Wstęp. Warszawa, 26 listopada 2010 r. dr Andrzej Hałasiewicz

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wstęp. Warszawa, 26 listopada 2010 r. dr Andrzej Hałasiewicz andrzej@halasiewicz.pl"

Transkrypt

1 dr Andrzej Hałasiewicz Warszawa, 26 listopada 2010 r. Ekspertyza Ocena skuteczności i efektywności wspierania rozwoju obszarów wiejskich województwa pomorskiego oraz wykorzystanie ich wewnętrznych potencjałów rozwojowych poprzez Wspólną Politykę Rolną i oraz Polityki Spójności w zakresie przedmiotowym (SPO ROL) oraz udział w seminarium zorganizowanym przez Departament Rozwoju Regionalnego i Przestrzennego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego (w Gdańsku) Zakres ekspertyzy: - dopłaty bezpośrednie Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich Sektorowy Program Operacyjny Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich na lata Program rozwoju obszarów wiejskich na lata za lata Ekspertyza obejmie beneficjentów z województwa pomorskiego. Wstęp Wieś się zmienia, zmiany to naturalny element życia społecznego. Ale dzisiejsze tempo zmian jest szybsze, globalizacja, członkostwo w Unii Europejskiej ten proces przyspieszyły. Nasiliły się wyjazdy w poszukiwaniu pracy, obok tradycyjnego kierunku emigracji niemieckiej i amerykańskiej pojawiły się nowe, Anglia i Irlandia. Emigracja to ważny element zmiany społecznej, to szybszy proces przenoszenia poznawanych zagranicą wzorców, rozwiązań i adaptacji ich do lokalnych warunków, ale to przede wszystkim strata dla kraju i regionu emigracji. Wieś się zmienia ale nie znika, wprost przeciwnie, w ostatnich latach przybywa nam więcej Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

2 mieszkańców wsi niż mieszkańców miast. Wieś była, jest i pozostanie ważnym elementem kultury europejskiej dlatego w europejskim modelu wsi i rolnictwa kładzie się duży nacisk na rozwój obszarów wiejskich. Chcemy aby wieś była miejscem gdzie chce się żyć i pracować w warunkach zgodnych ze współczesnymi oczekiwaniami. Chcemy aby nie było powodów do emigracji, by wszystkie ambitne aspiracje mogły być spełniane na miejscu i w okolicy. Rysunek 1 Ludność wg powiatów. Opracowanie własne na podstawie danych GUS Na Pomorzu znaczenia wsi można łatwo niedoceniać. I to nie tylko z powodu wysokiego poziomu urbanizacji, ponad 66% Pomorzan mieszka w mieście, ale także z powodów postrzegania województwa poprzez Trójmiasto gospodarkę morską. Pomorze jest mniej wiejskie (33,9%) niż Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

3 większość regionów Polski, w skali kraju na wsi zamieszkuje 38,9% obywateli. Na koniec czerwca 2010 r. w województwie pomorskim mieszkało osób, z czego w miastach a na wsi Województwo podzielone jest na 16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu, 123 gminy, w tym 25 to gminy miejskie, 81 wiejskich i 17 miejsko-wiejskich. W województwie są 42 miasta, z których 17 jest w gminach wiejsko-miejskich2. W czterech miastach na prawach powiatu (Gdańsk, Gdynia, Sopot i Słupsk) zamieszkiwało osób, w pozostałych powiatach województwa osób. 1 Ludność stan i struktura w przekroju terytorialnym, stan na 30 czerwca GUS Warszawa Zestawienie jednostek podziału terytorialnego wg stanu na 30 czerwca 2010 r. GUS, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

4 Ludność województwa pomorskiego wg powiatów z podziałem na wieś i miasto i płeć. Województwa Voivodships Powiaty Powiats Ogółem Total razem total Miasta Urban areas mężczyźni males kobiety females razem total Wieś Rural areas mężczyźni males kobiety females POMORSKIE Powiaty: Powiats: Bytowski Chojnicki Człuchowski Gdański Kartuski Kościerski Kwidzyński Lęborski Malborski Nowodworski Pucki Słupski Starogardzki Sztumski Tczewski Wejherowski Miasta na prawach powiatu: Gdańsk Gdynia Słupsk Sopot Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS, Bank Danych regionalnych. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

5 Władze samorządu wojewódzkiego po szerokich konsultacjach jako najważniejszy cele rozwoju wskazały poprawę konkurencyjności regionu, jego spójność i dostępność. Chcąc zrealizować założone w strategiach województwa cele rozwojowe, trzeba znaleźć klucz do bogatych zasobów wsi. Mieszkańcy wsi muszą mieć swoje miejsce we wspólnej przyszłości. Miejsce zapewniające im warunki do godnego życia. Należy mocno podkreślić, że Pomorze nie stanie się konkurencyjnym regionem, jeśli nie wykorzysta potencjału tkwiącego na wsi i w małych miastach. Nie jest możliwy dynamiczny rozwój regionu bez rozwoju wsi i małych miast. Na wsi jest niewykorzystany duży potencjał dlatego trzeba poszukiwać i stosować takie instrumenty, które ten potencjał uruchamiają i wprzęgają w logikę rozwoju regionu jako całości. Innymi słowy wieś i jej zasoby to szansa rozwojowa która powinna być umiejętnie wykorzystana. Jeśli tej szansy nie wykorzystamy, wieś będzie hamulcem, a nie motorem rozwoju. Polityka rozwojowa, wparcie publiczne, to powinna być inwestycja w przyszłość. Należy mądrze inwestować w mieszkańców wsi, odnosić z tego korzyści ogólne i regionalne. Potrzebne są dobre inwestycje w człowieka, w jego otocznie społeczne i techniczne, aby mógł on w pełni wykorzystywać swoje możliwości. Pieniędzy zawsze brakuje, czy prywatnych czy publicznych, zawsze jest ich mniej niż potrzeb. Musimy dokonywać wyborów między nimi. W polityce rozwojowej należy wybierać priorytety w taki sposób, aby uzyskiwać możliwie najlepsze, trwałe efekty rozwojowe. Publiczne inwestycje powinny przynosić publiczne korzyści. Jeśli wspieramy rolnika, czy przedsiębiorcę to po to, aby po takiej Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

6 interwencji stał się on samodzielny ekonomicznie, aby miał trwałe miejsce pracy dla siebie, swojej rodziny, aby tworzył miejsca pracy dla innych. Na początku naszego członkostwa w Unii Europejskiej pojawiały się obawy, czy Polska potrafi wykorzystać dostępne dla niej środki unijne. Chodziło przede wszystkim o ich wykorzystanie. Nie zawsze były to inwestycje najlepsze, przynoszące pożądaną zmianę społeczną. Czasami decydowała łatwość instrumentu, łatwość wydatkowania bez uwzględnienia efektywności. Pora przyjrzeć się uzyskanym efektom i wyciągnąć wnioski aby lepiej inwestować w przyszłości. Obszary wiejskie nie są autonomiczne, funkcjonujące w oderwaniu od miast, są częścią całego systemu społecznego i gospodarczego. To trywialne, ale ważne stwierdzenie ma już swoje konsekwencję w problemach definicyjnych. W Polsce czy dana miejscowość jest wsią, czy miastem wynika z decyzji administracyjnej. Prawa miejskie, a wiec uznanie jakieś miejscowości za miasto, to decyzja właściwego organu administracji publicznej. Obecnie uprawnienia do nadawania praw miejskich ma rada ministrów. Konsekwencją takiego rozwiązania jest uznanie za wieś wszystkiego co miastem nie jest. W niektórych krajach, na przykład w Stanach Zjednoczonych o uznaniu miejscowości za miasto decyduje liczba mieszkańców. Po przekroczeniu 1000 mieszkańców, wieś staje się miastem. Co raz większą popularność zyskuje typologia opracowana przez OECD (Organizację ds. Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) oparta o gęstość zaludnienia na różnych poziomach administracyjnych. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

7 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich W najważniejszym dla wsi Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata (dalej PROW ) finansowanym z Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przyjęto definicją obszarów wiejskich jako terenów położonych poza granicami administracyjnymi miast. W całej osi pierwszej zdefiniowano beneficjentów podmiotowo i miejsce ich zamieszkiwania lub prowadzenia działalności nie ma znaczenia dla procesu selekcji. Podobnie jest w osi drugiej, gdzie o dostępności decyduję grunt, czy gospodarstwo bez względu na jego położenie administracyjne. Inaczej jest w osi trzeciej. W działaniu 3.1 Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej, w kryteriach dostępu napisano: Wspierane będą projekty dotyczące dywersyfikacji dochodów gospodarstw rolnych położonych na obszarach wiejskich. Dodatkowo, zasięg geograficzny określono: na terenie całego kraju. Odwołanie do obszarów wiejskich występuje również w działaniu 3.2 Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej. W opisie celu działania stwierdzono, że wsparcie może być udzielone dla projektów realizowanych na obszarach wiejskich, co znajduje swoje potwierdzenie w ograniczeniu zasięgu geograficznego do obszarów wiejskich. W tym działaniu pojawia się nam jeszcze jedno ograniczenie zdefiniowane w kryteriach dostępu a mianowicie, w przypadku projektów dotyczących gospodarki wodno ściekowej mogą być one realizowane tylko w miejscowościach do 2000 RLM (równoważna liczba mieszkańców). W działaniu 3.3 Odnowa i rozwój wsi zarówno z celów jak i opisu działania jednoznacznie wynika, że projekty mogą być realizowane na obszarach wiejskich. Dodatkowo jeszcze w kryteriach dostępu wyłączono miasta. W działaniu 3.4 Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw co prawda w celu mowa jest o konkurencyjności gospodarczej obszarów wiejskich, ale kryteriach dostępu zapisano, że projekt jest realizowany na obszarze objętym strategią rozwoju lokalnego LGD lub wnioskodawca zarejestrowany jest na tym obszarze. Konieczne jest więc odwołanie do warunków jakie postawiono lokalnej grupie Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

8 działania w osi czwartej: Obszar objęty strategią LGD jest spójny i obejmuje gminy wiejskie lub miejsko wiejskie z wyłączeniem miast powyżej20 tys. mieszkańców. Dla spójności obszaru objętego strategią dopuszcza się włączenie gmin miejskich do 20 tys. mieszkańców. Takie zapisy oznaczają, że działanie 3.4 może być realizowane na obszarach wiejskich i miastach do mieszkańców. Obszary wiejskie w polityce spójności Złożoność problemu wzrasta wraz z przejściem do próby odpowiedzi na pytanie jak należy rozumieć w programach na lata przygotowywanych w ramach funduszy strukturalnych. Minister rozwoju regionalnego wprowadził do zapisów w Narodowej strategii spójności dodatkowy priorytet rozwój obszarów wiejskich. Realizację priorytetu rozwój obszarów wiejskich osiągniemy poprzez projekty realizowane na obszarach wiejskich bądź poprzez projekty, których beneficjentami są mieszkańcy obszarów wiejskich. W Narodowej strategii spójności zapisano, że polityka spójności będzie wspierała dywersyfikację gospodarki obszarów wiejskich celem zmniejszenia uzależnienia tych obszarów od tradycyjnych sektorów lokalnej gospodarki. Dalej czytamy: W procesach rozwoju obszarów wiejskich szczególna rola przypada dodatkowo ośrodkom miejskim, w których ludność wiejska może znaleźć miejsca pracy Oczekujemy, że polityka spójności w istotnym stopniu przyczyni się do powstawania pozarolniczych miejsc pracy dostępnych dla mieszkańców obszarów wiejskich. W tym kontekście niezwykle ważną rolę może i powinien odegrać rozwój małych miast. Rozwój obszarów wiejskich to również rozwój małych miast. Miejsca pracy mogą być tworzone przede wszystkim w większych i średnich miastach, dzięki projektom komunikacyjnym, rozwojowi transportu publicznego, te miejsca pracy będą dostępne dla mieszkańców wsi. Ze względu na agregację i dostępność większości danych statystycznych na poziomie powiatu, na potrzeby niniejszej analizy przyjęto roboczo, niestandardowy podział obszaru województwa pomorskiego. Uwzględniając rolę lokalnych centrów w rozwoju otaczających Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

9 je wsi, za obszary o niskim stopniu urbanizacji (wiejskie) przyjmujemy wszystkie powiaty, z wyłączeniem miejskich miast na prawach powiatu. Na województwa pomorskiego od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej poprzez programy kierowane do wsi i rolnictwa, w latach , trafiło ,40 zł. Jest to znacząca kwota, która wpłynęła na sytuację materialną mieszkańców wsi. Czy transfery te wywołały istotne, zauważalne zmiany? Rolnictwo Rolnictwo wciąż jest bardzo ważnym elementem gospodarki wiejskiej. Jak zmieniło się zatrudnienie w rolnictwie i czy zmieniła się struktura agrarna oraz liczba gospodarstw rolnych? W roku 2003 było w województwie było gospodarstw rolnych, z czego powyżej 1 ha, w 2009 roku wielkość te odpowiednio wynosiły i Liczba gospodarstw powyżej jednego hektara zmniejszyła się o 10,6%. Wpływ WPR na Wspólna Polityka Rolna jest najstarszą i najbardziej kompleksową polityką wspólnotową UE i jednym z filarów integracji europejskiej. W dużej mierze determinuje funkcjonowanie sektora rolnego i sytuację obszarów wiejskich państw członkowskich Wspólnoty. Zastosowanie i wprowadzenie instrumentów WPR po akcesji Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. wymagało wielu wysiłków dostosowawczych. Dostosowania do wdrażania instrumentów WPR były konieczne na różnych poziomach gospodarki, zaczynając od szczebla instytucjonalnego, poprzez tworzenie struktur regionalnych, a skończywszy na dostosowaniu gospodarstw rolnych oraz przetwórstwa. Efekty WPR można rozpatrywać na dwóch płaszczyznach: pierwsza odnosi się do bezpośredniego wpływu tej polityki na funkcjonowanie sektora rolnego i jego otoczenia, w tym środowiska; druga płaszczyzna zawiera elementy zmiany instytucjonalnej (struktur instytucjonalnych wokół sektora rolnego) oraz mentalnościowej beneficjentów WPR. Przystąpienie Polski do UE oznaczało dla polskiego rolnictwa istotną zmianę ekonomicznych warunków produkcji: zmieniły się sposoby wspierania tego sektora, zmieniony został zakres i warunki interwencji na podstawowych rynkach rolnych, wprowadzono możliwość korzystania z subsydiów eksportowych, zniesiono bariery w handlu zagranicznym produktami rolno-spożywczymi z krajami UE oraz wdrożono nowe formy wsparcia rolnictwa w postaci płatności bezpośrednich i funduszy strukturalnych. 3 Bank danych regionalnych GUS, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

10 Dobre przygotowanie polskiego rolnictwa do sprostania konkurencji na obszarze jednolitego rynku europejskiego umożliwiło dostęp polskich towarów do dużego rynku europejskiego oraz poprawiło konkurencyjność całego sektora rolnego. Procesy modernizacyjne na polskiej wsi są nadal konieczne i dlatego ważne jest pełne wykorzystywanie instrumentów WPR. Skala wsparcia finansowego rolnictwa i obszarów wiejskich Najbardziej widocznym skutkiem wstąpienia Polski do UE jest znaczący wzrost skali wsparcia finansowego rolnictwa i obszarów wiejskich w porównaniu do okresu sprzed akcesji. W latach polski sektor rolny został wsparty łączną kwotą ponad 10 mld euro ze środków unijnych. 4 Poza tym, szacuje się 5, że z tytułu realizacji PROW oraz płatności bezpośrednich do końca 2013 r. poziom wsparcia unijnego wzrośnie o kolejne 25 mld euro. Tabela 1. Wydatki na rolnictwo i w Polsce ze środków unijnych w latach Wyszczególnienie Kwota wsparcia mln Udział % SAPARD 6 848,2 8% PROW ,40 28% SPO Restrukturyzacja 1192,69 11% Płatności bezpośrednie ,42 47% Interwencja rynkowa 9 555,46 5% Razem ,17 100% Źródło: Obliczenia własne SAEPR na podstawie danych ARiMR, UKIE, MRiRW. Dotychczasowy napływ środków unijnych wymusił poniekąd wzrost krajowych wydatków budżetowych na rolnictwo, rynki rolne i rozwój wsi, m.in. ze względu na konieczność współfinansowania niektórych programów unijnych. Wysokość krajowego wsparcia wzrosła w okresie ponad 5-krotnie (z 3,1 mld zł w 2003 r. do ponad 16,8 mld zł w roku 2009). Porównując natomiast średnioroczne dotacje państwa dla sektora rolnego przed (2003) i po akcesji do UE ( ) należy stwierdzić, iż polskie rolnictwo otrzymuje ponad 3-krotnie więcej środków finansowych (Tabela 2). Łącznie, tzn. począwszy od roku 2004 do 2009 sektor rolny otrzymał prawie 62 mld zł wsparcia ze środków krajowych. 4 Kwota nie uwzględnia wydatków z tytułu działań PROW zrealizowanych do końca 2008 r. Kwota płatności bezpośrednich zawiera środki finansowe wypłacane w czasie całej kampanii 2008, czyli również w roku Szacunki własne SAEPR na podstawie Rozporządzenia Rady nr 73/2009 (Załącznik VIII Pułapy krajowe, o których mowa w art. 40, Tabela 2) oraz Planu Finansowego PROW na lata (stan na marzec 2010 r.). 6 SAPARD był programem przedakcesyjnym i jego realizacja rozpoczęła się już w roku Łącznie ze środkami pochodzącymi z PROW Łącznie z Uzupełniającymi Płatnościami Bezpośrednimi. 8 Jednolita płatność obszarowa według danych ARiMR dotyczących realizacji kampanii przeliczona po kursie euro z 30 września każdego roku kampanii. 9 Za okres maj Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

11 Tabela 2. Wydatki z budżetu krajowego (wykonanie budżetu) przed i po akcesji [mln zł] Wyszczególnienie 2003 (średniorocznie) Rolnictwo* 505,13 540,16 Rozwój wsi 1 805, ,87 Rynki rolne 773, ,33 Rybołówstwo i rybactwo 10,23 75,44 Razem 3 093, ,80 * w latach z pozycji budżetowej "Rolnictwo" wyjęto wydatki na rybołówstwo i rybactwo, w latach wydatki na rolnictwo i rybactwo stanowiły odrębną pozycję budżetową. Źródło: Ministerstwo Finansów, Sprawozdania z wykonania budżetu państwa w poszczególnych latach. Nie ulega wątpliwości, że największą rolę we wsparciu finansowym rolnictwa i obszarów wiejskich po akcesji odgrywają płatności bezpośrednie. Średniorocznie beneficjentami tego instrumentu jest ponad 1,4 mln rolników. Obowiązujący w Polsce uproszczony system płatności bezpośrednich (SAPS) poprzez bezpośrednie powiązanie wysokości płatności z powierzchnią gruntów gospodarstwa (utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej) stał się z jednej strony impulsem do wzrostu wykorzystania zasobów ziemi rolniczej, a z drugiej strony przyczynił się do wzrostu jej wartości. 10 Z kolei, powiązanie systemu płatności z wymogami cross-compliance spowodowało wzrost świadomości rolników o wpływie ich działalności na środowisko. Za główną funkcję, jaką obecnie odgrywają płatności bezpośrednie uznaje się wspieranie dochodów rolniczych. W ten sposób płatności przyczyniają się do realizacji jednego z celów WPR, który stanowi o zapewnieniu ludności rolniczej godziwych warunków życia. Napływ do rolnictwa stałego strumienia pieniężnego spowodował efekty mnożnikowe w całym sektorze agrobiznesu, m.in. ze względu na wzrost popytu konsumpcyjnego i inwestycyjnego wśród rolników. Wzrost w okresie poakcesyjnym ( ) dotacji do produktów 11 spowodował poprawę opłacalności produkcji rolnej, przez co wpłynął na wzrost jej wolumenu, co w powiązaniu ze wzrostem cen rolnych przełożyło się na realny wzrost wartości produkcji rolnictwa w porównaniu do okresu (o 17,2%). Główne efekty realizacji programów na rzecz rozwoju obszarów wiejskich można ująć następująco: 10 Więcej w paragrafie: Obrót ziemią. 11 Zgodnie z definicją Rachunków Ekonomicznych dla Rolnictwa inaczej płatności uzupełniające, przysługujące do określonych corocznie odpowiednią ustawą gatunków roślin: zbóż, roślin oleistych, wysokobiałkowych, strączkowych, paszowych, a także orzechów, chmielu, tytoniu i ziemniaków przeznaczanych na skrobię. [Dz. U r. nr 42 poz. 280]. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

12 1) unowocześnienie zakładów przetwórczych i wzrost ich konkurencyjności na rynku krajowym i europejskim oraz poprawa bezpieczeństwa i jakości żywności, 2) wzrost konkurencyjności polskich gospodarstw rolnych na skutek zwiększenia nakładów inwestycyjnych w rolnictwie i przyspieszenia procesu ich modernizacji, 3) poprawa stanu infrastruktury na wsi w zakresie gospodarki wodnej i ściekowej, stanu dróg oraz gospodarki odpadami, 4) przyspieszenie rozwoju gospodarczego kraju (w wyniku działań PROW PKB wzrósł o 1,4% 12 ), 5) rozwój przedsiębiorczości, a tym samym zwiększenie możliwości dywersyfikacji źródeł dochodów na obszarach wiejskich oraz ogólna poprawa sytuacji na rynku pracy (w wyniku PROW nastąpił spadek stopy bezrobocia o 0,1% 13 ), 6) wzrost dbałości rolników o środowisko naturalne i dobrostan zwierząt oraz upowszechnienie przedsięwzięć rolno środowiskowych. Nakłady inwestycyjne Wspólna Polityka Rolna wraz ze swoim wachlarzem instrumentów i zasad stała się w Polsce impulsem do przyspieszenia procesu modernizacji gospodarstw rolnych. Według szacunków GUS, w latach nakłady inwestycyjne w rolnictwie były stabilne i kształtowały się na poziomie około 2 mld zł. Począwszy od roku 2004 utrzymuje się natomiast wyraźny wzrost nakładów inwestycyjnych w ujęciu bezwzględnym. W 2008 r. wyniosły one 4 mld zł (w cenach bieżących), co oznacza 2-krotny wzrost w stosunku do okresu przedakcesyjnego. Znaczny wzrost wydatków inwestycyjnych wynikał nie tyle ze wzrostu dochodów rolnictwa, co ze wsparcia inwestycji środkami publicznymi, tj. głównie dotacjami unijnymi oraz preferencyjnymi kredytami inwestycyjnymi. Należy ponadto zwrócić uwagę, iż za środkami finansowymi na inwestycje szedł również obowiązek dostosowania gospodarstw rolnych do unijnych standardów. Łącznie w okresie dotacje ze środków publicznych do inwestycji w gospodarstwach rolnych wyniosły w około 6,3 mld zł, czyli ponad 1/3 wartości dokonanych w tym czasie inwestycji rolnych. 14 Konkurencyjność gospodarstw rolnych i przemysłu spożywczego, znaczenie otwarcia Polski na jednolity rynek UE Polska rozwinęła konkurencyjny sektor rolno-spożywczy mimo, iż w okresie przedakcesyjnym nakłady na ten sektor nie były wysokie. Wskaźnik wsparcia rolnictwa PSE 15 w latach , oscylował wokół 17% w porównaniu do 32% w państwach Unii. Również inne państwa Europy Środkowej stosowały znacznie wyższe niż Polska wsparcie. 12 Ocena ex post PROW (www.minrol.gov.pl/plan Rozwoju Obszarów Wiejskich/Komitet Monitorujący: załącznik do Uchwały nr 17). 13 Jw. 14 Na podstawie danych zawartych w Polski sektor żywnościowy w pierwszych latach członkostwa (synteza), Nr 177, IERiGŻ, Warszawa 2010 (str. 25). 15 PSE (Producer Subsidy Estimate) wskaźnik wsparcia producentów rolnych stosowany przez OECD, określa wartość rocznego transferu środków od konsumentów i podatników do producentów rolnych przy danym poziomie produkcji. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

13 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) w okresie przedakcesyjnym wynosiły ok. 7 mln USD w przetwórstwie i ok. 80 mln USD w rolnictwie 16. Środki UE z programu SAPARD wsparły przetwórstwo w wysokości ok. 1,5 mld zł a ok. 600 mln zł wyniosły inwestycje w rolnictwie. Kolejne źródła finansowania inwestycji, to kapitał własny przedsiębiorców oraz wspomniane wcześniej wsparcie krajowe. W tym okresie sektor został sprywatyzowany oraz zapoczątkowany został proces restrukturyzacji i modernizacji, który trwa po dzień dzisiejszy. Modernizacja dotyczyła przede wszystkim dostosowania do unijnych regulacji i wysokich standardów jakościowych. Najbardziej rentowne branże produkcji i rolnej i przetwórstwa, najczęściej produkujące wyroby wysokoprzetworzone, zostały sprywatyzowane w pierwszym rzędzie przez prywatny kapitał polski i zagraniczny. Przemiany w sektorze mleczarskim częściowo były finansowane przez spółdzielców, czyli samych rolników, którzy w pierwszych latach transformacji wstrzymali się od pobierania dywidendy od mleczarni. Sektor ten stworzył ponadto własny, ambitny program restrukturyzacji. Sektory do których nie dopływał prywatny kapitał w ilości gwarantującej wymagane przemiany, takie jak sektor mleczarski, mięsny, rybny, owocowowarzywny, etc, zostały zidentyfikowane, a następnie stworzono dla nich programy wsparcia finansowane ze środków wspólnotowych i krajowych. Fundusze poprzez instrumenty wsparcia inwestycyjnego były przeznaczane na spełnianie standardów umożliwiających produkcję i eksport na rynki unijne. Najgłębsze i najkosztowniejsze zmiany objęły produkcję i przetwórstwo produktów zwierzęcych. Taka strategia modernizacyjna okazała się efektywna. Proces dostosowawczy trwający ponad dekadę zmienił asortyment produktów sektora spożywczego tak, że w 2003 r., jeszcze przed akcesją, Polska powróciła do pozycji eksportera netto w handlu z Unią Europejską, co było wcześniej niemożliwe mimo umowy handlowej faworyzującej polskie wyroby 17. Pokazuje to, że nie absolutna wielkość wsparcia, ale wybór instrumentów polityki rolnej oraz ich trafne adresowanie przyczyniły się do uzyskania bardzo dobrych wyników sektora rolno-spożywczego. Akcesja przyspieszyła jeszcze proces modernizacji co znalazło swoje odbicie w systematycznie rosnącym dodatnim bilansie handlowym. Rekordowa nadwyżka została odnotowana w 2006 r. i wyniosła 2,1 mld euro, Polska ma nadal silnie dodatnie saldo handlowe w produktach spożywczych. Utrzymało się ono nawet w 2009 r. (2,08 mld euro), kiedy cały polski eksport notował znaczący spadek i które wzrosło ponownie w pierwszej połowie 2010 r. osiągając 1,27 mld euro. Świadczy to o silnej konkurencyjnej pozycji Polski. Większość polskiego handlu, bo ponad 70%, jest lokowana na rynku wspólnotowym, gdzie utrzymują się wysokie ceny produktów rolnych, ale także panują najwyższe wymagania co do jakości towarów. Otwarcie chłonnych rynków zbytu w połączeniu z ewidentnymi przewagami cenowo-kosztowymi po stronie polskiego rolnictwa i przetwórstwa wywołały gwałtowny, 2,8 16 Dane z Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych (PAIZ). 17 Układ europejski w 1992 r zakładał ograniczoną i selektywną liberalizację handlu opartą o zasadę asymetrii. Na niektóre artykuły o określonym wolumenie zostały jednorazowo obniżone cła, na inne preferencje były stopniowo zwiększane w ciągu kilku lat. Polska jednorazowo obniżyła cła dla 246 produktów ze Wspólnoty w 1992 r. o 10 pkt proc. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

14 krotny przyrost wartości wywozu oraz dalsze zwiększenie dopływu środków oraz inwestycji do sektora. Przewagi cenowo-kosztowe wyczerpują się jednak i dalsze dostosowania sektora powinny dotyczyć innych elementów konkurencyjności takich jak inwestycje w innowacyjność i badania. Ponadto, udział Polski w całkowitym handlu rolnym UE pozostaje nadal niewielki. Polski eksport artykułów rolno-spożywczych stanowi około 3% zarówno eksportu wewnątrzwspólnotowego, jak i eksportu ze Wspólnoty do krajów trzecich. Import kształtuje się na podobnym poziomie niespełna 3%. Bardzo wysokie zasoby pracy w rolnictwie polskim, duże zasoby ziemi, niskie nakłady kapitałowe, a także relatywnie niski poziom produkcji sprawia, że niska jest w polskim rolnictwie produktywność zasobów ziemi i pracy18. Produktywność ziemi, ustępuje uzyskiwanej średnio w UE-27 o 36% 19, głównie za sprawą niższego poziomu intensywności produkcji rolnej, z drugiej jednak strony przyczynia się do utrzymywania tańszej produkcji rolnej ze względu na niższą kapitałochłonność wytwarzania. Produktywność pracy w rolnictwie polskim, mierzona wytworzoną produkcją, jest niemal 3,5- krotnie niższa niż przeciętnie w UE Bardzo niska produktywność pracy jest zagrożeniem dla konkurencyjności. Dobra pozycja konkurencyjna rolnictwa wynika z utrzymywania niskiej opłaty pracy. Przemiany po akcesji są niewielkie i dotyczą wzrostu powierzchni UR o 300 tys. ha (po spadku w okresie przedakcesyjnym o ok. 700 tys. ha) oraz przyrostu nakładów kapitałowych o ok. 10%. Wzrosła także ilość dużych i bardzo dużych gospodarstw od 16 ESU wzwyż. Jest ich ok. 100 tys. i zajmują ok. 40% UR. W tej grupie gospodarstw nastąpiła racjonalizacja zatrudnienia i to one dysponują pełnymi możliwościami rozwojowymi. Słaba produktywność rolnictwa polskiego jest pochodną wadliwej struktury agrarnej i zacofania technologicznego, pomimo niewątpliwego postępu modernizacyjnego w ostatnich latach. Poprawa wyników będzie możliwa pod warunkiem zmian strukturalnych w sektorze przede wszystkim małych gospodarstw i dalszych przemian sił wytwórczych. Wydaje się, że na przemiany strukturalne najsilniejszy wpływ będą miały zmiany demograficzne, natomiast WPR będzie dalej wspierać modernizację sektora. Przetwórstwo spożywcze w Polsce nie posiada przewag wynikających z ekonomii skali porównywalnych z innymi gałęziami przemysłu, ze względu na duże rozdrobnienie, ani nie cechuje się wysoką produktywnością siły roboczej. Jednakże sektor ten rozwija się w tempie ok.5% rocznie 21 i skutecznie konkuruje na europejskim i światowym rynku, poprzez stale rosnący eksport, który świadczy o konkurencyjności przetwórstwa przede wszystkim na rynkach Europy. 18 Poczta, W. Rolnictwo polskie pięć lat po akcesji, PPG 3/2009 (42). 19 Ibid. 20 Ibid. 21 Urban, R. Polski przemysł spożywczy w Unii Europejskiej konkurencyjność i szanse rozwojowe IERiGŻ PIB, Warszawa Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Wykorzystane rozdziały z Raportu prof. dr hab. Walenty Poczta, dr Agnieszka Baer-Nawrocka, Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

POMORSKA WIEŚ DZISIAJ

POMORSKA WIEŚ DZISIAJ POMORSKA WIEŚ DZISIAJ Nowoczesna, europejska i aktywna Lęborski Pucki Słupski Wejherowski Bytowski Człuchowski Chojnicki Kartuski Kościerski Starogardzki OBSZAR DZIAŁANIA 16 POWIATÓW Nowodworski Gdański

Bardziej szczegółowo

Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW

Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW Konferencja Rolnictwo, gospodarka żywnościowa, obszary wiejskie 10 lat w UE SGGW, 11.04.2014r. Znaczenie

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny produktami rolno-spożywczymi szansą rozwoju obszarów wiejskich

Handel zagraniczny produktami rolno-spożywczymi szansą rozwoju obszarów wiejskich Iwona Szczepaniak Handel zagraniczny produktami rolno-spożywczymi szansą rozwoju obszarów wiejskich Konferencja nt. Rozwój obszarów wiejskich stan obecny i perspektywy IUNG-PIB, UP w Lublinie, Lublin,

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5.

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5. www.arimr.gov.pl Lipiec 2012 O ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od 1994 r. wspiera działania służące rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Agencja zajmuje się wdrażaniem instrumentów

Bardziej szczegółowo

Plan prezentacji WPR polityką ciągłych zmian

Plan prezentacji WPR polityką ciągłych zmian WPR polityką zmian Plan prezentacji WPR polityką ciągłych zmian Europejski Model Rolnictwa Rola rolnictwa i obszarów wiejskich w Polsce i na świecie Zmiany skutkiem WPR: zmiany zachodzące w rolnictwie

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Badania rachunkowości rolnej gospodarstw rolnych

Badania rachunkowości rolnej gospodarstw rolnych Pomorskie gospodarstwa rolne w latach 2004-2012 na podstawie badań PL FADN Daniel Roszak Badania rachunkowości rolnej gospodarstw rolnych w ramach systemu PL FADN umożliwiają wgląd w sytuację produkcyjno-finansową

Bardziej szczegółowo

Zjawiska występujące w rolnictwie unijnych krajów Europy Środkowo-Wschodniej po 2004 roku i wnioski na przyszłość

Zjawiska występujące w rolnictwie unijnych krajów Europy Środkowo-Wschodniej po 2004 roku i wnioski na przyszłość Zjawiska występujące w rolnictwie unijnych krajów Europy Środkowo-Wschodniej po 2004 roku i wnioski na przyszłość Prof. dr hab. Wojciech Józwiak Prof. dr hab. Wojciech Ziętara Suchedniów 10-12 czerwca

Bardziej szczegółowo

Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW

Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW 1 Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW 2007-2013 Wspólna Polityka Rolna I filar Płatności bezpośrednie Płatności rynkowe Europejski Fundusz Gwarancji

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce. Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007

WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce. Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007 WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007 1 PROBLEMY Ekonomiczne struktury ekonomiczno-produkcyjne, dochody, zależno

Bardziej szczegółowo

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Przemysł spożywczy jest jednym z ważniejszych działów gospodarki. Jego udział

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy w woj. pomorskim z uwzględnieniem obszarów wiejskich

Rynek pracy w woj. pomorskim z uwzględnieniem obszarów wiejskich Rynek pracy w woj. pomorskim z uwzględnieniem obszarów wiejskich Michał Bruski kierownik Wydział Regionalnej Polityki Rynku Pracy Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku Chmielno, dnia 8 listopada 2016 r. Ludność

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w.

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. VI PROF. DR HAB. INŻ. WALDEMAR MICHNA MGRINŻ. DANUTA LIDKĘ DR INŻ. DOMINIK ZALEWSKI ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. Redakcja

Bardziej szczegółowo

WYKONANIE BUDŻETU WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO W 2008 ROKU

WYKONANIE BUDŻETU WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO W 2008 ROKU WYKONANIE BUDŻETU WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO W 2008 ROKU 1 DOCHODY 2 Realizacja dochodów w 2008 roku z uwzględnieniem wpływu dotacji rozwojowej w tys. zł 1 056 433 750 117 710 525 704 372 Wskaźnik wykonania

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

Kurczące się znaczenie rolnictwa w życiu wsi i co może je zastąpić?

Kurczące się znaczenie rolnictwa w życiu wsi i co może je zastąpić? Kurczące się znaczenie rolnictwa w życiu wsi i co może je zastąpić? Jerzy Wilkin Wydział Nauk Ekonomicznych UW oraz Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN Rolnictwo wieś obszary wiejskie Rolnictwo: dział

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA LIZBOŃSKA A POLITYKA ZATRUDNIENIA W POLSCE

STRATEGIA LIZBOŃSKA A POLITYKA ZATRUDNIENIA W POLSCE STRATEGIA LIZBOŃSKA A POLITYKA ZATRUDNIENIA W POLSCE Wpływ funduszy unijnych na tworzenie nowych miejsc pracy dr Jerzy Kwieciński Podsekretarz Stanu Warszawa, 17 maja 2007 r. 1 Odnowiona Strategia Lizbońska

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Panie Marszałku, Wysoka Izbo,

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Cieszę się, iż mogę poinformować Wysoką Izbę, a za pośrednictwem mediów również polskich rolników o realizacji programów skierowanych do polskiej wsi, a więc Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego

Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego Dr inż. Piotr SZAJNER IERiGZ-PIB ul. Świętokrzyska 20 PL 00-002 Warszawa E-mail: szajner@ierigz.waw.pl Plan prezentacji Wyniki finansowe przemysłu cukrowniczego;

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia dziewięćdziesiąty trzeci kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2016 r.) oraz prognozy na lata 2017 2018

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Sopot, 13 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Istotą innowacji jest wdrożenie nowości do praktyki.

Istotą innowacji jest wdrożenie nowości do praktyki. Istotą innowacji jest wdrożenie nowości do praktyki. Innowacje to szansa dla przedsiębiorców na realizację własnych, ambitnych marzeń i pomysłów. Na skuteczne konkurowanie na rynku. Na budowanie wzrostu

Bardziej szczegółowo

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy Załącznik nr 1 do uchwały nr 21 Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy 1. Ułatwianie Definicja rozpoczęcia prowadzenia działalności

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Bogucki Wydawnictwo Naukowe Poznań 2010 Spis treści 1. Wprowadzenie 9 1.1. Cel i zakres analizy 9 1.2.

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Proces absorbcji środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata (PROW )

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Proces absorbcji środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata (PROW ) Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Proces absorbcji środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Polityka rozwoju obszarów wiejskich

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE

INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE Instytut Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE 2009-2011 XXI Raport Roczny Warszawa, 20 grudnia 2011 r. Program seminarium Koniunkturalne i strukturalne wyzwania dla sektora

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich i w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Konferencja Prasowa Warszawa 18 grudnia 2014 r. W dniu 12 grudnia 2014 r. Komisja Europejska decyzją wykonawczą numer: 2014PL06RDNP001 zaakceptowała Program

Bardziej szczegółowo

Budżety jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubuskim w 2011 r.

Budżety jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubuskim w 2011 r. UWAGI OGÓLNE Niniejsze opracowanie zawiera informacje o dochodach, wydatkach i wynikach budżetów jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubuskim w 2011 r. przygotowane na podstawie sprawozdań

Bardziej szczegółowo

Wpływ Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich

Wpływ Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich Wpływ Programu na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich Realizacja Programu na lata 2007-2013, zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich oraz przyszłość

Bardziej szczegółowo

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej Nakłady na WPR w Polsce Płatności bezpośrednie wydatki ogółem w mld EUR w tym wkład krajowy 2007-2013 19,7 6,6 2014-2020 21,2 0,0 przesunięcie z II

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 1.8.2014 L 230/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 834/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania wspólnych ram monitorowania

Bardziej szczegółowo

Szanse i zagrożenia na rynku pracy województwa kujawsko-pomorskiego

Szanse i zagrożenia na rynku pracy województwa kujawsko-pomorskiego Prof. dr hab. Zenon Wiśniewski Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Szanse i zagrożenia na rynku pracy województwa kujawsko-pomorskiego 1. Wprowadzenie 2. Prognozy ludności w regionie 3. Pracujący

Bardziej szczegółowo

ZASADY WSTĘPNEJ OCENY WNIOSKÓW O WYKONANIE URZĄDZEŃ MELIORACJI WODNYCH SZCZEGÓŁOWYCH

ZASADY WSTĘPNEJ OCENY WNIOSKÓW O WYKONANIE URZĄDZEŃ MELIORACJI WODNYCH SZCZEGÓŁOWYCH UZASADNIENIE Zgodnie z art. 75 ust.1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 239 poz. 2019 z późn. zm.), prognozowanie, planowanie, nadzorowanie wykonywania urządzeń

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Projekt z 21-03-2012 Wersja 1.1. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia..2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Wybrane problemy rozwoju obszarów wiejskich w Polsce kontekst regionalny

Wybrane problemy rozwoju obszarów wiejskich w Polsce kontekst regionalny INSTYTUT EKONOMIKI ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ-PIB Wybrane problemy rozwoju obszarów wiejskich w Polsce kontekst regionalny Barbara Chmielewska Dochody i wydatki ludności wiejskiej oraz rynek pracy

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY Za I półrocze 2014 roku z załącznikami

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY Za I półrocze 2014 roku z załącznikami Powiatowy Urząd Pracy w Gdańsku INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY Za I półrocze 2014 roku z załącznikami POWIAT GDAŃSKI Gdańsk, 2014 1. Wielkość i stopa bezrobocia Stopa bezrobocia stan z 30.06.2014r.

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Polityka regionalna Unii Europejskiej. mgr Ewa Matejko

Polityka regionalna Unii Europejskiej. mgr Ewa Matejko Polityka regionalna Unii Europejskiej mgr Ewa Matejko Polityka regionalna w UE Dlaczego polityka regionalna? Cele polityki regionalnej Fundusze Strukturalne i Fundusz Spójności Zasady działania funduszy

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej Fundusze unijne a zróżnicowanie regionalne kraju Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Proces konwergencji w wybranych krajach UE (zmiany w stosunku do średniego PKB

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r.

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r. Warszawa, dnia 30 grudnia 2016 r. Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony przy wykorzystaniu danych miesięcznych i kwartalnych przekazanych przez polskie

Bardziej szczegółowo

WZROST PRODUKTYWNOŚCI I EFEKTYWNOŚCI GŁÓWNYM WYZWANIEM PRZEDSIĘBIORSTW PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO

WZROST PRODUKTYWNOŚCI I EFEKTYWNOŚCI GŁÓWNYM WYZWANIEM PRZEDSIĘBIORSTW PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO WZROST PRODUKTYWNOŚCI I EFEKTYWNOŚCI GŁÓWNYM WYZWANIEM PRZEDSIĘBIORSTW PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO dr inż. Robert Mroczek Prezentowany referat jest wynikiem prac prowadzonych w ramach zadań badawczych PW 2011-2014

Bardziej szczegółowo

Osoby powyżej 50 roku życia na rynku pracy Sytuacja w województwie zachodniopomorskim. Zachodniopomorskie Regionalne Obserwatorium Terytorialne

Osoby powyżej 50 roku życia na rynku pracy Sytuacja w województwie zachodniopomorskim. Zachodniopomorskie Regionalne Obserwatorium Terytorialne Zachodniopomorskie Regionalne Obserwatorium Terytorialne Analizy i informacje Osoby powyżej 50 roku życia na rynku pracy Sytuacja w województwie zachodniopomorskim Biuro Programowania Rozwoju Wydział Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Pomorskie gospodarstwa rolne w latach na podstawie badań PL FADN. Daniel Roszak PODR w Gdańsku

Pomorskie gospodarstwa rolne w latach na podstawie badań PL FADN. Daniel Roszak PODR w Gdańsku Pomorskie gospodarstwa rolne w latach 2004-2012 na podstawie badań PL FADN Daniel Roszak PODR w Gdańsku Prezentacja oparta jest na analizie wyników produkcyjno-finansowych 267 gospodarstw prowadzących

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

6. Wybrane wskaźniki nierówności społecznych

6. Wybrane wskaźniki nierówności społecznych 6. Wybrane wskaźniki nierówności społecznych Możliwości bieżącej analizy zmian nierówności społecznych w Polsce na podstawie dochodów i wydatków są niestety ograniczone. Prezentacja odpowiednich danych

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla początkujących czyli o co chodzi w Funduszach Europejskich?

Warsztaty dla początkujących czyli o co chodzi w Funduszach Europejskich? Warsztaty dla początkujących czyli o co chodzi w Funduszach Europejskich? Anita Płonka Departament Programów Regionalnych Główny Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie 2014-2020

Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie 2014-2020 Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, dr Sebastian Stępień Katedra Makroekonomii i Gospodarki Żywnościowej Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Bilans ćwierćwiecza doświadczenia i przemiany branży browarniczej w Polsce. dr Piotr Szajner

Bilans ćwierćwiecza doświadczenia i przemiany branży browarniczej w Polsce. dr Piotr Szajner Bilans ćwierćwiecza doświadczenia i przemiany branży browarniczej w Polsce dr Piotr Szajner Plan prezentacji Przemiany strukturalne w sektorze piwowarskim Tendencje w produkcji piwa Tendencje w konsumpcji

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty pierwszy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015

Bardziej szczegółowo

Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej Budżet WPR

Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej Budżet WPR Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej Budżet WPR Przyczyny reformy WPR Wyzwania: Gospodarcze -Bezpieczeństwo żywnościowe (UE i globalnie), zmienność cen, kryzys gospodarczy; FAO Populacja na świecie wzrośnie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Rumunii w 2014 roku :38:33

Sytuacja gospodarcza Rumunii w 2014 roku :38:33 Sytuacja gospodarcza Rumunii w 2014 roku 2015-10-21 14:38:33 2 Rumunia jest krajem o dynamicznie rozwijającej się gospodarce Sytuacja gospodarcza Rumunii w 2014 roku. Rumunia jest dużym krajem o dynamicznie

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z REALIZACJI. Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata za okres

RAPORT Z REALIZACJI. Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata za okres RAPORT Z REALIZACJI Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2011 2020 za okres 2011 2013 SPIS TREŚCI CEL GŁÓWNY...9 Wskaźniki osiągnięć... 9 OBSZAR 1. GOSPODARKA WIEDZY I AKTYWNOŚCI... 11 Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty trzeci kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Porównanie do maja 2010 roku

Porównanie do maja 2010 roku maj Podstawowe informacje kwiecień 2011 maj 2011 liczba zmiana % / pkt proc. Bezrobotni zarejestrowani (stan w końcu miesiąca) Stopa bezrobocia (stan w końcu miesiąca) Wolne miejsca pracy i miejsca aktywizacji

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Podejście Leader w Polsce

Podejście Leader w Polsce Podejście Leader w Polsce Joanna Gierulska Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich, Wydział Leader Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Mikołajki, 13 października 2009 r. Jak się wszystko zaczęło? Pierwsze

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy strukturalnych Unii Europejskiej na rozwój Poznania na tle wybranych miast w Polsce

Wpływ funduszy strukturalnych Unii Europejskiej na rozwój Poznania na tle wybranych miast w Polsce Paweł Churski Wpływ funduszy strukturalnych Unii Europejskiej na rozwój Poznania na tle wybranych miast w Polsce Poznań próba bilansu przemian w okresie 10 lat członkostwa w Unii Europejskiej 9 czerwca

Bardziej szczegółowo

Projekt Uchwała Nr 56 Komitetu Monitorującego Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata z dnia 24 czerwca 2016 roku

Projekt Uchwała Nr 56 Komitetu Monitorującego Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata z dnia 24 czerwca 2016 roku Projekt Uchwała Nr 56 Komitetu Monitorującego Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 z dnia 24 czerwca 2016 roku w sprawie zmian w działaniu Inwestycje w środki trwałe w poddziałaniu Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

ogółem 2173 gmin uprawnionych

ogółem 2173 gmin uprawnionych Ryszard Wilczyński Geografia funduszu sołeckiego W kraju są 2173 gminy wiejskie i miejsko-wiejskie uprawnione do tworzenia funduszu sołeckiego. Wszelkie dane o funkcjonowaniu funduszu sołeckiego trzeba

Bardziej szczegółowo

W tym roku najbardziej rozpoznawalna konstrukcja Tczewa obchodzi już 156 urodziny. Gdy most nad Wisłą był oddawany do użytku posiadał status

W tym roku najbardziej rozpoznawalna konstrukcja Tczewa obchodzi już 156 urodziny. Gdy most nad Wisłą był oddawany do użytku posiadał status W tym roku najbardziej rozpoznawalna konstrukcja Tczewa obchodzi już 156 urodziny. Gdy most nad Wisłą był oddawany do użytku posiadał status najdłuższego w Europie. Mierzył 1 052 metry WIELKOŚĆ I STOPA

Bardziej szczegółowo

Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach

Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach 2013-2015 Warszawa, wrzesień 2016 Spis treści Wprowadzenie... 2 Część I Wykonanie budżetów jednostek samorządu terytorialnego... 4 1.

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji

Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej -PIB

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny

Główny Urząd Statystyczny Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Krakowie Opracowanie sygnalne Ośrodek Statystyki Kultury Kraków, wrzesień 2011 r. Wydatki na kulturę w 2010 r. Niniejsza informacja prezentuje wydatki poniesione

Bardziej szczegółowo

Szanowny Pan Kazimierz Czekaj Radny Województwa Małopolskiego

Szanowny Pan Kazimierz Czekaj Radny Województwa Małopolskiego Kraków, 22 lipca 2003 r. Nasz znak: OR VII.0036/2- /03 Szanowny Pan Kazimierz Czekaj Radny Województwa Małopolskiego W odpowiedzi na interpelację złożoną przez Pana podczas IX Sesji Sejmiku Województwa

Bardziej szczegółowo

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Numer i nazwa priorytetu Oś Priorytetowa 2. Gospodarka regionalnej szansy Instytucja

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN dr Instytut Wiedzy i Innowacji 2 września 2009 r. Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej

Rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej dr inż. Zofia Szalczyk- Podsekretarz Stanu w MRiRW Lipiec 2013 Prace nad PROW 2014-2020 Opracowywany w Ministerstwie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia dziewięćdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2016 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Lublin, 11 marca 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Lublin, 11 marca 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Lublin, 11 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r.

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Rozdziały prezentowane: Rozdział 2. Ludność wiejska, prof. dr hab. Izasław Frenkel, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN Rozdział 4. Przemiany struktury

Bardziej szczegółowo