PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA"

Transkrypt

1 PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA Tom LI Rok 2011 Zeszyt 4 POWŁOKI KONWERSYJNE NA ODLEWACH CIŚNIENIOWYCH ZE STOPÓW MAGNEZU CZĘŚĆ 1: WPŁYW PARAMETRÓW TECHNOLOGICZNYCH ODLEWANIA CIŚNIENIOWEGO NA JAKOŚĆ ODLEWÓW ZE STOPU AZ91 CONVERSION COATINGS ON MAGNESIUM ALLOY DIE CASTINGS PART 1: THE EFFECT OF TECHNOLOGICAL PARAMETERS OF THE PRESSURE DIE CASTING PPROCESS ON THE QUALITY OF CASTINGS MADE FROM THE AZ91 ALLOY Piotr Dudek 1, Aleksander Fajkiel 1, Tomasz Reguła 1, Janusz Mielniczuk 2 2 Instytut Odlewnictwa, ul. Zakopiańska 73, Kraków 2 POLMAG, ul. Szkolna 15, Kędzierzyn-Koźle Streszczenie W artykule przedstawiono wyniki badań nad doborem optymalnych parametrów technologicznych odlewania gorącokomorowej maszyny ciśnieniowej w celu uzyskania odlewów ze stopu magnezu AZ91, przeznaczonych do pokrywania powłokami ochronno-dekoracyjnymi. Odlewy takie wymagają szczególnej staranności wykonania, ponieważ - oprócz odpowiednich właściwości mechanicznych i małej porowatości, muszą charakteryzować się bardzo dobrym stanem powierzchni (odpowiednia faktura i chropowatość oraz brak wad powierzchniowych, takich jak: linie płynięcia, fałdy, smugi itp.). Dla wytypowanego detalu (odlew klamki) opracowano plan eksperymentu, według którego przeprowadzono badania na stanowisku odlewania ciśnieniowego w odlewni POLMAG w celu określenia istotnych parametrów wpływających na jakość powierzchni odlewów. Słowa kluczowe: gorącokomorowa maszyna ciśnieniowa, powłoki ochronno-dekoracyjne, porowatość, chropowatość Abstract The article presents the results of research on the selection of optimum technological parameters of the hot-chamber die casting machine operation to make castings in AM50 magnesium alloy, coated next with the decorative and protective coatings. Castings of this type require special care during performance, because in addition to the high mechanical properties and low porosity, they should have a very good surface finish (proper texture and roughness, and absence of surface defects such as flow lines, folds, streaks, etc). For the specified detail (cast handle), a plan of the experiment was developed, according to which studies were carried out on a die-casting stand operating in the POLMAG Foundry to determine the important parameters affecting the surface quality of castings. Key words: hot-chamber die casting machine, protective-decorative coatings, porosity, roughness 31

2 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Wstęp Magnez oraz jego stopy należą do najlżejszych materiałów konstrukcyjnych. Dzięki bardzo dobrym właściwościom fizycznym i mechanicznym są coraz powszechniej stosowane w przemyśle lotniczym, samochodowym oraz w elektronice. Magnez i jego stopy są metalami reaktywnymi i bardzo podatnymi na korozję, szczególnie w środowiskach zawierających jony chlorkowe. Ulegają również korozji atmosferycznej ze względu na jej zasadowy charakter. Korozja najczęściej objawia się białymi produktami, które są solami, względnie wodorotlenkami. Wodorotlenek tworzy się pierwszy, wiążąc następnie kwaśne składniki atmosfery, np. dwutlenek węgla lub dwutlenek siarki. W przypadku stopów magnezu, podobnie jak przy stopach aluminium, ochronne warstwy tlenkowe wytworzone drogą utleniania chemicznego zabezpieczają przed korozją atmosferyczną, jednak ze względu na niższą odporność warstwy tlenków na stopach magnezu, w porównaniu z aluminium, konieczne jest nakładanie na ich powierzchni trwałych powłok ochronnych, np. powłok malarskich, konwersyjnych czy też powłok elektrochemicznych lub stosowanie procesów anodowania oraz osadzania powłok z fazy gazowej. Określenie wymagań, co do stanu powierzchni odlewów z uwzględnieniem powierzchniowych wad odlewniczych (np. fałdy, smugi, naloty kwieciste itp.) Odlewy ciśnieniowe po oczyszczeniu, najczęściej metodami mechanicznymi, traktowane są w zasadzie jako gotowe produkty i nie podlegają dalszej obróbce powierzchniowej. I jest to prawda, ale w odniesieniu do odlewów wykonanych ze stopów aluminium i cynku, bowiem one samoczynnie pokrywają się warstewką tlenków, które zabezpieczają je przed dalszą korozją. Stopy magnezu, niezależnie od technologii wykonywania odlewów, wskutek silnie zasadowego charakteru i dużej reaktywności z atmosferą otoczenia, w bardzo krótkim czasie pokrywają się produktami korozji, głównie wodorotlenkami. Stąd nawet na czas transportu wymagają krótkotrwałego zabezpieczenia, np. poprzez wytworzenie chemicznej powłoki chromianowej. O uzyskaniu dobrej powierzchni odlewu pod pokrycie ochronne decydują parametry odlewania oraz obróbka wykańczająca. Wiąże się to nierozerwalnie z wymaganiami dotyczącymi jakości ciekłego metalu, właściwego doboru środków oddzielających i smarujących oraz właściwą obróbką powierzchni gotowego już odlewu. Opracowanie planu eksperymentu Przez eksperyment rozumie się zazwyczaj serię doświadczeń umożliwiających uzyskanie opisu matematycznego w postaci określonych algorytmów oceniających działanie badanego obiektu. Przeprowadzenie eksperymentu jest zazwyczaj bardzo kosztowne i dlatego też dąży się do wykonania możliwie krótkich serii doświadczeń [1]. W przypadku odlewnictwa ciśnieniowego jest to o tyle istotne, że na jakość odlewów ma wpływ około 100 czynników oczywiście nie wszystkie w jednakowym stopniu [2]. Aby ograniczyć ich ilość, stosuje się plany eksperymentów. 32

3 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Podstawowymi parametrami (czynnikami) dla otrzymania poprawnych odlewów ze stopów magnezu na maszynie gorącokomorowej, którymi można i należy sterować są: szybkość tłoka prasującego w poszczególnych fazach procesu odlewania; temperatura metalu, temperatura ustnika (dyszy), temperatura formy. Każdy z tych parametrów (czynników) może mieć dwa stany (poziomy) wysoki i niski. W przypadku odlewania stopów magnezu na maszynach gorącokomorowych z tak zwanym korkiem (część metalu, która pozostaje w ustniku i krzepnie, zamykając dyszę wlewową w celu wyeliminowania niebezpieczeństwa zapalenia się stopu w piecu), temperatura ustnika musi być ściśle określona i stała, umożliwiając jego wytworzenie się. Przy odlewaniu z korkiem metal praktycznie znajduje się bardzo blisko układu wlewowego, dlatego I faza jest bardzo krótka i nie wpływa praktycznie na jakość odlewu (inaczej niż w przypadku maszyn zimnokomorowych, gdzie I faza ma za zadanie wypchnięcie powietrza z komory zalewowej). Dlatego też jako czynnik o dużym znaczeniu na jakość odlewu przyjęto wartość II fazy odlewania ciśnieniowego. Plan eksperymentu, który przedstawiono w tabeli 1, uproszczono do 3 zmiennych (każdy na poziomie wysokim i niskim) oraz wartość średnią. Wybrany, uproszczony plan eksperymentu PS/DS-P wymaga przeprowadzenia małej liczby pomiarów jedynie dla 3 zmiennych (każdy na poziomie wysokim i niskim) (tabela 1). Dla porównania wpływu poszczególnych parametrów odlewania ciśnieniowego na jakość odlewów, dodatkowo przeprowadzono badania uwzględniające wartość średniej (poziom 0). Tabela 1. Plan eksperymentu Table 1. Plan of experiment Nr pomiaru X X 1 X 2 X 3 odlewania II Faza 1 3 m/s Wielkości wejściowe Temp. formy C Temp. metalu C ,

4 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Przeprowadzenie badań na stanowisku doświadczalnym w odlewni POLMAG W procesie odlewania ciśnieniowego główne trudności polegają na doborze właściwych parametrów odlewania uwzględniających całość wymogów stawianych odlewom. Okazuje się bowiem, że parametry odpowiednie dla zaspokojenia jednego wymagania, np. zwartości struktury określonej wartością gęstości, pozostają w całkowitej sprzeczności z wymaganiami jakości powierzchni niezbędnej przy nakładaniu powłok dekoracyjnych czy antykorozyjnych. Badania przeprowadzono na poziomej, gorącokomorowej maszynie ciśnieniowej QDCM 400 STANDARD, znajdującej się na wyposażeniu firmy POLMAG. Parametry pracy maszyny ciśnieniowej (prędkość w poszczególnych fazach, czas narostu ciśnienia) oraz warunki cieplne procesu (temperatura metalu w piecu, obu części formy oraz dyszy) nastawiane były i kontrolowane za pomocą panelu sterującego i programu opracowanego przez firmę POLMAG. System wtryskowy w maszynach gorącokomorowych jest kontrolowany poprzez zamknięty układ regulacji, oparty na zaworze proporcjonalnym MOOG. Wszystkie ustawiane parametry (prędkości tłoka wtryskowego, punkty przełączania, wartości ciśnień itd.) są zapisywane w systemie pamięci sterowania maszyny i dodatkowo kontrolowane wizualizacją na ekranie monitora. Parametry wtrysku, po wprowadzeniu ich do pamięci i zatwierdzeniu, są przesyłane do karty mikroprocesorowej MOOG, która przetwarza je na sygnały elektryczne przesyłane już bezpośrednio do zaworu proporcjonalnego. Zawór proporcjonalny przesyła z powrotem do karty wartość swego położenia i na podstawie tego karta oblicza wartości korygujące do wcześniejszych wartości zadanych. W ten sposób odbywa się regulacja w układzie zamkniętym w czasie rzeczywistym. Regulacja prędkości tłoka wtryskowego odbywa się poprzez regulację przepływu medium hydraulicznego przez zawór proporcjonalny [3]. Konstrukcja formy Precyzyjnie dobrane parametry technologiczne odlewania ciśnieniowego nie pozwolą na uzyskanie satysfakcjonujących odlewów, jeśli forma będzie źle skonstruowana. Wymóg jednoczesnego wypełniania wszystkich fragmentów formy ciśnieniowej, odpowiednia wielkość rozmieszczenie przelewów i odpowietrzeń ma na celu ograniczenie porowatości odlewów, co bezpośrednio wpływa na wytrzymałość odlewów i stan ich powierzchni. W celu weryfikacji poprawności wykonania formy wykonano w odlewni POLMAG symulację numeryczną wypełniania wnęki formy, która potwierdziła poprawność konstrukcji formy (rys.1). 34

5 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Rys. 1. Symulacja numeryczna procesu wypełniania wnęki formy (prędkość metalu w szczelinie wlewowej) Fig. 1. Numerical simulation of the mould cavity filling process (metal flow rate in the pouring slot) Badania termowizyjne Celem badań termowizyjnych było określenie rozkładu temperatury w formie przed i po zalaniu jej ciekłym stopem magnezu. Termowizja (termografia) to nowoczesna technika diagnostyczna wykorzystująca zjawisko promieniowania cieplnego, zwanego również promieniowaniem podczerwonym. Zjawisko to jest charakterystyczne dla każdego ciała o temperaturze powyżej zera bezwzględnego (absolutnego), czyli powyżej -273,15 C. Badania przeprowadzono za pomocą kamery termowizyjnej FLIR SC660, będącej na wyposażeniu Instytutu Odlewnictwa w Krakowie (rys. 2). Najważniejsze parametry kamery termowizyjnej FLIR SC660: czułość termiczna 30 mk przy 30 C, częstotliwość detektora 30 Hz, powiększenie 1 8, rozdzielczość matrycy pikseli, zakres pomiarowy -40 C do C. 35

6 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Stała część formy. Temperatura w poszczególnych punktach pomiarowych: Sp1 = 192 C Sp2 = 195 C Sp3 = 197 C Sp4 = 160,5 C, Sp5 = 157,8 C, Sp6 = 122,3 C, Sp7 = 133,7 C Ruchoma część formy. Temperatura w poszczególnych punktach pomiarowych: Sp1 = 117 C Sp2 = 117 C Sp3 = 146 C Sp4 = 96 C Sp5 = 156,4 C Sp6 = 103 C Sp7 = 154 C Rys. 2. Wyniki badań termowizyjnych Fig. 2. The results of thermovision examinations 36

7 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Badania termowizyjne wskazują, że rozkład temperatury formy jest w miarę jednorodny, co świadczy o poprawności wykonania kanałów chłodzących i dobrze zaprojektowanych drogach przepływu metalu. Jednakowa temperatura formy zapewnia poprawne wypełnienie wnęki formy. Za pomocą tych badań, bezpośrednio na maszynie ciśnieniowej w warunkach pracy (rzeczywistych), potwierdzono poprawność wykonania formy. Pomiar chropowatości odlewów Rzeczywista powierzchnia odlewu często charakteryzuje się bardzo złożoną budową. Do jej podstawowych elementów zaliczamy: chropowatość, falistość, błędy kształtu i wady powierzchniowe. Warstwa wierzchnia odlewu ciśnieniowego kształtowana jest przede wszystkim przez powierzchnię formy. Właściwie wykonana forma z odpowiednią obróbką wykańczającą (szlifowanie, polerowanie czy dogładzanie) umożliwia uzyskanie wymaganej chropowatości. Nie zawsze jednak jak największa gładkość powierzchni jest pożądana. Szczególnie jest to istotne w przypadku powłok lakierniczych i galwanicznych, gdzie niezbędnym jest zapewnienie odpowiednio wysokiej chropowatości, aby uzyskać dobrą przyczepność (adhezję) powłoki do podłoża. Pomiar profilu chropowatości odlewów Pomiar chropowatości przeprowadzono na aparacie Hommel Tester T500 firmy Hommelwerke GmbH (rys. 3), który pozwala na precyzyjny pomiar chropowatości powierzchni zgodnie z normami DIN/ISO/JIS. Zaletami urządzenia są jego mała waga oraz wymiary; może działać jako niezależne urządzenie lub w połączeniu z komputerem. Rys. 3. Pomiar chropowatości aparatem Hommel Tester T500 Fig. 3. Roughness measurements taken with a Hommel Tester T500 apparatus Aparat Hommel Tester T500 wykorzystuje metodą stykową do pomiaru chropowatości. Zasadę pomiaru stykowego chropowatości przedstawiono na rysunku 4. Głowica pomiarowa przyrządu przesuwa się ze stałą prędkością wzdłuż mierzonego 37

8 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO profilu. W skład jej wchodzą: -- ostrze odwzorowujące (penetrator), -- przetwornik pomiarowy. Ostrze odwzorowujące dzięki naciskowi pomiarowemu styka się z powierzchnią mierzonego przedmiotu. W wyniku przesuwania ostrza po powierzchni zmienia się jego położenie względem pozostałych elementów głowicy. Zmiany położenia zależne są od nierówności powierzchni, jakie spotyka ostrze na drodze swego ruchu. Przetwornik zamienia zmiany wzajemnego położenia ostrza i innych elementów głowicy na sygnał elektryczny. Sygnał ten jest wzmacniany i poddany filtracji celem usunięcia niepożądanych składowych, jak np. falistość, odchyłki kształtu. Sygnał może być zarejestrowany lub poddany obróbce celem wyznaczenia wartości parametrów chropowatości. Wyniki badań chropowatości Badania chropowatości powierzchni odlewów przeprowadzono na wybranych fragmentach odlewu (rys. 4). Fragmenty odlewu, na którym badano chropowatość 2 1 Rys. 4. Fragment powierzchni odlewu przeznaczony do badań chropowatości powierzchni: 1 powierzchnia formy zniszczona, 2 powierzchnia gładka Fig. 4. Fragment of the casting surface for roughness measurements - 1 mould surface worn out, 2 - smooth surface Analiza wyników pomiaru chropowatości wskazuje, że w punkcie pomiarowym 2 (gładka powierzchnia odlewu) R a średnia arytmetyczna odchylenia filtrowanego profilu od średniej linii w obrębie odcinka pomiarowego mieści się w przedziale od 0,325 μm do 1,62 μm, co w przybliżeniu odpowiada powierzchni szlifowania wykańczającego (R a = 0,32) i szlifowania dokładnego (R a = 0,63) oraz szlifowania zgrubnego (R a = 1,6). Na powierzchni odlewu występują również miejsca o chropowatości sięgające od 8,6 do nawet 15,8 μm, co odpowiada chropowatości po piłowaniu mechanicznym i odlewaniu w formach piaskowych. Odlewy takie nie nadają się do nakładania powłok dekoracyjnoochronnych. Generalną zasadą jest, że chropowatość powierzchni powinna być nie większa niż grubość nakładanej powłoki! 38

9 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Dlatego powierzchnie o chropowatości powyżej 0,63 μm wymagają odpowiedniego przygotowania poprzez mechaniczne szlifowanie do uzyskania odpowiedniej chropowatości. Rys. 5. Przykładowy wynik pomiaru profilu chropowatości odlewu w punkcie 2 Fig. 5. Sample result of the roughness profile measurement for casting item 2 Badania gęstości (porowatości) odlewów doświadczalnych Pewnym wyznacznikiem poprawnego doboru parametrów odlewania jest gęstość metalu. Jej przybliżenie do gęstości teoretycznej świadczy o dobrym odprowadzeniu gazów z formy oraz optymalnym doborze temperatury metalu i formy. Odlewy, które wizualnie są poprawne, mogą być porowate, co może uniemożliwić dalszą ich obróbkę poprzez nakładanie powłok ochronno-dekoracyjnych. Uwięziony w odlewie pod dużym ciśnieniem gaz, rozpręża się w podwyższonej temperaturze, powodując degradację powierzchni odlewów poprzez tworzenie się kraterków, które niszczą powierzchnię odlewu. Odlewy takie nie nadają się do pokrywania powłokami ochronno-dekoracyjnymi. 39

10 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Badania gęstości odlewów - i pośrednio na tej podstawie liczby gazowej i porowatości - według założonego planu eksperymentów miały na celu określenie optymalnych parametrów pracy maszyny, przy których uzyskuje się poprawne odlewy ciśnieniowe z minimalną ilością wtrąceń gazowych. Ocenę stopnia zagazowania przeprowadzono według normy BN-75/ Norma ta dotyczy stopów aluminium, ale za jej pomocą można wyznaczyć również porowatość w stopach magnezu. Według tej normy porowatość oblicza się pośrednio wyznaczając masę próbki w wodzie i w powietrzu i na tej podstawie gęstość próbki ρ p. Odnosząc obliczone gęstości do gęstości teoretycznej stopu (na podstawie składu chemicznego) oblicza się liczbę gazową (LG) oraz porowatość (P). (1) (2) gdzie: ρ w - masa właściwa (gęstość) wody, g/cm 3 ; ρ t - masa właściwa (teoretyczna) stopu, g/cm 3 ; m p - masa próbki (stopu) ważonej w powietrzu, g; m w - masa próbki (stopu) ważonej w wodzie, g. Procentową zawartość gazu w badanych próbkach zwaną porowatością P oblicza się z zależności: (3) Badania gęstości odlewów przeprowadzono metodą hydrostatyczną, poprzez ważenie próbki w wodzie i w powietrzu na specjalnej wadze. Teoretyczną masę właściwą (gęstość) stopu wyliczono na podstawie wzoru: (4) 40

11 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... gdzie: %N procentowa zawartość pierwiastka w stopie; ρ N masa właściwa danego pierwiastka, g/cm 3. Badanie gęstości próbek oparto na pomiarach masy próbki w wodzie i w powietrzu na wadze laboratoryjnej, a gęstość określono z zależności: m p = ( ) + m p mw w p p (5) gdzie: ρ gęstość próbki, g/cm 3 ; m p, m w masa próbki odpowiednio w powietrzu i w wodzie, g; ρ p, ρ w gęstość odpowiednio powietrza i wody, g/cm 3. Do obliczeń przyjęto: ρ p = 0, g/cm 3 (gęstość powietrza w temp. 20 C i p = 762 mm Hg); ρ w = 0,99802 g/cm 3 (gęstość wody w temp. 20 C i p = 762 mm Hg). Rys. 6. Widok stanowiska do pomiaru gęstości próbek wyciętych z odlewu Fig. 6. View of the stand for density measurement on specimens cut out from the casting Tabela 2. Skład chemiczny stopu magnezu AZ91, % wag. Table 2. Chemical composition of AZ91magnesium alloy, % wt. Al Zn Mn Si Fe Cu Ni Be Mg 9,12 0,61 0,196 0,292 0,001 0,0019 0,0007 0,001 90,04 41

12 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Wyniki pomiarów gęstości próbek wyciętych z odlewu przedstawiono w tabeli 3 oraz na rysunku 7. Tabela 3. Wyniki badań gęstości, liczby gazowej (LG) i porowatości odlewów Table 3. The results of measurements of the casting density, gas number and porosity Lp. nr próbki Gęstość, g/cm 3 Gęstość, g/cm 3 (wartość średnia) LG Porowatość, % ,764 1,778 1,775 1,784 1,790 1,789 1,737 1,764 1,778 1,780 1,773 1,772 1,793 1,751 1,765 1,779 1,777 1,781 1,758 1,770 1,764 1,773 1,771 1,759 1,767 1,776 1,773 1,757 1,778 1,772 1,772 0,947 5,64 1,788 0,955 4,70 1,760 0,940 6,36 1,775 0,948 5,46 1,749 0,934 7,03 1,779 0,950 5,23 1,764 0,942 6,12 1,768 0,944 5,88 1,772 0,947 5,64 1,769 0,945 5,82 42

13 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... LG Porowatość LG 0,96 0,955 0,95 0,945 0,94 0,935 0,93 0,925 0, nr próbki Porowatość, porowatość % [%] Rys. 7. Zmiany gęstości i porowatości odlewów w zależności od parametrów odlewania Fig. 7. Changes in the density and porosity of castings in function of the casting process parameters Na podstawie wykresu przedstawionego na rysunku 7 należy stwierdzić, że najmniej zagazowane są odlewy wykonane według planu eksperymentu - pomiar 2, tj. prędkość tłoka 2 fazy ok. 3 m/s, ciśnienie prasowania ciekłego metalu ok. 250 bar i następujących parametrów cieplnych: temperatura metalu 640 C oraz temperatura formy 180 C. Parametry te są korzystne z tego względu, że oprócz najmniejszej porowatości odlewu nie eksploatują nadmiernie formy ciśnieniowej z uwagi na relatywnie niskie temperatury. Badania właściwości mechanicznych Pomiar twardości Pomiary właściwości mechanicznych twardości i wytrzymałości są badaniami uzupełniającymi, niemniej dają pewien pogląd na charakterystykę właściwości użytkowych odlewów. Jednocześnie są informacją o wadach wewnętrznych, a także dają informację o parametrach technologicznych odlewania. Badanie twardości przeprowadzono metodą Brinella, przy następujących parametrach: średnica kulki 5 mm; wielkość obciążenia 2452,5 N; minimalny czas działania obciążenia 15 s. Badanie wytrzymałości przeprowadzono statyczną próbą rozciągania (zakres od 0,0 do 200,00 kn zgodnie z normą PN-EN :2004. Parametry odlewania oraz uzyskane właściwości odlewów Parametry odlewania ciśnieniowego dla każdej serii wykonywanych odlewów dobierano zgodnie z planem eksperymentu, który przedstawiono w tabeli 4. 43

14 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Tabela 4. Parametry odlewania wg planu eksperymentu i wyniki badań Table 4. Casting parameters according to the plan of experiment and test results Parametry badane Efekty (odpowiedź układu) Nr próbki Temp. metalu Temp. formy nastawa zaworu II faza wartość rzeczywista Porowatość, % Chropowatość, R a R p0,2, MPa R m, MPa Twardość, HB ,25 1,86 8, ,2 95, ,5 1,24 7,59 0, ,61 88, ,52 8,27 1, ,8 91, ,5 1,36 8,84 0,36 71,5 134,6 92, ,8 7,65 1, ,9 92, ,5 1,38 8,34 0,368 76,5 80,5 96, ,4 8,92 1,23 96,5 100,01 92, ,5 1,34 8,87 0, ,69 98, ,44 8,99 1,02 106,5 88,81 98, ,0 0,88 9,03 0,36 71,5 99,9 88,4 Analiza statystyczna otrzymanych wyników Wyniki badań odlewów zostały zamieszczone w tabeli 4. W celu przeprowadzenia analizy statystycznej istotnych parametrów odlewania (parametry badane) i ich wpływ na poszczególne wartości mierzone (efekty) zastosowano obliczenia za pomocą programu Statistica. Zamiast rzeczywistych wartości kontrolowanych parametrów użyto zmiennych bezwymiarowych, gdzie 1 oznacza minimalną wartość określonego parametru, a +1 maksymalną (tab. 5). Tabela 5. Dane wyjściowe do analizy statystycznej istotnych parametrów odlewania i ich wpływu na poszczególne właściwości odlewów Table 5. Output data for statistical analysis of the relevant casting parameters and their impact on castng properties 44

15 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Tabela 6. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na porowatość odlewów) Table 6. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting porosity) Korzystając z danych z tabeli 6, skonstruowano wykres Pareto. Diagram ten wykorzystuje zasadę, że: 20% przyczyn decyduje o 80% błędów, która radzi aby skupić się na przeprowadzeniu działań korygujących w stosunku do najistotniejszych (20%) przyczyn niezgodności, co umożliwia analizę możliwości uzyskania poprawy jakości przy ograniczonych nakładach i wskazanie grupy najważniejszych przyczyn. Parametrem decydującym w sposób znaczący o porowatości odlewów jest temperatura metalu, co przedstawiono na rysunku 8. Ze wzrostem temperatury rośnie również porowatość. temp.met. met(x1) x2x3. temp. formy(x2) x1x3 0 0,2 0,4 0,6 0,8 Rys. 8. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na porowatość odlewów Fig. 8. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting porosity 45

16 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Tabela 7. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na chropowatość odlewów) Table 7. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting roughness) Na podstawie wyników z tabeli 7 skonstruowano wykres Pareto. Parametrem decydującym w sposób znaczący na chropowatość odlewów jest wartość prędkości w II fazie odlewania, a w sposób mniej znaczący temperatura formy, co przedstawiono na rysunku 9. Ze wzrostem wartości prędkości w II fazie rośnie chropowatość odlewów. Ta pewna anomalia w stosunku do stopów aluminium może wynikać z faktu odbijania się strugi metalu już częściowo zakrzepłego od powierzchni formy. nastawa(x3) x2x3 x1x3. temp. formy(x2) temp formy(x2) 0 0,5 1 Rys. 9. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na chropowatość odlewów Fig. 9. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting roughness 46

17 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Tabela 8. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na wytrzymałość mechaniczną odlewów) Table 8. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting mechanical properties) Na podstawie wyników z tabeli 8 skonstruowano wykres Pareto. Parametrem wpływającym w sposób znaczący na wytrzymałość mechaniczną (R m ) odlewów jest temperatura formy, a w sposób mniej znaczący temperatura metalu i wartość prędkości w II fazie odlewania. Należy zaznaczyć, że w tym przypadku zaobserwowano wpływ wszystkich trzech, badanych parametrów technologicznych odlewania ciśnieniowego, co przedstawiono na rysunku 10. x1x2. temp. formy formy(x2) x2x3. temp.met. met(x1) nastawa a(x3) 0 0,2 0,4 0,6 Rys. 10. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na wytrzymałość mechaniczną (R m ) odlewów Fig. 10. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting tensile strength (R m ) 47

18 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Tabela 9. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na wytrzymałość mechaniczną odlewów) Table 9. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting mechanical properties) Na podstawie wyników z tabeli 9 skonstruowano wykres Pareto. Parametrem wpływającym w sposób znaczący na wytrzymałość mechaniczną (R p0,2 ) odlewów jest wartość prędkości w II fazie, natomiast w sposób mniej znaczący temperatura metalu i temperatura formy. Należy zaznaczyć, że również w tym przypadku zaobserwowano wpływ wszystkich trzech, badanych parametrów technologicznych odlewania ciśnieniowego, co przedstawiono na rysunku 11. nastawa a(x3) temp.met. met(x1) temp. formy(x2) 0 0,2 0,4 0,6 0,8 Rys. 11. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na wytrzymałość mechaniczną (R p0,2 ) odlewów Fig. 11. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting yield strength (R p0, 2 ) 48

19 Prace IO Powłoki konwersyjne na odlewach ciśnieniowych ze stopów magnezu... Tabela 10. Wyniki obliczeń w programie Statistica (badania wpływu parametrów technologicznych na twardość odlewów) Table 10. The results of calculations in Statistica programme (studying the impact of technological parameters on casting hardness) Na podstawie wyników z tabeli 10 skonstruowano wykres Pareto. Parametrem decydującym w sposób znaczący o twardości odlewów jest temperatura metalu, w sposób mniej znaczący temperatura formy, co przedstawiono na rysunku 12. temp.met. met(x1) temp temp. formy(x2) (x2) x1x3 0 0,2 0,4 0,6 0,8 1 Rys. 12. Diagram Pareto określający wpływ parametrów odlewania ciśnieniowego na twardość odlewów Fig. 12. Pareto diagram indicating the impact of die-casting parameters on casting hardness 49

20 Piotr Dudek, Aleksander Fajkiel, Tomasz Reguła, Janusz Mielniczuk Prace IO Podsumowanie Przedstawione wyniki badań eksperymentów podczas wykonywania odlewu doświadczalnego klamki wskazują, że odlewy zostały wykonane poprawnie, to znaczy wnęka formy bardzo dokładnie odwzorowuje kształt odlewu. Badania termowizyjne potwierdziły poprawność wykonania formy, właściwy dobór przekrojów kanałów wlewowych, wielkości przelewów i odpowietrzeń. Równomierne obciążenie cieplne formy gwarantuje powtarzalność jakościową uzyskiwanych odlewów. Natomiast pełnego obrazu nie daje równanie określające wpływ poszczególnych parametrów odlewania ciśnieniowego na wybrane właściwości odlewów z uwagi na mały przedział zmienności parametrów (poziom wysoki i niski), co wynika z ograniczeń pracy maszyny ciśnieniowej dla odlewu eksperymentalnego, a także z samej technologii odlewania z korkiem, która w sposób znaczący ogranicza możliwości zmiany parametrów, głównie temperatury stopu, formy i ciśnienia wypełniania wnęki formy, co stanowi cechę (wadę) maszyn gorącokomorowych. Przedstawione diagramy Pareto dla poszczególnych funkcji celu zwartość strukturalną (porowatość) i jakość powierzchni (chropowatość), wskazują, że na porowatość w decydującym stopniu wpływa temperatura metalu, a w mniejszym stopniu temperatura formy, natomiast głównym parametrem technologicznym wpływającym na chropowatość odlewów jest prędkość metalu w II fazie procesu. Ogólnie można stwierdzić, że odlewy wykonane przy zadanych parametrach spełniają wymagania pod kątem jakości powierzchni, natomiast nie spełniają kryteriów zwartości strukturalnej, wymaganej przy odlewach pracujących w podwyższonej temperaturze (wysokotemperaturowe lakierowanie proszkowe) i pracujących przy podwyższonych obciążeniach statycznych i dynamicznych. Podziękowania Artykuł powstał na podstawie zlecenia i umowy Nr 03/ /JM zawartej przez firmę POLMAG z Instytutem Odlewnictwa w Krakowie na wykonanie pracy naukowobadawczej. Literatura Polański Z.: Planowanie doświadczeń w technice, PWN, Warszawa, Białobrzeski A.: Odlewnictwo ciśnieniowe: maszyny, urządzenia i technologia, WNT, Warszawa, Frech Die casting seminar (materiały szkoleniowe). 50

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji PROJEKT NR: POIG.01.01.02-00-015/09 Zaawansowane materiały i technologie ich wytwarzania Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Bardziej szczegółowo

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH Zbigniew Bonderek, Stefan Chromik Kraków 2006 r. WYDAWNICTWO NAUKOWE AKAPIT Recenzenci: Prof. Dr hab. Inż. Józef Dańko Prof. Dr

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków 1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków Gęstością teoretyczną spieku jest stosunek jego masy do jego objętości rzeczywistej, to jest objętości całkowitej pomniejszonej o objętość

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym ZB 7. Plastyczne kształtowanie stopów magnezu (kucie precyzyjne, tłoczenie, wyciskanie, walcowanie itp.) Autorzy i liderzy merytoryczni

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux Wykaz urządzeń Lp Nazwa urządzenia 1 Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0 200/2000/20000/ 200000 lux 2 Komora klimatyczna Komora jest przeznaczona do badania oporu

Bardziej szczegółowo

IKiFP im. J. Habera PAN

IKiFP im. J. Habera PAN IKiFP im. J. Habera PAN Określenie parametrów technologicznych procesu wykonywania odlewów ze stopów Ti z udziałem materiałów cyrkonowych i itrowych oraz wykonanie modelowych odlewów 15.04.2014 30.09.2014

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU 51/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaznajomienie studentów ze metodami pomiarów twardości metali, zakresem ich stosowania, zasadami i warunkami wykonywania pomiarów oraz

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW

BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW 16/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW ORŁOWICZ Władysław, OPIEKUN Zenon

Bardziej szczegółowo

Badania nad możliwością modernizacji systemu sterowania odlewniczych maszyn ciśnieniowych

Badania nad możliwością modernizacji systemu sterowania odlewniczych maszyn ciśnieniowych A R C H I V E S o f F O U N D R Y E N G I N E E R I N G Published quarterly as the organ of the Foundry Commission of the Polish Academy of Sciences ISSN (1897-3310) Volume 14 Special Issue 3/2014 55 60

Bardziej szczegółowo

Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania.

Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania. WYśSZA SZKOŁA INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ im. prof. Meissnera w Ustroniu Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania. Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Barbara

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM METROLOGII

LABORATORIUM METROLOGII LABORATORIUM METROLOGII POMIARY TEMPERATURY NAGRZEWANEGO WSADU Cel ćwiczenia: zapoznanie z metodyką pomiarów temperatury nagrzewanego wsadu stalowego 1 POJĘCIE TEMPERATURY Z definicji, która jest oparta

Bardziej szczegółowo

CZAS WYKONANIA BUDOWLANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI STALOWYCH OBRABIANYCH METODĄ SKRAWANIA A PARAMETRY SKRAWANIA

CZAS WYKONANIA BUDOWLANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI STALOWYCH OBRABIANYCH METODĄ SKRAWANIA A PARAMETRY SKRAWANIA Budownictwo 16 Piotr Całusiński CZAS WYKONANIA BUDOWLANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI STALOWYCH OBRABIANYCH METODĄ SKRAWANIA A PARAMETRY SKRAWANIA Wprowadzenie Rys. 1. Zmiana całkowitych kosztów wytworzenia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Sterowanie odbiornikiem hydraulicznym z rozdzielaczem typu Load-sensing

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Sterowanie odbiornikiem hydraulicznym z rozdzielaczem typu Load-sensing Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Sterowanie odbiornikiem hydraulicznym z rozdzielaczem typu Load-sensing Wstęp teoretyczny Poprzednie ćwiczenia poświęcone były sterowaniom dławieniowym. Do realizacji

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera ANALIZA POŁĄCZENIA WARSTW CERAMICZNYCH Z PODBUDOWĄ METALOWĄ Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Tadeusz Zdziech CEL PRACY Celem

Bardziej szczegółowo

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER Andrzej PUSZ, Łukasz WIERZBICKI, Krzysztof PAWLIK Politechnika Śląska Instytut Materiałów InŜynierskich i Biomedycznych E-mail: lukasz.wierzbicki@polsl.pl BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

WPŁYW MIESZANKI EGZOTERMICZNEJ NA BAZIE Na 2 B 4 O 7 I NaNO 3 NA WYTRZYMAŁOŚĆ NA ROZCIĄGANIE STOPU AlSi7Mg

WPŁYW MIESZANKI EGZOTERMICZNEJ NA BAZIE Na 2 B 4 O 7 I NaNO 3 NA WYTRZYMAŁOŚĆ NA ROZCIĄGANIE STOPU AlSi7Mg 4/ Archives of Foundry, Year 006, Volume 6, Archiwum Odlewnictwa, Rok 006, Rocznik 6, Nr PAN Katowice PL ISSN 64-508 WPŁYW MIESZANKI EGZOTERMICZNEJ NA BAZIE Na B 4 O 7 I NaNO NA WYTRZYMAŁOŚĆ NA ROZCIĄGANIE

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM dr in. Marek GOŒCIAÑSKI, dr in. Bart³omiej DUDZIAK Przemys³owy Instytut Maszyn Rolniczych, Poznañ e-mail: office@pimr.poznan.pl BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą:

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą: Twardość metali 6.1. Wstęp Twardość jest jedną z cech mechanicznych materiału równie ważną z konstrukcyjnego i technologicznego punktu widzenia, jak wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie, przewężenie,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Michał Łasica klasa IIId nr 13 22 grudnia 2006 1 1 Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki 1.1

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska,

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska, 42/44 Solidification of Metals and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No. 44 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 44 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 MODYFIKACJA SILUMINU AK20 F. ROMANKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850

Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850 Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850 Piec Kamera termowizyjna Komora temperaturowa Zasilacz hydrauliczny System Aramis Dane techniczne: przemieszczenie tłoka +/-50mm kąt obrotu tłoka

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU

KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU Uniwersytet Rzeszowski WYDZIAŁ KIERUNEK Matematyczno-Przyrodniczy Fizyka techniczna SPECJALNOŚĆ RODZAJ STUDIÓW stacjonarne, studia pierwszego stopnia KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU NAZWA PRZEDMIOTU WG PLANU

Bardziej szczegółowo

PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA

PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA Tom LI Rok 2011 Zeszyt 2 BADANIE KINETYKI KRZEPNIĘCIA I STYGNIĘCIA MASY MODELOWEJ W MATRYCY THE STUDY OF THE KINETICS OF SOLIDIFICATION AND COOLING OF PATTERN MATERIAL IN A

Bardziej szczegółowo

Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r. Optymalna produkcja na wtryskarkach

Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r. Optymalna produkcja na wtryskarkach Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r Optymalna produkcja na wtryskarkach Czynniki wpływające na jakość wyprasek i efektywność produkcji Wiedza i umiejętności System jakości wtryskarka I peryferia wyrób

Bardziej szczegółowo

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204234 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 363401 (51) Int.Cl. C23C 14/34 (2006.01) B22D 23/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Fizyka (Biotechnologia)

Fizyka (Biotechnologia) Fizyka (Biotechnologia) Wykład I Marek Kasprowicz dr Marek Jan Kasprowicz pokój 309 marek.kasprowicz@ur.krakow.pl www.ar.krakow.pl/~mkasprowicz Marek Jan Kasprowicz Fizyka 013 r. Literatura D. Halliday,

Bardziej szczegółowo

BADANIA LABORATORYJNE ZMODERNIZOWANEGO REGULATORA PRZEPŁYWU 2FRM-16 STOSOWANEGO W PRZEMYŚLE

BADANIA LABORATORYJNE ZMODERNIZOWANEGO REGULATORA PRZEPŁYWU 2FRM-16 STOSOWANEGO W PRZEMYŚLE Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (25) nr 1/2010 Paweł GLEŃ BADANIA LABORATORYJNE ZMODERNIZOWANEGO REGULATORA PRZEPŁYWU 2FRM-16 STOSOWANEGO W PRZEMYŚLE Streszczenie. W pracy przedstawiono wyniki badań doświadczalnych,

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA MASZYN. Wykład dr inż. A. Kampa

TECHNOLOGIA MASZYN. Wykład dr inż. A. Kampa TECHNOLOGIA MASZYN Wykład dr inż. A. Kampa Technologia - nauka o procesach wytwarzania lub przetwarzania, półwyrobów i wyrobów. - technologia maszyn, obejmuje metody kształtowania materiałów, połączone

Bardziej szczegółowo

Parametry częstotliwościowe przetworników prądowych wykonanych w technologii PCB 1 HDI 2

Parametry częstotliwościowe przetworników prądowych wykonanych w technologii PCB 1 HDI 2 dr inż. ALEKSANDER LISOWIEC dr hab. inż. ANDRZEJ NOWAKOWSKI Instytut Tele- i Radiotechniczny Parametry częstotliwościowe przetworników prądowych wykonanych w technologii PCB 1 HDI 2 W artykule przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej 1. Zasady metody Zasada metody polega na stopniowym obciążaniu środka próbki do badania, ustawionej

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POWŁOKI POWIERZCHNI WEWNĘTRZNEJ RUR PRZEWODOWYCH NA EKSPLOATACJĘ RUROCIĄGU. Przygotował: Dr inż. Marian Mikoś

WPŁYW POWŁOKI POWIERZCHNI WEWNĘTRZNEJ RUR PRZEWODOWYCH NA EKSPLOATACJĘ RUROCIĄGU. Przygotował: Dr inż. Marian Mikoś WPŁYW POWŁOKI POWIERZCHNI WEWNĘTRZNEJ RUR PRZEWODOWYCH NA EKSPLOATACJĘ RUROCIĄGU Przygotował: Dr inż. Marian Mikoś Kocierz, 3-5 wrzesień 008 Wstęp Przedmiotem opracowania jest wykazanie, w jakim stopniu

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3

Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3 Andrzej J. Osiadacz Maciej Chaczykowski Łukasz Kotyński Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3 Andrzej J. Osiadacz, Maciej Chaczykowski, Łukasz Kotyński,

Bardziej szczegółowo

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady działania suszarki konwekcyjnej z mikrofalowym wspomaganiem oraz wyznaczenie krzywej suszenia dla suszenia

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (15) nr 1, 2002 Stanisław JURA Roman BOGUCKI ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Streszczenie: W części I w oparciu o teorię Bittera określono

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Zbiornik ciśnieniowy Część I Ashby

Bardziej szczegółowo

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski Jarosław Rochowicz Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Praca magisterska Wpływ napięcia podłoża na właściwości mechaniczne powłok CrCN nanoszonych

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie deflektometrii do pomiarów kształtu 3D. Katarzyna Goplańska

Zastosowanie deflektometrii do pomiarów kształtu 3D. Katarzyna Goplańska Zastosowanie deflektometrii do pomiarów kształtu 3D Plan prezentacji Metody pomiaru kształtu Deflektometria Zasada działania Stereo-deflektometria Kalibracja Zalety Zastosowania Przykład Podsumowanie Metody

Bardziej szczegółowo

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Inżynieria Rolnicza 6(131)/2011 OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Leonard Woroncow, Ewa Wachowicz Katedra Automatyki, Politechnika Koszalińska Streszczenie. W pracy przedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?)

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) Korozja chemiczna PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) 1. Co to jest stężenie molowe? (co reprezentuje jednostka/ metoda obliczania/

Bardziej szczegółowo

Miernictwo i systemy pomiarowe CHROPOWATOŚĆ POWIERZCHNI

Miernictwo i systemy pomiarowe CHROPOWATOŚĆ POWIERZCHNI Miernictwo i systemy pomiarowe CHROPOWATOŚĆ POWIERZCHNI Wstęp Chropowatość ma ogromny wpływ na zjawiska takie jak współczynnik tarcia, zużycie powierzchni trących, odporność termiczną, wytrzymałość zmęczeniową

Bardziej szczegółowo

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI Michał Iwaniec, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wprowadzenie W wielu zagadnieniach laboratoryjnych statystyczna

Bardziej szczegółowo

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej)

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej) Budowa stopów (układy równowagi fazowej) Równowaga termodynamiczna Stopy metali są trwałe w stanie równowagi termodynamicznej. Równowaga jest osiągnięta, gdy energia swobodna układu uzyska minimum lub

Bardziej szczegółowo

FABRYKA MASZYN BUDOWLANYCH "BUMAR" Sp. z o.o. Fabryka Maszyn Budowlanych ODLEWY ALUMINIOWE

FABRYKA MASZYN BUDOWLANYCH BUMAR Sp. z o.o. Fabryka Maszyn Budowlanych ODLEWY ALUMINIOWE Fabryka Maszyn Budowlanych BUMAR Sp. z o.o. ul. Fabryczna 6 73-200 CHOSZCZNO ODLEWY ALUMINIOWE 1.PIASKOWE DO 100 KG 2.KOKILOWE DO 30 KG 3.CISNIENIOWE DO 3 KG 1. Zapewniamy atesty i sprawdzenie odlewów

Bardziej szczegółowo

PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA

PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA Tom LII Rok 2012 Zeszyt 2 DOI: 10.7356/iod.2012.06 POWŁOKI KONWERSYJNE NA ODLEWACH CIŚNIENIOWYCH ZE STOPÓW MAGNEZU CZĘŚĆ II: OPRACOWANIE TECHNOLOGII WYTWARZANIA POWŁOK DEKORACYJNO-OCHRONNYCH

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków nagniatania tocznego na chropowatość powierzchni stali C45 po cięciu laserem

Wpływ warunków nagniatania tocznego na chropowatość powierzchni stali C45 po cięciu laserem AGNIESZKA SKOCZYLAS Wpływ warunków nagniatania tocznego na chropowatość powierzchni stali C45 po cięciu laserem 1. Wprowadzenie Nagniatanie jest jedną z metod obróbki wykończeniowej polegającą na wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

Metale i niemetale. Krystyna Sitko

Metale i niemetale. Krystyna Sitko Metale i niemetale Krystyna Sitko Substancje proste czyli pierwiastki dzielimy na : metale np. złoto niemetale np. fosfor półmetale np. krzem Spośród 115 znanych obecnie pierwiastków aż 91 stanowią metale

Bardziej szczegółowo

Nowa technologia - Cynkowanie termodyfuzyjne. Ul. Bliska 18 43-430 Skoczów Harbutowice +48 33 8532418 jet@cynkowanie.com www.cynkowanie.

Nowa technologia - Cynkowanie termodyfuzyjne. Ul. Bliska 18 43-430 Skoczów Harbutowice +48 33 8532418 jet@cynkowanie.com www.cynkowanie. Nowa technologia - termodyfuzyjne Ul. Bliska 18 43-430 Skoczów Harbutowice +48 33 8532418 jet@cynkowanie.com www.cynkowanie.com Nowa technologia cynkowanie termodyfuzyjne Pragniemy zaprezentować nowe rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

Ermeto Original Rury / Łuki rurowe

Ermeto Original Rury / Łuki rurowe Ermeto Original Rury / Łuki rurowe R2 Parametry rur EO 1. Gatunki stali, własności mechaniczne, wykonanie Rury stalowe EO Rodzaj stali Wytrzymałość na Granica Wydłużenie przy zerwaniu rozciąganie Rm plastyczności

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH Wpływ obróbki termicznej ziemniaków... Arkadiusz Ratajski, Andrzej Wesołowski Katedra InŜynierii Procesów Rolniczych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 5/2012 do CZĘŚCI IX MATERIAŁY I SPAWANIE 2008 GDAŃSK Zmiany Nr 5/2012 do Części IX Materiały i spawanie 2008, Przepisów klasyfikacji i budowy statków

Bardziej szczegółowo

Nauka o materiałach III

Nauka o materiałach III Pomiar twardości metali metodami: Brinella, Rockwella i Vickersa Nr ćwiczenia: 1 Zapoznanie się z zasadami pomiaru, budową i obsługą twardościomierzy: Brinella, Rockwella i Vickersa. Twardościomierz Brinella

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM 5/22 Archives of Foundry, Year 6, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 6, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-538 OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE

Bardziej szczegółowo

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Pomiary przemysłowe Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Efekty kształcenia: Ma uporządkowaną i pogłębioną wiedzę z zakresu metod pomiarów wielkości fizycznych w przemyśle. Zna

Bardziej szczegółowo

MICRON3D skaner do zastosowań specjalnych. MICRON3D scanner for special applications

MICRON3D skaner do zastosowań specjalnych. MICRON3D scanner for special applications Mgr inż. Dariusz Jasiński dj@smarttech3d.com SMARTTECH Sp. z o.o. MICRON3D skaner do zastosowań specjalnych W niniejszym artykule zaprezentowany został nowy skaner 3D firmy Smarttech, w którym do pomiaru

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OFERTOWY. L.p. Nazwa materiału Ilość Cena netto Wartość netto 1 Hydrant nadziemny. Producenci hydrantów : JAFAR, AKWA, AVK, HAWLE

FORMULARZ OFERTOWY. L.p. Nazwa materiału Ilość Cena netto Wartość netto 1 Hydrant nadziemny. Producenci hydrantów : JAFAR, AKWA, AVK, HAWLE Załącznik nr 3 FORMULARZ OFERTOWY Oferta złożona do postępowania o udzielenie zamówienia na Sukcesywną dostawę fabrycznie nowej Armatury wodociągowej na potrzeby Rejonowego Przedsiębiorstwa Wodociągów

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 2(88)/2012

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 2(88)/2012 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 2(88)/2012 Stanisław W. Kruczyński 1, Janusz Januła 2, Maciej Kintop 3 OBLICZENIA SYMULACYJNE POWSTAWANIA NO X i CO PRZY SPALANIU OLEJU NAPĘDOWEGO I OLEJU RZEPAKOWEGO

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA WSTĘP TEORETYCZNY Powłoki konwersyjne tworzą się na powierzchni metalu

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Fizykochemii i Modelowania Procesów Laboratorium Ochrony przed Korozją Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH NA ZUŻYCIE FRETTINGOWE W POŁĄCZENIU WCISKOWYM

WPŁYW PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH NA ZUŻYCIE FRETTINGOWE W POŁĄCZENIU WCISKOWYM 3-2010 T R I B O L O G I A 85 Stanisław GUZOWSKI *, Sławomir KOWALSKI * WPŁYW PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH NA ZUŻYCIE FRETTINGOWE W POŁĄCZENIU WCISKOWYM THE EFFECT OF TECHNOLOGICAL PROCESSES ON FRETTING WEAR

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE TECHNIKI WYTWARZANIA W MECHATRONICE

ZAAWANSOWANE TECHNIKI WYTWARZANIA W MECHATRONICE : BMiZ Studium: stacj. II stopnia : : MCH Rok akad.: 05/6 Liczba godzin - 5 ZAAWANSOWANE TECHNIKI WYTWARZANIA W MECHATRONICE L a b o r a t o r i u m ( h a l a H 0 Z O S ) Prowadzący: dr inż. Marek Rybicki

Bardziej szczegółowo

Analiza niestabilności powstających w trakcie procesu wytłaczania

Analiza niestabilności powstających w trakcie procesu wytłaczania Analiza niestabilności powstających w trakcie procesu wytłaczania Mateusz Barczewski Stypendysta projektu pt. Wsparcie stypendialne dla doktorantów na kierunkach uznanych za strategiczne z punktu widzenia

Bardziej szczegółowo

KRYSTALIZACJA W WARUNKACH CIŚNIENIA ODŚRODKOWEGO DROGĄ DO POPRAWIENIA JAKOŚCI ODLEWÓW Z INTERMETALI Fe-Al

KRYSTALIZACJA W WARUNKACH CIŚNIENIA ODŚRODKOWEGO DROGĄ DO POPRAWIENIA JAKOŚCI ODLEWÓW Z INTERMETALI Fe-Al 128/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 KRYSTALIZACJA W WARUNKACH CIŚNIENIA ODŚRODKOWEGO DROGĄ

Bardziej szczegółowo

LAB-EL LB-760A: regulacja PID i procedura samostrojenia

LAB-EL LB-760A: regulacja PID i procedura samostrojenia Page 1 of 5 Copyright 2003-2010 LAB-EL Elektronika Laboratoryjna www.label.pl LAB-EL LB-760A: regulacja PID i procedura samostrojenia Nastawy regulatora PID W regulatorze LB-760A poczynając od wersji 7.1

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYKA I STEROWANIE W CHŁODNICTWIE, KLIMATYZACJI I OGRZEWNICTWIE L2 STEROWANIE INWERTEROWYM URZĄDZENIEM CHŁODNICZYM W TRYBIE P

AUTOMATYKA I STEROWANIE W CHŁODNICTWIE, KLIMATYZACJI I OGRZEWNICTWIE L2 STEROWANIE INWERTEROWYM URZĄDZENIEM CHŁODNICZYM W TRYBIE P ĆWICZENIE LABORAORYJNE AUOMAYKA I SEROWANIE W CHŁODNICWIE, KLIMAYZACJI I OGRZEWNICWIE L2 SEROWANIE INWEREROWYM URZĄDZENIEM CHŁODNICZYM W RYBIE P Wersja: 2013-09-30-1- 2.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Opis procesu technologicznego wytwarzania pasywnych detektorów promieniowania jonizującego na bazie glinianu litu

Opis procesu technologicznego wytwarzania pasywnych detektorów promieniowania jonizującego na bazie glinianu litu Opis procesu technologicznego wytwarzania pasywnych detektorów promieniowania jonizującego na bazie glinianu litu Wojciech Gieszczyk Raport sporządzony w ramach czwartego etapu Umowy o Dzieło Autorskie

Bardziej szczegółowo

Frese S - automatyczny regulator przepływu

Frese S - automatyczny regulator przepływu Strona 1 Zastosowanie Automatyczny regulator przepływu jest przeznaczony do instalacji grzewczych, klimatyzacyjnych i chłodniczych, a w szczególności do regulacji przepływu przez takie odbiorniki jak:

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Przedmiot: BIOMATERIAŁY. Metody pasywacji powierzchni biomateriałów. Dr inż. Agnieszka Ossowska

Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Przedmiot: BIOMATERIAŁY. Metody pasywacji powierzchni biomateriałów. Dr inż. Agnieszka Ossowska BIOMATERIAŁY Metody pasywacji powierzchni biomateriałów Dr inż. Agnieszka Ossowska Gdańsk 2010 Korozja -Zagadnienia Podstawowe Korozja to proces niszczenia materiałów, wywołany poprzez czynniki środowiskowe,

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY FIZYKO - MECHANICZNE TWORZYW KONSTRUKCYJNYCH

PARAMETRY FIZYKO - MECHANICZNE TWORZYW KONSTRUKCYJNYCH PARAMETRY FIZYKO - MECHANICZNE TWORZYW KONSTRUKCYJNYCH Właściwości ogólne Kolor standardowy Odporność na wpły UV Jednostki - - - - g/cm 3 % - Stan próbki - - - - suchy - suchy natur (biały) 1,14 3 HB /

Bardziej szczegółowo

Kompensatory stalowe. Produkcja. Strona 1 z 76

Kompensatory stalowe. Produkcja. Strona 1 z 76 Strona 1 z 76 Kompensatory stalowe Jeśli potencjalne odkształcenia termiczne lub mechaniczne nie mogą być zaabsorbowane przez system rurociągów, istnieje konieczność stosowania kompensatorów. Nie przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

BUDOWA PNEUMATYCZNEGO STEROWNIKA

BUDOWA PNEUMATYCZNEGO STEROWNIKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ ĆWICZENIE NR P-18 BUDOWA PNEUMATYCZNEGO STEROWNIKA Koncepcja i opracowanie: dr inż. Michał Krępski Łódź, 2011 r. 2 Temat ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI)

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) Metalurgia proszków jest dziedziną techniki, obejmującą metody wytwarzania proszków metali lub ich mieszanin z proszkami niemetali oraz otrzymywania wyrobów z tych proszków

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186542 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 327422 PL 186542 B1

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186542 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 327422 PL 186542 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186542 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 327422 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 10.07.1998 (51 ) IntCl7 G01N 33/24 G01N

Bardziej szczegółowo

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji METROLOGIA I KONTKOLA JAKOŚCI - LABORATORIUM TEMAT: STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z podstawami wdrażania i stosowania metod

Bardziej szczegółowo

2. Oferta usług. 3. Partnerzy

2. Oferta usług. 3. Partnerzy 2. Oferta usług Oferujemy naszym klientom współpracę w następujących dziedzinach: Rozwój, produkcja i próby prototypów Analizy obliczeniowe, opracowanie dokumentacji technicznych Analizy projektowe, projekty

Bardziej szczegółowo

Procedura uzyskiwania i odnawiania licencji SEASIDE

Procedura uzyskiwania i odnawiania licencji SEASIDE Procedura uzyskiwania i odnawiania licencji SEASIDE Lakiernia pragnąca posiadać rozszerzenie licencji QUALICOAT na SEASIDE powinna złożyć formalny wniosek z prośbą o rozszerzenie licencji do stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać instalacje pomiarowe do ciągłego i dynamicznego pomiaru ilości cieczy innych niż woda oraz szczegółowego

Bardziej szczegółowo

GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ

GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ Tadeusz Mikulczyński Zdzisław Samsonowicz Mirosław Ganczarek *Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej Janusz Polański

Bardziej szczegółowo

Laboratoryjny system do badania charakterystyk kątowych czujników anemometrycznych

Laboratoryjny system do badania charakterystyk kątowych czujników anemometrycznych 19 Prace Instytutu Mechaniki Górotworu PAN Tom 8, nr 1-4, (2006), s. 19-24 Instytut Mechaniki Górotworu PAN Laboratoryjny system do badania charakterystyk kątowych czujników anemometrycznych PAWEŁ JAMRÓZ,

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ

NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ Wstęp Waldemar BOJANOWSKI 1 Piotr WOŹNIAK 2 Przygotowania masy formierskiej o wysokich

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości i prawidłowości docieplenia budynku metodą termowizyjną

Ocena jakości i prawidłowości docieplenia budynku metodą termowizyjną Ocena jakości i prawidłowości docieplenia budynku metodą termowizyjną Badania termowizyjne rejestrują wady izolacji termicznej budynku oraz wszelkie mostki i nieszczelności, wpływające na zwiększenie strat

Bardziej szczegółowo

Temat: Układy pneumatyczno - hydrauliczne

Temat: Układy pneumatyczno - hydrauliczne Copyright by: Krzysztof Serafin. Brzesko 2007 Na podstawie skryptu 1220 AGH Temat: Układy pneumatyczno - hydrauliczne 1. Siłownik z zabudowanym blokiem sterującym Ten ruch wahadłowy tłoka siłownika jest

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ POLITECHNIKA ŁÓDZKA ul. Żeromskiego 116 90-924 Łódź KATEDRA BUDOWNICTWA BETONOWEGO NIP: 727 002 18 95 REGON: 000001583 LABORATORIUM BADAWCZE MATERIAŁÓW I KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Al. Politechniki 6 90-924

Bardziej szczegółowo

O naszej konkurencyjności decydują: wysokie parametry jakościowe produktów, rzetelna obsługa, terminowość realizacji zamówień.

O naszej konkurencyjności decydują: wysokie parametry jakościowe produktów, rzetelna obsługa, terminowość realizacji zamówień. IMPEXMETAL S.A. Huta Aluminium Konin jest obecna na rynku europejskim od wielu lat. Łączymy w sobie cechy doświadczonego producenta i dostawcy otwartego na rynek oraz potrzeby klientów. Nasza strategia

Bardziej szczegółowo

Eksperyment pomiary zgazowarki oraz komory spalania

Eksperyment pomiary zgazowarki oraz komory spalania Eksperyment pomiary zgazowarki oraz komory spalania Damian Romaszewski Michał Gatkowski Czym będziemy mierzyd? Pirometr- Pirometry tworzą grupę bezstykowych mierników temperatury, które wykorzystują zjawisko

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67248 Y1. TECHPLAST SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wieprz, PL 04.06.2012 BUP 12/12 31.07.

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67248 Y1. TECHPLAST SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wieprz, PL 04.06.2012 BUP 12/12 31.07. PL 67248 Y1 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 119538 (22) Data zgłoszenia: 01.12.2010 (19) PL (11) 67248 (13) Y1

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Badanie aktuatora elektrohydraulicznego. Sterowanie Napędów Maszyn i Robotów Przemysłowych - laboratorium. Instrukcja laboratoryjna

Ćwiczenie 1. Badanie aktuatora elektrohydraulicznego. Sterowanie Napędów Maszyn i Robotów Przemysłowych - laboratorium. Instrukcja laboratoryjna Sterowanie Napędów Maszyn i Robotów Przemysłowych - laboratorium Ćwiczenie 1 Badanie aktuatora elektrohydraulicznego Instrukcja laboratoryjna Opracował : mgr inż. Arkadiusz Winnicki Warszawa 2010 Badanie

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO NR 113/TZ/IM/2013 Zestaw ma umożliwiać analizę termiczną próbki w symultanicznym układzie

Bardziej szczegółowo

PL 178509 B1 (13) B1. (51) IntCl6: C23C 8/26. (54) Sposób obróbki cieplno-chemicznej części ze stali nierdzewnej

PL 178509 B1 (13) B1. (51) IntCl6: C23C 8/26. (54) Sposób obróbki cieplno-chemicznej części ze stali nierdzewnej RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 178509 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 305287 (22) Data zgłoszenia: 03.10.1994 (51) IntCl6: C23C 8/26 (54)

Bardziej szczegółowo