PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA"

Transkrypt

1 PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA Tom LI Rok 2011 Zeszyt 4 POWŁOKI KONWERSYJNE NA ODLEWACH CIŚNIENIOWYCH ZE STOPÓW MAGNEZU CZĘŚĆ 1: WPŁYW PARAMETRÓW TECHNOLOGICZNYCH ODLEWANIA CIŚNIENIOWEGO NA JAKOŚĆ ODLEWÓW ZE STOPU AZ91 CONVERSION COATINGS ON MAGNESIUM ALLOY DIE CASTINGS PART 1: THE EFFECT OF TECHNOLOGICAL PARAMETERS OF THE PRESSURE DIE CASTING PPROCESS ON THE QUALITY OF CASTINGS MADE FROM THE AZ91 ALLOY Piotr Dudek 1, Aleksander Fajkiel 1, Tomasz Reguła 1, Janusz Mielniczuk 2 2 Instytut Odlewnictwa, ul. Zakopiańska 73, Kraków 2 POLMAG, ul. Szkolna 15, Kędzierzyn-Koźle Streszczenie W artykule przedstawiono wyniki badań nad doborem optymalnych parametrów technologicznych odlewania gorącokomorowej maszyny ciśnieniowej w celu uzyskania odlewów ze stopu magnezu AZ91, przeznaczonych do pokrywania powłokami ochronno-dekoracyjnymi. Odlewy takie wymagają szczególnej staranności wykonania, ponieważ - oprócz odpowiednich właściwości mechanicznych i małej porowatości, muszą charakteryzować się bardzo dobrym stanem powierzchni (odpowiednia faktura i chropowatość oraz brak wad powierzchniowych, takich jak: linie płynięcia, fałdy, smugi itp.). Dla wytypowanego detalu (odlew klamki) opracowano plan eksperymentu, według którego przeprowadzono badania na stanowisku odlewania ciśnieniowego w odlewni POLMAG w celu określenia istotnych parametrów wpływających na jakość powierzchni odlewów. Słowa kluczowe: gorącokomorowa maszyna ciśnieniowa, powłoki ochronno-dekoracyjne, porowatość, chropowatość Abstract The article presents the results of research on the selection of optimum technological parameters of the hot-chamber die casting machine operation to make castings in AM50 magnesium alloy, coated next with the decorative and protective coatings. Castings of this type require special care during performance, because in addition to the high mechanical properties and low porosity, they should have a very good surface finish (proper texture and roughness, and absence of surface defects such as flow lines, folds, streaks, etc). For the specified detail (cast handle), a plan of the experiment was developed, according to which studies were carried out on a die-casting stand operating in the POLMAG Foundry to determine the important parameters affecting the surface quality of castings. Key words: hot-chamber die casting machine, protective-decorative coatings, porosity, roughness 31

2 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Wstęp Magnez oraz jego stopy należą do najlżejszych materiałów konstrukcyjnych. Dzięki bardzo dobrym właściwościom fizycznym i mechanicznym są coraz powszechniej stosowane w przemyśle lotniczym, samochodowym oraz w elektronice. Magnez i jego stopy są metalami reaktywnymi i bardzo podatnymi na korozję, szczególnie w środowiskach zawierających jony chlorkowe. Ulegają również korozji atmosferycznej ze względu na jej zasadowy charakter. Korozja najczęściej objawia się białymi produktami, które są solami, względnie wodorotlenkami. Wodorotlenek tworzy się pierwszy, wiążąc następnie kwaśne składniki atmosfery, np. dwutlenek węgla lub dwutlenek siarki. W przypadku stopów magnezu, podobnie jak przy stopach aluminium, ochronne warstwy tlenkowe wytworzone drogą utleniania chemicznego zabezpieczają przed korozją atmosferyczną, jednak ze względu na niższą odporność warstwy tlenków na stopach magnezu, w porównaniu z aluminium, konieczne jest nakładanie na ich powierzchni trwałych powłok ochronnych, np. powłok malarskich, konwersyjnych czy też powłok elektrochemicznych lub stosowanie procesów anodowania oraz osadzania powłok z fazy gazowej. Określenie wymagań, co do stanu powierzchni odlewów z uwzględnieniem powierzchniowych wad odlewniczych (np. fałdy, smugi, naloty kwieciste itp.) Odlewy ciśnieniowe po oczyszczeniu, najczęściej metodami mechanicznymi, traktowane są w zasadzie jako gotowe produkty i nie podlegają dalszej obróbce powierzchniowej. I jest to prawda, ale w odniesieniu do odlewów wykonanych ze stopów aluminium i cynku, bowiem one samoczynnie pokrywają się warstewką tlenków, które zabezpieczają je przed dalszą korozją. Stopy magnezu, niezależnie od technologii wykonywania odlewów, wskutek silnie zasadowego charakteru i dużej reaktywności z atmosferą otoczenia, w bardzo krótkim czasie pokrywają się produktami korozji, głównie wodorotlenkami. Stąd nawet na czas transportu wymagają krótkotrwałego zabezpieczenia, np. poprzez wytworzenie chemicznej powłoki chromianowej. O uzyskaniu dobrej powierzchni odlewu pod pokrycie ochronne decydują parametry odlewania oraz obróbka wykańczająca. Wiąże się to nierozerwalnie z wymaganiami dotyczącymi jakości ciekłego metalu, właściwego doboru środków oddzielających i smarujących oraz właściwą obróbką powierzchni gotowego już odlewu. Opracowanie planu eksperymentu Przez eksperyment rozumie się zazwyczaj serię doświadczeń umożliwiających uzyskanie opisu matematycznego w postaci określonych algorytmów oceniających działanie badanego obiektu. Przeprowadzenie eksperymentu jest zazwyczaj bardzo kosztowne i dlatego też dąży się do wykonania możliwie krótkich serii doświadczeń [1]. W przypadku odlewnictwa ciśnieniowego jest to o tyle istotne, że na jakość odlewów ma wpływ około 100 czynników oczywiście nie wszystkie w jednakowym stopniu [2]. Aby ograniczyć ich ilość, stosuje się plany eksperymentów. 32

3 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Podstawowymi parametrami (czynnikami) dla otrzymania poprawnych odlewów ze stopów magnezu na maszynie gorącokomorowej, którymi można i należy sterować są: szybkość tłoka prasującego w poszczególnych fazach procesu odlewania; temperatura metalu, temperatura ustnika (dyszy), temperatura formy. Każdy z tych parametrów (czynników) może mieć dwa stany (poziomy) wysoki i niski. W przypadku odlewania stopów magnezu na maszynach gorącokomorowych z tak zwanym korkiem (część metalu, która pozostaje w ustniku i krzepnie, zamykając dyszę wlewową w celu wyeliminowania niebezpieczeństwa zapalenia się stopu w piecu), temperatura ustnika musi być ściśle określona i stała, umożliwiając jego wytworzenie się. Przy odlewaniu z korkiem metal praktycznie znajduje się bardzo blisko układu wlewowego, dlatego I faza jest bardzo krótka i nie wpływa praktycznie na jakość odlewu (inaczej niż w przypadku maszyn zimnokomorowych, gdzie I faza ma za zadanie wypchnięcie powietrza z komory zalewowej). Dlatego też jako czynnik o dużym znaczeniu na jakość odlewu przyjęto wartość II fazy odlewania ciśnieniowego. Plan eksperymentu, który przedstawiono w tabeli 1, uproszczono do 3 zmiennych (każdy na poziomie wysokim i niskim) oraz wartość średnią. Wybrany, uproszczony plan eksperymentu PS/DS-P wymaga przeprowadzenia małej liczby pomiarów jedynie dla 3 zmiennych (każdy na poziomie wysokim i niskim) (tabela 1). Dla porównania wpływu poszczególnych parametrów odlewania ciśnieniowego na jakość odlewów, dodatkowo przeprowadzono badania uwzględniające wartość średniej (poziom 0). Tabela 1. Plan eksperymentu Table 1. Plan of experiment Nr pomiaru X X 1 X 2 X 3 odlewania II Faza 1 3 m/s Wielkości wejściowe Temp. formy C Temp. metalu C ,

4 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Przeprowadzenie badań na stanowisku doświadczalnym w odlewni POLMAG W procesie odlewania ciśnieniowego główne trudności polegają na doborze właściwych parametrów odlewania uwzględniających całość wymogów stawianych odlewom. Okazuje się bowiem, że parametry odpowiednie dla zaspokojenia jednego wymagania, np. zwartości struktury określonej wartością gęstości, pozostają w całkowitej sprzeczności z wymaganiami jakości powierzchni niezbędnej przy nakładaniu powłok dekoracyjnych czy antykorozyjnych. Badania przeprowadzono na poziomej, gorącokomorowej maszynie ciśnieniowej QDCM 400 STANDARD, znajdującej się na wyposażeniu firmy POLMAG. Parametry pracy maszyny ciśnieniowej (prędkość w poszczególnych fazach, czas narostu ciśnienia) oraz warunki cieplne procesu (temperatura metalu w piecu, obu części formy oraz dyszy) nastawiane były i kontrolowane za pomocą panelu sterującego i programu opracowanego przez firmę POLMAG. System wtryskowy w maszynach gorącokomorowych jest kontrolowany poprzez zamknięty układ regulacji, oparty na zaworze proporcjonalnym MOOG. Wszystkie ustawiane parametry (prędkości tłoka wtryskowego, punkty przełączania, wartości ciśnień itd.) są zapisywane w systemie pamięci sterowania maszyny i dodatkowo kontrolowane wizualizacją na ekranie monitora. Parametry wtrysku, po wprowadzeniu ich do pamięci i zatwierdzeniu, są przesyłane do karty mikroprocesorowej MOOG, która przetwarza je na sygnały elektryczne przesyłane już bezpośrednio do zaworu proporcjonalnego. Zawór proporcjonalny przesyła z powrotem do karty wartość swego położenia i na podstawie tego karta oblicza wartości korygujące do wcześniejszych wartości zadanych. W ten sposób odbywa się regulacja w układzie zamkniętym w czasie rzeczywistym. Regulacja prędkości tłoka wtryskowego odbywa się poprzez regulację przepływu medium hydraulicznego przez zawór proporcjonalny [3]. Konstrukcja formy Precyzyjnie dobrane parametry technologiczne odlewania ciśnieniowego nie pozwolą na uzyskanie satysfakcjonujących odlewów, jeśli forma będzie źle skonstruowana. Wymóg jednoczesnego wypełniania wszystkich fragmentów formy ciśnieniowej, odpowiednia wielkość rozmieszczenie przelewów i odpowietrzeń ma na celu ograniczenie porowatości odlewów, co bezpośrednio wpływa na wytrzymałość odlewów i stan ich powierzchni. W celu weryfikacji poprawności wykonania formy wykonano w odlewni POLMAG symulację numeryczną wypełniania wnęki formy, która potwierdziła poprawność konstrukcji formy (rys.1). 34

5 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Rys. 1. Symulacja numeryczna procesu wypełniania wnęki formy (prędkość metalu w szczelinie wlewowej) Fig. 1. Numerical simulation of the mould cavity filling process (metal flow rate in the pouring slot) Badania termowizyjne Celem badań termowizyjnych było określenie rozkładu temperatury w formie przed i po zalaniu jej ciekłym stopem magnezu. Termowizja (termografia) to nowoczesna technika diagnostyczna wykorzystująca zjawisko promieniowania cieplnego, zwanego również promieniowaniem podczerwonym. Zjawisko to jest charakterystyczne dla każdego ciała o temperaturze powyżej zera bezwzględnego (absolutnego), czyli powyżej -273,15 C. Badania przeprowadzono za pomocą kamery termowizyjnej FLIR SC660, będącej na wyposażeniu Instytutu Odlewnictwa w Krakowie (rys. 2). Najważniejsze parametry kamery termowizyjnej FLIR SC660: czułość termiczna 30 mk przy 30 C, częstotliwość detektora 30 Hz, powiększenie 1 8, rozdzielczość matrycy pikseli, zakres pomiarowy -40 C do C. 35

6 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Stała część formy. Temperatura w poszczególnych punktach pomiarowych: Sp1 = 192 C Sp2 = 195 C Sp3 = 197 C Sp4 = 160,5 C, Sp5 = 157,8 C, Sp6 = 122,3 C, Sp7 = 133,7 C Ruchoma część formy. Temperatura w poszczególnych punktach pomiarowych: Sp1 = 117 C Sp2 = 117 C Sp3 = 146 C Sp4 = 96 C Sp5 = 156,4 C Sp6 = 103 C Sp7 = 154 C Rys. 2. Wyniki badań termowizyjnych Fig. 2. The results of thermovision examinations 36

7 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Badania termowizyjne wskazują, że rozkład temperatury formy jest w miarę jednorodny, co świadczy o poprawności wykonania kanałów chłodzących i dobrze zaprojektowanych drogach przepływu metalu. Jednakowa temperatura formy zapewnia poprawne wypełnienie wnęki formy. Za pomocą tych badań, bezpośrednio na maszynie ciśnieniowej w warunkach pracy (rzeczywistych), potwierdzono poprawność wykonania formy. Pomiar chropowatości odlewów Rzeczywista powierzchnia odlewu często charakteryzuje się bardzo złożoną budową. Do jej podstawowych elementów zaliczamy: chropowatość, falistość, błędy kształtu i wady powierzchniowe. Warstwa wierzchnia odlewu ciśnieniowego kształtowana jest przede wszystkim przez powierzchnię formy. Właściwie wykonana forma z odpowiednią obróbką wykańczającą (szlifowanie, polerowanie czy dogładzanie) umożliwia uzyskanie wymaganej chropowatości. Nie zawsze jednak jak największa gładkość powierzchni jest pożądana. Szczególnie jest to istotne w przypadku powłok lakierniczych i galwanicznych, gdzie niezbędnym jest zapewnienie odpowiednio wysokiej chropowatości, aby uzyskać dobrą przyczepność (adhezję) powłoki do podłoża. Pomiar profilu chropowatości odlewów Pomiar chropowatości przeprowadzono na aparacie Hommel Tester T500 firmy Hommelwerke GmbH (rys. 3), który pozwala na precyzyjny pomiar chropowatości powierzchni zgodnie z normami DIN/ISO/JIS. Zaletami urządzenia są jego mała waga oraz wymiary; może działać jako niezależne urządzenie lub w połączeniu z komputerem. Rys. 3. Pomiar chropowatości aparatem Hommel Tester T500 Fig. 3. Roughness measurements taken with a Hommel Tester T500 apparatus Aparat Hommel Tester T500 wykorzystuje metodą stykową do pomiaru chropowatości. Zasadę pomiaru stykowego chropowatości przedstawiono na rysunku 4. Głowica pomiarowa przyrządu przesuwa się ze stałą prędkością wzdłuż mierzonego 37

8 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO profilu. W skład jej wchodzą: -- ostrze odwzorowujące (penetrator), -- przetwornik pomiarowy. Ostrze odwzorowujące dzięki naciskowi pomiarowemu styka się z powierzchnią mierzonego przedmiotu. W wyniku przesuwania ostrza po powierzchni zmienia się jego położenie względem pozostałych elementów głowicy. Zmiany położenia zależne są od nierówności powierzchni, jakie spotyka ostrze na drodze swego ruchu. Przetwornik zamienia zmiany wzajemnego położenia ostrza i innych elementów głowicy na sygnał elektryczny. Sygnał ten jest wzmacniany i poddany filtracji celem usunięcia niepożądanych składowych, jak np. falistość, odchyłki kształtu. Sygnał może być zarejestrowany lub poddany obróbce celem wyznaczenia wartości parametrów chropowatości. Wyniki badań chropowatości Badania chropowatości powierzchni odlewów przeprowadzono na wybranych fragmentach odlewu (rys. 4). Fragmenty odlewu, na którym badano chropowatość 2 1 Rys. 4. Fragment powierzchni odlewu przeznaczony do badań chropowatości powierzchni: 1 powierzchnia formy zniszczona, 2 powierzchnia gładka Fig. 4. Fragment of the casting surface for roughness measurements - 1 mould surface worn out, 2 - smooth surface Analiza wyników pomiaru chropowatości wskazuje, że w punkcie pomiarowym 2 (gładka powierzchnia odlewu) R a średnia arytmetyczna odchylenia filtrowanego profilu od średniej linii w obrębie odcinka pomiarowego mieści się w przedziale od 0,325 μm do 1,62 μm, co w przybliżeniu odpowiada powierzchni szlifowania wykańczającego (R a = 0,32) i szlifowania dokładnego (R a = 0,63) oraz szlifowania zgrubnego (R a = 1,6). Na powierzchni odlewu występują również miejsca o chropowatości sięgające od 8,6 do nawet 15,8 μm, co odpowiada chropowatości po piłowaniu mechanicznym i odlewaniu w formach piaskowych. Odlewy takie nie nadają się do nakładania powłok dekoracyjnoochronnych. Generalną zasadą jest, że chropowatość powierzchni powinna być nie większa niż grubość nakładanej powłoki! 38

9 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Dlatego powierzchnie o chropowatości powyżej 0,63 μm wymagają odpowiedniego przygotowania poprzez mechaniczne szlifowanie do uzyskania odpowiedniej chropowatości. Rys. 5. Przykładowy wynik pomiaru profilu chropowatości odlewu w punkcie 2 Fig. 5. Sample result of the roughness profile measurement for casting item 2 Badania gęstości (porowatości) odlewów doświadczalnych Pewnym wyznacznikiem poprawnego doboru parametrów odlewania jest gęstość metalu. Jej przybliżenie do gęstości teoretycznej świadczy o dobrym odprowadzeniu gazów z formy oraz optymalnym doborze temperatury metalu i formy. Odlewy, które wizualnie są poprawne, mogą być porowate, co może uniemożliwić dalszą ich obróbkę poprzez nakładanie powłok ochronno-dekoracyjnych. Uwięziony w odlewie pod dużym ciśnieniem gaz, rozpręża się w podwyższonej temperaturze, powodując degradację powierzchni odlewów poprzez tworzenie się kraterków, które niszczą powierzchnię odlewu. Odlewy takie nie nadają się do pokrywania powłokami ochronno-dekoracyjnymi. 39

10 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Badania gęstości odlewów - i pośrednio na tej podstawie liczby gazowej i porowatości - według założonego planu eksperymentów miały na celu określenie optymalnych parametrów pracy maszyny, przy których uzyskuje się poprawne odlewy ciśnieniowe z minimalną ilością wtrąceń gazowych. Ocenę stopnia zagazowania przeprowadzono według normy BN-75/ Norma ta dotyczy stopów aluminium, ale za jej pomocą można wyznaczyć również porowatość w stopach magnezu. Według tej normy porowatość oblicza się pośrednio wyznaczając masę próbki w wodzie i w powietrzu i na tej podstawie gęstość próbki ρ p. Odnosząc obliczone gęstości do gęstości teoretycznej stopu (na podstawie składu chemicznego) oblicza się liczbę gazową (LG) oraz porowatość (P). (1) (2) gdzie: ρ w - masa właściwa (gęstość) wody, g/cm 3 ; ρ t - masa właściwa (teoretyczna) stopu, g/cm 3 ; m p - masa próbki (stopu) ważonej w powietrzu, g; m w - masa próbki (stopu) ważonej w wodzie, g. Procentową zawartość gazu w badanych próbkach zwaną porowatością P oblicza się z zależności: (3) Badania gęstości odlewów przeprowadzono metodą hydrostatyczną, poprzez ważenie próbki w wodzie i w powietrzu na specjalnej wadze. Teoretyczną masę właściwą (gęstość) stopu wyliczono na podstawie wzoru: (4) 40

11 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... gdzie: %N procentowa zawartość pierwiastka w stopie; ρ N masa właściwa danego pierwiastka, g/cm 3. Badanie gęstości próbek oparto na pomiarach masy próbki w wodzie i w powietrzu na wadze laboratoryjnej, a gęstość określono z zależności: m p = ( ) + m p mw w p p (5) gdzie: ρ gęstość próbki, g/cm 3 ; m p, m w masa próbki odpowiednio w powietrzu i w wodzie, g; ρ p, ρ w gęstość odpowiednio powietrza i wody, g/cm 3. Do obliczeń przyjęto: ρ p = 0, g/cm 3 (gęstość powietrza w temp. 20 C i p = 762 mm Hg); ρ w = 0,99802 g/cm 3 (gęstość wody w temp. 20 C i p = 762 mm Hg). Rys. 6. Widok stanowiska do pomiaru gęstości próbek wyciętych z odlewu Fig. 6. View of the stand for density measurement on specimens cut out from the casting Tabela 2. Skład chemiczny stopu magnezu AZ91, % wag. Table 2. Chemical composition of AZ91magnesium alloy, % wt. Al Zn Mn Si Fe Cu Ni Be Mg 9,12 0,61 0,196 0,292 0,001 0,0019 0,0007 0,001 90,04 41

12 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Wyniki pomiarów gęstości próbek wyciętych z odlewu przedstawiono w tabeli 3 oraz na rysunku 7. Tabela 3. Wyniki badań gęstości, liczby gazowej (LG) i porowatości odlewów Table 3. The results of measurements of the casting density, gas number and porosity Lp. nr próbki Gęstość, g/cm 3 Gęstość, g/cm 3 (wartość średnia) LG Porowatość, % ,764 1,778 1,775 1,784 1,790 1,789 1,737 1,764 1,778 1,780 1,773 1,772 1,793 1,751 1,765 1,779 1,777 1,781 1,758 1,770 1,764 1,773 1,771 1,759 1,767 1,776 1,773 1,757 1,778 1,772 1,772 0,947 5,64 1,788 0,955 4,70 1,760 0,940 6,36 1,775 0,948 5,46 1,749 0,934 7,03 1,779 0,950 5,23 1,764 0,942 6,12 1,768 0,944 5,88 1,772 0,947 5,64 1,769 0,945 5,82 42

13 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... LG Porowatość LG 0,96 0,955 0,95 0,945 0,94 0,935 0,93 0,925 0, nr próbki Porowatość, porowatość % [%] Rys. 7. Zmiany gęstości i porowatości odlewów w zależności od parametrów odlewania Fig. 7. Changes in the density and porosity of castings in function of the casting process parameters Na podstawie wykresu przedstawionego na rysunku 7 należy stwierdzić, że najmniej zagazowane są odlewy wykonane według planu eksperymentu - pomiar 2, tj. prędkość tłoka 2 fazy ok. 3 m/s, ciśnienie prasowania ciekłego metalu ok. 250 bar i następujących parametrów cieplnych: temperatura metalu 640 C oraz temperatura formy 180 C. Parametry te są korzystne z tego względu, że oprócz najmniejszej porowatości odlewu nie eksploatują nadmiernie formy ciśnieniowej z uwagi na relatywnie niskie temperatury. Badania właściwości mechanicznych Pomiar twardości Pomiary właściwości mechanicznych twardości i wytrzymałości są badaniami uzupełniającymi, niemniej dają pewien pogląd na charakterystykę właściwości użytkowych odlewów. Jednocześnie są informacją o wadach wewnętrznych, a także dają informację o parametrach technologicznych odlewania. Badanie twardości przeprowadzono metodą Brinella, przy następujących parametrach: średnica kulki 5 mm; wielkość obciążenia 2452,5 N; minimalny czas działania obciążenia 15 s. Badanie wytrzymałości przeprowadzono statyczną próbą rozciągania (zakres od 0,0 do 200,00 kn zgodnie z normą PN-EN :2004. Parametry odlewania oraz uzyskane właściwości odlewów Parametry odlewania ciśnieniowego dla każdej serii wykonywanych odlewów dobierano zgodnie z planem eksperymentu, który przedstawiono w tabeli 4. 43

14 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Tabela 4. Parametry odlewania wg planu eksperymentu i wyniki badań Table 4. Casting parameters according to the plan of experiment and test results Parametry badane Efekty (odpowiedź układu) Nr próbki Temp. metalu Temp. formy nastawa zaworu II faza wartość rzeczywista Porowatość, % Chropowatość, R a R p0,2, MPa R m, MPa Twardość, HB ,25 1,86 8, ,2 95, ,5 1,24 7,59 0, ,61 88, ,52 8,27 1, ,8 91, ,5 1,36 8,84 0,36 71,5 134,6 92, ,8 7,65 1, ,9 92, ,5 1,38 8,34 0,368 76,5 80,5 96, ,4 8,92 1,23 96,5 100,01 92, ,5 1,34 8,87 0, ,69 98, ,44 8,99 1,02 106,5 88,81 98, ,0 0,88 9,03 0,36 71,5 99,9 88,4 Analiza statystyczna otrzymanych wyników Wyniki badań odlewów zostały zamieszczone w tabeli 4. W celu przeprowadzenia analizy statystycznej istotnych parametrów odlewania (parametry badane) i ich wpływ na poszczególne wartości mierzone (efekty) zastosowano obliczenia za pomocą programu Statistica. Zamiast rzeczywistych wartości kontrolowanych parametrów użyto zmiennych bezwymiarowych, gdzie 1 oznacza minimalną wartość określonego parametru, a +1 maksymalną (tab. 5). Tabela 5. Dane wyjściowe do analizy statystycznej istotnych parametrów odlewania i ich wpływu na poszczególne właściwości odlewów Table 5. Output data for statistical analysis of the relevant casting parameters and their impact on castng properties 44

15 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Tabela 6. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na porowatość odlewów) Table 6. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting porosity) Korzystając z danych z tabeli 6, skonstruowano wykres Pareto. Diagram ten wykorzystuje zasadę, że: 20% przyczyn decyduje o 80% błędów, która radzi aby skupić się na przeprowadzeniu działań korygujących w stosunku do najistotniejszych (20%) przyczyn niezgodności, co umożliwia analizę możliwości uzyskania poprawy jakości przy ograniczonych nakładach i wskazanie grupy najważniejszych przyczyn. Parametrem decydującym w sposób znaczący o porowatości odlewów jest temperatura metalu, co przedstawiono na rysunku 8. Ze wzrostem temperatury rośnie również porowatość. temp.met. met(x1) x2x3. temp. formy(x2) x1x3 0 0,2 0,4 0,6 0,8 Rys. 8. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na porowatość odlewów Fig. 8. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting porosity 45

16 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Tabela 7. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na chropowatość odlewów) Table 7. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting roughness) Na podstawie wyników z tabeli 7 skonstruowano wykres Pareto. Parametrem decydującym w sposób znaczący na chropowatość odlewów jest wartość prędkości w II fazie odlewania, a w sposób mniej znaczący temperatura formy, co przedstawiono na rysunku 9. Ze wzrostem wartości prędkości w II fazie rośnie chropowatość odlewów. Ta pewna anomalia w stosunku do stopów aluminium może wynikać z faktu odbijania się strugi metalu już częściowo zakrzepłego od powierzchni formy. nastawa(x3) x2x3 x1x3. temp. formy(x2) temp formy(x2) 0 0,5 1 Rys. 9. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na chropowatość odlewów Fig. 9. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting roughness 46

17 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Tabela 8. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na wytrzymałość mechaniczną odlewów) Table 8. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting mechanical properties) Na podstawie wyników z tabeli 8 skonstruowano wykres Pareto. Parametrem wpływającym w sposób znaczący na wytrzymałość mechaniczną (R m ) odlewów jest temperatura formy, a w sposób mniej znaczący temperatura metalu i wartość prędkości w II fazie odlewania. Należy zaznaczyć, że w tym przypadku zaobserwowano wpływ wszystkich trzech, badanych parametrów technologicznych odlewania ciśnieniowego, co przedstawiono na rysunku 10. x1x2. temp. formy formy(x2) x2x3. temp.met. met(x1) nastawa a(x3) 0 0,2 0,4 0,6 Rys. 10. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na wytrzymałość mechaniczną (R m ) odlewów Fig. 10. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting tensile strength (R m ) 47

18 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Tabela 9. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na wytrzymałość mechaniczną odlewów) Table 9. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting mechanical properties) Na podstawie wyników z tabeli 9 skonstruowano wykres Pareto. Parametrem wpływającym w sposób znaczący na wytrzymałość mechaniczną (R p0,2 ) odlewów jest wartość prędkości w II fazie, natomiast w sposób mniej znaczący temperatura metalu i temperatura formy. Należy zaznaczyć, że również w tym przypadku zaobserwowano wpływ wszystkich trzech, badanych parametrów technologicznych odlewania ciśnieniowego, co przedstawiono na rysunku 11. nastawa a(x3) temp.met. met(x1) temp. formy(x2) 0 0,2 0,4 0,6 0,8 Rys. 11. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na wytrzymałość mechaniczną (R p0,2 ) odlewów Fig. 11. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting yield strength (R p0, 2 ) 48

19 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Tabela 10. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na twardość odlewów) Table 10. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting hardness) Na podstawie wyników z tabeli 10 skonstruowano wykres Pareto. Parametrem decydującym w sposób znaczący o twardości odlewów jest temperatura metalu, w sposób mniej znaczący temperatura formy, co przedstawiono na rysunku 12. temp.met. met(x1) temp temp. formy(x2) (x2) x1x3 0 0,2 0,4 0,6 0,8 1 Rys. 12. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na twardość odlewów Fig. 12. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting hardness 49

20 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Podsumowanie Przedstawione wyniki badań eksperymentów podczas wykonywania odlewu doświadczalnego klamki wskazują, że odlewy zostały wykonane poprawnie, to znaczy wnęka formy bardzo dokładnie odwzorowuje kształt odlewu. Badania termowizyjne potwierdziły poprawność wykonania formy, właściwy dobór przekrojów kanałów wlewowych, wielkości przelewów i odpowietrzeń. Równomierne obciążenie cieplne formy gwarantuje powtarzalność jakościową uzyskiwanych odlewów. Natomiast pełnego obrazu nie daje równanie określające wpływ poszczególnych parametrów odlewania ciśnieniowego na wybrane właściwości odlewów z uwagi na mały przedział zmienności parametrów (poziom wysoki i niski), co wynika z ograniczeń pracy maszyny ciśnieniowej dla odlewu eksperymentalnego, a także z samej technologii odlewania z korkiem, która w sposób znaczący ogranicza możliwości zmiany parametrów, głównie temperatury stopu, formy i ciśnienia wypełniania wnęki formy, co stanowi cechę (wadę) maszyn gorącokomorowych. Przedstawione diagramy Pareto dla poszczególnych funkcji celu zwartość strukturalną (porowatość) i jakość powierzchni (chropowatość), wskazują, że na porowatość w decydującym stopniu wpływa temperatura metalu, a w mniejszym stopniu temperatura formy, natomiast głównym parametrem technologicznym wpływającym na chropowatość odlewów jest prędkość metalu w II fazie procesu. Ogólnie można stwierdzić, że odlewy wykonane przy zadanych parametrach spełniają wymagania pod kątem jakości powierzchni, natomiast nie spełniają kryteriów zwartości strukturalnej, wymaganej przy odlewach pracujących w podwyższonej temperaturze (wysokotemperaturowe lakierowanie proszkowe) i pracujących przy podwyższonych obciążeniach statycznych i dynamicznych. Podziękowania Artykuł powstał na podstawie zlecenia i umowy Nr 03/ /JM zawartej przez firmę POLMAG z Instytutem Odlewnictwa w Krakowie na wykonanie pracy naukowobadawczej. Literatura Polański Z.: Planowanie doświadczeń w technice, PWN, Warszawa, Białobrzeski A.: Odlewnictwo ciśnieniowe: maszyny, urządzenia i technologia, WNT, Warszawa, Frech Die casting seminar (materiały szkoleniowe). 50

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji PROJEKT NR: POIG.01.01.02-00-015/09 Zaawansowane materiały i technologie ich wytwarzania Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Bardziej szczegółowo

WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE KOMPOZYTÓW AlSi13Cu2- WŁÓKNA WĘGLOWE WYTWARZANYCH METODĄ ODLEWANIA CIŚNIENIOWEGO

WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE KOMPOZYTÓW AlSi13Cu2- WŁÓKNA WĘGLOWE WYTWARZANYCH METODĄ ODLEWANIA CIŚNIENIOWEGO 31/14 Archives of Foundry, Year 2004, Volume 4, 14 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2004, Rocznik 4, Nr 14 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE KOMPOZYTÓW AlSi13Cu2- WŁÓKNA WĘGLOWE WYTWARZANYCH

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA SILUMINU AK132

OBRÓBKA CIEPLNA SILUMINU AK132 52/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 OBRÓBKA CIEPLNA SILUMINU AK132 J. PEZDA 1 Akademia Techniczno-Humanistyczna

Bardziej szczegółowo

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH Zbigniew Bonderek, Stefan Chromik Kraków 2006 r. WYDAWNICTWO NAUKOWE AKAPIT Recenzenci: Prof. Dr hab. Inż. Józef Dańko Prof. Dr

Bardziej szczegółowo

FILTRACJA STALIWA SYMULACJA PROCESU NA PRZYKŁADZIE ODLEWU O MASIE 700 KG. S. PYSZ 1, J. STACHAŃCZYK 2 Instytut Odlewnictwa w Krakowie

FILTRACJA STALIWA SYMULACJA PROCESU NA PRZYKŁADZIE ODLEWU O MASIE 700 KG. S. PYSZ 1, J. STACHAŃCZYK 2 Instytut Odlewnictwa w Krakowie 65/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (1/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 FILTRACJA STALIWA SYMULACJA PROCESU NA PRZYKŁADZIE ODLEWU

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

OBLICZANIE PRĘDKOŚCI KRYTYCZNEJ PRZEMIESZCZANIA FALI CZOŁOWEJ STOPU W KOMORZE PRASOWANIA MASZYNY CIŚNIENIOWEJ

OBLICZANIE PRĘDKOŚCI KRYTYCZNEJ PRZEMIESZCZANIA FALI CZOŁOWEJ STOPU W KOMORZE PRASOWANIA MASZYNY CIŚNIENIOWEJ 13/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 006, Rocznik 6, Nr 18 (/) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 006, Volume 6, N o 18 (/) PAN Katowice PL ISSN 164-5308 OBLICZANIE PRĘDKOŚCI KRYTYCZNEJ PRZEMIESZCZANIA FALI CZOŁOWEJ STOPU

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM

WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM Tomasz Dyl Akademia Morska w Gdyni WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM W artykule określono wpływ odkształcenia

Bardziej szczegółowo

Mgr inż. Marta DROSIŃSKA Politechnika Gdańska, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa

Mgr inż. Marta DROSIŃSKA Politechnika Gdańska, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa MECHANIK 7/2014 Mgr inż. Marta DROSIŃSKA Politechnika Gdańska, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYK EKSPLOATACYJNYCH SIŁOWNI TURBINOWEJ Z REAKTOREM WYSOKOTEMPERATUROWYM W ZMIENNYCH

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 9. Zakład Budownictwa Ogólnego. Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella

ĆWICZENIE NR 9. Zakład Budownictwa Ogólnego. Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella Zakład Budownictwa Ogólnego ĆWICZENIE NR 9 Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella Instrukcja z laboratorium: Budownictwo ogólne i materiałoznawstwo Instrukcja do ćwiczenia nr 9 Strona 9.1. Pomiar

Bardziej szczegółowo

WPŁYW WIELKOŚCI WYDZIELEŃ GRAFITU NA WYTRZYMAŁOŚĆ ŻELIWA SFEROIDALNEGO NA ROZCIĄGANIE

WPŁYW WIELKOŚCI WYDZIELEŃ GRAFITU NA WYTRZYMAŁOŚĆ ŻELIWA SFEROIDALNEGO NA ROZCIĄGANIE 15/12 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2004, Rocznik 4, Nr 12 Archives of Foundry Year 2004, Volume 4, Book 12 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW WIELKOŚCI WYDZIELEŃ GRAFITU NA WYTRZYMAŁOŚĆ ŻELIWA SFEROIDALNEGO

Bardziej szczegółowo

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu.

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. STOPY ŻELAZA Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. Ze względu na bardzo dużą ilość stopów żelaza z węglem dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Tytuł projektu: Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Umowa nr: TANGO1/268920/NCBR/15 Akronim: NITROCOR Planowany okres realizacji

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej w Systemach Technicznych Symulacja prosta dyszy pomiarowej Bendemanna Opracował: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski

Bardziej szczegółowo

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków 1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków Gęstością teoretyczną spieku jest stosunek jego masy do jego objętości rzeczywistej, to jest objętości całkowitej pomniejszonej o objętość

Bardziej szczegółowo

Dr. G. Stoesser, Mr. T. Fuest of MacDermid Dr. T. Abbott, Dr. M. Murray and Prof. Dr. G. Dunlop of AMT. developing technologies for the future

Dr. G. Stoesser, Mr. T. Fuest of MacDermid Dr. T. Abbott, Dr. M. Murray and Prof. Dr. G. Dunlop of AMT. developing technologies for the future Dr. G. Stoesser, Mr. T. Fuest of MacDermid Dr. T. Abbott, Dr. M. Murray and Prof. Dr. G. Dunlop of AMT developing technologies for the future AM-lite : alternatywa dla drożejącego cynku dla aplikacji dekoracyjnych

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWA SYMULACJA POLA TWARDOŚCI W ODLEWACH HARTOWANYCH

KOMPUTEROWA SYMULACJA POLA TWARDOŚCI W ODLEWACH HARTOWANYCH 3/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 KOMPUTEROWA SYMULACJA POLA TWARDOŚCI W ODLEWACH HARTOWANYCH JURA Stanisław,

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa

Spis treści Przedmowa Spis treści Przedmowa 1. Wprowadzenie do problematyki konstruowania - Marek Dietrich (p. 1.1, 1.2), Włodzimierz Ozimowski (p. 1.3 -i-1.7), Jacek Stupnicki (p. l.8) 1.1. Proces konstruowania 1.2. Kryteria

Bardziej szczegółowo

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux Wykaz urządzeń Lp Nazwa urządzenia 1 Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0 200/2000/20000/ 200000 lux 2 Komora klimatyczna Komora jest przeznaczona do badania oporu

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym ZB 7. Plastyczne kształtowanie stopów magnezu (kucie precyzyjne, tłoczenie, wyciskanie, walcowanie itp.) Autorzy i liderzy merytoryczni

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU 51/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

Bardziej szczegółowo

IKiFP im. J. Habera PAN

IKiFP im. J. Habera PAN IKiFP im. J. Habera PAN Określenie parametrów technologicznych procesu wykonywania odlewów ze stopów Ti z udziałem materiałów cyrkonowych i itrowych oraz wykonanie modelowych odlewów 15.04.2014 30.09.2014

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM METROLOGII

LABORATORIUM METROLOGII LABORATORIUM METROLOGII POMIARY TEMPERATURY NAGRZEWANEGO WSADU Cel ćwiczenia: zapoznanie z metodyką pomiarów temperatury nagrzewanego wsadu stalowego 1 POJĘCIE TEMPERATURY Z definicji, która jest oparta

Bardziej szczegółowo

Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania.

Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania. WYśSZA SZKOŁA INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ im. prof. Meissnera w Ustroniu Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania. Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Barbara

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych ĆWICZENIE NR.6 Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych 1. Wstęp W nowoczesnych przekładniach zębatych dąży się do uzyskania małych gabarytów w stosunku do

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 2

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 2 INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 2 BADANIA ODPORNOŚCI NA KOROZJĘ ELEKTROCHEMICZNĄ SYSTEMÓW POWŁOKOWYCH 1. WSTĘP TEORETYCZNY Odporność na korozję

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Sterowanie odbiornikiem hydraulicznym z rozdzielaczem typu Load-sensing

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Sterowanie odbiornikiem hydraulicznym z rozdzielaczem typu Load-sensing Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Sterowanie odbiornikiem hydraulicznym z rozdzielaczem typu Load-sensing Wstęp teoretyczny Poprzednie ćwiczenia poświęcone były sterowaniom dławieniowym. Do realizacji

Bardziej szczegółowo

BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW

BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW 16/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW ORŁOWICZ Władysław, OPIEKUN Zenon

Bardziej szczegółowo

Przetwórstwo tworzyw sztucznych i gumy

Przetwórstwo tworzyw sztucznych i gumy Przetwórstwo tworzyw sztucznych i gumy Lab.7. Wpływ parametrów wytłaczania na właściwości mechaniczne folii rękawowej Spis treści 1. Cel ćwiczenia i zakres pracy.. 2 2. Definicje i pojęcia podstawowe 2

Bardziej szczegółowo

Pomiar rezystancji metodą techniczną

Pomiar rezystancji metodą techniczną Pomiar rezystancji metodą techniczną Cel ćwiczenia. Poznanie metod pomiarów rezystancji liniowych, optymalizowania warunków pomiaru oraz zasad obliczania błędów pomiarowych. Zagadnienia teoretyczne. Definicja

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera ANALIZA POŁĄCZENIA WARSTW CERAMICZNYCH Z PODBUDOWĄ METALOWĄ Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Tadeusz Zdziech CEL PRACY Celem

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE TWORZYW SZTUCZNYCH OZNACZENIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH PRZY STATYCZNYM ROZCIĄGANIU

Bardziej szczegółowo

Badania nad możliwością modernizacji systemu sterowania odlewniczych maszyn ciśnieniowych

Badania nad możliwością modernizacji systemu sterowania odlewniczych maszyn ciśnieniowych A R C H I V E S o f F O U N D R Y E N G I N E E R I N G Published quarterly as the organ of the Foundry Commission of the Polish Academy of Sciences ISSN (1897-3310) Volume 14 Special Issue 3/2014 55 60

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

CZAS WYKONANIA BUDOWLANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI STALOWYCH OBRABIANYCH METODĄ SKRAWANIA A PARAMETRY SKRAWANIA

CZAS WYKONANIA BUDOWLANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI STALOWYCH OBRABIANYCH METODĄ SKRAWANIA A PARAMETRY SKRAWANIA Budownictwo 16 Piotr Całusiński CZAS WYKONANIA BUDOWLANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI STALOWYCH OBRABIANYCH METODĄ SKRAWANIA A PARAMETRY SKRAWANIA Wprowadzenie Rys. 1. Zmiana całkowitych kosztów wytworzenia

Bardziej szczegółowo

pętla nastrzykowa gaz nośny

pętla nastrzykowa gaz nośny METODA POPRAWY PRECYZJI ANALIZ CHROMATOGRAFICZNYCH GAZÓW ZIEMNYCH POPRZEZ KONTROLOWANY SPOSÓB WPROWADZANIA PRÓBKI NA ANALIZATOR W WARUNKACH BAROSTATYCZNYCH Pracownia Pomiarów Fizykochemicznych (PFC), Centralne

Bardziej szczegółowo

BADANIA PORÓWNAWCZE CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI WYBRANYCH STOPÓW MAGNEZU PO FREZOWANIU NARZĘDZIEM PEŁNOWĘGIKOWYM ORAZ PKD

BADANIA PORÓWNAWCZE CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI WYBRANYCH STOPÓW MAGNEZU PO FREZOWANIU NARZĘDZIEM PEŁNOWĘGIKOWYM ORAZ PKD Ireneusz Zagórski, Paweł Pieśko 1) BADANIA PORÓWNAWCZE CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI WYBRANYCH STOPÓW MAGNEZU PO FREZOWANIU NARZĘDZIEM PEŁNOWĘGIKOWYM ORAZ PKD Streszczenie: W artykule przedstawiono: zastosowanie

Bardziej szczegółowo

WPŁYW MIESZANKI EGZOTERMICZNEJ NA BAZIE Na 2 B 4 O 7 I NaNO 3 NA WYTRZYMAŁOŚĆ NA ROZCIĄGANIE STOPU AlSi7Mg

WPŁYW MIESZANKI EGZOTERMICZNEJ NA BAZIE Na 2 B 4 O 7 I NaNO 3 NA WYTRZYMAŁOŚĆ NA ROZCIĄGANIE STOPU AlSi7Mg 4/ Archives of Foundry, Year 006, Volume 6, Archiwum Odlewnictwa, Rok 006, Rocznik 6, Nr PAN Katowice PL ISSN 64-508 WPŁYW MIESZANKI EGZOTERMICZNEJ NA BAZIE Na B 4 O 7 I NaNO NA WYTRZYMAŁOŚĆ NA ROZCIĄGANIE

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaznajomienie studentów ze metodami pomiarów twardości metali, zakresem ich stosowania, zasadami i warunkami wykonywania pomiarów oraz

Bardziej szczegółowo

Wojskowa Akademia Techniczna Katedra Pojazdów Mechanicznych i Transportu

Wojskowa Akademia Techniczna Katedra Pojazdów Mechanicznych i Transportu Wojskowa Akademia Techniczna Katedra Pojazdów Mechanicznych i Transportu LABORATORIUM TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ Instrukcja do ćwiczenia T-05 Temat: Pomiar parametrów przepływu gazu. Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TECHNOLOGII MODELI CIEPLNIE ZGAZOWYWANYCH DO WYKONANIA ODLEWÓW STOSOWANYCH W GEOTECHNICE. Instytut Odlewnictwa w Krakowie,

WYKORZYSTANIE TECHNOLOGII MODELI CIEPLNIE ZGAZOWYWANYCH DO WYKONANIA ODLEWÓW STOSOWANYCH W GEOTECHNICE. Instytut Odlewnictwa w Krakowie, 120/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYKORZYSTANIE TECHNOLOGII MODELI CIEPLNIE ZGAZOWYWANYCH

Bardziej szczegółowo

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER Andrzej PUSZ, Łukasz WIERZBICKI, Krzysztof PAWLIK Politechnika Śląska Instytut Materiałów InŜynierskich i Biomedycznych E-mail: lukasz.wierzbicki@polsl.pl BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH

Bardziej szczegółowo

Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850

Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850 Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850 Piec Kamera termowizyjna Komora temperaturowa Zasilacz hydrauliczny System Aramis Dane techniczne: przemieszczenie tłoka +/-50mm kąt obrotu tłoka

Bardziej szczegółowo

PL B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) ( 1 3 ) B1 B22D 27/11 B22D 18/02

PL B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) ( 1 3 ) B1 B22D 27/11 B22D 18/02 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 187462 (21) Numer zgłoszenia: 330694 (22) Data zgłoszenia: 04.01.1999 ( 1 3 ) B1 (51 ) Int.Cl.7 B22D 27/11

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM dr in. Marek GOŒCIAÑSKI, dr in. Bart³omiej DUDZIAK Przemys³owy Instytut Maszyn Rolniczych, Poznañ e-mail: office@pimr.poznan.pl BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU

KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU Uniwersytet Rzeszowski WYDZIAŁ KIERUNEK Matematyczno-Przyrodniczy Fizyka techniczna SPECJALNOŚĆ RODZAJ STUDIÓW stacjonarne, studia pierwszego stopnia KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU NAZWA PRZEDMIOTU WG PLANU

Bardziej szczegółowo

Metalurgia Tematy Prac Magisterskich Katedra Inżynierii Procesów Odlewniczych Rok akademicki 2016/2017

Metalurgia Tematy Prac Magisterskich Katedra Inżynierii Procesów Odlewniczych Rok akademicki 2016/2017 Metalurgia Tematy Prac Magisterskich Katedra Inżynierii Procesów Odlewniczych Rok akademicki 0/0 Pracownia Maszyn Odlewniczych i Konstrukcji Odlewów Madej Kamil Badanie wpływu parametrów I i II fazy odlewania

Bardziej szczegółowo

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą:

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą: Twardość metali 6.1. Wstęp Twardość jest jedną z cech mechanicznych materiału równie ważną z konstrukcyjnego i technologicznego punktu widzenia, jak wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie, przewężenie,

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH I SILNIKÓW SPALINOWYCH ZPSiSS WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I LOTNICTWA

ZAKŁAD POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH I SILNIKÓW SPALINOWYCH ZPSiSS WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I LOTNICTWA ZAKŁAD POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH I SILNIKÓW SPALINOWYCH ZPSiSS WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I LOTNICTWA POLITECHNIKA RZESZOWSKA im. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA Al. Powstańców Warszawy 8, 35-959 Rzeszów, Tel: 854-31-1,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Michał Łasica klasa IIId nr 13 22 grudnia 2006 1 1 Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki 1.1

Bardziej szczegółowo

POMIAR WILGOTNOŚCI MATERIAŁÓW SYPKICH METODĄ IMPULSOWĄ

POMIAR WILGOTNOŚCI MATERIAŁÓW SYPKICH METODĄ IMPULSOWĄ 160/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 POMIAR WILGOTNOŚCI MATERIAŁÓW SYPKICH METODĄ IMPULSOWĄ

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska,

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska, 42/44 Solidification of Metals and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No. 44 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 44 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 MODYFIKACJA SILUMINU AK20 F. ROMANKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

BADANIA LABORATORYJNE ZMODERNIZOWANEGO REGULATORA PRZEPŁYWU 2FRM-16 STOSOWANEGO W PRZEMYŚLE

BADANIA LABORATORYJNE ZMODERNIZOWANEGO REGULATORA PRZEPŁYWU 2FRM-16 STOSOWANEGO W PRZEMYŚLE Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (25) nr 1/2010 Paweł GLEŃ BADANIA LABORATORYJNE ZMODERNIZOWANEGO REGULATORA PRZEPŁYWU 2FRM-16 STOSOWANEGO W PRZEMYŚLE Streszczenie. W pracy przedstawiono wyniki badań doświadczalnych,

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo

PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA

PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA Tom LI Rok 2011 Zeszyt 2 BADANIE KINETYKI KRZEPNIĘCIA I STYGNIĘCIA MASY MODELOWEJ W MATRYCY THE STUDY OF THE KINETICS OF SOLIDIFICATION AND COOLING OF PATTERN MATERIAL IN A

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ANTYKOROZYJNE.

SYSTEMY ANTYKOROZYJNE. SYSTEMY ANTYKOROZYJNE www.proximal.pl SYSTEMY ANTYKOROZYJNE PROXIMAL Farby antykorozyjne przeznaczone są do gruntowania metalowych elementów. Dzięki zastosowaniu odpowiedniego spoiwa oraz specjalistycznych

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA MASZYN. Wykład dr inż. A. Kampa

TECHNOLOGIA MASZYN. Wykład dr inż. A. Kampa TECHNOLOGIA MASZYN Wykład dr inż. A. Kampa Technologia - nauka o procesach wytwarzania lub przetwarzania, półwyrobów i wyrobów. - technologia maszyn, obejmuje metody kształtowania materiałów, połączone

Bardziej szczegółowo

Lp. Nazwisko i Imię dyplomanta

Lp. Nazwisko i Imię dyplomanta Metalurgia - Tematy Prac inżynierskich - Katedra, y, Odlewnictwa Metali Nieżelaznych 05-06 Tematy Prac Inżynierskich y 05-06 3 5 Zespół dwuosobowy 6 Badania procesu wysychania nowych powłok ochronnych

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA BRĄZU SPIŻOWEGO CuSn4Zn7Pb6

MODYFIKACJA BRĄZU SPIŻOWEGO CuSn4Zn7Pb6 12/40 Solidification of Metals and Alloys, Year 1999, Volume 1, Book No. 40 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 1999, Rocznik 1, Nr 40 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 MODYFIKACJA BRĄZU SPIŻOWEGO CuSn4Zn7Pb6

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POWŁOKI POWIERZCHNI WEWNĘTRZNEJ RUR PRZEWODOWYCH NA EKSPLOATACJĘ RUROCIĄGU. Przygotował: Dr inż. Marian Mikoś

WPŁYW POWŁOKI POWIERZCHNI WEWNĘTRZNEJ RUR PRZEWODOWYCH NA EKSPLOATACJĘ RUROCIĄGU. Przygotował: Dr inż. Marian Mikoś WPŁYW POWŁOKI POWIERZCHNI WEWNĘTRZNEJ RUR PRZEWODOWYCH NA EKSPLOATACJĘ RUROCIĄGU Przygotował: Dr inż. Marian Mikoś Kocierz, 3-5 wrzesień 008 Wstęp Przedmiotem opracowania jest wykazanie, w jakim stopniu

Bardziej szczegółowo

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204234 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 363401 (51) Int.Cl. C23C 14/34 (2006.01) B22D 23/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r. Optymalna produkcja na wtryskarkach

Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r. Optymalna produkcja na wtryskarkach Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r Optymalna produkcja na wtryskarkach Czynniki wpływające na jakość wyprasek i efektywność produkcji Wiedza i umiejętności System jakości wtryskarka I peryferia wyrób

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3

Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3 Andrzej J. Osiadacz Maciej Chaczykowski Łukasz Kotyński Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3 Andrzej J. Osiadacz, Maciej Chaczykowski, Łukasz Kotyński,

Bardziej szczegółowo

Fizyka (Biotechnologia)

Fizyka (Biotechnologia) Fizyka (Biotechnologia) Wykład I Marek Kasprowicz dr Marek Jan Kasprowicz pokój 309 marek.kasprowicz@ur.krakow.pl www.ar.krakow.pl/~mkasprowicz Marek Jan Kasprowicz Fizyka 013 r. Literatura D. Halliday,

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW KONSTRUKCYJNYCH 1. Próba rozciągania metali w temperaturze otoczenia (zg. z PN-EN :2002)

BADANIA WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW KONSTRUKCYJNYCH 1. Próba rozciągania metali w temperaturze otoczenia (zg. z PN-EN :2002) Nazwisko i imię... Akademia Górniczo-Hutnicza Nazwisko i imię... Laboratorium z Wytrzymałości Materiałów Wydział... Katedra Wytrzymałości Materiałów Rok... Grupa... i Konstrukcji Data ćwiczenia... Ocena...

Bardziej szczegółowo

PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH

PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH AUTOR: Michał Folwarski PROMOTOR PRACY: Dr inż. Marcin Kot UCZELNIA: Akademia Górniczo-Hutnicza Im. Stanisława Staszica

Bardziej szczegółowo

Funkcjonalność urządzeń pomiarowych w PyroSim. Jakich danych nam dostarczają?

Funkcjonalność urządzeń pomiarowych w PyroSim. Jakich danych nam dostarczają? Funkcjonalność urządzeń pomiarowych w PyroSim. Jakich danych nam dostarczają? Wstęp Program PyroSim zawiera obszerną bazę urządzeń pomiarowych. Odczytywane z nich dane stanowią bogate źródło informacji

Bardziej szczegółowo

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Dotacje na innowacje Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Viktor Zavaleyev, Jan Walkowicz, Adam Pander Politechnika Koszalińska

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (15) nr 1, 2002 Stanisław JURA Roman BOGUCKI ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Streszczenie: W części I w oparciu o teorię Bittera określono

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA DOBORU POMP DLA PRZEMYSŁU CUKROWNICZEGO

PROCEDURA DOBORU POMP DLA PRZEMYSŁU CUKROWNICZEGO PROCEDURA DOBORU POMP DLA PRZEMYSŁU CUKROWNICZEGO Wskazujemy podstawowe wymagania jakie muszą być spełnione dla prawidłowego doboru pompy, w tym: dobór układu konstrukcyjnego pompy, parametry pompowanego

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?)

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) Korozja chemiczna PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) 1. Co to jest stężenie molowe? (co reprezentuje jednostka/ metoda obliczania/

Bardziej szczegółowo

Parametry częstotliwościowe przetworników prądowych wykonanych w technologii PCB 1 HDI 2

Parametry częstotliwościowe przetworników prądowych wykonanych w technologii PCB 1 HDI 2 dr inż. ALEKSANDER LISOWIEC dr hab. inż. ANDRZEJ NOWAKOWSKI Instytut Tele- i Radiotechniczny Parametry częstotliwościowe przetworników prądowych wykonanych w technologii PCB 1 HDI 2 W artykule przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Zbiornik ciśnieniowy Część I Ashby

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8, Data wydania: 17 września 2009 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

Środowisko symulacji parametry początkowe powietrza

Środowisko symulacji parametry początkowe powietrza Środowisko symulacji parametry początkowe powietrza Wstęp O wartości dobrze przygotowanego modelu symulacyjnego świadczy grupa odpowiednio opisanych parametrów wejściowych. Pozornie najbardziej widoczna

Bardziej szczegółowo

NORMA ZAKŁADOWA. 2.2 Grubość szkła szlifowanego oraz jego wymiary

NORMA ZAKŁADOWA. 2.2 Grubość szkła szlifowanego oraz jego wymiary NORMA ZAKŁADOWA I. CEL: Niniejsza Norma Zakładowa Diversa Diversa Sp. z o.o. Sp.k. stworzona została w oparciu o Polskie Normy: PN-EN 572-2 Szkło float. PN-EN 12150-1 Szkło w budownictwie Norma Zakładowa

Bardziej szczegółowo

Miernictwo i systemy pomiarowe CHROPOWATOŚĆ POWIERZCHNI

Miernictwo i systemy pomiarowe CHROPOWATOŚĆ POWIERZCHNI Miernictwo i systemy pomiarowe CHROPOWATOŚĆ POWIERZCHNI Wstęp Chropowatość ma ogromny wpływ na zjawiska takie jak współczynnik tarcia, zużycie powierzchni trących, odporność termiczną, wytrzymałość zmęczeniową

Bardziej szczegółowo

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI Michał Iwaniec, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wprowadzenie W wielu zagadnieniach laboratoryjnych statystyczna

Bardziej szczegółowo

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Inżynieria Rolnicza 6(131)/2011 OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Leonard Woroncow, Ewa Wachowicz Katedra Automatyki, Politechnika Koszalińska Streszczenie. W pracy przedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

WPŁYW WARUNKÓW UTWARDZANIA I GRUBOŚCI UTWARDZONEJ WARSTEWKI NA WYTRZYMAŁOŚĆ NA ROZCIĄGANIE ŻYWICY SYNTETYCZNEJ

WPŁYW WARUNKÓW UTWARDZANIA I GRUBOŚCI UTWARDZONEJ WARSTEWKI NA WYTRZYMAŁOŚĆ NA ROZCIĄGANIE ŻYWICY SYNTETYCZNEJ 61/2 Archives of Foundry, Year 21, Volume 1, 1 (2/2) Archiwum Odlewnictwa, Rok 21, Rocznik 1, Nr 1 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-58 WPŁYW WARUNKÓW UTWARDZANIA I GRUBOŚCI UTWARDZONEJ WARSTEWKI NA WYTRZYMAŁOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Pomiary przemysłowe Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Efekty kształcenia: Ma uporządkowaną i pogłębioną wiedzę z zakresu metod pomiarów wielkości fizycznych w przemyśle. Zna

Bardziej szczegółowo

Badanie klasy wymaganej odporności ogniowej wentylatora przy wykorzystaniu programu FDS

Badanie klasy wymaganej odporności ogniowej wentylatora przy wykorzystaniu programu FDS Badanie klasy wymaganej odporności ogniowej wentylatora przy wykorzystaniu programu FDS 1. Wstęp: Symulacje komputerowe CFD mogą posłużyć jako narzędzie weryfikujące klasę odporności ogniowej wentylatora,

Bardziej szczegółowo

KONTROLA STALIWA GXCrNi72-32 METODĄ ATD

KONTROLA STALIWA GXCrNi72-32 METODĄ ATD 54/14 Archives of Foundry, Year 2004, Volume 4, 14 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2004, Rocznik 4, Nr 14 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 KONTROLA STALIWA GXCrNi72-32 METODĄ ATD S. PIETROWSKI 1, G. GUMIENNY 2

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu.

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. Zoptymalizowany do pomiaru grubości warstw Detektor Si-PIN o rozdzielczości

Bardziej szczegółowo

Metrologia cieplna i przepływowa

Metrologia cieplna i przepływowa Metrologia cieplna i przepływowa Systemy Maszyny i Urządzenia Energetyczne IV rok Badanie manometru z wykorzystaniem piezoelektrycznego przetwornika ciśnienia Instrukcja do ćwiczenia Katedra Systemów Energetycznych

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA WSTĘP TEORETYCZNY Powłoki konwersyjne tworzą się na powierzchni metalu

Bardziej szczegółowo

WPŁYW METODY DOPASOWANIA NA WYNIKI POMIARÓW PIÓRA ŁOPATKI INFLUENCE OF BEST-FIT METHOD ON RESULTS OF COORDINATE MEASUREMENTS OF TURBINE BLADE

WPŁYW METODY DOPASOWANIA NA WYNIKI POMIARÓW PIÓRA ŁOPATKI INFLUENCE OF BEST-FIT METHOD ON RESULTS OF COORDINATE MEASUREMENTS OF TURBINE BLADE Dr hab. inż. Andrzej Kawalec, e-mail: ak@prz.edu.pl Dr inż. Marek Magdziak, e-mail: marekm@prz.edu.pl Politechnika Rzeszowska Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie deflektometrii do pomiarów kształtu 3D. Katarzyna Goplańska

Zastosowanie deflektometrii do pomiarów kształtu 3D. Katarzyna Goplańska Zastosowanie deflektometrii do pomiarów kształtu 3D Plan prezentacji Metody pomiaru kształtu Deflektometria Zasada działania Stereo-deflektometria Kalibracja Zalety Zastosowania Przykład Podsumowanie Metody

Bardziej szczegółowo

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej 1. Zasady metody Zasada metody polega na stopniowym obciążaniu środka próbki do badania, ustawionej

Bardziej szczegółowo

Nauka o materiałach III

Nauka o materiałach III Pomiar twardości metali metodami: Brinella, Rockwella i Vickersa Nr ćwiczenia: 1 Zapoznanie się z zasadami pomiaru, budową i obsługą twardościomierzy: Brinella, Rockwella i Vickersa. Twardościomierz Brinella

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH Wpływ obróbki termicznej ziemniaków... Arkadiusz Ratajski, Andrzej Wesołowski Katedra InŜynierii Procesów Rolniczych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady działania suszarki konwekcyjnej z mikrofalowym wspomaganiem oraz wyznaczenie krzywej suszenia dla suszenia

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM 5/22 Archives of Foundry, Year 6, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 6, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-538 OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Napęd hydrauliczny

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Napęd hydrauliczny Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Napęd hydrauliczny Sterowanie układem hydraulicznym z proporcjonalnym zaworem przelewowym Opracowanie: Z. Kudźma, P. Osiński, M. Stosiak 1 Proporcjonalne elementy

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 1 Wyznaczanie charakterystyki statycznej termostatycznego zaworu rozprężnego

Ćwiczenie nr 1 Wyznaczanie charakterystyki statycznej termostatycznego zaworu rozprężnego Andrzej Grzebielec 2005-03-01 Laboratorium specjalnościowe Ćwiczenie nr 1 Wyznaczanie charakterystyki statycznej termostatycznego zaworu rozprężnego 1 1 Wyznaczanie charakterystyki statycznej termostatycznego

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE GRANULATU GUMOWEGO W MIESZANKACH MINERALNO-ASFALTOWYCH

WYKORZYSTANIE GRANULATU GUMOWEGO W MIESZANKACH MINERALNO-ASFALTOWYCH WYKORZYSTANIE GRANULATU GUMOWEGO W MIESZANKACH MINERALNO-ASFALTOWYCH Dr inż. Robert Jurczak Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie/GDDKiA PLAN PREZENTACJI 1. Problem zużytych opon samochodowych

Bardziej szczegółowo