnia

Bardziej szczegółowo

Plamica Schönleina-Henocha

Plamica Schönleina-Henocha www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Plamica Schönleina-Henocha Wersja 2016 1. CO TO JEST PLAMICA SCHÖNLEINA-HENOCHA 1.1 Co to jest? Plamica Schönleina-Henocha (PSH) jest chorobą, w której występuje

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Od Autora........................................... 15 Rozdzia³ 1 ROLA I ZNACZENIE FARMAKOEKONOMIKI

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

VI.2 Streszczenie planu zarządzania ryzykiem do publicznej wiadomości

VI.2 Streszczenie planu zarządzania ryzykiem do publicznej wiadomości VI.2 Streszczenie planu zarządzania ryzykiem do publicznej wiadomości VI.2.1 Epidemiologia Celovir jest lekiem zawierającym substancję czynną dizoproksyl tenofowiru w dawce 245 mg. Tenofowir w skojarzeniu

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka. Wewn trzne (osobnicze) czynniki ryzyka. Dziedziczne i rodzinne predyspozycje do zachorowania

Czynniki ryzyka. Wewn trzne (osobnicze) czynniki ryzyka. Dziedziczne i rodzinne predyspozycje do zachorowania Czynniki ryzyka Przez poj cie czynnika ryzyka rozumie si wszelkiego rodzaju uwarunkowania, które w znaczàcy (potwierdzony statystycznie) sposób zwi kszajà lub zmniejszajà prawdopodobieƒstwo zachorowania

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka alergii i nietolerancji pokarmowej u dzieci

Diagnostyka alergii i nietolerancji pokarmowej u dzieci DIAGNOSTYKA I LECZENIE ALERGII77 Alergia Astma Immunologia, 2000, 5(2), 77-81 Diagnostyka alergii i nietolerancji pokarmowej u dzieci MACIEJ KACZMARSKI, EL BIETA MATUSZEWSKA III Klinika Chorób Dzieci Akademii

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

Układ wydalniczy i skóra

Układ wydalniczy i skóra Układ wydalniczy i skóra 1. Zaznacz definicję wydalania. A. Usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii. B. Pobieranie przez organizm substancji niezbędnych do podtrzymywania funkcji Ŝyciowych

Bardziej szczegółowo

Fetal Alcohol Syndrome

Fetal Alcohol Syndrome Stowarzyszenie Zastêpczego Rodzicielstwa Fetal Alcohol Syndrome Debra Evensen Cechy charakterystyczne i objawy Program FAStryga Stowarzyszenie Zastêpczego Rodzicielstwa Oddzia³ Œl¹ski Ul. Ho³dunowska 39

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 10. 1. Wytyczne do punktów wydawania/spożywania posiłków w miejscach zakwaterowania

Załącznik nr 10. 1. Wytyczne do punktów wydawania/spożywania posiłków w miejscach zakwaterowania Załącznik nr 10 1. Wytyczne do punktów wydawania/spożywania posiłków w miejscach zakwaterowania Przedstawione tematy są bardzo ogólne warunki sanitarnohigieniczne są różne w zależności od sposobu wydawania

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ZGODNOŚCI OPERACJI z Lokalną Strategią Rozwoju Obszarów Rybackich. Wniosek dotyczy działania : Ocena kryteriów zgodności z LSROR

KARTA OCENY ZGODNOŚCI OPERACJI z Lokalną Strategią Rozwoju Obszarów Rybackich. Wniosek dotyczy działania : Ocena kryteriów zgodności z LSROR NADNOTECKA GRUPA RYBACKA Kryteria wyboru operacji przez NGR określone w LSROR. KARTA OCENY ZGODNOŚCI OPERACJI z Lokalną Strategią Rozwoju Obszarów Rybackich Instrukcja: należy wybrać odpowiedź i zaznaczyć

Bardziej szczegółowo

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman...

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman... Spis treêci Wst p Jerzy Kruszewski....................... 15 PiÊmiennictwo........................... 18 Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman.....................

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

www.nauczycielka.com ARKTYKA KRAINA WIECZNEGO LODU I ŚNIEGU

www.nauczycielka.com ARKTYKA KRAINA WIECZNEGO LODU I ŚNIEGU ARKTYKA KRAINA WIECZNEGO LODU I ŚNIEGU ARKTYKA GRENLANDIA Arktyka to obszar wokół bieguna północnego obejmujący Morze Arktyczne, Grenlandię, część Kanady i Syberię. Mieszkają tu Eskimosi i Lapończycy.

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Regresja logistyczna

Szkolenie Regresja logistyczna Szkolenie Regresja logistyczna program i cennik Łukasz Deryło Analizy statystyczne, szkolenia www.statystyka.c0.pl Szkolenie Regresja logistyczna Co to jest regresja logistyczna? Regresja logistyczna pozwala

Bardziej szczegółowo

Lepsze samopoczucie to lepsze oceny. Jaka jest korzyść dla dziecka?

Lepsze samopoczucie to lepsze oceny. Jaka jest korzyść dla dziecka? Lepsze samopoczucie to lepsze oceny Jaka jest korzyść dla dziecka? Gdy dziecko przebywa w szkole, warunki nauki znacząco wpływają na jego samopoczucie i skuteczność przyswajania wiedzy. Uczenie się może

Bardziej szczegółowo

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Dotyczy: przetargu nieograniczonego na Zakup wraz z dostawą i instalacją aparatu USG dla potrzeb Gminnego Zakładu Opieki Zdrowotnej

Bardziej szczegółowo

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Stanowisko testowe Opracował Tomasz Piaścik Wprowadzenie Malejące zasoby naturalne, wpływ na środowisko naturalne i ciągle rosnące potrzeby

Bardziej szczegółowo

Co do zasady, obliczenie wykazywanej

Co do zasady, obliczenie wykazywanej Korekta deklaracji podatkowej: można uniknąć sankcji i odzyskać ulgi Piotr Podolski Do 30 kwietnia podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych byli zobowiązani złożyć zeznanie określające wysokość

Bardziej szczegółowo