Piotr Kawala. Nowa Europa. Europa zostanie wykuta w kryzysach i będzie sumą rozwiązań przyjętych dla rozwiązania tych kryzysów. Jean Monnet. 1.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Piotr Kawala. Nowa Europa. Europa zostanie wykuta w kryzysach i będzie sumą rozwiązań przyjętych dla rozwiązania tych kryzysów. Jean Monnet. 1."

Transkrypt

1 Piotr Kawala Nie będzie Unii Europejskiej bez wspólnej waluty. Obecne problemy w strefie euro wynikają z niedostatecznego poziomu integracji państw tworzących strefę. Jedyny sposób na wyjście z kryzysu to wejście na wyższy poziom współpracy gospodarczej i politycznej - w tym, zwłaszcza w zakresie kontroli finansów publicznych. Nowa Europa Europa zostanie wykuta w kryzysach i będzie sumą rozwiązań przyjętych dla rozwiązania tych kryzysów Jean Monnet 1. Wstęp Nie ulega wątpliwości, że strefa euro jak i cała Unia Europejska stoją w obliczu najpoważniejszego sprawdzianu trwałości i spójności związku powołanego do życia 1 stycznia 1993 roku traktatem z Maastricht. Obecne problemy mają podłoże zarówno fiskalne jak i bankowe, finansowe, dotyczące konkurencyjności oraz wzrostu gospodarczego. Euroland, a także pozostałe kraje będące członkami UE potrzebują zdecydowanych kroków skupiających się nie na kosmetycznych zmianach, ale na eliminacji fundamentalnych źródeł w/w problemów. Na dzień dzisiejszy największą bolączką jest brak decyzji. W Unii panuje chaos, słyszymy mnóstwo rekomendacji, brakuje natomiast działania. Kryzys, który może wyniknąć jeśli właściwe decyzje nie zostaną podjęte, będzie z pewnością bardzo głęboki. Tym co może pomóc w przezwyciężeniu zbliżającej się recesji jest wzrost gospodarczy i tworzenie nowych miejsc pracy. Tymczasem, słysząc wypowiedzi europejskich polityków można wywnioskować, że najpierw skupiamy się na ograniczeniu deficytu, a dopiero potem na wzroście gospodarczym. W takiej sytuacji nie należy mylić celów ze środkami i trzeba pamiętać, że permanentne ograniczenie deficytu jest możliwe tylko na drodze rozwoju, a nie za pomocą radykalnych cięć. A czy w dalszych losach Europy jest jeszcze miejsce dla unii 1

2 walutowej? Głęboko wierzę, że strefa euro mimo swoich obecnych kłopotów przyniosła więcej korzyści niż strat i wciąż stwarza więcej potencjalnych szans niż zagrożeń, co na łamach niniejszego eseju będę starał się udowodnić. 2. Unia walutowa scalająca narody Współczesna integracja europejska jest poniekąd w połowie drogi do tego, co kiedyś udało się w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie oraz dotychczas nie powiodło się w Ameryce Południowej. W pierwszych dwóch przypadkach stworzono dwa państwa z wielu różnorodnych, wielokulturowych, wielojęzycznych oraz wielowalutowych obszarów. Jak wskazuje sama nazwa, obecne stany są zjednoczone z aż 50 terytoriów rozmaitej maści począwszy od ziem przejętych od byłych kolonizatorów hiszpańskich (Arizona, Kalifornia czy Teksas), byłych kolonii brytyjskich (Nowa Anglia) i francuskich (Luizjana i Missouri), czy nawet tak egzotycznych ziem, jak będąca niegdyś w rosyjskim posiadaniu Alaska i polinezyjskie królestwo Hawajów. Kanada powstała jako federacja składająca się obecnie z dziesięciu prowincji i trzech terytoriów. Po drugiej stronie Zatoki Meksykańskiej i Morza Karaibskiego rozciąga się zaś Ameryka Południowa, którą tworzy tuzin niepodległych państw. Mimo powstania regionalnych ugrupowań takich jak Mercosur 1, Grupa Andyjska 2 czy ulokowany w Ameryce Środkowej CACM 3, brak jednak trwałej integracji w jeden kontynentalny organizm gospodarczy. Zastanawiające jest dlaczego integracja gospodarcza udała się właśnie w Ameryce Północnej. Przecież to właśnie w Ameryce Łacińskiej występowała lepsza sytuacja wyjściowa ku zintegrowanej unii politycznej. Narody południowego kontynentu, począwszy od religii i języka, a skończywszy na uwarunkowaniach kulturalnych i obyczajowych, miały ze sobą zdecydowanie więcej wspólnego niż przeróżni osadnicy zasiedlający północne stany. Pełna integracja udała się jednak w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, choć nie należy oczywiście zapominać, że sukces ten został po części zbudowany na przesiedleniach czy wręcz zagładzie kilkunastu plemion miejscowych Indian. 1 Organizacja gospodarcza powołana w 1991r. W jej skład wchodzą obecnie: Argentyna, Brazylia, Paragwaj, Urugwaj i Wenezuela. Status państw stowarzyszonych posiadają: Chile, Boliwia, Ekwador, Kolumbia i Peru. 2 Ugrupowanie gospodarcze powołane w 1969r. W jego skład wchodzą obecnie: Boliwia, Ekwador, Kolumbia i Peru. Status państw stowarzyszonych posiadają: Argentyna, Brazylia, Chile, Paragwaj i Urugwaj. 3 Organizacja gospodarcza powstała w 1960r. W jej skład wchodzą: Belize, Gwatemala, Honduras, Kostaryka, Nikaragua, Panama i Salwador. Status państwa stowarzyszonego posiada Dominikana. 2

3 Dzisiaj porównując obie Ameryki, gołym okiem widać korzyści jakie niesie ze sobą utworzenie jednolitego rynku. Gdzie więcej integracji, tam więcej dobrobytu. Pełna integracja poszerza pole działania i niesie ze sobą korzyści skali produkcji. Przyjęcie wspólnej waluty obniża koszty transakcyjne dla przedsiębiorców i zwykłych migrujących obywateli, ale także zapewnia większą przewidywalność i ogranicza ryzyko w sferze produkcji i handlu. Dlatego dzisiaj producent mebli z Florydy nie musi się martwić o wzrost kosztów importowanego drewna z sąsiedniego stanu. Niekorzystna zmiana kursu walutowego nie wstępuje, gdyż i tu i tu płaci się w północnoamerykańskim dolarze. Natomiast przedsiębiorcy z Sao Paulo mogą mieć problem z konkurencyjnością swojego eksportu za każdym razem, gdy wystąpi znaczna aprecjacja brazylijskiego reala do argentyńskiego peso. Przyjęcie wspólnej waluty i postępująca dalej konwergencja to także mniejsze ryzyko popadania w sytuacje konfliktowe, wynikające z rozbieżnych interesów ekonomicznych. Tym samym w Stanach Zjednoczonych zadłużenie stanu Kalifornia nie wywołuje tak wielkich emocji jak zadłużenie Grecji w UE. Długi i deficyty poszczególnych członków unii walutowej nie wpływają tak znacząco na kondycję wspólnej waluty, a transze pomocowe mogą być przekazywane bardziej bezboleśnie, bowiem nad wszystkim czuwa arbiter w postaci władzy państwowej. Problem silnego przywództwa politycznego uwypukla się doskonale w chwili obecnej w UE. Powyższe przykłady rozbieżnych losów dwóch Ameryk mogą być swoistą wskazówką, w jakim kierunku Europa powinna zmierzać i która droga może przynieść jej więcej korzyści. 3. Korzyści i szanse oraz wady i zagrożenia wspólnej waluty W poprzednim akapicie zostały zarysowane korzyści płynące z przyjęcia nowej waluty w postaci eliminacji ryzyka kursowego i zmniejszenia kosztów transakcyjnych. Szacuje się, że obecnie ok. 40 mld zł 4 wynosi roczna marża banków i instytucji finansowych, co stanowi ok. 2,5% polskiego PKB. To niewątpliwie duża kwota, którą można byłoby wyeliminować przyjmując wspólną walutę. Art. 105 Traktatu stanowiącego Wspólnotę Europejską, jako priorytet polityki monetarnej EBC zapewnia utrzymanie niskiej inflacji, co również należy traktować jako wymierną korzyść. Należy zauważyć, że podstawy prawne funkcjonowania 4 zob. na ( ). 3

4 UGW gwarantują wysoki stopień niezależności EBC, co sprzyja realizacji celu inflacyjnego 5. Niska inflacja na terenie UGW sprzyja także utrzymaniu niskich stóp procentowych, które zachęcają przedsiębiorstwa do inwestycji, a w dłuższym okresie powinno to skutkować większym wzrostem gospodarczym. Obniżenie kosztów finansowania inwestycji jest szczególnie istotne dla krajów o niższym poziomie rozwoju i oszczędności, w tym Polski, które dążą do realnej konwergencji z krajami Europy Zachodniej. Kolejną korzyścią z przyjęcia wspólnej waluty jest tzw. seniorat międzynarodowy 6, czyli możliwość czerpania zysków z emisji pieniądza międzynarodowego. Ta ostatnia korzyść zależy jednak w dużej mierze od pozycji euro jako waluty międzynarodowej. Niebagatelną zaletą na poziomie mikroekonomicznym jest także większa przejrzystość cen czyli tzw. efekt transparencji. Ceny produktów i usług wyrażone w jednej walucie pozwalają na automatyczne wychwycenie różnic, co zachęca do weryfikacji obecnych kanałów dostawy i dystrybucji. Wprowadzenie wspólnej waluty niesie ze sobą także zagrożenia, które trzeba umiejętnie przezwyciężyć. Niekiedy źródłem problemów może być samo euro, które w przypadku zakłócenia równowagi makroekonomicznej pomiędzy poszczególnymi państwami, uniemożliwia zaistnienie automatycznego procesu dostosowania nominalnego. Sytuację tę można omówić na uproszczonym przykładzie Niemiec i Grecji. W systemie płynnych kursów walutowych, tak długo jak utrzymywał się wzmożony popyt na rezydencje wakacyjne zakupywane przez Niemców w Grecji, skutkowało to aprecjacją drachmy. Silniejsza waluta wywoływała efekt deflacyjny na importowane niemieckie dobra. Po wprowadzeniu wspólnej waluty wzrost popytu na greckie rezydencje objawiał się już nie przez aprecjację waluty, ale bezpośrednio poprzez wzrost cen. Wraz z rosnącymi cenami nieruchomości, na greckim rynku zaczęły rosnąć ceny innych dóbr (wpierw komplementarnych), co w rezultacie oznaczało wzrost inflacji. Co więcej ta sama wysokość stóp procentowych dla całego obszaru Eurolandu oznaczała znaczne różnice w ich realnym poziomie. W krajach o wysokiej inflacji (np. Grecja czy Hiszpania) ich poziom był o wiele niższy niż w krajach o niskiej inflacji (np. Holandia czy Niemcy). W krótkim okresie taka sytuacja powodowała zwiększenie wzrostu gospodarczego przy utrzymaniu zwiększonego zatrudnienia, jednak już w dłuższym okresie taka sytuacja prowadzi do przegrzania gospodarki, powstawania baniek spekulacyjnych na rynku wybranych dóbr, a następnie do kłopotów sektora bankowego i wreszcie recesji. 5 W interpretacji dokonanej przez EBC stabilność cen jest rozumiana jako inflacja na poziomie 0-2%. Ze względu na oczekiwania podmiotów rynkowych sprecyzowano jednak bardziej cel inflacyjny, który ma utrzymywać się bliżej górnej granicy, czyli ok. 2% w skali rocznej. 6 Prawo do senioratu określane jest także jako renta z emisji pieniądza i wiąże się z wyłącznym prawem suwerena do emisji waluty. 4

5 Tabela nr 1 szczegółowo przedstawia zalety i wady oraz szanse i zagrożenia, jakie niesie ze sobą przyjęcie wspólnej waluty. Tab. 1 Konsekwencje uczestnictwa w strefie euro Korzyści - brak wahań kursowych - eliminacja kosztów transakcyjnych - niska inflacja (strategia celu inflacyjnego EBC) - niskie stopy procentowe - większa przejrzystość cen - stabilizacja finansów publicznych - wyższa konkurencja i presja na wzrost produktywności - dochody z senioratu międzynarodowego Szanse - potężny rynek liczący ponad 300 mln mieszkańców daje możliwości rozwoju działalności gospodarczej - integracja rynków finansowych, większa konkurencja sektora bankowego stwarza szanse obniżania kosztów pozyskania kapitału - nowe źródła zewnętrznego finansowania przedsiębiorstw m.in. przez emisję obligacji w euro - nowe strategie przedsiębiorstw obejmujące m.in. innowacje w polityce cenowej Koszty - brak autonomii monetarnej narodowych banków centralnych w ESBC - konieczność ponoszenia kosztów konwersji walut narodowych na euro: wymiana i adaptacja urządzeń, organizacja szkoleń pracowników - koszty sektora finansowego, w tym banków, z tytułu wyeliminowania marż zysku z różnic kursowych i transakcji zabezpieczających Zagrożenia - możliwość wystąpienia szoków asymetrycznych - niska elastyczność płac i cen oraz mała mobilność siły roboczej między krajami UGW - brak mechanizmu wsparcia ze strony finansów publicznych na szczeblu federalnym - możliwość wystąpienia wysokich deficytów budżetowych w poszczególnych krajach strefy euro - ograniczenia w stosowaniu narzędzi polityki fiskalnej - potencjalne straty i błędy wynikające z konwersji walut narodowych na euro Źródło: opracowanie własne na podstawie Dąbrowski M., Wajda-Lichy M., Strategie rozszerzenia strefy euro, Wydawnictwo UE w Krakowie, Kraków 2010, str Euro w świetle optymalnych obszarów walutowych Poszukując obecnych źródeł problemów w strefie euro należy pochylić się nad teorią optymalnych obszarów walutowych, opublikowaną w 1961r. przez późniejszego laureata Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla prof. Roberta Mundella. Według twórcy teorii, optymalnym obszarem walutowym jest taki, który nie jest tak duży, aby można było go podzielić na regiony i wprowadzić odrębne waluty, ani jednocześnie tak mały, aby 5

6 korzystniejsze było powiązanie jego waluty z walutą kraju sąsiedniego. Koszty, jakie niesie ze sobą utrata autonomii banku centralnego funkcjonującego w ramach unii walutowej, zależą od alternatywnych mechanizmów dostosowawczych wobec kursu walutowego. Możemy wymienić trzy alternatywne mechanizmy: wysoka elastyczność płac i cen, wysoki poziom mobilności siły roboczej, federalizm fiskalny. Dopóki w grupie krajów strefy euro występuje synchronizacja cyklów koniunkturalnych, dopóty EBC może kontrolować wspólną politykę pieniężną i wspólna waluta przynosi wymierne korzyści, nie stwarzając kłopotów. Problemy zaczynają się, gdy w odrębnych krajach następuje rozbieżność faz cyklu koniunkturalnego np. w jednej gospodarce występuje dodatni szok popytowy, a w drugiej ujemny. W takiej sytuacji EBC nie może za pomocą swoich narzędzi prowadzenia polityki monetarnej przeprowadzić skutecznych interwencji w obu krajach, prowadzi bowiem jedną politykę pieniężną dla całego obszaru. Sposobem rozwiązania w/w problemów jest zastosowanie mechanizmów alternatywnych. Pierwszym sposobem redukcji asymetrycznych szoków jest dostosowanie płacowo-cenowe. W kraju gdzie zagregowany popyt przewyższa podaż, występuje silna presja na wzrost cen, które w średnim okresie redukują popyt do poziomu dostosowanej produkcji. W kraju ujemnego szoku popytowego sytuacja wygląda odwrotnie. Trzeba jednak pamiętać, że obniżenie cen i płac będzie wynikać z niewykorzystania w pełni zasobów siły roboczej, co będzie skutkować bezrobociem wyższym niż naturalne. Jeśli chcemy uniknąć takich procesów dostosowawczych, wyjściem z sytuacji może być zwiększona mobilność siły robaczej. Oznacza to, że niewykorzystane zasoby siły roboczej będą się przemieszczać do regionów o wysokim wzroście popytu i produkcji, tym samym będą hamowały presję na dostosowania cenowo-płacowe. Kroki ku zwiększonej mobilności siły roboczej w UE zostały już podjęte, tworząc strefę Schengen. Dzisiaj oczywistym jest, że otwarcie granic znacznie ułatwiło lecz nie rozwiązało całkowicie problemów migracji siły roboczej. W wypadku dostosowań cenowo-płacowych pracę przeważnie pierwsi tracą pracownicy niewykwalifikowani, nie znający języków obcych, a to właśnie brak znajomości języka stoi niekiedy na przeszkodzie w poszukiwaniu pracy w innej części kontynentu. Ponadto w chwili obecnej potrzeba w Europie również większej solidarności społecznej i tworzenia w nas wspólnej tożsamości jako europejczyków. 6

7 Kolejnym, najbardziej niezawodnym sposobem dostosowań do szoków asymetrycznych, jest federalizm fiskalny. Z teorii optymalnych obszarów walutowych wynika, że kraje obecne w strefie euro mogą neutralizować niekorzystne cykle koniunkturalne za pomocą transferów budżetowych. Wymaga to jednak wspomnianej wcześniej, większej solidarności i silnego przywództwa w UE. Kraje znajdujące się o okresie dodatnich szoków popytowych musiałyby zwiększać dochody budżetowe z tytułu podatków tak, by inne kraje mogły zwieszać płatności transferowe. Wyk. 1 Analiza pozycji krajów UE pod względem spełnienia kryteriów teorii optymalnych obszarów walutowych USA UE-5 UE-17 Stopień dywergencji Stopień elastyczności UE-11 Źródło: opracowanie własne na podstawie De Grauwe P., Unia walutowa, PWE, Warszawa 2003, str. 93. Prof. Paul De Grauwe analizował stopień dywergencji i elastyczności europejskich gospodarek (wyniki tych badań przedstawia wykres nr 1). Realna dywergencja w UE zmierzona została jako różnice w stopach wzrostu PKB i poziomu zatrudnienia w poszczególnych krajach. Stopień elastyczności wynika zaś z mobilności międzyregionalnej siły roboczej i poziomu dostosowań płac. Wykres obrazuje, że warunek dostatecznego poziomu elastyczności w stosunku do dywergencji jest najlepiej spełniony w przypadku 5 7 krajów. W mniejszym stopniu spełnia go także 6 8 innych gospodarek UE. Niestety, ten warunek nie jest spełniony w przypadku wszystkich 17 użytkowników wspólnej waluty, nie 7 UE-5, czyli: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg i Niemcy. 8 UE-11 czyli: UE-5 oraz Austria, Cypr, Finlandia, Hiszpania, Malta i Słowenia. 7

8 wspominając już o potencjalnych członkach strefy euro. Inaczej mówiąc, koszty włączenia się do wspólnej unii walutowej są dla niektórych krajów większe od czerpanych z niej korzyści. Co jednak ciekawe wysoki poziom dywergencji może być z nadwyżką zneutralizowany przez dostateczną elastyczność, co udowadnia 50 zintegrowanych stanów w Ameryce Północnej. 5. Kryzys w strefie euro Brak działań zwiększających realną konwergencję niektórych krajów to tylko jeden z wielu błędów, jakie popełniono w ostatnich latach w Europie. Nie ulega również wątpliwości, że niektóre kraje żyły ponad miarę, zadłużając się corocznie, utrzymując permanentny deficyt budżetowy i powiększając dług publiczny. Niektóre europejskie państwa zachowywały się tak, jak gdyby zapomniały, że kryteria konwergencji z Maastricht obowiązują nie tylko w dniu wejścia do wspólnej unii walutowej, ale i w latach późniejszych. Sytuację ostatniego piętnastolecia dobrze obrazuje krańcowa skłonność do konsumpcji dla poszczególnych krajów Eurolandu. Wskaźnik dla Grecji i Portugalii wynosi blisko 1,2 (patrz wykres nr 2). Oznacza to, że z każdego kolejnego zarobionego euro Grek i Portugalczyk przeznaczał na konsumpcje 1,2 euro. Nie dziwi więc, dlaczego to właśnie te kraje borykają się z największymi długami i problemami. Należy pamiętać, że wraz ze zwiększającą się wolnością, zwiększa się również odpowiedzialność, a koniec końców wszystkie długi trzeba będzie spłacić. Sporo do życzenia pozostawia także obiektywizm w weryfikacji spełnienia warunków konwergencji nominalnej państw objętych derogacją. W maju 2006 roku na podstawie raportu Komisji Europejskiej, władze UE uznały, że Litwa nie wypełniła kryterium inflacyjnego z Maastricht i tym samym nie zgodziły się na cofnięcie derogacji wobec tego kraju 9. Niemniej jednak niewypełnienie kryteriów fiskalnych, przez bagatela 8 z 11 krajów tworzących pierwotnie strefę euro nie przeszkodziło w jej utworzeniu 10. Następnie, niespełnienie kryteriów fiskalnych, nie było również problemem wobec Grecji 11. Być może konieczne jest odświeżenie warunków konwergencji nominalnej dla obecnych krajów objętych derogacją, choćby z uwagi na fakt, że byłe gospodarki postsocjalistyczne znajdują się na specyficznej 9 W okresie od kwietnia 2006 do marca 2007, po dodaniu 1,5 pkt. procentowego, dopuszczalna inflacja w celu wypełnienia warunków konwergencji wynosiła 2,6%, podczas gdy na Litwie inflacja wyniosła 2,7%. 10 W maju 1998r. deficyty budżetowe w Belgii i Włoszech wynosiły nawet 122,2 i 121,6% PKB. Za dopuszczalny poziom uznano 60% PKB, uznano jednak, że większość krajów znajduje się na drodze ograniczającej dług publiczny. 11 Dług publiczny wynosił w Grecji 108,7% PKB. 8

9 Niemcy Dania Holandia Luksemburg Austria Szwecja Słowenia Belgia Irlandia Finlandia Polska Hiszpania Czechy Łotwa Słowacja Litwa Wielka Brytania Fancja Estonia Węgry Bułgaria Włochy Rumunia Cypr Portugalia Grecja ścieżce rozwoju nadrabiania zaległości pokoleniowych. Spełnienie warunków utrzymania niskiej inflacji i niskich stóp procentowych przy jednoczesnej konwergencji realnej, może się wzajemnie wykluczać choćby przez tzw. efekt Blassy-Samuelsona. Wyk.2 Krańcowa skłonność do konsumpcji w UE, w latach ,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu dostępnych na stronie: ( ). 6. Przyszłość euro Wspólna europejska waluta i pogłębiająca się dalej integracja wciąż ma przed sobą dobrą przyszłość. Potrzebne jest jednak zdecydowane działanie. Trzeba czynić wszystko, aby Europa powróciła na ścieżkę długotrwałego wzrostu gospodarczego, który prawie zawsze bazował na innowacjach zwiększających produktywność czynników wytwórczych. Wzrost oparty na innowacjach i dobrze wykształconym kapitale ludzkim to klucz do sukcesu. Inwestycje zwiększające umiejętności pracowników zwracają się poprzez zwiększający się efektywny czas pracy, natomiast ze względu na malejącą krańcową produktywność czynników wytwórczych, długookresowy wzrost gospodarczy jest możliwy dopóty, dopóki pojawiają się innowacje zwiększające produktywność. Należy tu także przywołać zapomnianą tezę prof. Michała Kaleckiego, że w w/w sytuacji deficyt budżetowy finansuje się sam. Dzieje się tak zarówno przy pełnym wykorzystaniu mocy produkcyjnych i cenowym 9

10 dostosowaniu, jak i wówczas gdy istnieją niewykorzystane zasoby produkcji i występuje ilościowe przystosowanie. Muszę się również zgodzić z opiniami prof. Danuty Hübner i prof. Nouriela Roubiniego, że potrzeba nam więcej spójności społecznej i partnerskiego działania, które może się ziścić tylko pod autentycznym przywództwem politycznym w imię interesów wszystkich europejczyków. Należy również pamiętać, że w euro trzymanych jest obecnie już prawie 27% 12 światowych rezerw walutowych, co świadczy, że los Eurolandu ma znaczący wpływ nie tylko na Europę ale całe globalne finanse. 7. Wnioski końcowe Reasumując, możemy nakreślić dwie wizje przyszłej Europy. Albo będziemy przemieszczali się do przodu w stronę zwiększonej integracji ekonomicznej, fiskalnej i politycznej, albo będziemy cofali się w kierunku dezintegracji, rozpadu i bardziej intensywnego kryzysu finansowego. W drugim scenariuszu z pewnością wystąpią upadki po stronie rządów i banków, a niektórzy członkowie strefy euro będą z niej wychodzili i przejdą na walutę krajową. Jeśli chcemy uniknąć takiej wizji, musimy zmierzać do przodu, przywrócić rozwój i konkurencyjność, zacieśnić współpracę wewnętrzną i bardziej otworzyć się na świat. Istnieje zatem bardzo długa lista kroków, które muszą zostać podjęte. Poniżej nakreślonych zostało 10 najważniejszych punktów: 1. EBC powinien obniżyć stopy procentowe, aby przywrócić wzrost w strefie euro. 2. Euro jako waluta powinna być słabsza, aby konkurencyjność mogła zostać przywrócona w krajach peryferyjnych strefy euro. 3. Jeżeli kraje peryferyjne strefy euro mają wprowadzać fiskalne mechanizmy oszczędnościowe, to powinniśmy mieć więcej bodźców sprzyjających wzrostowi. Jeśli nie zostanie stworzonych odpowiednio wiele bodźców, to należy powstrzymać większość tych mechanizmów oszczędnościowych do średniego horyzontu czasowego. 4. Potrzebne jest wsparcie płynnościowe dla rządów takich jak Hiszpania czy Włochy, które są wypłacalne, a nie płynne, bo w przeciwnym razie będzie to samospełniająca się przepowiednia. 12 zob. na ( ). 10

11 5. Rynki powinny redukować zadłużenie krajów i banków, które są niewypłacalne, takich jak Grecja i potencjalnie Portugalia czy Irlandia. 6. Należy dokapitalizować i to w bardzo szybkim czasie banki europejskie. W przeciwnym razie kryzys kredytowy będzie jeszcze bardziej dotkliwy. Kiedy nie będzie wzrostu akcji kredytowej, nie będzie wydawania pieniędzy i w konsekwencji nie będzie wzrostu gospodarczego. 7. Być może wystąpi potrzeba stworzenia bardziej uporządkowanych metod, aby pozwolić krajom, które nie są w stanie utrzymać się w strefie euro, wyjść z tej strefy w sposób uporządkowany, a nie chaotyczny i nieprzemyślany. 8. Średnioterminowo trzeba wprowadzać oszczędnościowe mechanizmy fiskalne, aby rządy były wypłacalne. 9. Należy wprowadzić reformy strukturalne, które wspierają wzrost produktywności i przybliżają do konwergencji ekonomicznej, a nie do dywergencji. 10. Europa musi mieć trwałe przywództwo polityczne z jasno ukierunkowaną wizją rozwoju. Występuje wyraźna potrzeba spójności społecznej i porozumienia pomiędzy 17 członkami strefy euro, albo nawet 27 krajami, na temat działań politycznych, które będą prowadziły do zwiększonej ekonomicznej i fiskalnej integracji UE i ostatecznie do integracji politycznej. Warunek ten jest konieczny, ponieważ bez przywództwa i bez woli politycznej Europa zamiast iść do przodu, dojdzie do dezintegracji. Jak widać, jest bardzo wiele do zrobienia i wymaga to silnej woli politycznej, aby Europa i strefa euro mogły trzymać się razem. Sukces z pewnością można osiągnąć, trzeba jednak działać szybko, bowiem czas na działanie to nie dziś czy jutro, ale wczoraj. Decyzje, które muszą zostać podjęte, są niezwykle trudne z politycznego punktu widzenia, niemniej jednak wydają się niezbędne, jeśli w przyszłości ma się ziścić wizja ojców założycieli Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali - silnej, zjednoczonej Europy. Poeta Antoni Słonimski powiedział kiedyś, że Polska to piękny kraj, w którym wszystko jest możliwe, nawet zmiany na lepsze. Głęboko wierzę, że Europa jest równie piękna i zmiany na lepsze są również możliwe. 11

12 Bibliografia: 1. Bagus P., Tragedia euro, Instytut Ludwiga von Misesa, Warszawa 2011; 2. Dąbrowski M., Wajda-Lichy M., Strategie rozszerzenia strefy euro, Wydawnictwo UE w Krakowie, Kraków 2010; 3. Iszkowski K., Czy, jak i kiedy wprowadzić euro, Fundacja im. Roberta Schumana, Warszawa 2012; 4. Kołodko G., Wędrujący świat, Prószyński i S-ka 2009; 5. Lucas Jr. R.; Wykłady z teorii wzrostu gospodarczego; C.H. Beck, Warszawa 2010; 6. Mihm S., Roubini N., Ekonomia kryzysu, Wolters Kluwer business, Warszawa 2011; 7. Sopoćko A. (red.), Polska w strefie euro? Nowe perspektywy wzrostu, Wydawnictwo UW, Warszawa 2008; 8. Tendera-Właszczuk H. (red.), Stabilność finansów publicznych państw Unii Europejskiej w obliczu kryzysu zadłużeniowego; Wydawnictwo UE w Krakowie, Kraków 2011; 9. Wojtyna A., Szkice o polityce pieniężnej, PWE, Warszawa 2004; 10. Wójcik C., Integracja ze strefą euro, PWN, Warszawa

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę Marcin Konarski EURO jako waluta międzynarodowa 1. Walutą euro posługuje się dziś około 330 milionów

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Data Temat Godziny Wykładowca

Data Temat Godziny Wykładowca Harmonogram zajęć w ramach Studiów Podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy EURO (IV edycja) organizowanych przez Uniwersytet Opolski przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego (zajęcia odbywać się

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Monika Liszewska, Piotr Górski Ocena potencjalnych

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU Spis treści WSTĘP... 9 Rozdział I WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU... 13 1. Wyzwania stojące przed

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

V Konferencja dla Budownictwa

V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa, 21-22.05.2013 Uwarunkowania makroekonomiczne i średnioterminowe perspektywy dla naszej gospodarki Prof. Witold Orłowski V Konferencja dla Budownictwa,

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Strefa euro konwergencja nominalna vs realna

Strefa euro konwergencja nominalna vs realna Strefa euro konwergencja nominalna vs realna Głównym celem pracy jest dowiedzenie, że w strefie euro nie nastąpiła wystarczająca konwergencja nominalna, rozumiana jako spełnienie kryteriów określonych

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych Leszek Wincenciak Wydział Nauk Ekonomicznych UW 2/36 Plan wykładu: Teoria optymalnych obszarów walutowych

Bardziej szczegółowo

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I INŻYNIERII PRODUKCJI BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO Arkadiusz Skowron O P O L E 2 0 0 7 SPIS TREŚCI WSTĘP...3 1. Zagrożenia i koszty

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Czy warto mieć polską walutę?

Czy warto mieć polską walutę? Czy warto mieć polską walutę? dr hab. Eryk Łon Katedra Finansów Publicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Ważne linki: Raport dla NBP: Dlaczego Polska nie powinna wchodzić do strefy euro, 2007: http://analizy-rynkowe.pl/raport/

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Optymalny obszar walutowy Kiedy do euro? Danemu krajowi opłaca się przyjąć wspólną walutę wtedy, kiedy korzyści z tym

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.10 Temat zajęć: Sprawdzian z działu 2 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 2, zna podstawowe pojęcia

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Struktura Raportu. Rozdział 1. Wspólna europejska waluta. Rozdział 2. Polska warunki wyjściowe. Rozdział 5. Mechanizmy absorpcji wstrząsów

Struktura Raportu. Rozdział 1. Wspólna europejska waluta. Rozdział 2. Polska warunki wyjściowe. Rozdział 5. Mechanizmy absorpcji wstrząsów Struktura Raportu Rozdział 1. Wspólna europejska waluta Rozdział 2. Polska warunki wyjściowe Rozdział 3. Korzyści i szanse Rozdział 4. Koszty i zagrożenia Rozdział 5. Mechanizmy absorpcji wstrząsów Suplement:

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 1 EIE - WSTĘP I UNIA CELNA

WYKŁAD 1 EIE - WSTĘP I UNIA CELNA WYKŁAD 1 EIE - WSTĘP I UNIA CELNA Integracja regionalna a globalizacja Liberalizacja wielostronna i regionalna Integracja handlowa, gospodarcza i polityczna Czym jest Unia Europejska? http://europa.eu

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Struktura wykładu Wprowadzenie Wzrost znaczenia sportu jako zjawiska społecznoekonomicznego i politycznego,

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Popularny w USA i Europie Zachodniej podręcznik przeznaczony do studiowania makroekonomii na pierwszych latach studiów. Obejmuje takie zagadnienia, jak rachunek

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE 7 marzec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 77

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Copyright Ewa Ginger https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/rynki-finansowe/vat-ratuje-wplywy-podatkowe-na-swi ecie/ VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Wśród

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach GEOGRAFIA EKONOMICZNA MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO- GOSPODARCZEGO dr Anna Bernaciak MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO 1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3)

Bardziej szczegółowo

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012 BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU Gala Stolarki Budowlanej 2012 Warszawa, 26.09.2012 SYTUACJA GOSPODARCZA ORAZ NASTROJE SPOŁECZNE W UNII EUROPEJSKIEJ SYTUACJA GOSPODARCZA W UE

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro

Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro Wyniki obserwacji z Raportu NBP 2009 Dr Grzegorz Tchorek Struktura Raportu Rozdział 1. Wspólna europejska waluta Rozdział 2. Polska

Bardziej szczegółowo