Wstęp. Warszawa, 26 listopada 2010 r. dr Andrzej Hałasiewicz

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wstęp. Warszawa, 26 listopada 2010 r. dr Andrzej Hałasiewicz andrzej@halasiewicz.pl"

Transkrypt

1 dr Andrzej Hałasiewicz Warszawa, 26 listopada 2010 r. Ekspertyza Ocena skuteczności i efektywności wspierania rozwoju obszarów wiejskich województwa pomorskiego oraz wykorzystanie ich wewnętrznych potencjałów rozwojowych poprzez Wspólną Politykę Rolną i oraz Polityki Spójności w zakresie przedmiotowym (SPO ROL) oraz udział w seminarium zorganizowanym przez Departament Rozwoju Regionalnego i Przestrzennego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego (w Gdańsku) Zakres ekspertyzy: - dopłaty bezpośrednie Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich Sektorowy Program Operacyjny Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich na lata Program rozwoju obszarów wiejskich na lata za lata Ekspertyza obejmie beneficjentów z województwa pomorskiego. Wstęp Wieś się zmienia, zmiany to naturalny element życia społecznego. Ale dzisiejsze tempo zmian jest szybsze, globalizacja, członkostwo w Unii Europejskiej ten proces przyspieszyły. Nasiliły się wyjazdy w poszukiwaniu pracy, obok tradycyjnego kierunku emigracji niemieckiej i amerykańskiej pojawiły się nowe, Anglia i Irlandia. Emigracja to ważny element zmiany społecznej, to szybszy proces przenoszenia poznawanych zagranicą wzorców, rozwiązań i adaptacji ich do lokalnych warunków, ale to przede wszystkim strata dla kraju i regionu emigracji. Wieś się zmienia ale nie znika, wprost przeciwnie, w ostatnich latach przybywa nam więcej Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

2 mieszkańców wsi niż mieszkańców miast. Wieś była, jest i pozostanie ważnym elementem kultury europejskiej dlatego w europejskim modelu wsi i rolnictwa kładzie się duży nacisk na rozwój obszarów wiejskich. Chcemy aby wieś była miejscem gdzie chce się żyć i pracować w warunkach zgodnych ze współczesnymi oczekiwaniami. Chcemy aby nie było powodów do emigracji, by wszystkie ambitne aspiracje mogły być spełniane na miejscu i w okolicy. Rysunek 1 Ludność wg powiatów. Opracowanie własne na podstawie danych GUS Na Pomorzu znaczenia wsi można łatwo niedoceniać. I to nie tylko z powodu wysokiego poziomu urbanizacji, ponad 66% Pomorzan mieszka w mieście, ale także z powodów postrzegania województwa poprzez Trójmiasto gospodarkę morską. Pomorze jest mniej wiejskie (33,9%) niż Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

3 większość regionów Polski, w skali kraju na wsi zamieszkuje 38,9% obywateli. Na koniec czerwca 2010 r. w województwie pomorskim mieszkało osób, z czego w miastach a na wsi Województwo podzielone jest na 16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu, 123 gminy, w tym 25 to gminy miejskie, 81 wiejskich i 17 miejsko-wiejskich. W województwie są 42 miasta, z których 17 jest w gminach wiejsko-miejskich2. W czterech miastach na prawach powiatu (Gdańsk, Gdynia, Sopot i Słupsk) zamieszkiwało osób, w pozostałych powiatach województwa osób. 1 Ludność stan i struktura w przekroju terytorialnym, stan na 30 czerwca GUS Warszawa Zestawienie jednostek podziału terytorialnego wg stanu na 30 czerwca 2010 r. GUS, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

4 Ludność województwa pomorskiego wg powiatów z podziałem na wieś i miasto i płeć. Województwa Voivodships Powiaty Powiats Ogółem Total razem total Miasta Urban areas mężczyźni males kobiety females razem total Wieś Rural areas mężczyźni males kobiety females POMORSKIE Powiaty: Powiats: Bytowski Chojnicki Człuchowski Gdański Kartuski Kościerski Kwidzyński Lęborski Malborski Nowodworski Pucki Słupski Starogardzki Sztumski Tczewski Wejherowski Miasta na prawach powiatu: Gdańsk Gdynia Słupsk Sopot Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS, Bank Danych regionalnych. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

5 Władze samorządu wojewódzkiego po szerokich konsultacjach jako najważniejszy cele rozwoju wskazały poprawę konkurencyjności regionu, jego spójność i dostępność. Chcąc zrealizować założone w strategiach województwa cele rozwojowe, trzeba znaleźć klucz do bogatych zasobów wsi. Mieszkańcy wsi muszą mieć swoje miejsce we wspólnej przyszłości. Miejsce zapewniające im warunki do godnego życia. Należy mocno podkreślić, że Pomorze nie stanie się konkurencyjnym regionem, jeśli nie wykorzysta potencjału tkwiącego na wsi i w małych miastach. Nie jest możliwy dynamiczny rozwój regionu bez rozwoju wsi i małych miast. Na wsi jest niewykorzystany duży potencjał dlatego trzeba poszukiwać i stosować takie instrumenty, które ten potencjał uruchamiają i wprzęgają w logikę rozwoju regionu jako całości. Innymi słowy wieś i jej zasoby to szansa rozwojowa która powinna być umiejętnie wykorzystana. Jeśli tej szansy nie wykorzystamy, wieś będzie hamulcem, a nie motorem rozwoju. Polityka rozwojowa, wparcie publiczne, to powinna być inwestycja w przyszłość. Należy mądrze inwestować w mieszkańców wsi, odnosić z tego korzyści ogólne i regionalne. Potrzebne są dobre inwestycje w człowieka, w jego otocznie społeczne i techniczne, aby mógł on w pełni wykorzystywać swoje możliwości. Pieniędzy zawsze brakuje, czy prywatnych czy publicznych, zawsze jest ich mniej niż potrzeb. Musimy dokonywać wyborów między nimi. W polityce rozwojowej należy wybierać priorytety w taki sposób, aby uzyskiwać możliwie najlepsze, trwałe efekty rozwojowe. Publiczne inwestycje powinny przynosić publiczne korzyści. Jeśli wspieramy rolnika, czy przedsiębiorcę to po to, aby po takiej Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

6 interwencji stał się on samodzielny ekonomicznie, aby miał trwałe miejsce pracy dla siebie, swojej rodziny, aby tworzył miejsca pracy dla innych. Na początku naszego członkostwa w Unii Europejskiej pojawiały się obawy, czy Polska potrafi wykorzystać dostępne dla niej środki unijne. Chodziło przede wszystkim o ich wykorzystanie. Nie zawsze były to inwestycje najlepsze, przynoszące pożądaną zmianę społeczną. Czasami decydowała łatwość instrumentu, łatwość wydatkowania bez uwzględnienia efektywności. Pora przyjrzeć się uzyskanym efektom i wyciągnąć wnioski aby lepiej inwestować w przyszłości. Obszary wiejskie nie są autonomiczne, funkcjonujące w oderwaniu od miast, są częścią całego systemu społecznego i gospodarczego. To trywialne, ale ważne stwierdzenie ma już swoje konsekwencję w problemach definicyjnych. W Polsce czy dana miejscowość jest wsią, czy miastem wynika z decyzji administracyjnej. Prawa miejskie, a wiec uznanie jakieś miejscowości za miasto, to decyzja właściwego organu administracji publicznej. Obecnie uprawnienia do nadawania praw miejskich ma rada ministrów. Konsekwencją takiego rozwiązania jest uznanie za wieś wszystkiego co miastem nie jest. W niektórych krajach, na przykład w Stanach Zjednoczonych o uznaniu miejscowości za miasto decyduje liczba mieszkańców. Po przekroczeniu 1000 mieszkańców, wieś staje się miastem. Co raz większą popularność zyskuje typologia opracowana przez OECD (Organizację ds. Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) oparta o gęstość zaludnienia na różnych poziomach administracyjnych. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

7 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich W najważniejszym dla wsi Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata (dalej PROW ) finansowanym z Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przyjęto definicją obszarów wiejskich jako terenów położonych poza granicami administracyjnymi miast. W całej osi pierwszej zdefiniowano beneficjentów podmiotowo i miejsce ich zamieszkiwania lub prowadzenia działalności nie ma znaczenia dla procesu selekcji. Podobnie jest w osi drugiej, gdzie o dostępności decyduję grunt, czy gospodarstwo bez względu na jego położenie administracyjne. Inaczej jest w osi trzeciej. W działaniu 3.1 Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej, w kryteriach dostępu napisano: Wspierane będą projekty dotyczące dywersyfikacji dochodów gospodarstw rolnych położonych na obszarach wiejskich. Dodatkowo, zasięg geograficzny określono: na terenie całego kraju. Odwołanie do obszarów wiejskich występuje również w działaniu 3.2 Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej. W opisie celu działania stwierdzono, że wsparcie może być udzielone dla projektów realizowanych na obszarach wiejskich, co znajduje swoje potwierdzenie w ograniczeniu zasięgu geograficznego do obszarów wiejskich. W tym działaniu pojawia się nam jeszcze jedno ograniczenie zdefiniowane w kryteriach dostępu a mianowicie, w przypadku projektów dotyczących gospodarki wodno ściekowej mogą być one realizowane tylko w miejscowościach do 2000 RLM (równoważna liczba mieszkańców). W działaniu 3.3 Odnowa i rozwój wsi zarówno z celów jak i opisu działania jednoznacznie wynika, że projekty mogą być realizowane na obszarach wiejskich. Dodatkowo jeszcze w kryteriach dostępu wyłączono miasta. W działaniu 3.4 Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw co prawda w celu mowa jest o konkurencyjności gospodarczej obszarów wiejskich, ale kryteriach dostępu zapisano, że projekt jest realizowany na obszarze objętym strategią rozwoju lokalnego LGD lub wnioskodawca zarejestrowany jest na tym obszarze. Konieczne jest więc odwołanie do warunków jakie postawiono lokalnej grupie Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

8 działania w osi czwartej: Obszar objęty strategią LGD jest spójny i obejmuje gminy wiejskie lub miejsko wiejskie z wyłączeniem miast powyżej20 tys. mieszkańców. Dla spójności obszaru objętego strategią dopuszcza się włączenie gmin miejskich do 20 tys. mieszkańców. Takie zapisy oznaczają, że działanie 3.4 może być realizowane na obszarach wiejskich i miastach do mieszkańców. Obszary wiejskie w polityce spójności Złożoność problemu wzrasta wraz z przejściem do próby odpowiedzi na pytanie jak należy rozumieć w programach na lata przygotowywanych w ramach funduszy strukturalnych. Minister rozwoju regionalnego wprowadził do zapisów w Narodowej strategii spójności dodatkowy priorytet rozwój obszarów wiejskich. Realizację priorytetu rozwój obszarów wiejskich osiągniemy poprzez projekty realizowane na obszarach wiejskich bądź poprzez projekty, których beneficjentami są mieszkańcy obszarów wiejskich. W Narodowej strategii spójności zapisano, że polityka spójności będzie wspierała dywersyfikację gospodarki obszarów wiejskich celem zmniejszenia uzależnienia tych obszarów od tradycyjnych sektorów lokalnej gospodarki. Dalej czytamy: W procesach rozwoju obszarów wiejskich szczególna rola przypada dodatkowo ośrodkom miejskim, w których ludność wiejska może znaleźć miejsca pracy Oczekujemy, że polityka spójności w istotnym stopniu przyczyni się do powstawania pozarolniczych miejsc pracy dostępnych dla mieszkańców obszarów wiejskich. W tym kontekście niezwykle ważną rolę może i powinien odegrać rozwój małych miast. Rozwój obszarów wiejskich to również rozwój małych miast. Miejsca pracy mogą być tworzone przede wszystkim w większych i średnich miastach, dzięki projektom komunikacyjnym, rozwojowi transportu publicznego, te miejsca pracy będą dostępne dla mieszkańców wsi. Ze względu na agregację i dostępność większości danych statystycznych na poziomie powiatu, na potrzeby niniejszej analizy przyjęto roboczo, niestandardowy podział obszaru województwa pomorskiego. Uwzględniając rolę lokalnych centrów w rozwoju otaczających Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

9 je wsi, za obszary o niskim stopniu urbanizacji (wiejskie) przyjmujemy wszystkie powiaty, z wyłączeniem miejskich miast na prawach powiatu. Na województwa pomorskiego od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej poprzez programy kierowane do wsi i rolnictwa, w latach , trafiło ,40 zł. Jest to znacząca kwota, która wpłynęła na sytuację materialną mieszkańców wsi. Czy transfery te wywołały istotne, zauważalne zmiany? Rolnictwo Rolnictwo wciąż jest bardzo ważnym elementem gospodarki wiejskiej. Jak zmieniło się zatrudnienie w rolnictwie i czy zmieniła się struktura agrarna oraz liczba gospodarstw rolnych? W roku 2003 było w województwie było gospodarstw rolnych, z czego powyżej 1 ha, w 2009 roku wielkość te odpowiednio wynosiły i Liczba gospodarstw powyżej jednego hektara zmniejszyła się o 10,6%. Wpływ WPR na Wspólna Polityka Rolna jest najstarszą i najbardziej kompleksową polityką wspólnotową UE i jednym z filarów integracji europejskiej. W dużej mierze determinuje funkcjonowanie sektora rolnego i sytuację obszarów wiejskich państw członkowskich Wspólnoty. Zastosowanie i wprowadzenie instrumentów WPR po akcesji Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. wymagało wielu wysiłków dostosowawczych. Dostosowania do wdrażania instrumentów WPR były konieczne na różnych poziomach gospodarki, zaczynając od szczebla instytucjonalnego, poprzez tworzenie struktur regionalnych, a skończywszy na dostosowaniu gospodarstw rolnych oraz przetwórstwa. Efekty WPR można rozpatrywać na dwóch płaszczyznach: pierwsza odnosi się do bezpośredniego wpływu tej polityki na funkcjonowanie sektora rolnego i jego otoczenia, w tym środowiska; druga płaszczyzna zawiera elementy zmiany instytucjonalnej (struktur instytucjonalnych wokół sektora rolnego) oraz mentalnościowej beneficjentów WPR. Przystąpienie Polski do UE oznaczało dla polskiego rolnictwa istotną zmianę ekonomicznych warunków produkcji: zmieniły się sposoby wspierania tego sektora, zmieniony został zakres i warunki interwencji na podstawowych rynkach rolnych, wprowadzono możliwość korzystania z subsydiów eksportowych, zniesiono bariery w handlu zagranicznym produktami rolno-spożywczymi z krajami UE oraz wdrożono nowe formy wsparcia rolnictwa w postaci płatności bezpośrednich i funduszy strukturalnych. 3 Bank danych regionalnych GUS, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

10 Dobre przygotowanie polskiego rolnictwa do sprostania konkurencji na obszarze jednolitego rynku europejskiego umożliwiło dostęp polskich towarów do dużego rynku europejskiego oraz poprawiło konkurencyjność całego sektora rolnego. Procesy modernizacyjne na polskiej wsi są nadal konieczne i dlatego ważne jest pełne wykorzystywanie instrumentów WPR. Skala wsparcia finansowego rolnictwa i obszarów wiejskich Najbardziej widocznym skutkiem wstąpienia Polski do UE jest znaczący wzrost skali wsparcia finansowego rolnictwa i obszarów wiejskich w porównaniu do okresu sprzed akcesji. W latach polski sektor rolny został wsparty łączną kwotą ponad 10 mld euro ze środków unijnych. 4 Poza tym, szacuje się 5, że z tytułu realizacji PROW oraz płatności bezpośrednich do końca 2013 r. poziom wsparcia unijnego wzrośnie o kolejne 25 mld euro. Tabela 1. Wydatki na rolnictwo i w Polsce ze środków unijnych w latach Wyszczególnienie Kwota wsparcia mln Udział % SAPARD 6 848,2 8% PROW ,40 28% SPO Restrukturyzacja 1192,69 11% Płatności bezpośrednie ,42 47% Interwencja rynkowa 9 555,46 5% Razem ,17 100% Źródło: Obliczenia własne SAEPR na podstawie danych ARiMR, UKIE, MRiRW. Dotychczasowy napływ środków unijnych wymusił poniekąd wzrost krajowych wydatków budżetowych na rolnictwo, rynki rolne i rozwój wsi, m.in. ze względu na konieczność współfinansowania niektórych programów unijnych. Wysokość krajowego wsparcia wzrosła w okresie ponad 5-krotnie (z 3,1 mld zł w 2003 r. do ponad 16,8 mld zł w roku 2009). Porównując natomiast średnioroczne dotacje państwa dla sektora rolnego przed (2003) i po akcesji do UE ( ) należy stwierdzić, iż polskie rolnictwo otrzymuje ponad 3-krotnie więcej środków finansowych (Tabela 2). Łącznie, tzn. począwszy od roku 2004 do 2009 sektor rolny otrzymał prawie 62 mld zł wsparcia ze środków krajowych. 4 Kwota nie uwzględnia wydatków z tytułu działań PROW zrealizowanych do końca 2008 r. Kwota płatności bezpośrednich zawiera środki finansowe wypłacane w czasie całej kampanii 2008, czyli również w roku Szacunki własne SAEPR na podstawie Rozporządzenia Rady nr 73/2009 (Załącznik VIII Pułapy krajowe, o których mowa w art. 40, Tabela 2) oraz Planu Finansowego PROW na lata (stan na marzec 2010 r.). 6 SAPARD był programem przedakcesyjnym i jego realizacja rozpoczęła się już w roku Łącznie ze środkami pochodzącymi z PROW Łącznie z Uzupełniającymi Płatnościami Bezpośrednimi. 8 Jednolita płatność obszarowa według danych ARiMR dotyczących realizacji kampanii przeliczona po kursie euro z 30 września każdego roku kampanii. 9 Za okres maj Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

11 Tabela 2. Wydatki z budżetu krajowego (wykonanie budżetu) przed i po akcesji [mln zł] Wyszczególnienie 2003 (średniorocznie) Rolnictwo* 505,13 540,16 Rozwój wsi 1 805, ,87 Rynki rolne 773, ,33 Rybołówstwo i rybactwo 10,23 75,44 Razem 3 093, ,80 * w latach z pozycji budżetowej "Rolnictwo" wyjęto wydatki na rybołówstwo i rybactwo, w latach wydatki na rolnictwo i rybactwo stanowiły odrębną pozycję budżetową. Źródło: Ministerstwo Finansów, Sprawozdania z wykonania budżetu państwa w poszczególnych latach. Nie ulega wątpliwości, że największą rolę we wsparciu finansowym rolnictwa i obszarów wiejskich po akcesji odgrywają płatności bezpośrednie. Średniorocznie beneficjentami tego instrumentu jest ponad 1,4 mln rolników. Obowiązujący w Polsce uproszczony system płatności bezpośrednich (SAPS) poprzez bezpośrednie powiązanie wysokości płatności z powierzchnią gruntów gospodarstwa (utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej) stał się z jednej strony impulsem do wzrostu wykorzystania zasobów ziemi rolniczej, a z drugiej strony przyczynił się do wzrostu jej wartości. 10 Z kolei, powiązanie systemu płatności z wymogami cross-compliance spowodowało wzrost świadomości rolników o wpływie ich działalności na środowisko. Za główną funkcję, jaką obecnie odgrywają płatności bezpośrednie uznaje się wspieranie dochodów rolniczych. W ten sposób płatności przyczyniają się do realizacji jednego z celów WPR, który stanowi o zapewnieniu ludności rolniczej godziwych warunków życia. Napływ do rolnictwa stałego strumienia pieniężnego spowodował efekty mnożnikowe w całym sektorze agrobiznesu, m.in. ze względu na wzrost popytu konsumpcyjnego i inwestycyjnego wśród rolników. Wzrost w okresie poakcesyjnym ( ) dotacji do produktów 11 spowodował poprawę opłacalności produkcji rolnej, przez co wpłynął na wzrost jej wolumenu, co w powiązaniu ze wzrostem cen rolnych przełożyło się na realny wzrost wartości produkcji rolnictwa w porównaniu do okresu (o 17,2%). Główne efekty realizacji programów na rzecz rozwoju obszarów wiejskich można ująć następująco: 10 Więcej w paragrafie: Obrót ziemią. 11 Zgodnie z definicją Rachunków Ekonomicznych dla Rolnictwa inaczej płatności uzupełniające, przysługujące do określonych corocznie odpowiednią ustawą gatunków roślin: zbóż, roślin oleistych, wysokobiałkowych, strączkowych, paszowych, a także orzechów, chmielu, tytoniu i ziemniaków przeznaczanych na skrobię. [Dz. U r. nr 42 poz. 280]. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

12 1) unowocześnienie zakładów przetwórczych i wzrost ich konkurencyjności na rynku krajowym i europejskim oraz poprawa bezpieczeństwa i jakości żywności, 2) wzrost konkurencyjności polskich gospodarstw rolnych na skutek zwiększenia nakładów inwestycyjnych w rolnictwie i przyspieszenia procesu ich modernizacji, 3) poprawa stanu infrastruktury na wsi w zakresie gospodarki wodnej i ściekowej, stanu dróg oraz gospodarki odpadami, 4) przyspieszenie rozwoju gospodarczego kraju (w wyniku działań PROW PKB wzrósł o 1,4% 12 ), 5) rozwój przedsiębiorczości, a tym samym zwiększenie możliwości dywersyfikacji źródeł dochodów na obszarach wiejskich oraz ogólna poprawa sytuacji na rynku pracy (w wyniku PROW nastąpił spadek stopy bezrobocia o 0,1% 13 ), 6) wzrost dbałości rolników o środowisko naturalne i dobrostan zwierząt oraz upowszechnienie przedsięwzięć rolno środowiskowych. Nakłady inwestycyjne Wspólna Polityka Rolna wraz ze swoim wachlarzem instrumentów i zasad stała się w Polsce impulsem do przyspieszenia procesu modernizacji gospodarstw rolnych. Według szacunków GUS, w latach nakłady inwestycyjne w rolnictwie były stabilne i kształtowały się na poziomie około 2 mld zł. Począwszy od roku 2004 utrzymuje się natomiast wyraźny wzrost nakładów inwestycyjnych w ujęciu bezwzględnym. W 2008 r. wyniosły one 4 mld zł (w cenach bieżących), co oznacza 2-krotny wzrost w stosunku do okresu przedakcesyjnego. Znaczny wzrost wydatków inwestycyjnych wynikał nie tyle ze wzrostu dochodów rolnictwa, co ze wsparcia inwestycji środkami publicznymi, tj. głównie dotacjami unijnymi oraz preferencyjnymi kredytami inwestycyjnymi. Należy ponadto zwrócić uwagę, iż za środkami finansowymi na inwestycje szedł również obowiązek dostosowania gospodarstw rolnych do unijnych standardów. Łącznie w okresie dotacje ze środków publicznych do inwestycji w gospodarstwach rolnych wyniosły w około 6,3 mld zł, czyli ponad 1/3 wartości dokonanych w tym czasie inwestycji rolnych. 14 Konkurencyjność gospodarstw rolnych i przemysłu spożywczego, znaczenie otwarcia Polski na jednolity rynek UE Polska rozwinęła konkurencyjny sektor rolno-spożywczy mimo, iż w okresie przedakcesyjnym nakłady na ten sektor nie były wysokie. Wskaźnik wsparcia rolnictwa PSE 15 w latach , oscylował wokół 17% w porównaniu do 32% w państwach Unii. Również inne państwa Europy Środkowej stosowały znacznie wyższe niż Polska wsparcie. 12 Ocena ex post PROW (www.minrol.gov.pl/plan Rozwoju Obszarów Wiejskich/Komitet Monitorujący: załącznik do Uchwały nr 17). 13 Jw. 14 Na podstawie danych zawartych w Polski sektor żywnościowy w pierwszych latach członkostwa (synteza), Nr 177, IERiGŻ, Warszawa 2010 (str. 25). 15 PSE (Producer Subsidy Estimate) wskaźnik wsparcia producentów rolnych stosowany przez OECD, określa wartość rocznego transferu środków od konsumentów i podatników do producentów rolnych przy danym poziomie produkcji. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

13 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) w okresie przedakcesyjnym wynosiły ok. 7 mln USD w przetwórstwie i ok. 80 mln USD w rolnictwie 16. Środki UE z programu SAPARD wsparły przetwórstwo w wysokości ok. 1,5 mld zł a ok. 600 mln zł wyniosły inwestycje w rolnictwie. Kolejne źródła finansowania inwestycji, to kapitał własny przedsiębiorców oraz wspomniane wcześniej wsparcie krajowe. W tym okresie sektor został sprywatyzowany oraz zapoczątkowany został proces restrukturyzacji i modernizacji, który trwa po dzień dzisiejszy. Modernizacja dotyczyła przede wszystkim dostosowania do unijnych regulacji i wysokich standardów jakościowych. Najbardziej rentowne branże produkcji i rolnej i przetwórstwa, najczęściej produkujące wyroby wysokoprzetworzone, zostały sprywatyzowane w pierwszym rzędzie przez prywatny kapitał polski i zagraniczny. Przemiany w sektorze mleczarskim częściowo były finansowane przez spółdzielców, czyli samych rolników, którzy w pierwszych latach transformacji wstrzymali się od pobierania dywidendy od mleczarni. Sektor ten stworzył ponadto własny, ambitny program restrukturyzacji. Sektory do których nie dopływał prywatny kapitał w ilości gwarantującej wymagane przemiany, takie jak sektor mleczarski, mięsny, rybny, owocowowarzywny, etc, zostały zidentyfikowane, a następnie stworzono dla nich programy wsparcia finansowane ze środków wspólnotowych i krajowych. Fundusze poprzez instrumenty wsparcia inwestycyjnego były przeznaczane na spełnianie standardów umożliwiających produkcję i eksport na rynki unijne. Najgłębsze i najkosztowniejsze zmiany objęły produkcję i przetwórstwo produktów zwierzęcych. Taka strategia modernizacyjna okazała się efektywna. Proces dostosowawczy trwający ponad dekadę zmienił asortyment produktów sektora spożywczego tak, że w 2003 r., jeszcze przed akcesją, Polska powróciła do pozycji eksportera netto w handlu z Unią Europejską, co było wcześniej niemożliwe mimo umowy handlowej faworyzującej polskie wyroby 17. Pokazuje to, że nie absolutna wielkość wsparcia, ale wybór instrumentów polityki rolnej oraz ich trafne adresowanie przyczyniły się do uzyskania bardzo dobrych wyników sektora rolno-spożywczego. Akcesja przyspieszyła jeszcze proces modernizacji co znalazło swoje odbicie w systematycznie rosnącym dodatnim bilansie handlowym. Rekordowa nadwyżka została odnotowana w 2006 r. i wyniosła 2,1 mld euro, Polska ma nadal silnie dodatnie saldo handlowe w produktach spożywczych. Utrzymało się ono nawet w 2009 r. (2,08 mld euro), kiedy cały polski eksport notował znaczący spadek i które wzrosło ponownie w pierwszej połowie 2010 r. osiągając 1,27 mld euro. Świadczy to o silnej konkurencyjnej pozycji Polski. Większość polskiego handlu, bo ponad 70%, jest lokowana na rynku wspólnotowym, gdzie utrzymują się wysokie ceny produktów rolnych, ale także panują najwyższe wymagania co do jakości towarów. Otwarcie chłonnych rynków zbytu w połączeniu z ewidentnymi przewagami cenowo-kosztowymi po stronie polskiego rolnictwa i przetwórstwa wywołały gwałtowny, 2,8 16 Dane z Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych (PAIZ). 17 Układ europejski w 1992 r zakładał ograniczoną i selektywną liberalizację handlu opartą o zasadę asymetrii. Na niektóre artykuły o określonym wolumenie zostały jednorazowo obniżone cła, na inne preferencje były stopniowo zwiększane w ciągu kilku lat. Polska jednorazowo obniżyła cła dla 246 produktów ze Wspólnoty w 1992 r. o 10 pkt proc. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

14 krotny przyrost wartości wywozu oraz dalsze zwiększenie dopływu środków oraz inwestycji do sektora. Przewagi cenowo-kosztowe wyczerpują się jednak i dalsze dostosowania sektora powinny dotyczyć innych elementów konkurencyjności takich jak inwestycje w innowacyjność i badania. Ponadto, udział Polski w całkowitym handlu rolnym UE pozostaje nadal niewielki. Polski eksport artykułów rolno-spożywczych stanowi około 3% zarówno eksportu wewnątrzwspólnotowego, jak i eksportu ze Wspólnoty do krajów trzecich. Import kształtuje się na podobnym poziomie niespełna 3%. Bardzo wysokie zasoby pracy w rolnictwie polskim, duże zasoby ziemi, niskie nakłady kapitałowe, a także relatywnie niski poziom produkcji sprawia, że niska jest w polskim rolnictwie produktywność zasobów ziemi i pracy18. Produktywność ziemi, ustępuje uzyskiwanej średnio w UE-27 o 36% 19, głównie za sprawą niższego poziomu intensywności produkcji rolnej, z drugiej jednak strony przyczynia się do utrzymywania tańszej produkcji rolnej ze względu na niższą kapitałochłonność wytwarzania. Produktywność pracy w rolnictwie polskim, mierzona wytworzoną produkcją, jest niemal 3,5- krotnie niższa niż przeciętnie w UE Bardzo niska produktywność pracy jest zagrożeniem dla konkurencyjności. Dobra pozycja konkurencyjna rolnictwa wynika z utrzymywania niskiej opłaty pracy. Przemiany po akcesji są niewielkie i dotyczą wzrostu powierzchni UR o 300 tys. ha (po spadku w okresie przedakcesyjnym o ok. 700 tys. ha) oraz przyrostu nakładów kapitałowych o ok. 10%. Wzrosła także ilość dużych i bardzo dużych gospodarstw od 16 ESU wzwyż. Jest ich ok. 100 tys. i zajmują ok. 40% UR. W tej grupie gospodarstw nastąpiła racjonalizacja zatrudnienia i to one dysponują pełnymi możliwościami rozwojowymi. Słaba produktywność rolnictwa polskiego jest pochodną wadliwej struktury agrarnej i zacofania technologicznego, pomimo niewątpliwego postępu modernizacyjnego w ostatnich latach. Poprawa wyników będzie możliwa pod warunkiem zmian strukturalnych w sektorze przede wszystkim małych gospodarstw i dalszych przemian sił wytwórczych. Wydaje się, że na przemiany strukturalne najsilniejszy wpływ będą miały zmiany demograficzne, natomiast WPR będzie dalej wspierać modernizację sektora. Przetwórstwo spożywcze w Polsce nie posiada przewag wynikających z ekonomii skali porównywalnych z innymi gałęziami przemysłu, ze względu na duże rozdrobnienie, ani nie cechuje się wysoką produktywnością siły roboczej. Jednakże sektor ten rozwija się w tempie ok.5% rocznie 21 i skutecznie konkuruje na europejskim i światowym rynku, poprzez stale rosnący eksport, który świadczy o konkurencyjności przetwórstwa przede wszystkim na rynkach Europy. 18 Poczta, W. Rolnictwo polskie pięć lat po akcesji, PPG 3/2009 (42). 19 Ibid. 20 Ibid. 21 Urban, R. Polski przemysł spożywczy w Unii Europejskiej konkurencyjność i szanse rozwojowe IERiGŻ PIB, Warszawa Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Wykorzystane rozdziały z Raportu prof. dr hab. Walenty Poczta, dr Agnieszka Baer-Nawrocka, Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5.

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5. www.arimr.gov.pl Lipiec 2012 O ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od 1994 r. wspiera działania służące rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Agencja zajmuje się wdrażaniem instrumentów

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Przemysł spożywczy jest jednym z ważniejszych działów gospodarki. Jego udział

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce. Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007

WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce. Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007 WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007 1 PROBLEMY Ekonomiczne struktury ekonomiczno-produkcyjne, dochody, zależno

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Panie Marszałku, Wysoka Izbo,

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Cieszę się, iż mogę poinformować Wysoką Izbę, a za pośrednictwem mediów również polskich rolników o realizacji programów skierowanych do polskiej wsi, a więc Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy Załącznik nr 1 do uchwały nr 21 Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy 1. Ułatwianie Definicja rozpoczęcia prowadzenia działalności

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

Budżety jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubuskim w 2011 r.

Budżety jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubuskim w 2011 r. UWAGI OGÓLNE Niniejsze opracowanie zawiera informacje o dochodach, wydatkach i wynikach budżetów jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubuskim w 2011 r. przygotowane na podstawie sprawozdań

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Sopot, 13 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Bogucki Wydawnictwo Naukowe Poznań 2010 Spis treści 1. Wprowadzenie 9 1.1. Cel i zakres analizy 9 1.2.

Bardziej szczegółowo

Wpływ Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich

Wpływ Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich Wpływ Programu na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich Realizacja Programu na lata 2007-2013, zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich oraz przyszłość

Bardziej szczegółowo

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej Nakłady na WPR w Polsce Płatności bezpośrednie wydatki ogółem w mld EUR w tym wkład krajowy 2007-2013 19,7 6,6 2014-2020 21,2 0,0 przesunięcie z II

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich i w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 1.8.2014 L 230/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 834/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania wspólnych ram monitorowania

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Projekt z 21-03-2012 Wersja 1.1. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia..2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie 2014-2020

Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie 2014-2020 Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, dr Sebastian Stępień Katedra Makroekonomii i Gospodarki Żywnościowej Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

ogółem 2173 gmin uprawnionych

ogółem 2173 gmin uprawnionych Ryszard Wilczyński Geografia funduszu sołeckiego W kraju są 2173 gminy wiejskie i miejsko-wiejskie uprawnione do tworzenia funduszu sołeckiego. Wszelkie dane o funkcjonowaniu funduszu sołeckiego trzeba

Bardziej szczegółowo

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Numer i nazwa priorytetu Oś Priorytetowa 2. Gospodarka regionalnej szansy Instytucja

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r.

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Rozdziały prezentowane: Rozdział 2. Ludność wiejska, prof. dr hab. Izasław Frenkel, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN Rozdział 4. Przemiany struktury

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny

Główny Urząd Statystyczny Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Krakowie Opracowanie sygnalne Ośrodek Statystyki Kultury Kraków, wrzesień 2011 r. Wydatki na kulturę w 2010 r. Niniejsza informacja prezentuje wydatki poniesione

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

W tym roku najbardziej rozpoznawalna konstrukcja Tczewa obchodzi już 156 urodziny. Gdy most nad Wisłą był oddawany do użytku posiadał status

W tym roku najbardziej rozpoznawalna konstrukcja Tczewa obchodzi już 156 urodziny. Gdy most nad Wisłą był oddawany do użytku posiadał status W tym roku najbardziej rozpoznawalna konstrukcja Tczewa obchodzi już 156 urodziny. Gdy most nad Wisłą był oddawany do użytku posiadał status najdłuższego w Europie. Mierzył 1 052 metry WIELKOŚĆ I STOPA

Bardziej szczegółowo

Osoby fizyczne, osoby prawne, wspólnicy spółek cywilnych, spółki osobowe prawa handlowego, które:

Osoby fizyczne, osoby prawne, wspólnicy spółek cywilnych, spółki osobowe prawa handlowego, które: Od 9 listopada br. rolnicy mogą składać w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnioski o dofinansowanie inwestycji w gospodarstwach rolnych. W ramach PROW 2007-2013 Agencja wprowadza w życie

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE TRENDY W PRODUKCJI

NAJWAŻNIEJSZE TRENDY W PRODUKCJI FUNDACJA PROGRAMÓW POMOCY DLA ROLNICTWA SEKCJA ANALIZ EKONOMICZNYCH POLITYKI ROLNEJ ul. Wspólna 30, Pokój 338 tel. (+48 22) 623 19 81 00-930 Warszawa http://www.fapa.org.pl/saepr e-mail: saepr@fapa.org.pl

Bardziej szczegółowo

Rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej

Rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej dr inż. Zofia Szalczyk- Podsekretarz Stanu w MRiRW Lipiec 2013 Prace nad PROW 2014-2020 Opracowywany w Ministerstwie

Bardziej szczegółowo

Podejście Leader w Polsce

Podejście Leader w Polsce Podejście Leader w Polsce Joanna Gierulska Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich, Wydział Leader Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Mikołajki, 13 października 2009 r. Jak się wszystko zaczęło? Pierwsze

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

DOTACJE ŻRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI W LATACH 2007-2013

DOTACJE ŻRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI W LATACH 2007-2013 Wspieranie inwestycji 2007-2013 DOTACJE ŻRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI 1 W LATACH 2007-2013 Poznań, 17 września 2006 POLAGRA FOOD 2006 www.ms-consulting.pl 1 Wspieranie inwestycji 2007-2013 Prowadzenie:

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. w sprawie danych niezbędnych do właściwego monitorowania realizacji i ewaluacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Aleksandra Malarz Z-ca Dyrektora Departament Integracji Europejskiej Ministerstwo Środowiska Katowice, 23 marca 2004

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN dr Instytut Wiedzy i Innowacji 2 września 2009 r. Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś 2009 obszary wiejskie zajmują ponad 93% powierzchni

Bardziej szczegółowo

Ułatwienie startu młodym rolnikom. Cel

Ułatwienie startu młodym rolnikom. Cel Ułatwienie startu młodym rolnikom Wysocka Marta Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego W Polsce około jedna piąta gospodarstw jest prowadzona przez osoby powyżej 55 roku życia. W celu stymulowania transferu

Bardziej szczegółowo

Podatek rolny a podatek dochodowy problemy opodatkowania polskiego rolnictwa. Prof. dr hab. Marian Podstawka dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko

Podatek rolny a podatek dochodowy problemy opodatkowania polskiego rolnictwa. Prof. dr hab. Marian Podstawka dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko Podatek rolny a podatek dochodowy problemy opodatkowania polskiego rolnictwa Prof. dr hab. Marian Podstawka dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko Istota problemu Aktualnie funkcjonujący system podatkowy w Polsce

Bardziej szczegółowo

Załącznik Z1 Uzupełnienie do metodologii z części 1.2 Raportu Do przygotowania analiz mikrosymulacyjnych wartości podatku VAT płaconego przez gospodarstwa domowe wykorzystano dane dotyczące wydatków konsumpcyjnych

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Artur Łączyński Departament Rolnictwa GUS

Artur Łączyński Departament Rolnictwa GUS Artur Łączyński Departament Rolnictwa GUS Plan wystąpienia Czynniki pływające na rolnictwo polskie od roku 2002 Gospodarstwa rolne Użytkowanie gruntów Powierzchnia zasiewów Zwierzęta gospodarskie Maszyny

Bardziej szczegółowo

8 430 o tyle osób spadła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni

8 430 o tyle osób spadła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni WIELKOŚĆ I STOPA BEZROBOCIA w miastach i powiatach należących do GOM i w Gdyni Na metropolitalnym rynku pracy II kwartał 2014 roku okazał się niezwykle gorącym okresem. Na całym obszaże Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rolna na obszarach o rozdrobnionej strukturze agrarnej

Gospodarka rolna na obszarach o rozdrobnionej strukturze agrarnej Gospodarka rolna na obszarach o rozdrobnionej strukturze agrarnej Dr inż. Marta Czekaj Prof. dr hab. Janusz Żmija Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Wydział Rolniczo-Ekonomiczny Instytut

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013)

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) Polityka rozwoju obszarów wiejskich w Unii Europejskiej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej lata

Bardziej szczegółowo

II kwartał 2012 r. Nr III

II kwartał 2012 r. Nr III Wielkość bezrobocia w miastach i powiatach znajdujących się na terenie GOM... str. 3 Stopa bezrobocia w miastach i powiatach znajdujących się na terenie GOM... str. 4 Oferty pracy zgłoszone do PUP znajdujących

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji Notatka Informacyjna Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Efektywność energetyczna

Bardziej szczegółowo

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich , współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Poznań, 9 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Wielkopolskie

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Wielkopolskie Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Wielkopolskie Stowarzyszenie Sołtysów. Projekt współfinansowany ze środków

Bardziej szczegółowo

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Kraków, 8 października 2015 r. Piotr Sendor Informacja o instytucji 1990 r. - Powstanie Agencji

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za I półrocze 2013 roku z załącznikami

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za I półrocze 2013 roku z załącznikami Powiatowy Urząd Pracy w Gdańsku INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za I półrocze 2013 roku z załącznikami POWIAT GDAŃSKI Gdańsk, sierpień 2013 1. Wielkość i stopa bezrobocia Stopa bezrobocia

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO

INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO dr hab. inż. Józef Kania, prof. UR Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Konferencja nt. Instytucje w procesie przemian strukturalnych i

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

2,2% o tyle wzrosła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni

2,2% o tyle wzrosła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni WIELKOŚĆ I STOPA BEZROBOCIA w miastach i powiatach należących do GOM i w Gdyni Początek nowego roku nie przyniósł istotnych zmian na metropolitalnym rynku pracy. Liczba zarejestrowanych bezrobotnych na

Bardziej szczegółowo

Przestrzenne zróżnicowanie poziomu wykształcenia rolników. Europa Polska Mazowsze

Przestrzenne zróżnicowanie poziomu wykształcenia rolników. Europa Polska Mazowsze Konrad Ł. Czapiewski Polska Akademia Nauk Zakład Przestrzennego Zagospodarowania i BR Krzysztof Janc Uniwersytet Wrocławski Zakład Zagospodarowania Przestrzennego Przestrzenne zróżnicowanie poziomu wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w procesach dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich

Przedsiębiorczość w procesach dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich Przedsiębiorczość w procesach dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich dr Iwona Nurzyńska 10.09.2015, Warszawa Instytut Rozwoju Wsi i Rolnitwa Polska Akademia Nauk (IRWiR PAN) Struktura

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI WARUNKUJĄCE WZROST KONKURENCYJNOŚCI POLSKICH GOSPODARSTW ROLNYCH. Józefów, 26 listopada 2014 r.

CZYNNIKI WARUNKUJĄCE WZROST KONKURENCYJNOŚCI POLSKICH GOSPODARSTW ROLNYCH. Józefów, 26 listopada 2014 r. Zakład Ekonomiki Gospodarstw Rolnych CZYNNIKI WARUNKUJĄCE WZROST KONKURENCYJNOŚCI POLSKICH GOSPODARSTW ROLNYCH Prof. Wojciech Józwiak Mgr inż. Adam Kagan Józefów, 26 listopada 2014 r. Wstęp Prezentacja

Bardziej szczegółowo

Ospa wietrzna w województwie pomorskim w 2015 r.

Ospa wietrzna w województwie pomorskim w 2015 r. Ospa wietrzna w województwie pomorskim w 2015 r. OPRACOWANIE ODDZIAŁ EPIDEMIOLOGII I STATYSTYKI WSSE W GDAŃSKU Spis treści Spis treści I. Dane ogólne 1 II. Dane dotyczące powiatów i gmin 3 III. Dane wg

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, listopad 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Główne wnioski Wartość nakładów wewnętrznych 1 ogółem na działalność badawczo-rozwojową

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Podstawy prawne na poziomie UE Rozporządzenie Rady 1698/2005 z 20 września

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. BIURO ANALIZ I PROGRAMOWANIA Warszawa, 14-9-6 Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 9 13 i w okresie I VII 14 r. Stany Zjednoczone utrzymują pozycję największej i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Działania dla przedsiębiorców

Działania dla przedsiębiorców Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 Działania dla przedsiębiorców Polscy przedsiębiorcy mają do wyboru wiele rozmaitych możliwości dofinansowania swoich inwestycji. Większość z nich myśli jednak

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

WYDATKI Z FUNDUSZU PRACY NA AKTYWNE FORMY PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ ICH EFEKTYWNOŚĆ W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2005 ROKU

WYDATKI Z FUNDUSZU PRACY NA AKTYWNE FORMY PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ ICH EFEKTYWNOŚĆ W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2005 ROKU W O J E W Ó D Z K I U R ZĄ D P R A C Y w G D AŃ S K U WYDATKI Z FUNDUSZU PRACY NA AKTYWNE FORMY PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ ICH EFEKTYWNOŚĆ W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2005 ROKU Gdańsk, 2007 r. SPIS

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Spójność funduszy a spójność terytorialna koordynacja polityki spójności i polityki rozwoju obszarów wiejskich.

Spójność funduszy a spójność terytorialna koordynacja polityki spójności i polityki rozwoju obszarów wiejskich. Spójność funduszy a spójność terytorialna koordynacja polityki spójności i polityki rozwoju obszarów wiejskich. Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa, 8 stycznia

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

2,3% o tyle wzrosła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni

2,3% o tyle wzrosła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni WIELKOŚĆ I STOPA BEZROBOCIA w miastach i powiatach należących do GOM i w Gdyni Ostatni kwartał 2013 roku nie przyniósł większych zmian na metropolitalnym rynku pracy. Liczba zarejestrowanych bezrobotnych

Bardziej szczegółowo