Doświadczenia wybranych państw strefy euro w procesie wdrażania nowej waluty

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Doświadczenia wybranych państw strefy euro w procesie wdrażania nowej waluty"

Transkrypt

1 Beata Kmiecik Doświadczenia wybranych państw strefy euro w procesie wdrażania nowej waluty Praca dyplomowa Promotor: dr Zbigniew Binek Praca przyjęta... (data i podpis promotora) Uniwersytet Zielonogórski Wydział Ekonomii i Zarządzania Studia Podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt dofinansowany przez Narodowy Bank Polski Zielona Góra 2015 r.

2 Beata Kmiecik The experience of selected countries the euro zone in the implementation of the new currency Diploma Thesis Supervisor: dr Zbigniew Binek Praca przyjęta... (data i podpis promotora) University of Zielona Góra Faculty of Economics and Management Postgraduate Studies: The mechanisms of the Euro Area Project part-financed by the National Bank of Poland Zielona Góra 2015 r.

3 Spis treści Wstęp... 4 Rozdział 1. Przygotowania państw do wejścia do strefy euro Słowenia Słowacja Estonia Łotwa Litwa Rozdział 2. Analiza nastawienia obywateli do waluty euro oraz ich wiedza na temat wprowadzania nowej waluty w Polsce Opis ankiety Analiza wyników badań Wnioski Zakończenie Bibliografia Spis tabel Załączniki

4 Wstęp Uzasadnienie wyboru tematu Przystępując do Unii Europejskiej Polska zobowiązała się tym samym do przyjęcia waluty euro. Nie został określony dokładny termin, jedynie warunki jakie musi państwo spełniać ubiegając się o wstąpienie do Unii Walutowej. Kryteria te zostały zawarte w Traktacie z Maastricht. W związku z tym Polska może wybrać najbardziej korzystny okres, aby wprowadzić walutę euro. Jeżeli państwo podejmie decyzje o przystąpieniu do strefy euro, wówczas skutki przyjęcia nowej waluty będą bezpośrednio dotyczyły obywateli. W tej sytuacji każdy mieszkaniec będzie zastanawiać się, jak będzie przebiegał proces wprowadzania nowej waluty. Warto poznać opinię obywateli na temat euro i ich obawy przed jej wprowadzeniem. W pracy zostały zaprezentowane rozwiązania zastosowane w wybranych państwach strefy euro, które przystąpiły do unii walutowej po 2001 r. oraz ocena przyjęcia nowej waluty przez obywateli. Cel i hipoteza badawcza pracy Celem głównym pracy jest ukazanie potrzeby rozpoczęcia kampanii informacyjnej o walucie euro. Polski rząd nie podał daty przystąpienia do strefy euro, ale już teraz mógłby zacząć dostarczać więcej wiadomości dotyczące procesów wdrażania nowej waluty. Cel główny zostanie osiągnięty przez cele szczegółowe: 1) omówienie doświadczeń wybranych państw strefy euro w procesie wdrażania nowej waluty, 2) ocena przygotowań Polski do wejścia do strefy euro przez obywateli. Obecnie na rynkach finansowych w łatwy sposób można manipulować złotym, trudniej to uczynić z walutą euro. W pracy została postawiona hipoteza badawcza, że dla poparcia idei wejścia Polski do strefy euro potrzebne jest przeprowadzenie pełnowartościowej kampanii informacyjnej. Materiały i metody badawcze Praca ma charakter teoretyczny. W pracy została wykorzystana literatura krajowa i zagraniczna. Do opisu doświadczeń wybranych państw posłużono się raportami Narodowego Banku Polskiego oraz Komisji Europejskiej. Zastosowano metodę analizy literatury, metodę analizy dokumentów oraz metodę ankietową. Została 4

5 przeprowadzona ankieta badająca wiedzę i nastawienie obywateli do waluty euro. Wyniki zostały zaprezentowane w formie tabel i wykresów. Układ pracy Układ pracy podporządkowany jest celom i hipotezie badawczej. Praca składa się z dwóch rozdziałów, które są poprzedzone wstępem. W pierwszym rozdziale zostały opisane wybrane państwa strefy euro. Można przyjrzeć się jak wyglądało wprowadzanie nowej waluty w tych krajach od strony technicznej. Ciekawym aspektem jest przeprowadzona kampania informacyjna we wszystkich tych państwach, która była prowadzona w niektórych krajach od momentu wejścia do Unii Europejskiej. Jej efekty są widoczne do dziś. W drugim rozdziale zaprezentowano wyniki ankiety, która została przeprowadzona głównie wśród młodych osób. Przedstawiono nastawienie obywateli do waluty euro oraz poziom ich wiedzy. Praca została zakończona podsumowaniem i zakończenia. 5

6 Rozdział 1. Przygotowania państw do wejścia do strefy euro 1.1. Słowenia Po tym jak dnia 28 czerwca 2004 r. Słowenia przystąpiła do ERM II został powołany Komitet Koordynacyjny ds. Przygotowań Technicznych do Wprowadzania Euro, który zajmował się przygotowaniami wprowadzenia nowej waluty. Na czele stał wiceprezes Banku Słowenii oraz sekretarz stanu w Ministerstwie Finansów. W spotkaniach uczestniczyli przedstawiciele ministerstw i urzędów, a także organizacji pozarządowych. Wszystko było koordynowane przez Komisję ds. Unii Europejskiej, na której czele stał prezes Banku Słowenii. Już w styczniu 2005 r. został opracowany krajowy plan wprowadzania banknotów i monet euro, natomiast był on aktualizowany w późniejszych latach. 1 Słowenia była pierwszym państwem, które zastosowało metodę według scenariusza bing bang. Oznaczało to, że z dniem 1 stycznia 2007 r. transakcje bezgotówkowe były dokonywane w walucie euro, natomiast przez okres 14 dni była możliwość płatności gotówkowych zarówno w tolarze, jak i euro. Spowodowało to, że do 10 stycznia 2007 r. ponad 80% obywateli posługiwało się wyłącznie walutą euro. Ok. 93% bankomatów tuż przed wejściem nowej waluty, były przystosowane do wypłaty banknotów w euro, a od 3 stycznia 2007 r. już100%. Rachunki bankowe zostały przewalutowane bezpłatnie z tolara na euro. Przedsiębiorcy od 2006 r. przygotowali terminale, systemy księgowe, fakturowania i płace do nowej waluty. Szczególnie detaliści mieli obowiązek po 1 stycznia 2007 r. wydawania reszty tylko i wyłącznie w euro, bez względu na to czy płacili w euro, czy w tolarze. Od 1 marca 2007 r. można wymieniać tolary w banknotach i monetach jedynie w Banku Słowenii do 31 grudnia 2016 r. 2 W latach wprowadzenie nowej waluty popierało aż 64% społeczeństwa. Tuż przed 2007 r. poparcie wzrosło do 72%. Do 2006 r. 63% obywateli uważało, że wspólna waluta spowoduje wzrost inflacji, aniżeli utrzyma stabilność cen. W tym czasie aż 66% ankietowanych obawiało się, że przedsiębiorcy będą dokonywać 1 Ciszak T., Górska A., Jakubiec S., Siemaszko M. (2008); Pierwsze doświadczenia Słowenii związane z zamianą tolara na euro; Materiały i Studia nr 224; NBP; Warszawa; s Ibidem; s

7 oszustwa cenowe, a kraj utraci kontrolę nad polityką gospodarczą oraz tożsamość narodową. 3 Za kampanię informacyjną odpowiedzialna była Międzyresortowa Grupa Robocza ds. Komunikacji, w której w skład weszli przedstawiciele rządu, Urzędu Statystycznego, Banku Słowenii, Związku Banków Słowenii, Izby Handlowej i Przemysłowej, Stowarzyszenia Konsumentów i Izby Rzemiosła. W czerwcu 2005 r. została opracowana Strategia komunikacyjna dotycząca wprowadzania waluty euro na lata Celem kampanii było zbudowanie wśród społeczeństwa zaufania do nowej waluty, polepszenie znajomości nowej waluty oraz wyjaśnienie procesów przejścia na walutę euro. Rozpoczęto kampanię w mediach poprzez codzienne relacje, konferencje prasowe, czy audycje radiowe. Powstała specjalna linia telefoniczna oraz strona internetowa, gdzie można było znaleźć potrzebne informacje. Rozdawano broszury informacyjne, prowadzono dyskusje na szkoleniach czy wykładach oraz pojawianie się np. w szpitalach czy szkołach na spotkaniach. Kampania informacyjna skierowana była przede wszystkim do mediów, młodzieży, osób starszych, przedsiębiorców, zwykłych obywateli, ale również do tych, do których gorzej dotrzeć (np. niepełnosprawni, mniejszości narodowe i niewykształconych). Dzięki takiej kampanii po wprowadzeniu nowej waluty aż 92% ankietowanych czuło się dobrze poinformowanym o procesie wdrażania euro. Ponad 95% obywateli było zadowolonych ze sposobu przejścia na nową walutę Słowacja Słowacja swoje przygotowania wejścia do strefy euro rozpoczęła jeszcze przed przystąpieniem do Unii Europejskiej. Rząd słowacki podpisał 16 lipca 2003 r. Strategię wprowadzenia euro w Republice Słowackiej. Została ona przygotowana przez Narodowy Bank Słowacji (NBS) oraz Ministerstwo Finansów. Wynikało z niej, że korzyści będą przeważać nad kosztami i dlatego państwo powinno dążyć do wprowadzenia nowej waluty jak najszybciej. Następnie 8 września 2004 r. rząd podpisał specyfikację strategii wprowadzenia euro w Republice Słowackiej oraz postanowił o sporządzeniu krajowego planu wprowadzenia euro. Plan został opracowany przez Ministerstwo Finansów i NBS, który rząd przyjął 6 lipca 2005 r., a później był kilka 3 Ibidem; s Ibidem; s

8 razy uaktualniany. Krajowym Koordynatorem wprowadzenia euro był Minister Finansów. Swój wkład w opracowanie planu miały także inne ministerstwa, dzięki czemu zaangażowani byli obywatele. 5 Wprowadzenie euro na Słowacji odbyło się według scenariusza big bang, czyli z dniem 1 stycznia 2009 r. euro zostało wprowadzone bezpośrednio do obiegu gotówkowego i bezgotówkowego. Nie było okresu przejściowego. Umożliwiło to sprawną wymianę waluty, a także zmniejszyć koszty jej wprowadzenia. Ten scenariusz został również przeprowadzony w Słowenii, na Cyprze i Malcie. Jeśli chodzi o pierwsze 12 państw strefy euro, one zastosowały scenariusz madrycki, ze względu na dużą liczbę państw. Euro było używane tylko w obrocie bezgotówkowym w okresie przejściowym od 1999 r. do 2001 r., a następnie od 2002 r. w obrocie gotówkowym Estonia Swoje przygotowania Estonia rozpoczęła bardzo szybko, już przed wejściem do Unii Europejskiej, czyli 15 stycznia 2004 r. Rząd obrał za cel techniczne przygotowanie kraju do przyjęcia nowej waluty do 2006 r., tak aby od 1 stycznia 2007 r. należeć już do strefy euro. Już 1 września 2005 r. podpisano pierwszy Narodowy Plan Wprowadzenia Euro, natomiast ostatnia dziewiąta wersja dokumentu została przyjęta 14 października 2010 r. Ujęto w nim ekonomiczne powody wprowadzenia euro, podstawowe zasady zamiany na nową walutę, zmiany w prawie krajowym, działania logistyczne, przemiany sektora bankowego, publicznego i przedsiębiorstw, ochronę konsumentów czy też metody komunikacji. Był on rozszerzany o kwestie problemowe, które pojawiały się z czasem. Miało to za zadanie pomóc organom administracji rządowej w przystosowaniu się do nowej waluty, a społeczeństwu przekazać niezbędne informacje na ten temat. Przygotowaniami do wejścia do strefy euro zajął się Komitet Ekspertów ds. koordynacji działań niezbędnych dla sprawnego wprowadzenia euro. Rolę przewodniczącego pełnił Sekretarz Generalny Ministerstwa Finansów. Komitet spotykał się na naradach raz w miesiącu oraz co trzy miesiące przedstawiał rządowi raport ze swojej działalności. Na pierwszym posiedzeniu 15 lutego 2005 r. utworzono 5 Binek Z., (2011); Minimalizacja kosztów wprowadzenia waluty euro - doświadczenia Słowacji, [w:] Mechanizmy funkcjonowania strefy euro, pod red. I. Politowicz, Z. Binka; Uniwersytet Zielonogórski; Zielona Góra; s Sroczyńska H. (2008); Przygotowania Słowacji do wprowadzenia euro aspekty ekonomiczne i praktyczne oraz wnioski dla Polski; ze strony internetowej z dn r. 8

9 sześć grup zadaniowych, które ponosiły odpowiedzialność za konkretną dziedzinę wprowadzenia waluty euro. Skład tych grup tworzyli przedstawiciele sektora publicznego i prywatnego. Miały one spotkania raz albo dwa razy w ciągu miesiąca, w 2010 r. ich częstotliwość zwiększyła się. Nie został wyznaczony ambasador euro, którego zadaniem byłoby nadzorowanie wszystkich aspektów dotyczących przejścia na walutę euro. 7 W wyniku przetargu Mennica Fińska zajęła się produkcją monet euro z wizerunkiem Estonii. Koszt produkcji 194 mln sztuk wyniósł 58,4 mln euro. Bank Finlandii udostępnił nowe banknoty, łącznie 44,9 mln sztuk o wartości 1,47 mld euro. Po uchyleniu derogacji przez Radę Europejską, państwo będące w Unii Europejskiej poza strefą euro, może dostać banknoty euro z kilku banków Eurosystemu, zobowiązując się tym samym, że po wejściu do unii walutowej zwróci je w następnych latach z produkcji z udziału w produkcji na dany rok. Wynika to z Wytycznych Europejskiego Banku Centralnego z dnia 14 lipca 2006 r. Dziesięć banków komercyjnych zostało już zaopatrywane od połowy września 2010 r. w banknoty i monety euro. Łącznie przekazano 10,5 mln sztuk banknotów wartych 187 mln euro i 85 mln sztuk monet wartych 28 mln euro. 8 Estonia podjęła decyzję, że euro zostanie wprowadzone od razu do obiegu gotówkowego i bezgotówkowego. Państwo zgodziło się do dwutygodniowego okresu, w którym to obowiązywała jeszcze wspólnie korona estońska i euro. Od 15 stycznia 2011 r. można było już tylko używać waluty euro. Cały proces odbył się bardzo sprawnie. Od początku 2011 r. wszystkie bankomaty wypłacały euro. Były zaopatrzone w mniejsze nominały (5,10,20 euro), a te w większych miastach miały nominał 50 euro. Dla usprawnienia procesu transformacji banki były czynne 1 i 2 stycznia 2011 r., chociaż okazało się, że nie było takiej potrzeby. Również urzędy pocztowe oferowały możliwość wymiany waluty i były czynne siedem dni w tygodniu. Najwięcej transakcji dokonano 3 i 4 stycznia 2011 r. Podnosiła się też liczba transakcji gotówkowych w nowej walucie. 5 stycznia nową walutą posługiwało się 54% Estończyków, 10 stycznia już 80%, a 15 stycznia 95%. Miało na to wpływ to, że sprzedawcy musieli wydawać resztę tylko w walucie euro. Pomimo tego, że na początku roku w bankach 7 Górska A., Lip W., Siemaszko M., Departament Zagraniczny (2011); Doświadczenia Estonii z procesu zmiany waluty krajowej na euro; NBP; Warszawa; s Ibidem; s

10 tworzyły się kolejki, aż 95% ankietowanych przyznało, że nie spotkało się z jakimkolwiek problemem dotyczącym wymiany starej waluty. Sam proces wdrożenia nowej waluty został oceniony pozytywnie przez 87% Estończyków. 9 Estonia rozpoczęła proces wycofywania z obiegu swoich monet już 1 października 2010 r. Już wtedy można było bezpłatnie przewalutować swoje konto. Było to także możliwe do 28 lutego 2011 r. w bankach centralnych Eurosystemu, do 15 stycznia 2011 r. w urzędzie pocztowym, w bankach komercyjnych do końca 2011 r., za to w Banku Estonii bezterminowo. 10 Komisja Europejska w Komunikacie z marca 2011 r. pozytywnie oceniła pierwsze doświadczenia Estonii. Szczególną uwagę zwróciła na wcześniejsze dostarczenie sprzedawców w wystarczającą ilość nowej gotówki jeszcze przed wejściem do strefy euro. Dobrym pomysłem było zaopatrzenie detalistów w zestawy startowe z monetami euro oraz społeczeństwo w minipakiety monet euro. Od grudnia 2010 r. można było bezpłatnie dokonać wymiany korony estońskiej na euro. Dzięki temu mieszkańcy mogli już wcześniej zapoznać się z nową walutą. W Estonii liczba pakietów startowych została przeszacowana, ponieważ jeden zestaw powinien przypadać na gospodarstwo domowe. Pozytywnie została oceniona praktyka wydawania reszt wyłącznie w walucie euro, co umożliwiło szybkie wycofanie starej waluty z obiegu. Bardzo dokładne przygotowanie etapów wprowadzenia euro powoduje, że okres podwójnego walutowania może ulec skróceniu. 11 Planem i realizacją kampanii informacyjnej zajęła się grupa zadaniowa ds. komunikacji. Przygotowała ona Strategię komunikacyjną przyjęcia euro w Estonii zgodnie z Narodowym Planem Wprowadzenia Euro. Większość projektów była finansowana ze środków Unii Europejskiej, a reszta z budżetu państwa oraz od Banku Estonii. Kampania miała na celu przekazanie informacji potrzebnych do wyjaśnienia przebiegu procesu zmiany waluty krajowej na euro oraz jego sprawnego przebiegu. Należało więc usunąć nieprawdziwe informacje o nowej walucie i zastąpić je kompetentnymi. Zakładano, że po kampanii 90% Estończyków będzie posiadało niezbędne informacje dotyczące procesu wprowadzania nowej waluty, natomiast 65% wyrazi poparcie dla nowej waluty. Intensywne działa zaczęto prowadzić po uchyleniu 9 Ibidem; s Ibidem; s Ibidem; s

11 derogacji. Kampania informacyjna nastawiona była dla wszystkich obywateli, w szczególności skupiono się na poszczególnych grupach społecznych: 1) mniejszości narodowe - dużą ich część stanowią Rosjanie; informowano ich poprzez media rosyjskie; materiały informacyjne zostały przygotowane także w języku rosyjskim, 2) przedsiębiorcy - ceny musieli przedstawiać w dwóch walutach; otrzymywali materiały informacyjne; uczestniczyli w seminariach; szkolenia dla osób pracujących z gotówką organizowane przez Bank Estonii, 3) banki, pośrednicy finansowi i doradcy - mieli duży wpływ na informowanie o praktycznym ujęciu wejścia nowej waluty, 4) konsumenci - Urząd Ochrony Konsumentów poprzez stronę internetową na bieżąco informował o przeprowadzonych kontrolach, 5) emeryci - poprzez Stowarzyszenie Emerytów otrzymywali oni materiały dotyczące zabezpieczeń monet i banknotów, 6) dzieci i młodzież - organizowano gry i konkursy wiedzy o euro; przygotowano materiały multimedialne; nauczyciele zostali poddani szkoleniom; wydano specjalną gazetkę dla młodzieży w dwóch językach, 7) osoby niepełnosprawne - przygotowano materiały dostosowane do osób niewidzących oraz niesłyszących, 8) turyści - przygotowano broszurki na granicach w języku angielskim, rosyjskim oraz fińskim; pojawiły się punkty informacyjne. 12 W lutym 2006 r. została uruchomiona strona internetowa o euro, która była dostępna w języku angielskim, rosyjskim i estońskim. Prezentowano na niej informacje o procesie wprowadzania euro, funkcjonowaniu unii walutowej oraz publikowane materiały. Link do tej strony można było znaleźć na stronach internetowych instytucji państwowych, organizacji pozarządowych czy banków. Dobrym pomysłem było wykorzystanie również portali społecznościowych. Były tam ogólne informacje skierowane do wszystkich mieszkańców, ale też dodatkowo stworzono sekcję dla przedsiębiorców. Przed uruchomieniem strony internetowej od 1999 r. działała bezpłatna infolinia dotycząca nowej waluty. Na pytania konsultacji opowiadali od razu, jeżeli pytanie było bardziej skomplikowane, wówczas w ciągu 48 godzin oddzwaniano z kompletem informacji na dany temat. Numer infolinii był drukowany na broszurkach 12 Ibidem; s

12 informacyjnych, podawany w mediach. Organizowano spotkania ze specjalistami, którzy w określonym dniu odpowiadali na pytania osób dzwoniących. Największa aktywność linii odnotowano w okresie wrzesień-grudzień 2010 r. 13 Dość ciekawym działaniem były dwie przesyłki bezpośrednie do gospodarstw domowych. Pierwszą z nich zorganizowało Ministerstwo Finansów we wrześniu 2010 r. wysyłając materiały informacyjne o procesie wdrażania nowej waluty (w języku estońskim i rosyjskim) oraz eurokalkulatory. W listopadzie 2010 r. drugą przesyłkę wysłał Bank Estonii materiały (w języku estońskim, rosyjskim i angielskim) dotyczące zabezpieczeń monet i banknotów oraz eurokalkulatory. Niestety niektóre gospodarstwa zostały pominięte lub dostarczono broszurki w złym języku. 14 Przy kampanii informacyjnej bardzo ważne są media. Pilnowano, aby otrzymywały one kompletne i jasne informacje, co zapobiegnie pojawianiu się tych nieprawdziwych. Dla dziennikarzy organizowano konferencje prasowe, przygotowywano wywiady z ekspertami oraz publikowano artykuły prasowe. Bank Estonii oraz EBC zaprosił dziennikarzy na specjalne spotkanie oraz konferencje. Ważne okazało się przeprowadzanie regularnie badań opinii publicznej. Na bieżąco można było śledzić stan wiedzy społeczeństwa o nowej walucie, czy dostępne środki dystrybucji materiałów informacyjnych przynosi zamierzone efekty oraz co zrobić, aby polepszyć wyniki i jakie jest poparcie społeczeństwa. 15 Analizując wyniki ankiet przeprowadzonych w kraju można zauważyć, że w 2010 r. poparcie dla nowej waluty kształtowało się na poziomie 37%, podczas gdy dezaprobata na poziomie 54%. 16 Estończycy obawiali się głównie wzrostu poziomu cen, swe obawy potwierdziło aż 81% obywateli. W ankiecie zapytano też o jakie obawy mają związane z wprowadzeniem nowej waluty. Wśród odpowiedzi przewyższał strach przed nieuzasadnionym podnoszeniem cen. Dokładnie widać, jak ważną rolę odgrywa w okresie przejściowym i po ochrona konsumentów oraz odpowiednia kampania informacyjna. 17 Badania pokazały również, że 68% osób ankietowanych posiadała dobrą wiedzę na temat euro. Dzięki kampanii poziom wiedzy obywateli Estonii 13 Ibidem; s Ibidem; s Ibidem; s Ibidem; s Ibidem; s

13 zwiększył się dwa razy począwszy od roku Intensywna kampania rozpoczęła się dopiero we wrześniu 2010 r. 18 Eurobarometr w styczniu 2011 r. przeprowadził badania, w których można zauważyć, że 87% biorących udział w ankiecie ocenia proces transformacji za bardzo sprawny. Jedynie 4% ankietowanych miało problem z wymianą walut. Do 55% spadło oczekiwanie wzrostu inflacji, a 21% uważało, że wzrośnie stabilność cen. 97% ankietowanych było poinformowanych o procesie wdrażania waluty euro. Swoją aprobatę względem euro wyrażało 60% ankietowanych. Jak wynika z przeprowadzonych badań udało się zrealizować zakładane cele. Komisja Europejska uważa, że dzięki sprawnie przeprowadzonej kampanii informacyjnej, udało się równie efektywnie wprowadzić nową walutę. Należy nadal monitorować nastawienie mieszkańców do euro i w razie konieczności prowadzić działania komunikacyjne Łotwa Ustawa dotycząca wdrożenia euro została zatwierdzona przez parlament łotewski na początku 2013 r. Opisywał on dokładnie aspekty techniczne wprowadzania nowej waluty. Należało zapewnić ciągłość umów i porozumień na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Dzięki zapisowi dotyczącego waluty narodowej, umowy te nie utraciły mocy prawnej. Ustalono, że mają być one przeliczane według przyjętego kursu oraz zaokrąglać go zgodnie z przepisami. W przeciwnym razie doszłoby do chaosu oraz chwilowym zatrzymaniem realizacji współpracy różnych podmiotów. Ustalono też sposób zaokrąglania cen. Ceny kończące się od 0 do 4 są pozostawiane bez zmian, za to te od 5 do 9 zaokrągla się w górę. Wielu parlamentarzystów uważa, że metoda da spowoduje wzrost inflacji w kraju. Jednak żaden pomysł parlamentarzystów nie uzyskał poparcia. Podwójne cenniki można było już zauważyć od 1 października 2013 r., aby mieszkańcy mogli się przyzwyczaić do nowej waluty. Spowodowało to, że przedsiębiorcy zaokrąglali ceny w górę wyrażone w euro, aby po przejściu na nową walutę ceny były równe całości lub połówkom. Z kolei osoby starsze były zdezorientowane i nie wiedziały ile mają ostatecznie zapłacić za dany produkt. Tendencja zawyżania cen spowodowała niewielki wzrost inflacji o 0,1-0,2 pkt procentowego w opinii szefa Banku Łotwy. Konsumenci uważali inaczej. Urząd 18 Ibidem; s Ibidem; s

14 Ochrony Praw Konsumenta po dokonaniu ponad tysiąc kontroli punktów towarowych stwierdził, iż w połowie z nich doszło do złamania zasad odnośnie zaokrąglania cen. 20 Należało też dostosować systemy IT. W sumie wykonano zmiany w 418 systemach na poziomie samorządowym. Na szczęście praca programistów została w większości pokryta ze środków unijnych. Przedsiębiorcy musieli za to na własny rachunek przeprogramować kasy fiskalne oraz dokonać zmian w księgowości. 21 Od początku lutego 2013 r. firma wybrana w drodze przetargu na kwotę zlecenia ,76 EUR zaczęła regularnie prowadzić monitoring cen jeszcze przed wejściem do strefy euro. W ten sposób chciano zapobiec sztucznym zawyżaniem cen oraz na bieżące przekazywać informacje o tym, jak euro wpływa na gospodarkę kraju. Ceny będą monitorowane również w 2014 r. Wszyscy bacznie obserwowali i sami prowadzili analizy wpływu euro na inflację, Niestety media nie były przychylne zmianie waluty, przez co społeczeństwo mogło pogłębiać swoje obawy względem braku kontroli nad podniesieniem cen. Wiele wątpliwości wzbudzały dane podawane przez Centralny Urząd Statystyczny o deflacji w niektórych miesiącach 2013 r. W gazetach proszono o informowanie o nagłych podwyżkach cen oraz o przesyłanie rachunków, po czym były one pokazywane na portalach informacyjnych. Niestety grupa robocza nie posiadała instrumentów, aby móc skutecznie walczyć z praktykami handlowców. Można było ukarać na kwotę 711,44EUR za zbyt wysokie podniesienie cen, natomiast w praktyce nie była ona stosowana. W związku z tym stworzono białą i czarną listę, na którą były wpisywane punkty handlowe i usługowe, poczym zamieszczane w Internecie. Nie zapobiegło to kolejnym nadużyciom. Podjęto decyzję o włączeniu w czerwcu 2013 r. programu Uczciwie wprowadzam euro, w którym udział wzięły organizacje i przedsiębiorstwa poprzez podpisanie porozumienia/deklaracji, że obiecują trzymać się zasad podczas zamiany walut w kraju. Przyniosło to oczekiwane rezultaty, choć zdarzały się nieliczne przypadki łamania zobowiązania przez członków programu. Ci wiarygodniejsi występowali w kampanii promocyjnej, w której przekonywali do nowej waluty oraz byli umieszczani na plakatach. 22 Nowe monety kosztowały państwo 11,2 mln euro, natomiast banknoty 10,1 mln euro. Koszty te po części pokryto ze sprzedaży surowca, który powstał w wyniku 20 Tomaszewski D. (2014); Euro przychodzi na Łotwę. Łotwa 18-stym członkiem strefy euro; Polska Fundacja im. Roberta Schumana; Ryga; s Ibidem; s Ibidem; s

15 przetopienia łotewskich monet. Opozycja w połowie roku 2013 r. wyszła z propozycją, aby do końca 2018 r. zostawić kilka monet i banknotów łatowych, ponieważ nie wiadomo jak potoczy się przyszłość strefy euro. Wniosek został odrzucony ze względu na cel obniżenia kosztów produkcji nowej waluty. Euro zaczęło pojawiać się w instytucjach finansowych oraz w bankach od listopada 2013 r. Pakiety startowe były wydawane przez banki od grudnia 2013 r. Nie można było za wcześnie wprowadzić nowej waluty do obiegu, gdyż wiązało się to z karami finansowymi. Małe i średnie przedsiębiorstwa miały problem z zakupem wystarczającej ilości euro, aby sprostać zadaniu wydawania reszt w nowej walucie. Dlatego niektóre firmy przeczekały okres podwójnego walutowania i wznowiły działalność po okresie świąt dopiero od połowy stycznia 2014 r. Podobnie jak w Estonii przyjęto dwutygodniowy okres podwójnego walutowania od 1 stycznia 2014 r., reszta była wydawana w euro, a bankomaty wypłacały tylko gotówkę w nowej walucie. W ciągu sześciu miesięcy wymiany walut można dokonać bez prowizji w bankach komercyjnych oraz w urzędzie pocztowym, za to bezterminowo w Banku Łotwy. Banki zamieniły automatycznie środki znajdujące się na rachunkach bankowych mieszkańców, a do końca czerwca 2014 r. w punktach handlowych i usługowych będą musiały znajdować się podwójne cenniki. 23 Kampania promocyjna oraz informacyjna zawarto w Strategii Komunikacji, która została opublikowana w listopadzie 2012 r. przez grupę roboczą odpowiadającą za wprowadzenie nowej waluty w kraju. Poprzez kampanię informacyjną chciano podnieść poparcie społeczne dla nowej waluty. Celem, jaki sobie postawili, było uzyskanie 60% poparcia obywateli do końca 2013 r. Swoją uwagę skupiono na głoszeniu korzyści, jakie można osiągnąć z uczestnictwa w strefie euro. Ważne też było poinformowanie każdej grupy społecznej o kwestiach związanej z wymianą starej waluty. Przeszkodą było to, że media są podzielone na te przychylne Łotwie oraz te Rosjanom. Przekaz nie zawsze jest bezstronny i powoduje powstawanie różnic światopoglądowych wśród społeczeństwa. Media rosyjskie były nieprzychylne wprowadzeniu nowej waluty, dlatego utrudniało to dojście z przekazem do wszystkich grup etnicznych. Dodatkowo w szkołach i w pozostałych placówkach oświatowych prowadzono uzupełnienie kampanii informacyjnej. Problemem niechęci wobec waluty euro było brak podstawowej wiedzy o niej oraz o Unii Europejskiej. W związku z tym Strategię 23 Ibidem; s

16 Komunikacji postanowiono porozdzielać na trzy etapy: 24 1) 1 styczeń 2012 r kwiecień 2013 r. - przekazanie obywatelom planów rządu wejścia do unii walutowej, przedstawienie korzyści wynikające z przynależności do niej, przyjrzenie się doświadczeniom innych państw, merytorycznie przygotowano instytucje państwowe do skutecznej komunikacji między sobą i podmiotami z zewnątrz, 2) 1 maj 2013 r styczeń 2014 r. - informowanie o wyglądzie nowej waluty, zabezpieczeniach banknotów, przebieg wymiany (gdzie można będzie wymieniać walutę, jak długo, podwójne cenniki), kampania medialna przyspieszyła, 3) 14 styczeń 2014 r grudzień 2014 r. - informowanie obywateli o wynikach działań wprowadzania euro, nakłanianie do przewalutowania oszczędności gotówkowych oraz do monitorowania cen. 25 Skupiono na się na informowaniu najsłabszych grup społecznych, gdyż zazwyczaj pozyskują oni informacje od osób trzecich, nie szukają informacji niepotrzebnych w codziennym życiu. Głównym celem strategii było stworzenie łatwo dostępnych i zrozumiałych informacji dla różnych grup społecznych. Postanowiono edukować społeczeństwo o procesie wprowadzania euro w kraju zaczynając w pierwszej kolejności od następujących grup społecznych: 1) emeryci - na Łotwie stanowią 28,1% społeczeństwa; nie mają dostępu do Internetu; pracownicy socjalni i władze samorządowe zapraszały ich na spotkania, na których wolontariusze przekazywali im podstawowe oraz szczegółowe wiadomości odnośnie waluty euro, 2) osoby niepełnosprawne i specjalnej troski - stanowią 7,2% społeczeństwa; przygotowano dla nich broszury w języku Brajla (m.in. jak rozpoznać banknoty euro); materiały audio oraz wideo, które dostarczano poprzez szpitale, domy opieki, rehabilitantów czy opiekunów, 3) gospodarstwa w regionach z ograniczonym dostępem do mediów i Internetu - został wysłany do nich list z opisem wprowadzania euro, co mogło zostać źle zrozumiane, w związku z tym postanowiono zaopatrzyć w broszurki sklepy, banki, biblioteki, przychodnie itp., 4) więźniowie - osoby te niepokoiły się o swoje oszczędności; postanowiono przesłać każdemu zakładowi karnemu komplet materiałów informacyjnych dotyczących euro; 24 Ibidem; s Ibidem; s

17 w niektórych zakładach można było spotkać seminaria informacyjne, 5) mniejszości narodowe - aż 30% społeczeństwa stanowią Rosjanie; informowano ich przy pomocy mediów rosyjskich czy broszur w języku rosyjskim, 6) dzieci, młodzież i studenci - dla dzieci i młodzieży przygotowano formy wizualne wyglądu nowych monet i banknotów; studentów uczono dzielenia się swoją wiedzą praktyczną z rodziną i osobami starszymi, nauczyciele odbyli szkolenia; w szkołach odbywały się konkursy wiedzy o euro; stworzono gry interaktywne; młodzi ludzie organizowali wystawy i prezentacje o walucie euro, 7) przedsiębiorcy i samorządy - ich broszury informacyjne były rozszerzone m.in. o zmiany w księgowości, rachunkowości czy w podatkach; wraz z płytami rozdawano je na seminariach lub specjalnych spotkaniach, 8) banki i sieci handlowe - poprze swoje strony Internetowe miały przekazywać informacje o wprowadzeniu euro, pomagały przy usuwaniu z obiegu łatów, 9) dziennikarze - bezpośrednio otrzymywali informacje o postępach wprowadzania euro i nowych ustawach rządu; prezentowali koszty i zagrożenia wynikające z przyjęcia nowej waluty, opinie znanych osób w kraju; negatywne nastawienie niektórych mediów (rosyjskojęzycznych) powodowało spadek poparcia dla nowej waluty. 26 Media głównie jako obawy wymieniała zanik tożsamości narodowej, wzrost inflacji, finansowanie południowej części Europy czy dodatkowe koszta dla przedsiębiorców. Aż 85% badanych Łotyszy najbardziej obawiało się wzrostu cen. Wśród korzyści wynikających z nowej waluty wymieniali łatwiejszy sposób rozliczeń międzynarodowych, dogodne warunki podróży, poprawa wizerunku Łotwy czy też lepsza stabilność gospodarcza. Łotwa może cieszyć się rosnącą liczbą turystów w tempie 10-12% rocznie. Również oni informowani są o zmianie walucie, otrzymują ulotki i kalkulatory euro. Kampania informacyjna była finansowana w 50% ze środków Unii Europejskiej, resztę pozyskano od ministra finansów i z budżetu Banku Łotwy. 27 Dzięki kampanii promocyjnej poziom wiedzy społeczeństwa o walucie euro wzrósł, wskaźnik poparcia społecznego również, ale nie osiągnął oczekiwanej wartości (oczekiwano 60%, uzyskano 53%). Po przeprowadzeniu specjalnej ankiety okazało się, że 75% społeczeństwa skorzystała z kampanii informacyjnej, a 80% wiedziało kiedy Łotwa wejdzie do strefy euro. Natomiast nie znali kursu wymiany łata na euro, co stanie 26 Ibidem; s Ibidem; s

18 się z ich wynagrodzeniami i środkami na rachunkach bankowych oraz skutków społeczno - gospodarczych po wejściu nowej waluty. Najlepsze rezultaty były wśród dzieci i młodzieży, banków i przedsiębiorców. W listopadzie 2013 r. zdecydowano wstrzymaniu rozdawania materiałów informacyjnych w języku rosyjskim ze względu na Ustawę o języku urzędowym. Rosjanie mieszkający na Łotwie mogli otrzymać takie broszury po wcześniejszym ich zamówieniu Litwa Początkowo Litwa chciała przyjąć walutę euro 1 stycznia 2007 r. Jednak Komisja w swoim raporcie stwierdziła, że państwo to nie powinno zostać jeszcze objęte derogacją. Wówczas rząd litewski przyjął nową datę 1 stycznia 2015 r. Przygotowania do wprowadzenia nowej waluty odbyły się na trzech poziomach: 1) kwestie strategiczne komisja ds. koordynacji przyjmowania euro w składzie: premier, minister finansów i prezes banku centralnego Litwy; 2) decyzje strategiczne (praktyczne przygotowania) grupa robocza ds. koordynacji działań związanych z wprowadzeniem euro na czele z ministrem finansów; 3) prace eksperckie sześć grup roboczych składających się z przedstawicieli różnych instytucji i organów. Parlament litewski 17 kwietnia 2014 r. przyjął ustawę dotyczącą przyjęcia euro w Republice Litewskiej, w której znalazły się między innymi przepisy dotyczące zasad ciągłości umów, wymiany wycofywania litów litewskich, przeliczania kwot z litów na euro i płatności bezgotówkowych oraz podawanie cen w dwóch walutach. 29 Wprowadzenie euro na Litwie odbyło się według scenariusza bing bang. Oznacza to, że okres podwójnego obiegu trwał 15 dni, czyli do 15 stycznia 2015 r. 132 mln banknotów euro o różnych nominałach pożyczono z zasobów Eurosystemu. Instytucje bankowe były zaopatrywane w nową walutę od 1 października 2014 r. Klienci komercyjni mogli pozyskiwać euro z banków już od 1 grudnia 2014 r. Obywatele mogli kupować w tym czasie pakiety startowe z monetami euro. Jedna osoba mogła kupić jednorazowo maksymalnie 5 starterów. Wszystko było dostępne w oddziałach bankowych, w kasach banku centralnego Litwy oraz urzędach pocztowych. Państwo 28 Ibidem; s Komisja Europejska (2014); Sprawozdanie komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno - Społecznego i Komitetu Regionów; Bruksela; s

19 musiało zmniejszyć ilość litów pozostających w obiegu, a przede wszystkim monet. W związku z tym banki przeprowadziły kampanię informacyjną w listopadzie i grudniu 2014 r., która miała na celu zachęcenie klientów do deponowania monet litewskich na euro na rachunkach bankowych. Ustalono, że wszystkie oddziały banków będą wymieniać nieodpłatnie gotówkę w nieograniczonym zakresie przez okres sześciu miesięcy po zmianie waluty. Następnie od lipca 2015 r. część oddziałów banków będzie dalej wymieniać bezpłatnie walutę przez okres następnych sześciu miesięcy. Oprócz tego bank centralny Litwy zobowiązał się, że będzie wymieniał bezpłatnie i bez ograniczeń czasowych oraz ilościowych gotówkę w litach na euro. Od 1 stycznia 2015 r. wszystkie bankomaty wypłacały gotówkę wyrażoną w euro o największym nominale 50 EUR. Było to celowe działanie mające uniknąć problemów z wydaniem reszty czy działalnością przestępczą. Terminale płatnicze były dostosowane już w grudniu 2014 r., co umożliwiło sprawne przejście na obsługę tylko w euro. Od dnia wprowadzenia waluty reszta w sklepach była wydawana już tylko i wyłącznie w euro. 30 Bezpłatna infolinia dotycząca informacji na temat euro została uruchomiona 6 maja 2014 r. Ceny w dwóch walutach zostały wprowadzone 23 sierpnia 2014 r. i mają być podawane przez co najmniej 6 miesięcy od dnia przyjęcia euro. Obowiązek wyrażania cen w dwóch walutach wygaśnie z dniem 1 stycznia 2016 r. Przed wprowadzeniem okresu podawania cen w dwóch walutach, wybrano 40 towarów i usług, które były monitorowane. Od początku tego okresu są obserwowane ceny 100 towarów i usług wybranych w drodze sondażu przez obywateli. Informacje statystyczne są regularnie publikowane na stronie internetowej urzędu statystycznego. Pierwsze informacje opublikowano już na początku stycznia 2015 r. Aby uchronić się przed nieuczciwymi praktykami przedsiębiorstw odnośnie podnoszenia cen, litewskie Ministerstwo Gospodarki przygotowało memorandum wobec uczciwych praktyk handlowych. Mogło go podpisać każde przedsiębiorstwo już od 1 sierpnia 2014 r. i w ten sposób zobowiązać się do niewykorzystywania przyjęcia euro jako pretekstu do podwyższania cen towarów i usług, użycia oficjalnego kursu wymiany, odpowiednie zaokrąglanie kwot, wyrażania cen w dwóch walutach oraz niewprowadzania błąd konsumentów. W zamian za to właściciel może posługiwać się specjalnym logo świadczące o jego postępowaniu zgodnym z memorandum. Wszystko to monitoruje państwowy urząd ds. ochrony praw konsumenta oraz różne instytucje. Wszelkie naruszenia mogą zostać ukarane 30 Ibidem; s

20 ostrzeżeniem lub grzywną. Przedsiębiorstwa, które podpisały memorandum, stracą prawo do posługiwania się logo oraz zostaną wpisaną na czarną listę, która jest dostępna na stronie internetowej Jeżeli obywatel wykryje nieprawidłowości może złożyć skargę telefonicznie lub pocztą elektroniczną. Wszystkie zgłoszenia powinny zostać rozpatrzone w ciągu 48 godzin oraz bezzwłocznie korygowane. 31 Kampania informacyjna spowodowała, że aż 80% obywateli uważało, że zostali wyraźnie, obiektywnie, dokładnie i we właściwym czasie poinformowani o wszystkich zmianach wynikających z wprowadzenia euro. Ważne było, aby pogłębić wiedzę odnośnie euro poprzez korzyści wynikające z przyjęcia nowej waluty. Zorganizowano seminaria oraz imprezy informacyjne dla przedsiębiorców, organów publicznych i gmin. Komisja Europejska zobowiązała się pokryć w 50% koszty związane z kampanią informacyjną Ibidem; s Ibidem; s

Program rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata 2009-2013

Program rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata 2009-2013 Forum Liderów Banków Spółdzielczych Warszawa, 15 września 2009 r. Program rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata 2009-2013 Adam Tochmański Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 sierpnia 2015 r. Poz. 1128 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 15 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI

SPRAWOZDANIE KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.4.2014 r. COM(2014) 217 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO- SPOŁECZNEGO

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 13 sierpnia 2013 r. Poz. 927 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 29 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 13 sierpnia 2013 r. Poz. 927 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 29 kwietnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 sierpnia 2013 r. Poz. 927 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 29 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Czy warto korzystać z rachunków bankowych i płatności bezgotówkowych?

Czy warto korzystać z rachunków bankowych i płatności bezgotówkowych? Szczecin, 21 maja 2012 r. Wstęp bezpłatny! Czy warto korzystać z rachunków bankowych i płatności bezgotówkowych? Adam Tochmański Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego Narodowy Bank Polski Agenda 1.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI

SPRAWOZDANIE KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 21.11.2014 r. COM(2014) 706 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO- SPOŁECZNEGO

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego 1 Cel badania Rozpoznanie kierunków i skali zmian w strukturze kosztów

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

Ankieta rekrutacyjna

Ankieta rekrutacyjna Załącznik nr do Regulaminu Rekrutacji WYPEŁNIA BIURO PROJEKTU Nr Data wpływu Godzina wpływu Pieczątka Realizatora projektu Podpis przyjmującego Ankieta rekrutacyjna Szanowni Państwo, dziękujemy za zainteresowanie

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU

RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU Ewelina Ciaputa RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU ZIELONA INICJATYWA GOSPODARCZA. PARTNERSTWO NA RZECZ EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ

Bardziej szczegółowo

( ) techniczny ( ) rolniczy ( ) ekonomiczny ( ) prawo i administracja ( ) matematyczno-przyrodniczy ( ) medycyna ( ) inny (jaki?)

( ) techniczny ( ) rolniczy ( ) ekonomiczny ( ) prawo i administracja ( ) matematyczno-przyrodniczy ( ) medycyna ( ) inny (jaki?) Nr projektu: 1 KRAJOWA AGENCJA PROGRAMU LEONARDO DA VINCI PROGRAM LEONARDO DA VINCI Faza II PROJEKTY WYMIAN I STAŻY Raport beneficjenta W związku z koniecznością gromadzenia informacji od uczestników programu

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR przegląd wyników badań opinii publicznej nt. euro z lat 2004-2009 w zakresie wybranych zagadnień

EUROBAROMETR przegląd wyników badań opinii publicznej nt. euro z lat 2004-2009 w zakresie wybranych zagadnień BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DS. WPROWADZENIA EURO PRZEZ RZECZPOSPOLITĄ POLSKĄ EUROBAROMETR przegląd wyników badań opinii publicznej nt. euro z lat 2004-2009 w zakresie wybranych zagadnień Ocena konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

ANKIETA NA POTRZEBY REALIZACJI INDYWIDUALNYCH WYWIADÓW POGŁĘBIONYCH

ANKIETA NA POTRZEBY REALIZACJI INDYWIDUALNYCH WYWIADÓW POGŁĘBIONYCH ANKIETA NA POTRZEBY REALIZACJI INDYWIDUALNYCH WYWIADÓW POGŁĘBIONYCH ZAŁĄCZNIK NR 2 Zwracamy się z uprzejmą prośbą o dokładne przeczytanie i wypełnienie poniższej ankiety. Badanie ma na celu zwiększenie

Bardziej szczegółowo

Anna Antkowiak Łojko Katarzyna Mądrowska

Anna Antkowiak Łojko Katarzyna Mądrowska Anna Antkowiak Łojko Katarzyna Mądrowska Korzyści oraz koszty przystąpienia do strefy euro na podstawie porównania przedsiębiorców zajmujących się handlem i usługodawstwem w Gubinie oraz przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy CELE LEKCJI: Ogólny: - poznanie waluty euro. Szczegółowe: - uczeń zna

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Rejestracja w urzędzie pracy to proces dobrowolny. Wiele osób rejestruje się jednak, by zwiększyć swoje szanse na rynku pracy, dzięki pomocy uzyskanej z urzędu.

Bardziej szczegółowo

Bariery rozwoju sektora MSP

Bariery rozwoju sektora MSP 1 Wrocław, grudzień 2008 2 Co czwarty właściciel firmy już czuje się dotknięty przez kryzys, kolejne 40 procent przedsiębiorców liczy się z jego konsekwencjami. Dla sektora MSP największy problem to dziś

Bardziej szczegółowo

Załącznik do obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 lipca 2015 r. Rozporządzenie. Rady Ministrów. z dnia 3 listopada 2009 r.

Załącznik do obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 lipca 2015 r. Rozporządzenie. Rady Ministrów. z dnia 3 listopada 2009 r. Narodowy Komitet Koordynacyjny do spraw Euro, Rada Koordynacyjna oraz Międzyinstytucjonalne Zespoły Robocze do spraw Przygotowań do Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską OBWIESZCZENIE Prezesa Rady

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA III EDYCJI STUDIÓW PODYPLOMOWYCH MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO. Prof. dr hab. Krzysztof Opolski Jarosław Górski

EWALUACJA III EDYCJI STUDIÓW PODYPLOMOWYCH MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO. Prof. dr hab. Krzysztof Opolski Jarosław Górski EWALUACJA III EDYCJI STUDIÓW PODYPLOMOWYCH MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Prof. dr hab. Krzysztof Opolski Jarosław Górski agenda 1. Podstawowe informacje o badaniu 2. Charakterystyka respondentów

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE NA RZECZ ROZWOJU GMINY DZIADOWA KŁODA LIBRA

STOWARZYSZENIE NA RZECZ ROZWOJU GMINY DZIADOWA KŁODA LIBRA Szanowni Paostwo, Czerwiec 2010r. Poniżej przedstawiamy wyniki przygotowanej przez Stowarzyszenie ankiety, dotyczącej diagnozy problemów lokalnych, jej wzór oraz pismo wystosowane do Samorządu z prośbą

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Działania informacyjnoedukacyjne. odpadami w gminach na terenie województwa śląskiego. Mikołów, 26 czerwca 2014 roku

Działania informacyjnoedukacyjne. odpadami w gminach na terenie województwa śląskiego. Mikołów, 26 czerwca 2014 roku Działania informacyjnoedukacyjne dotyczące gospodarki odpadami w gminach na terenie województwa śląskiego. Mikołów, 26 czerwca 2014 roku Wieloletnie wsparcie Funduszu W 2010 roku Fundusz ogłosił konkurs

Bardziej szczegółowo

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY MINISTERSTWO FINANSÓW MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY Warszawa, październik 2008 r. Poniższy dokument ma posłużyć ustaleniu kolejności niezbędnych działań w ramach procesu

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI ROZWOJU BIZNESU STARTER Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE ZA ROK 2013

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI ROZWOJU BIZNESU STARTER Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE ZA ROK 2013 Fundacja Rozwoju Biznesu STARTER Al. Wyścigowa 14 lok. 402 02-681 Warszawa tel./fax 22 436 10 98 KRS 0000320647 Warszawa, 19 grudnia 2014 roku Podstawa prawna sporządzenia sprawozdania: 1) Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA WYPEŁNIENIA WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI

INSTRUKCJA WYPEŁNIENIA WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI INSTRUKCJA WYPEŁNIENIA WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI Zasady ogólne wypełniania wniosku o udzielenie pożyczki: 1. Wniosek należy wypełnić w języku polskim przy użyciu komputera. 2. Nie należy zmieniać formatu

Bardziej szczegółowo

EURO PRZEWODNIK DLA BIZNESU

EURO PRZEWODNIK DLA BIZNESU EURO PRZEWODNIK DLA BIZNESU Od dn. 1 stycznia 2015 r. na Litwie do obiegu wchodzi wspólna waluta Unii Europejskiej euro. Przedsiębiorstwom przypominamy o kilku najważniejszych rzeczach, które w okresie

Bardziej szczegółowo

Badanie uczestników projektów Inwestycja w kadry. Warszawa, grudzień 2011 r.

Badanie uczestników projektów Inwestycja w kadry. Warszawa, grudzień 2011 r. 2011 Badanie uczestników projektów Inwestycja w kadry Warszawa, grudzień 2011 r. Spis treści Informacje o badaniu Informacje o respondentach Sytuacja zawodowa Metryczka Udział w szkoleniu motywy, źródła,

Bardziej szczegółowo

Diagnoza współpracy w projekcie pn: Wspólnie budujmy kapitał społeczny Kalisza wdrożenie standardów współpracy NGO i JST

Diagnoza współpracy w projekcie pn: Wspólnie budujmy kapitał społeczny Kalisza wdrożenie standardów współpracy NGO i JST KWESTIONARIUSZ ANKIETY Szanowni Państwo, serdecznie zapraszamy do udziału w badaniu, którego celem jest pozyskanie informacji nt. współpracy kaliskich organizacji pozarządowych (fundacji i stowarzyszeń)

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Państwem

Bardziej szczegółowo

Sierpień 2014 r. Informacja o rozliczeniach pieniężnych i rozrachunkach międzybankowych w II kwartale 2014 r.

Sierpień 2014 r. Informacja o rozliczeniach pieniężnych i rozrachunkach międzybankowych w II kwartale 2014 r. Sierpień 2014 r. Informacja o rozliczeniach pieniężnych i rozrachunkach międzybankowych w II kwartale 2014 r. Sierpień 2014 r. Informacja o rozliczeniach pieniężnych i rozrachunkach międzybankowych w II

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie ze spotkania z partnerami otwierającego projekt Międzynarodowa współpraca przeciwko przemocy Polska 17.11 18.11.2011 r.

Sprawozdanie ze spotkania z partnerami otwierającego projekt Międzynarodowa współpraca przeciwko przemocy Polska 17.11 18.11.2011 r. Sprawozdanie ze spotkania z partnerami otwierającego projekt Międzynarodowa współpraca przeciwko przemocy Polska 17.11 18.11.2011 r. (Jedlina Zdrój) Podczas dwudniowych spotkań z partnerami projektu (Polska,

Bardziej szczegółowo

Ankieta rekrutacyjna

Ankieta rekrutacyjna WYPEŁNIA BIURO PROJEKTU Nr Data wpływu Godz.wpływu Pieczątka Realizatora Projektu Podpis przyjmującego Ankieta rekrutacyjna Szanowni Państwo, dziękujemy za zainteresowanie naszym Projektem. Oferowane wsparcie

Bardziej szczegółowo

Jeden z największych banków Europy Środkowo-Wschodniej, należący do Grupy UniCredit wiodącej międzynarodowej instytucji finansowej w Europie.

Jeden z największych banków Europy Środkowo-Wschodniej, należący do Grupy UniCredit wiodącej międzynarodowej instytucji finansowej w Europie. Oferta dla rolników O BANKU Jeden z największych banków Europy Środkowo-Wschodniej, należący do Grupy UniCredit wiodącej międzynarodowej instytucji finansowej w Europie. Działa w Polsce od ponad 80 lat

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu wzajemnego informowania się JST i NGO o planach, zamierzeniach, kierunkach działań przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie!

Bardziej szczegółowo

chcielibyśmy wprowadzić możliwość zwiększenia przez Prezydent Miasta

chcielibyśmy wprowadzić możliwość zwiększenia przez Prezydent Miasta Uwagi mieszkańców/organizacji pozarządowych nadesłane przez Internet w dniach 19.04-9.05.2013 i zgłoszone na spotkaniu otwartym z mieszkańcami w dniu 9 maja br. Lp. Podmiot zgłaszający uwagę Treść uwagi

Bardziej szczegółowo

WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH ZMIAN (wprowadzanych z dniem połączenia działalności operacyjnej Alior Banku i Meritum Banku)

WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH ZMIAN (wprowadzanych z dniem połączenia działalności operacyjnej Alior Banku i Meritum Banku) WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH ZMIAN (wprowadzanych z dniem połączenia działalności operacyjnej Alior Banku i Banku) Rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe Wprowadzana Nazwy produktów Dokumenty regulujące wysokość

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu realizacji zadań publicznych z wykorzystaniem form finansowych przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowanym

Bardziej szczegółowo

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH?

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? BADANIE OPINII PUBLICZNEJ JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? CZERWIEC 2010 Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z

Bardziej szczegółowo

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004 Usługi finansowe Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie 7-25 października 2004 Spis treści Podsumowanie... 3 O badaniu... 6 Znajomość dostępnych w Internecie usług finansowych. Źródła

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto 1. Temat badania 2. Tło Ewaluacja komponentu wolontariatu długoterminowego wdrażanego w latach 2012-2013 w ramach

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH Z ZAKRESU PLANU KOMUNIKACJI LGD ZIEMIA GOTYKU

RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH Z ZAKRESU PLANU KOMUNIKACJI LGD ZIEMIA GOTYKU Brąchnówko,..05 RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH Z ZAKRESU PLANU KOMUNIKACJI LGD ZIEMIA GOTYKU Na początku listopada 05 roku Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Ziemia Gotyku umieściła na swojej stronie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA PROWADZENIA POLITYKI INFORMACYJNEJ

PROCEDURA PROWADZENIA POLITYKI INFORMACYJNEJ PROCEDURA PROWADZENIA POLITYKI INFORMACYJNEJ I. UCZESTNICY PROCESU Stanowisko ds. informacji publicznej i współpracy z organizacjami pozarządowymi - właściciel procesu Stanowisko ds. promocji Pozostali

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr II. Wzór informacji z działań informacyjnych i promocyjnych. 1. Zrealizowane działania w zakresie informacji, promocji i szkoleń

Załącznik nr II. Wzór informacji z działań informacyjnych i promocyjnych. 1. Zrealizowane działania w zakresie informacji, promocji i szkoleń Załącznik nr II. Wzór informacji z działań informacyjnych i promocyjnych Nazwa programu: Okres sprawozdawczy: od 1 stycznia.. r. do 31 grudnia.. r. 1 Osoba do kontaktu: Imię i nazwisko: Instytucja: Numer

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe. Przedmiot: Stanowisko: Sprzedawca dla nowej e-usługi firmy Intellive

Zapytanie ofertowe. Przedmiot: Stanowisko: Sprzedawca dla nowej e-usługi firmy Intellive Zapytanie ofertowe Przedmiot: Stanowisko: Sprzedawca dla nowej e-usługi firmy Intellive Projekt: Stworzenie rozwiązania wspomagającego pewne i efektywne zakupy na aukcjach internetowych Data 2012-05-14

Bardziej szczegółowo

Metodologia Badanie ankietowe

Metodologia Badanie ankietowe Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Biuro Pełnomocnika ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi BADANIE POTENCJAŁU ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH Realizator badań Urząd Marszałkowski Województwa

Bardziej szczegółowo

Mobilni dziennikarze

Mobilni dziennikarze Mobilni dziennikarze Informacje ogólne Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji 1 Spis treści Wstęp 3 O projekcie 4 Profil mobilnego dziennikarza 5 Działania mobilnych dziennikarzy 6 Rekrutacja 7 Kontakt 8 2

Bardziej szczegółowo

Badanie uczestników projektu Polska Wschodnia II. Warszawa, grudzień 2011

Badanie uczestników projektu Polska Wschodnia II. Warszawa, grudzień 2011 2011 Badanie uczestników projektu Polska Wschodnia II Warszawa, grudzień 2011 Spis treści Informacje o badaniu Informacje o respondentach Sytuacja zawodowa Metryczka Udział w szkoleniu motywy, źródła,

Bardziej szczegółowo

Pracownia Badań, Analiz i Strategii Rozwoju Edukacji CKU w Białymstoku - 085 653 01 44

Pracownia Badań, Analiz i Strategii Rozwoju Edukacji CKU w Białymstoku - 085 653 01 44 Badanie pilotażowe Niepełnosprawni na lokalnym rynku pracy osoby niepełnosprawne bezrobotne zarejestrowane w PUP w Białymstoku Szanowni Państwo zwracamy się z uprzejmą prośbą o wypełnienie poniższej ankiety

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji projektu Kolpingowska Akademia Zdrowia i Kultury

Raport z ewaluacji projektu Kolpingowska Akademia Zdrowia i Kultury Raport z ewaluacji projektu Kolpingowska Akademia Zdrowia i Kultury 1. Zakres podmiotowy i przedmiotowy, cele, metoda i przebieg ewaluacji 1.1. Zakres podmiotowy i przedmiotowy ewaluacji Przedmiotem ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Teksty Fim@ngo. 6. Środki które zostaną na rachunku walutowym na koniec roku wyceniane są po średnim kursie NBP z dnia 31.12.2011r.

Teksty Fim@ngo. 6. Środki które zostaną na rachunku walutowym na koniec roku wyceniane są po średnim kursie NBP z dnia 31.12.2011r. Teksty Fim@ngo Opracowanie dotyczące przykładowego rozliczenia róŝnic kursowych. PoniŜej przykłady transakcji proszę określić czy właściwy kurs został zastosowany i jak rozliczyć róŝnice kursowe 1. R-ek

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z prac za 2014 r. KGU (Krajowej Grupy Użytkowników) SORBNET 2

Sprawozdanie z prac za 2014 r. KGU (Krajowej Grupy Użytkowników) SORBNET 2 KGU (Krajowej Grupy Użytkowników) SORBNET 2 Zadania zespołu w 2014 r. 1. Wdrożenie zmian w obsłudze płatności obsługiwanych w systemie SORBNET2 ustalonych i zgłoszonych przez KGU i zaakceptowanych przez

Bardziej szczegółowo

KORZYŚCI SPECJALNE DLA SPRZEDAWCÓW ROZWIĄZAŃ NA RYNKU OŚWIATY NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA

KORZYŚCI SPECJALNE DLA SPRZEDAWCÓW ROZWIĄZAŃ NA RYNKU OŚWIATY NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA KORZYŚCI SPECJALNE DLA SPRZEDAWCÓW ROZWIĄZAŃ NA RYNKU OŚWIATY NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA Jakie nowe korzyści są dostępne? Korzyści obejmują m.in. dostęp do specjalistów ds. technicznych i zasobów działu

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2012 1

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 29 października 2014 r. Informacja sygnalna Rynek usług w 2013 r. 1 W niniejszej informacji przedstawione zostały wyniki

Bardziej szczegółowo

Roczne zeznanie podatkowe Polaków PIT 2011. KPMG w Polsce Warszawa, kwiecień 2012

Roczne zeznanie podatkowe Polaków PIT 2011. KPMG w Polsce Warszawa, kwiecień 2012 Roczne zeznanie podatkowe Polaków PIT 2011 KPMG w Polsce Warszawa, kwiecień 2012 Spis treści 1. Najważniejsze wnioski 2. Metodyka badania 3. Kiedy rozliczamy się z Urzędem Skarbowym? 4. Czy rozliczenie

Bardziej szczegółowo

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych Załącznik nr 1 do Wytycznych w zakresie informacji i promocji programów operacyjnych polityki spójności na lata 2014-2020 Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych WŁAŚCIWE ZESTAWIENIE

Bardziej szczegółowo

Biuro Karier. Formularz

Biuro Karier. Formularz Biuro Karier ul. G. Narutowicza 35 96-300 Żyrardów, tel. 730 111 040 fax. (46) 855 46 64 e-mail: badania.bk@cm.edu.pl Szanowni Państwo, Biuro Karier realizuje projekt badawczy Losy zawodowe absolwentów

Bardziej szczegółowo

Adres zameldowania. Ulica Nr domu Nr lokalu. Adres zamieszkania. Ulica Nr domu Nr lokalu. Dane kontaktowe

Adres zameldowania. Ulica Nr domu Nr lokalu. Adres zamieszkania. Ulica Nr domu Nr lokalu. Dane kontaktowe Załącznik nr 1 do Regulaminu uczestnictwa w projekcie Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu mieszkańców Miasta i Gminy Stary Sącz FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO PROJEKTU Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014 (pierwsza

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków w rzeczywistości cyfrowej bariery i szanse

Świadomość Polaków w rzeczywistości cyfrowej bariery i szanse Świadomość Polaków w rzeczywistości cyfrowej bariery i szanse Raport badawczy dla Sierpień 2012 SPIS TREŚCI 1. Opis i cele badania 3 2. Metodologia 4 3. Struktura demograficzna próby 5 Kompetencje cyfrowe

Bardziej szczegółowo

Projekt miał szeroki zasięg terytorialny. Obejmował uczestników z placówek oświatowych z 14 województw w kraju. Składał się z dwóch modułów:

Projekt miał szeroki zasięg terytorialny. Obejmował uczestników z placówek oświatowych z 14 województw w kraju. Składał się z dwóch modułów: Fundacja Rodzice Szkole ul. Marszałkowska 140/62c, 00-061 Warszawa tel.: 721 326 336, fax: (22) 398 48 04 www.rodziceszkole.edu.pl kontakt@rodziceszkole.edu.pl Nr KRS: 0000268115, REGON: 140781919, NIP:

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2011 1. Cele działań 1) poinformowanie ogółu społeczeństwa o rezultatach

Bardziej szczegółowo

RAPORT POKONFERENCYJNY

RAPORT POKONFERENCYJNY RAPORT POKONFERENCYJNY KONFERENCJA: Szanse rozwoju rynku szkoleniowego na Dolnym Śląsku w nowym okresie programowania 2007-2013 Wrocław, 3 grudnia 2007 r. SPIS TREŚCI: 1. Wstęp...2 2. Ogólna ocena konferencji

Bardziej szczegółowo

Raport BIG - specjalny dodatek. Kobiecy punkt widzenia

Raport BIG - specjalny dodatek. Kobiecy punkt widzenia Raport BIG - specjalny dodatek Kobiecy punkt widzenia Wstęp Szanowni Państwo, Przedstawiamy specjalny dodatek do. edycji Raportu BIG o nastrojach wśród polskich przedsiębiorców, jest on poświęcony opiniom

Bardziej szczegółowo

Leszno. Europejski Funduszu Społeczny w Wielkopolsce zaproszenie do współpracy

Leszno. Europejski Funduszu Społeczny w Wielkopolsce zaproszenie do współpracy www.leszno.roefs.pl Leszno Europejski Funduszu Społeczny w Wielkopolsce zaproszenie do współpracy Już od 2004 roku wielkopolskie organizacje i instytucje mogą korzystać ze środków Europejskiego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Polska jako 12 kraj w UE wprowadza system Child Alert

Polska jako 12 kraj w UE wprowadza system Child Alert Źródło: http://www.msw.gov.pl Wygenerowano: Piątek, 6 listopada 2015, 16:55 Strona znajduje się w archiwum. Środa, 20 listopada 2013 Polska jako 12 kraj w UE wprowadza system Child Alert 21 listopada została

Bardziej szczegółowo

Raport ewaluacyjny z I edycji praktyk organizowanych w 2011r w ramach projektu Edukacja dla rynku pracy.

Raport ewaluacyjny z I edycji praktyk organizowanych w 2011r w ramach projektu Edukacja dla rynku pracy. Raport ewaluacyjny z I edycji praktyk organizowanych w 2011r w ramach projektu Edukacja dla rynku pracy. Kielce, marzec 2012 Spis treści 1.Informacja o projekcie... 2 1.1. Informacja o praktykach... 3

Bardziej szczegółowo

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych. dla (pełna nazwa programu)

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych. dla (pełna nazwa programu) Załącznik nr 1 do Wytycznych w zakresie informacji i promocji programów operacyjnych polityki spójności na lata 2014-2020 Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych na r. dla (pełnzwa programu)

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 133/2014 OPINIE O ADMINISTRACJI PODATKOWEJ

Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 133/2014 OPINIE O ADMINISTRACJI PODATKOWEJ Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 133/2014 OPINIE O ADMINISTRACJI PODATKOWEJ Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Na co zwracać uwagę w programie dofinansowania kolektorów Włodzimierz Żak

Na co zwracać uwagę w programie dofinansowania kolektorów Włodzimierz Żak Na co zwracać uwagę w programie dofinansowania kolektorów Włodzimierz Żak Myszków 20.08.2010 r. Proszę przez całe spotkanie Pamiętać o: Jak uzyskam 45 % dofinansowania to 55 % muszę zapłacić ja, Żeby dostać

Bardziej szczegółowo

Analizy przedrealizacyjne w pilotażowych projektach ppp

Analizy przedrealizacyjne w pilotażowych projektach ppp Analizy przedrealizacyjne w pilotażowych projektach ppp Jak wybrać doradcę i określić zakres niezbędnych analiz Michał Piwowarczyk z-ca dyrektora Departament Wsparcia Projektów Partnerstwa Publiczno-Prywatnego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI NR 1831/94/WE. z dnia 26 lipca 1994 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI NR 1831/94/WE. z dnia 26 lipca 1994 r. ROZPORZĄDZENIE KOMISJI NR 1831/94/WE z dnia 26 lipca 1994 r. w sprawie nieprawidłowości i odzyskiwania kwot niesłusznie wypłaconych w związku z finansowaniem z Funduszu Spójności oraz organizacji systemu

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2012 (trzecia

Bardziej szczegółowo

Raport. Badanie Losów Absolwentów INFORMATYKA

Raport. Badanie Losów Absolwentów INFORMATYKA RPk-0332/06/10 Raport Badanie Losów Absolwentów INFORMATYKA 2010 Przygotowały: Emilia Kuczewska Marlena Włodkowska 1. Cel badań Badania ankietowe przeprowadzone wśród absolwentów kierunku Informatyka,

Bardziej szczegółowo

Mniej przedsiębiorców będzie prowadzić pełną księgowość

Mniej przedsiębiorców będzie prowadzić pełną księgowość EWIDENCJE Propozycja podwyższenia limitu przychodów Mniej przedsiębiorców będzie prowadzić pełną księgowość ZMIANA PRAWA - Z 800 tys. do 1,2 mln euro ma zwiększyć się limit do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE)

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Wspólna Metodologia 1 Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Przykładowy opis pracy Wprowadzenie Specjalista ds. energii jest kluczową postacią,

Bardziej szczegółowo

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r.

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r. Raport miesięczny Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku Warszawa, 14.06.2013 r. Spis treści: 1. INFORMACJE NA TEMAT WYSTĄPIENIA TENDENCJI I ZDARZEŃ W OTOCZENIU RYNKOWYM SPÓŁKI, KTÓRE W JEJ

Bardziej szczegółowo

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Kirgiskiej o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Kirgiskiej o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Kirgiskiej o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i Rząd Republiki Kirgiskiej, zwane dalej Umawiającymi

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY projektu Wiedza dla gospodarki (POKL.04.01.01-00-250/09) (współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Bank centralny w SEPA

Bank centralny w SEPA Konferencja 2008 - ROK SEPA Warszawa, 31.03.2008 r. Bank centralny w SEPA Adam Tochmański Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego Narodowy Bank Polski Agenda SEPA z pozycji Eurosystemu SEPA z pozycji

Bardziej szczegółowo

Formularz zgłoszeniowy Projekt WRACAM DO PRACY!

Formularz zgłoszeniowy Projekt WRACAM DO PRACY! Formularz zgłoszeniowy Projekt WRACAM DO PRACY! Data dostarczenia formularza Podpis osoby przyjmującej DANE KANDYDATKI Imię/Imiona Nazwisko Wiek w chwili przystąpienia do projektu PESEL NIP Wykształcenie

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET PRZYRODNICZY w LUBLINIE WYDZIAŁ AGROBIOINŻYNIERII

UNIWERSYTET PRZYRODNICZY w LUBLINIE WYDZIAŁ AGROBIOINŻYNIERII UNIWERSYTET PRZYRODNICZY w LUBLINIE WYDZIAŁ AGROBIOINŻYNIERII Kierunek Ekonomia III rok Specjalność: Handel Adamiak Małgorzata Bober Aleksandra Gutkowski Szymon Przybyła Ewa Sakowicz Rafał Raport: WIZERUNEK

Bardziej szczegółowo

Polscy przedsiębiorcy o usługach bankowych. Materiały prasowe

Polscy przedsiębiorcy o usługach bankowych. Materiały prasowe Polscy przedsiębiorcy o usługach bankowych Materiały prasowe Dane z bieżącej fali badania syndykatowego Mikro, małe i średnie firmy o usługach bankowych AUTORZY RAPORTU PARTNER RAPORTU OPIS BADANIA Badanie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim UDA-POKL.03.05.00-00-219/12-00 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA SATYSFAKCJI KLIENTÓW IZBY CELNEJ W KRAKOWIE

RAPORT Z BADANIA SATYSFAKCJI KLIENTÓW IZBY CELNEJ W KRAKOWIE Nazwa Jednostki RAPORT Z BADANIA SATYSFAKCJI KLIENTÓW IZBY CELNEJ W KRAKOWIE Kraków 2015 r. Al. Krasińskiego 11B, 31-111 Kraków tel.: +48 12 62 90 205 fax: +48 12 421 67 57 http://krakow.ic.gov.pl/ http://www.krakow.scelna.gov.pl/

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O RZĄDOWYM PROJEKCIE USTAWY O PIT BS/157/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O RZĄDOWYM PROJEKCIE USTAWY O PIT BS/157/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w 2014 r.

Wyniki finansowe banków w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 2.4.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w 214 r. W 214 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 16,2, o 7,1% więcej niż w poprzednim roku. Suma

Bardziej szczegółowo