Zeszyty naukowe nr 6

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zeszyty naukowe nr 6"

Transkrypt

1 Zeszyty naukowe nr 6 Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Bochni 2007 Bernard Ziębicki Uwarunkowania oceny efektywności świadczenia usług użyteczności publicznej 1. Wprowadzenie Wraz ze wzrostem udziału sektora usług jako dominującego rodzaju działalności gospodarczej rozszerza się również rozmiar oraz różnorodność usług o charakterze ogólnodostępnym i zarazem spełniających szczególną rolę dla funkcjonowania społeczeństwa danego państwa jako całości. Usługi te najogólniej określić można mianem usług użyteczności publicznej i są nimi m.in. ochrona zdrowia, opieka społeczna, obrona narodowa i ochrona porządku publicznego, wymiar sprawiedliwości, administracja państwowa, łączność pocztowa itp. Praktycznie na całym świecie odpowiedzialność za poziom i dostępność wymienionych usług spoczywa na państwie. Coraz częściej jednak państwo nie jest w stanie samodzielnie finansować ich świadczenia. Z tego względu wiele z tego typu usług finansowanych jest w oparciu o źródła pozabudżetowe oraz poprzez częściową lub pełną odpłatność. Konieczne staje się zatem podejmowania działań w zakresie oceny gospodarności i efektywności funkcjonowania organizacji świadczących tego typu usługi, podobnie jak w przypadku organizacji komercyjnych. Czy jednak można w tym przypadku skorzystać z tych samych kryteriów i sposobów oceny, które stosowane są w działalności komercyjnej? Jakie w tym przypadku pojawiają się priorytety i uwarunkowania, które powinny determinować sposób oceny efektywności? 2. Definicja i rodzaje usług użyteczności publicznej Na usługi użyteczności publicznej składają się szczególne rodzaje działalności zaspokajającej ważne potrzeby społeczne, do zapewnienia których zobligowane jest państwo. Usługi te najczęściej ze względu na swój charakter oraz podstawowy wymóg powszechnej dostępności nie mogą być świadczone na zasadach rynkowych. Z tego względu ich świadczenie odbywa się za pośrednictwem specjalnie powołanych przez państwo organizacji prowadzących działalność określaną najczęściej jako non-profit.

2 150 W literaturze krajowej w ślad za publikacjami zachodnimi przyjęło się bardzo powszechnie używanie terminu organizacji non-profit lub jednego z jej odpowiedników organizacji niedochodowej. Autor artykułu podziela opinię M. Krzyżanowskiej, iż oba te określenia często nie obejmują organizacji do nich zaliczanych [Krzyżanowska, 2000, s.11]. Podstawowym zarzutem formułowanym przez autorkę jest sugerowanie, iż organizacje należące do tej grupy nie tworzą dochodu, a co za tym idzie, skłaniają do wniosku o ich nieefektywności. M. Krzyżanowska proponuje jako bardziej adekwatne i uniwersalne określenie organizacje niekomercyjne, które definiuje jako podmioty prowadzące niezarobkową działalność służącą urzeczywistnianiu celów społecznie użytecznych, obejmującą zarówno działania na rzecz pojedynczych osób czy grup osób, jak i na rzecz całego społeczeństwa [tamże, s. 11]. Wprowadzenie określenia organizacje niekomercyjne nie wyklucza prowadzenia działalności zarobkowej, jednak funkcjonowanie organizacji nie jest jej podporządkowane. Jest to w pełni zgodne z aktualnie obserwowanymi zmianami polegającymi na coraz częstszym wprowadzaniu odpłatności za te usługi. Rzadko jednak samodzielnie pozyskiwane środki finansowe stanowią jedyne źródło finansowania organizacji niekomercyjnych. W ramach organizacji niekomercyjnych wyróżnia się dwa rodzaje podmiotów: instytucje publiczne i organizacje pozarządowe. Pierwszą grupę stanowią organizacje niekomercyjne tworzone z inicjatywy administracji państwowej lub jednostek samorządu terytorialnego, zależne od organów założycielskich, prowadzące działalność o charakterze publicznym (dostępnym dla każdego obywatela). Do organizacji tych zalicza się: instytucje kultury, zakłady opieki zdrowotnej, jednostki organizacyjne pomocy społecznej, jednostki organizacyjne systemu ochrony przyrody, instytucje oświatowe, szkoły wyższe, jednostki samorządu terytorialnego, fundacje skarbu państwa, instytucje porządku i bezpieczeństwa publicznego [Krzyżanowska, 2000, s. 12]. W wielu z wymienionych obszarów instytucji publicznych działają organizacje komercyjne. Grupę organizacji pozarządowych stanowią organizacje niekomercyjne, tworzone w wyniku inicjatywy obywatelskiej i nie zależą od administracji państwowej. Przez wiele lat działalność organizacji pozarządowych nie była do końca prawnie uregulowana. Powodowało to wiele niejasności interpretacyjnych, szczególnie w zakresie finansowania i obciążeń fiskalnych tych jednostek. Mimo, znacznej ilości organizacji pozarządowych i doniosłości realizowanych przez nie zadań, dopiero w roku 2003 Sejm Rzeczypospolitej uchwalił ustawę O działalności pożytku publicznego i wolontariacie [Dz. U. z 2003 r., Nr 96, poz. 873]. Zgodnie z powoływaną ustawą organizacje pożytku publicznego 1 są jednostkami niezależnymi od państwa, mogącymi prowadzić działalność na rzecz wybranej grupy czyli nie będącą powszechnie dostępną. Również charakter działalności wskazuje, iż nie musi on cechować się stałością. Organizacje pożytku

3 151 publicznego mogą otrzymywać dofinansowywanie ze środków państwowych, szczególnie w sytuacji zlecenia realizacji zadań publicznych, jednak ich byt uzależniony jest od samofinansowania. Poza wymienionymi instytucjami publicznymi i organizacjami pozarządowymi, usługi użyteczności publicznej świadczą również przedsiębiorstwa państwowe powoływane w trybie specjalnej ustawy O państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej (Art. 6 ustawy z dnia 25 września 1981 r. O przedsiębiorstwach państwowych [Dz. U. z 1981 r., Nr 24, poz. 122 wraz z póź. zm.]). Obecnie największym przedsiębiorstwem państwowym użyteczności publicznej jest Poczta Polska. Prowadzi ona ściśle określoną pocztową działalność usługową na zasadach ujętych w przepisach regulujących gospodarkę przedsiębiorstw państwowych. Podstawową zasadą działalności jest tutaj jednak dostępność usług dla wszystkich obywateli, co nadaje jej charakter szczególny użyteczności publicznej. Z tego względu działalność Poczty Polskiej w przypadku nierentowności podlega dofinansowaniu z budżetu państwa w postaci: dotacji podmiotowej (dla nierentownej jednostki w zakresie działalności określonej ustawą) lub dotacji na finansowanie inwestycji. Podsumowując powyższą charakterystykę organizacji świadczących usługi użyteczności publicznej, można stwierdzić, iż instytucje użyteczności publicznej to organizacje niekomercyjne, tworzone z inicjatywy administracji państwowej lub jednostek samorządu terytorialnego, zależne od organów założycielskich i prowadzące stosunkowo stałe rodzaje specjalistycznej działalności o charakterze użyteczności publicznej. Do organizacji tych zatem należy zaliczyć zarówno instytucje publiczne oraz przedsiębiorstwa państwowe użyteczności publicznej. Wspólnymi cechami wyróżniającymi te organizacje są: nadrzędny charakter zadań społecznych, instytucjonalna niezależność, formalna struktura, stały charakter prowadzonej działalności, nieuzależnianie prowadzenia działalności od korzyści o charakterze ekonomicznym, prowadzenie działalności głównie o charakterze usługowym, powszechny i równoprawny dostęp do świadczonych usług (rezultatów działalności), wysoki stopień uzależnienia od finansowania zewnętrznego (środków publicznych) [Marketing usług, 1996, s. 111; Owsiak, 1997, s ; Krzyżanowska, 2000, s. 11; Bednarczyk, 2001, s. 21]. Przedstawione cechy instytucji użyteczności publicznej określają priorytety oceny efektywności tych jednostek. Podstawową płaszczyzną oceny powinno być zatem spełnienie celów do realizacji, których została dana instytucja

4 152 powołana. Ocena efektywności ekonomicznej ma tutaj raczej charakter oceny gospodarności w związku z prowadzoną działalnością, niż klasycznej kalkulacji rentowności świadczonych usług. Z perspektywy oceny spełnienia celów powołania tych instytucji, podstawowym kryterium jest ocena powszechnej dostępności oferowanych usług. 3. Czynniki wpływające na efektywność świadczenia usług użyteczności publicznej Uwzględnienie specyficznych uwarunkowań oceny efektywności odgrywa szczególną rolę w badaniu usług użyteczności publicznej. Jak zostało wyżej przedstawione, instytucje użyteczności publicznej w głównej mierze skupiają się na prowadzeniu działalności usługowej mającej na celu zaspokojenie potrzeb o szczególnym znaczeniu, jak np. bezpieczeństwo, opieka medyczna, edukacja itp., dla jak najszerszej grupy odbiorców. Sam proces produkcji/świadczenia usługi nie odbiega jednak od usług komercyjnych. Rozpatrując zatem czynniki wpływające na efektywność organizacji usług użyteczności publicznej, w pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę ogólne cechy świadczące o odrębności procesu świadczenia usług w porównaniu z innymi formami działalności. Następnie dopiero można przejeść do uwarunkowań ściśle dotyczących usług użyteczności publicznej i po nich specyficznych czynników właściwych dla konkretnego rodzaju usługi (usług) w ramach badanego obszaru. Omówione zależności zobrazowane zostały na poniższym schemacie (rys. 1.). Pierwszą grupę uwarunkowań oceny efektywności usług użyteczności publicznej stanowią ogólne cechy usług, właściwe również dla usług komercyjnych. Należą do nich: niematerialność oznaczająca w praktyce niemożność zobaczenia, dotknięcia, usłyszenia czy powąchania usługi przed jej zakupem; nierozdzielność procesu świadczenia usługi i jej zużywania (konsumpcji); nietrwałość oznaczająca w praktyce niemożność magazynowania usług; zmienność lub inaczej różnorodność usług oznacza, iż nawet te same usługi prawie nigdy nie są jednolite i ich realizacja może przebiegać w całkowicie odmienny sposób [Pluta-Olearnik, 1993; Marketing usług, 1996; Daszkowska, 1998; Mudie, Cottam, 1998; Mazur, 2001]. Wielu autorów dodatkowo jako specyficzne cechy usług podkreśla lokalność oraz komplementarny i substytucyjny charakter usługi, zindywidualizowanie poszczególnych rodzajów usług, uzależnienie nabywcy od usługodawcy, konieczność istnienia potencjału usługowego przed rozpoczęciem transakcji, zmienną jakość transformacji czynników produkcji usługi, niemożność odsprzedania usługi, traktowanie niektórych specyficznych cech usług jako instrumentów marketingu, a także brak ochrony patentowej [Mazur, 2001, s. 19].

5 153 Rysunek 1. Uwarunkowania oceny efektywności usług użyteczności publicznej Źródło: opracowanie własne. Specyficznymi natomiast uwarunkowaniami oceny efektywności właściwymi tylko dla usług użyteczności publicznej są: nadrzędny charakter zadań społecznych, powszechna dostępność usług użyteczności publicznej, równoprawne korzystanie z usług użyteczności publicznej przez wszystkich obywateli, nierywalizacyjność (zbiorowa konsumowalność) sprowadzająca się do możliwości korzystania z tej samej usługi przez kilku użytkowników (w przypadku usług komercyjnych wyłączność na użytkowanie ma tylko osoba, która za nią zapłaciła); ciągłość (nieprzerywalność) świadczenia usług użyteczności publicznej, nieuzależnianie prowadzenia działalności od korzyści o charakterze ekonomicznym, wysoki stopień uzależnienia od finansowania zewnętrznego, możliwość finansowania ze środków prywatnych, społecznych i publicznych, lokalizacja świadczenia usług użyteczności publicznej uzależniona od przestrzennego rozmieszczenia potrzeb klientów, powszechne zaufanie do usługodawcy, instytucjonalna samodzielność przy jednoczesnym uzależnieniu od organu założycielskiego. Trzecią grupę czynników stanowią natomiast szczególne uwarunkowania efektywności świadczenia poszczególnych rodzajów usług użyteczności

6 154 publicznej. Jak przedstawiono wcześniej, na usługi użyteczności publicznej składa się wiele różnych obszarów działalności. Często są ona bardzo odległe od siebie, jak np. usługi zdrowotne, pocztowe, edukacyjne itd. Powoduje to, iż ograniczenie się do ogólnego modelu oceny efektywności, wspólnego dla wszystkich instytucji użyteczności publicznej jest niewystarczające. Dlatego konieczne jest uwzględnienie specyficznych warunków danego rodzaju usługi, a nawet czasami specyfiki konkretnej instytucji, która je świadczy. Ustalenie tego typu uwarunkowań wymaga zaangażowania twórczego myślenia zespołu pracowników z dużym doświadczeniem w badanym obszarze. Ich zadaniem może być ustalenie jakie czynniki poza uniwersalnymi byłyby szczególnie przydatne w ocenie efektywności usług świadczonych przez ich instytucję. Przykładowo w usługach medycznych czynnikami takimi mogą być skuteczność działań, precyzja, szybkość, profesjonalizm, specjalizacja itp. Zbiór specyficznych kryteriów oceny efektywności zależny od rodzaju świadczenia usługi użyteczności publicznej przedstawiony zostanie w dalszej części pracy. 4. Kryteria i mierniki oceny efektywności usług użyteczności publicznej Nowe uwarunkowania funkcjonowania organizacji związane z rozszerzającą się globalizacją, pojawianiem się nowatorskich rozwiązań organizacyjnych, dokonującą się rewolucją technologiczną itd., wpływają na zmianę realizacji funkcji składających się na proces zarządzania. Wymagają także zmiany w zakresie sposobu oraz doboru wskaźników (miar) oceny efektywności. Ograniczenie się do tradycyjnych miar staje się coraz częściej niewystarczające. Zdaniem S. Kasiewicza tradycyjne wskaźniki oceny pracy przedsiębiorstwa tracą stopniowo na przydatności, gdyż: występuje dominacja wskaźników finansowych; nie są one związane z nowym modelem konkurowania, akcentują krótki horyzont decyzyjny; reagują zbyt późno na zagrożenia przedsiębiorstw [Kasiewicz, 1999, s. 6]. W rezultacie nie pozwalają one na dokonywanie kompleksowej oceny organizacji, wyjaśniającej wszystkie przyczyny ewentualnych nieprawidłowości. Model oceny efektywności dostosowywany powinien być zatem do typu prowadzonej działalności i w jego ramach dodatkowo modyfikowany dla potrzeb konkretnej organizacji. System taki musi być konstruowany indywidualnie biorąc pod uwagę funkcję genotypową organizacji, zestaw bieżących celów i uznawaną przez kierownictwo hierarchię ich ważności, wreszcie cel, z punktu widzenia, którego dokonuje się oceny [Bielski, 1997, s. 119]. Model oceny efektywności tworzony powinien być zatem w oparciu o wybór tych spośród tradycyjnych wskaźników, które będą przydatne w opisie danej organizacji oraz tworzeniu nowych, pozwalających na ocenę organizacji ze względu na specyficzne jej cechy oraz cechy rynku, na którym działa.

7 155 W praktyce często dokonanie oceny efektywności świadczenia usług nie jest możliwe przy wykorzystaniu tylko mierników ilościowych. Konieczne jest również tutaj posługiwanie się opisem wartościującym analizowane zjawisko. Zależność pomiędzy rodzajami usług, a możliwością ilościowej oceny ich efektywności była przedmiotem badań prowadzonych przez J. M. Rathmell a [Rathmell, 1974; przyt. za: Mudie, Cottam, 1998, s. 258]. Zależność ta została przedstawiona na poniższym rysunku (rys.2). Rys. 2. Zależność pomiędzy rodzajami usług a ilościową i jakościową oceną efektywności Źródło: [Rathmell, 1974; przyt. za: Mudie, Cottam, 1998, s. 258]. Tradycyjne mierniki oceny organizacji odnoszą się przede wszystkim do wymiaru finansowego i składają się na analizę ekonomiczną. W ramach szeroko pojętej analizy ekonomicznej można wydzielić trzy zasadnicze działy: analizę finansową, analizę zewnętrzną, analizę techniczno-ekonomiczną [Borowiecki, 1991, s. 14]. Głównym celem analizy finansowej jest ocena kondycji ekonomiczno-finansowej oraz zdolności generowania zysków. Obejmuje ona ocenę płynności finansowej, stopnia wspomagania działalności kredytami oraz poziomu rentowności i zyskowności [Analiza i diagnostyka..., 1995, s. 30]. Stosowane w analizie finansowej wskaźniki można podzielić na następujące grupy:

8 wskaźniki rentowności (zyskowności), 2. wskaźniki sprawności działania, 3. wskaźniki płynności, 4. wskaźniki zadłużenia, 5. wskaźniki rynku kapitałowego [Podstawy nauki o przedsiębiorstwie, 1995, s. 170]. Wskaźniki rentowności określają ogólną zdolność przedsiębiorstwa do generowania zysku. Sprawność działania w rozumieniu analizy finansowej oceniana jest poprzez rotację majątku, informującą o częstości obrotu oraz długości cyklu obrotowego całego majątku (aktywów), a także jego poszczególnych składników. Celem oceny płynności jest ustalenie zdolności przedsiębiorstwa do bieżącego regulowania zobowiązań. Wskaźniki zadłużenia oceniają natomiast stopień zadłużenia oraz zdolność przedsiębiorstwa do obsługi długu. Mierniki rynku kapitałowego stanowią w przypadku przedsiębiorstw notowanych na giełdzie uzupełniającą płaszczyznę oceny opłacalności inwestowania w akcje, jak również oceny zyskowności posiadanych przez akcjonariusza akcji. Podstawowe wskaźniki stosowane w ocenie finansowej przedstawione zostały w poniższej tablicy (tabela 1.). Podstawowe wskaźniki stosowane w analizie finansowej Tabela 1. Grupy wskaźników Wskaźniki rentowności (zyskowności) Wskaźniki sprawności działania Wskaźniki Wskaźniki zadłużenia Nazwa wskaźnika Rentowność kapitału własnego Rentowność kapitału całkowitego Rentowność sprzedaży Wskaźnik produktywności środków trwałych Wskaźnik obrotu zapasów Wskaźnik obrotu należnościami Wskaźnik produktywności płac Wskaźnik wydajności pracy Wskaźnik bieżący Wskaźnik szybki Wskaźnik zdolności kredytowej Wskaźnik obciążenia majątku zobowiązaniami Wskaźnik pokrycia długu Wskaźnik Zysk netto / kapitał własny Zysk netto / kapitał całkowity Zysk netto / sprzedaż netto Sprzedaż netto / środki trwałe netto Sprzedaż netto / średni stan zapasów Sprzedaż netto / przeciętny poziom należności Sprzedaż netto / wielkość płac Sprzedaż netto / średnie zatrudnienie Aktywa bieżące / zobowiązania bieżące Aktywa bieżące pomniejszone o wartość średniego stanu zapasów / bieżące zobowiązania Zysk netto plus amortyzacja / wysokość rat kapitałowych wraz z odsetkami Zobowiązania ogółem / majątek ogółem Zysk brutto z odsetkami / odsetki

9 157 Wskaźniki rynku kapitałowego Wskaźnik zysku na jedną akcję Wskaźnik P/E Wskaźnik stopy dywidendy Zysk netto / ilość akcji Cena rynkowa jednej akcji do zysku netto na jedną akcję Dywidenda na jedną akcję (x 100) / cena rynkowa jednej akcji Źródło: opracowanie własne na podstawie [Podstawy nauki o przedsiębiorstwie, 1995, s ]. W ramach analizy zewnętrznej ocenie poddaje się następujące aspekty funkcjonowania organizacji: wielkość i strukturę przedsiębiorstwa, pozycję na rynku i w branży, powiązania z innymi podmiotami; relacje z lokalnym otoczeniem, w którym prowadzi działalność. Analiza techniczno-ekonomiczna polega na ocenie stanu oraz efektywności rzeczowych i osobowych składników procesu produkcyjnego i obejmuje ocenę struktury majątku, stanu i wykorzystania czynników produkcji, efektywności wykorzystania czynników produkcji [Analiza i diagnostyka ekonomiczna..., 1995, s. 13]. Przeprowadzanie oceny z punktu widzenia wymienionych obszarów w ujęciu analizy ekonomicznej, z wykorzystaniem podanych miar, może być wystarczające dla sprawozdawczości zewnętrznej zgodnej z wymogami ustawy o rachunkowości oraz przepisami prawa podatkowego. Jednak z punktu widzenia diagnozy organizacyjnej mającej na celu wykrycie wszystkich obszarów i przyczyn wpływających na obniżanie efektywności, ograniczenie się do wskaźników czysto ekonomicznych jest niewystarczające. Przedstawione opinie nie mają na celu pomniejszania znaczenia mierników ekonomicznych w ocenie działalności przedsiębiorstwa, ale jedynie wskazanie konieczności uwzględniania innych poza finansowymi aspektów funkcjonowania organizacji. Rozwiązaniem tej sytuacji wydaje się być rozróżnienie pomiędzy efektywnością ekonomiczną a efektywnością organizacyjną. Dotychczasowe badania prowadzone w zakresie mierników efektywności organizacyjnej doprowadziły do wypracowania wielu istotnych miar służących do badania poszczególnych jej wymiarów. Rozwiązania te poza wskaźnikami z analizy ekonomicznej powinny być drugim źródłem pozyskiwania miar do budowy indywidualnych modeli, szczególnie w odniesieniu do aspektów niematerialnych. Ciekawym rozwiązaniem w zakresie mierników oceny efektywności organizacyjnej jest propozycja M. Bielskiego, opierająca się na opisywanej wyżej koncepcji Katedry Organizacji i Kierowania Uniwersytetu Łódzkiego. W ramach przedstawionego modelu dla każdego z siedmiu wymiarów efektywności organizacyjnej wyróżniono od 1 do 3 kryteriów oceny, a do każdego kryterium od 1 do 3 mierników lub wskaźników. Jak pisze autor model ten ma jednak charakter otwarty i przedstawiona lista mierników nie zawiera zamkniętego zbioru, ograni-

10 158 czając się do wskazania jedynie głównych [Bielski, 1997, s. 114]. W modelu wyróżniono łącznie 31 mierników oceny organizacji, mających zarówno charakter ilościowy jak i jakościowy (tabela 2.). Tabela 2. Wymiary i kryteria oceny efektywności organizacyjnej wg M. Bielskiego Wymiary efektywności Efektywność rzeczowa Efektywność ekonomiczna Efektywność systemowa Efektywność polityczna Efektywność polityczna Efektywność kulturowa Efektywność behawioralna Kryteria efektywności produkcja globalna, dostawy rynkowe, sprzedaż, realizacja planu produkcji globalnej, realizacja dostaw rynkowych, realizacja planu sprzedaży produkcja dodana, wydajność na jednego zatrudnionego, produktywność pracy, produktywność środków trwałych, zysk brutto, zysk netto Innowatyczność, wartość wydatków na badania i rozwój, wartość zastosowanych wniosków racjonalizatorskich, istnienie organizacji, wartość inwestycji, liczba pracowników podnoszących kwalifikacje, dynamika produkcji, sprzedaży wielkość dotacji, subwencji, obniżanie taryf celnych, podatków, udział w rynku, autonomia względem otoczenia i uczestników, warunki pracy i płac w stosunku do innych organizacji, stopień realizacji interesów politycznych grupy (klasy) rządzącej lub dążącej do władzy, utrwalanie bądź naruszanie istniejącego ładu społeczno-politycznego zgodność norm organizacji z normami kulturowymi, innowatyczność kulturowa poczucie bezpieczeństwa, wydajność pracy, fluktuacja, absencja, stopień integracji pracowniczej, stosunki międzyludzkie Źródło: [Bielski 1997, s ]. Część z przedstawionych powyżej wskaźników zaczerpnięta jest z analizy finansowej oraz klasycznych ocen efektywnościowych, np. zysk, wydajność, produktywność, dynamika produkcji, realizacja planów rozwojowych, fluktuacja, absencja itd. W modelu zaprezentowane zostały także niespotykane powszechnie miary, wśród których wymienić można np. zgodność norm organizacyjnych z normami kulturowymi, innowatyczność kulturową, poczucie bezpieczeństwa przez pracowników, stopień integracji pracowniczej czy też wartość zastosowanych wniosków racjonalizatorskich. Przedstawione przykładowe wskaźniki oceny efektywności organizacyjnej mają uniwersalny charakter, odnoszący się do różnych rodzajów działalności. Aby przeprowadzić pełną ocenę efektywności organizacyjnej, należy również wykorzystać specyficzne miary dostosowane do rodzaju i warunków konkretnej organizacji.

11 Projekt modelu oceny efektywności świadczenia usług użyteczności publicznej w wybranej instytucji Ocena efektywności świadczenia usług użyteczności publicznej wymaga każdorazowo doboru odrębnych kryteriów oceny właściwych dla danej instytucji. Zbiór taki powinien umożliwiać wieloaspektową ocenę w ujęciu przedstawionych wyżej płaszczyzn z uwzględnieniem zarówno specyfiki usług użyteczności publicznej, jak i świadczących je określonych organizacji. Aby ułatwić identyfikowanie miar dla potrzeb konkretnej analizy, zostanie podjęta próba opracowania modelu oceny efektywności organizacji usług użyteczności publicznej. Opracowany model zwierać będzie zarówno zbiór kryteriów oceny efektywności instytucji użyteczności publicznej, jak i opis sposobu przeprowadzania oceny. Dobór kryteriów w modelu wynika z uwzględnienia następujących czynników: ogólnych cech, odróżniających usługi od pozostałych rodzajów działalności (np. produkcji), szczególnych uwarunkowań świadczenia usług użyteczności publicznej, specyfiki poszczególnych rodzajów usług (instytucji) świadczących usługi użyteczności publicznej. Uwzględnianie powyższych uwarunkowań powoduje, iż dobrane kryteria w ramach modelu tworzą trzy płaszczyzny oceny. Pierwszą płaszczyznę stanowią wymiary oceny właściwe dla instytucji użyteczności publicznej. Budując układ wymiarów oceny efektywności, wykorzystano dotychczasowe wyniki badań prowadzonych przez krajowych badaczy (M. Holstein-Beck, M. Bielskiego, H. Pfohla, E. Skrzypek) oraz zachodnich J.L. Price a i D. Lawless a. Wymiary te tworzyć będą: A: wymiar techniczno-ekonomiczny, B: wymiar prakseologiczny, C: wymiar behawioralny, D: wymiar instytucjonalny, E: wymiar systemowy. Wymiar techniczno-ekonomiczny, zbliżony do tradycyjnego rozumienia efektywności, polega na ocenie relacji pomiędzy efektami a nakładami wyrażonymi rzeczowo lub wartościowo. Wymiar prakseologiczny sprowadza się do oceny organizacji z punktu widzenia stopnia spełniania celów do realizacji, dla których została ona powołana. Wymiar behawioralny wyraża poziom zaspokojenia indywidualnych potrzeb pracowników. Instytucjonalizacja jest natomiast miarą określającą poziom ogólnego odbioru społecznego oraz wynikającego z tego wsparcia jakie otrzymuje organizacja z otoczenia.

12 160 Wymiar systemowy natomiast polega na ocenie zdolności organizacji do przetrwania i rozwoju. Druga płaszczyzna obejmuje główne grupy kryteriów składające się na każdy z wymienionych wymiarów: A1: rentowność usług, A2: wielkość świadczonych usług, A3: produktywność, wydajność, A4: zaplecze techniczne, B1: realizacja założonych celów, B2: poziom świadczenia usług, C1: poziom motywacji, C2: klimat organizacyjny, D1: społeczny odbiór, D2: wsparcie z zewnętrz, E1: rozwój organizacyjny, E2: sprawność systemu zarządzania. Trzeci poziom natomiast stanowią szczegółowe kryteria oceny właściwe dla poszczególnych rodzajów instytucji użyteczności publicznej. Kryteria te w ujęciu modelowym oznaczone są następującymi symbolami: {A1...i}, {A2...i}, {A3...i}, {A4...i}; {B1...i}, {B2...i}; {C1...i}, {C2...i}; {D1...i}, {D2...i}; {E1...i}, {E2...i}, a ich dobór (i ilość) zależą od indywidualnych potrzeb pojawiających się w konkretnym przypadku. W opisywanym modelu zostaną podane jednie przykłady kryteriów szczegółowych. W praktyce bardzo często w związku ze szczególną specyfiką prowadzonej działalności istnieje konieczność tworzenia specjalnych, szczegółowych kryteriów oceny. Przykładowy zbiór szczegółowych kryteriów oceny efektywności instytucji medycznych i pocztowych przedstawiony został w poniższej tablicy (tabela 3.).

13 161 Tabela 3. Model oceny efektywności organizacyjnej usług użyteczności publicznej w wybranej instytucji Wymiary efektywności Ogólne kryteria i mierniki oceny efektywności usług Główne kryteria i mierniki efektywności organizacji usług użyteczności publicznej Przykłady specyficznych kryteriów i mierników dostosowanych do poszczególnych rodzajów usług użyteczności publicznej* Techniczno-ekonomiczny rentowność usług wielkość świadczonych usług, produktywność, wydajność Zaplecze techniczne zyskowność poszczególnych usług, koszty świadczenia usług, koszty działalności pomocniczej, poziom finansowania ze środków publicznych, wielkość zadłużenia, obciążenie majątku zobowiązaniami, ilość świadczenia poszczególnych usług, ilość dostępnych rodzajów usług, produktywność środków trwałych, wydajność pracy, produktywność płac, produktywność wyposażenia technicznego, wartość wyposażenia specjalistycznego, poziom wyposażenia technicznego, wartość inwestycji z zakresu wyposażenia technicznego, cykl modernizacji wyposażenia technicznego, koszt dzienny i koszt jednego przypadku przypadający na szpital i rejon, dzienny koszt sprzątania i koszty gospodarcze na m3 na rejon, koszt jednego leczonego, koszt jednej porady, koszty magazynowania leków, liczba łóżek w szpitalu, liczba leczonych, średnie wykorzystanie łóżka szpitalnego, przeciętna liczba pacjentów przypadających na łóżko w roku, przerwy, przeciętna długość czasu, kiedy łóżko jest puste między kolejnymi przyjęciami pacjentów. prawidłowość wyposażenia w urządzenia i sprzęt medyczny, wykorzystanie aparatury medyczno-technicznej, liczba stołów operacyjnych,

14 162 Prakseologiczny Behawioralny Instytucjonalny realizacja założonych celów, poziom świadczenia usług, poziom motywacji, Klimat organizacyjny społeczny odbiór wsparcie z zewnętrz dostępność usług nierywalizacyjność usług, komplementarność usług, jakość świadczenia usług, stopień profesjonalizmu, dostosowanie usług do potrzeb klientów, fluktuacja, absencja, poczucie bezpieczeństwa, warunki pracy i płacy w stosunku do innych organizacji, zakres samodzielności decyzyjnej pracowników świadczących usługi, liczba lekarzy na mieszkańców, opieka lekarska w godzinach na 1000 mieszkańców, ilość przypadków medycznych odesłanych do specjalistycznych jednostek, liczba i rodzaj badań przedoperacyjnych, liczba usług świadczonych w danej placówce, ilość oczekujących na przyjęcie w odniesieniu do obsługiwanej populacji, ilość zgonów, liczbę przyjętych chorych w stosunku do liczby ludności, średni okres pobytu w szpitalu, ilość wyleczonych pacjentów, procentowy wskaźnik pacjentów z odleżynami, procent infekcji wewnątrzszpitalnych, liczba pacjentów wypisanych bez poprawy stanu ogólnego lub z pogorszeniem, zapewnienie ciągłości opieki, edukacja zdrowotna pacjentów i ich rodzin. średnie wynagrodzenie w szpitalu, średnie wynagrodzenie w poszczególnych grupach pracowniczych, wysokość i wartość % poszczególnych składników uposażeń, ilość skarg pacjentów dotyczących niewłaściwego traktowania. stopień integracji pracowniczej, stosunki międzyludzkie, zgodności pomiędzy zachowaniami pracowników a ustalonymi regułami, normami, ideologią i kulturą organizacyjną, ilość konfliktów pracowniczych powszechne zaufanie do usługodawcy, stabilność organizacji i zdolność do utrwalania przyjętych wartości i norm, ciągłość pracy, zależność od organów władzy, wielkość subwencji, powiązanie jednostki z główną siłą polityczną państwa, obniżenie podatków i taryf celnych, pozycja przetargowa organizacji w stosunku do otoczenia, pozycja monopolistyczna, pozycja przetargowa w negocjacjach z uczestnikami organizacji.

15 163 Systemowy rozwój organizacyjny, sprawność systemu zarządzania ilość zgłaszanych pomysłów, wartość wydatków na badania i rozwój, wartość inwestycji, oszczędność na kosztach rzeczowych i personalnych, liczba pracowników podnoszących kwalifikacje, poprawność przebiegu procesów restrukturyzacyjnych, stosowanie metod zarządzania jakością, zarządzanie opieką nad pacjentami, zarządzanie informacją, ilość zakłóceń organizacyjnych, Źródło: opracowanie własne. 6. Podsumowanie Ocena efektywności świadczenia usług użyteczności publicznej wymaga budowy indywidualnego modelu oceny dostosowanego do specyfiki analizowanego rodzaju usług. Model taki powinien składać się z trzech płaszczyzn oceny. Pierwsza płaszczyzna powinna obejmować ogólne wymiary oceny efektywności organizacyjnej, odnoszące się do oceny usług. Druga powinna określać grupy kryteriów właściwych dla oceny usług, odpowiadających poszczególnym wymiarom. Trzecią płaszczyznę powinny natomiast tworzyć szczegółowe kryteria oceny odnoszące się bezpośrednio do analizowanych rodzajów usług. W ocenie należy wykorzystywać zarówno kryteria ilościowe (mierniki), jak również opisowe (wartościujące) określone zjawiska.

16 164 Bibliografia 1. Analiza i diagnostyka ekonomiczna w zarządzaniu przedsiębiorstwem, Pod red. R. Borowieckiego, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków Bednarczyk M., Organizacje publiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Kraków Bielski M., Organizacje. Istota, struktury, procesy, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź Borowiecki R., Ocena prywatyzowanego przedsiębiorstwa, Przegląd Organizacji 1991, Nr Daszkowska M., Usługi: produkcja, rynek, marketing, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Holstein-Beck M., Szkice o pracy, Książka i Wiedza, Warszawa Kasiewicz S., Nowe wskaźniki oceny zarządzania przedsiębiorstwem, Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstwa 1999, nr Krzyżanowska M., Marketing usług organizacji niekomercyjnych, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. L. Koźmińskiego, Warszawa Marketing usług, Pod red. A. Styś, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław Mazur J., Zarządzanie marketingiem usług, Wydawnictwo Difin, Warszawa Mudie P., Cottam A., Usługi. Zarządzanie i marketing, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Owsiak S., Finanse publiczne. Teoria i praktyka, PWN, Warszawa Pfohl H., Zarządzanie logistyką. Funkcje i instrumenty, Biblioteka Logistyka, Instytut Logistyki i Magazynowania, Poznań Pluta-Olearnik M., Marketing usług, PWE, Warszawa Podstawy nauki o przedsiębiorstwie, Pod red. J. Lichtarskiego, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław Price J. L., Organizational Effectiveness. An inventory of Propositions, Richard D. Irwin, Inc., Homewood, Illinois Rathmell J. M., Marketing in the Service Sector, Cambridge, Mass Skrzypek E., Jakość i efektywność, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie- Skłodowskiej, Lublin 2000.

17 165 Streszczenie Bernard Ziębicki Uwarunkowania oceny efektywności świadczenia usług użyteczności publicznej W artykule omówiono uwarunkowania oceny efektywności świadczenia usług użyteczności publicznej. Wyjaśniono pojęcie oraz zaprezentowano rodzaje usług użyteczności publicznej. Wskazano następnie czynniki wpływające na efektywność świadczenia usług użyteczności publicznej. Omówiono kryteria i miary oceny efektywności świadczenia usług użyteczności publicznej. W ostatniej części zaprezentowano projekt modelu oceny efektywności świadczenia usług użyteczności publicznej dostosowany do potrzeb wybranej instytucji.

18 166 Przypisy 1 Organizacje pożytku publicznego w myśl wymienionej wyżej Ustawy to organizacje pozarządowe i inne określone w art. 3 ustawy, prowadzące działalności o charakterze użyteczności publicznej [Dz. U. z 2003 r., Nr 96, poz. 873].

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych.

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Rozwinięciem wstępnej analizy sprawozdań finansowych jest analiza wskaźnikowa. Jest ona odpowiednim narzędziem analizy finansowej przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowa. Wykład 2

Analiza finansowa. Wykład 2 Analiza finansowa Wykład 2 ANALIZA SYTUACJI MAJĄTKOWEJ K. Mazur, prof. UZ 2 Analiza majątku (aktywów) Aktywa są to "kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu.,,Analiza finansowa kontrahenta na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 51 - transport lotniczy " Working paper

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu.,,Analiza finansowa kontrahenta na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 51 - transport lotniczy  Working paper Anna Mężyk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu,,Analiza finansowa kontrahenta na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 51 - transport lotniczy " Working paper JEL Classification: A10 Słowa kluczowe: analiza

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Lista wskaźników rachunku kosztów i analizy finansowej

Lista wskaźników rachunku kosztów i analizy finansowej Lista wskaźników rachunku kosztów i analizy finansowej FiM Consulting Sp. z o.o. Ul. Szymczaka 5, 01-227 Warszawa Tel.: +48 22 862 90 70 www.fim.pl 1 WPROWADZENIE DO LISTY WSKAŹNIKÓW 1. Wskaźniki - są

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi.

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń zna, wie, rozumie Uczeń potrafi Uwagi 1 DZIAŁALNOŚĆ PRODUKCYJNA,

Bardziej szczegółowo

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0 1. WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI WSKAŹNIK BIEŻĄCEJ PŁYNNOŚCI Pozostałe wskaźniki 2,0 Wskaźnik służy do oceny zdolności przedsiębiorstwa do regulowania krótkoterminowych zobowiązań. Do tego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Sebastian Lewera Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA ABAK

GRUPA KAPITAŁOWA ABAK GRUPA KAPITAŁOWA ABAK Sprawozdanie Zarządu Jednostki dominującej Abak S.A. z działalności Grupy kapitałowej za rok obrotowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 1 Sprawozdanie z działalności Grupy Kapitałowej

Bardziej szczegółowo

JR INVEST S.A. 30-552 Kraków ul. Wielicka 25

JR INVEST S.A. 30-552 Kraków ul. Wielicka 25 JR INVEST S.A. 30-552 Kraków ul. Wielicka 25 Sprawozdanie Zarządu z działalności za rok obrotowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 Sprawozdanie z działalności jednostki w roku obrotowym Zgodnie z przepisami

Bardziej szczegółowo

R. Jarosz. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

R. Jarosz. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu R. Jarosz Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ANALIZA FINANSOWA PRZEDSIĘBIORSTWA Z PUNKTU WIDZENIA WŁAŚCICIELA, NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTWA Z BRANŻY PRODUKCJI METALOWYCH WYROBÓW GOTOWYCH, Z WYŁĄCZENIEM

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Analiza Ekonomiczno-Finansowa

Analiza Ekonomiczno-Finansowa Analiza Ekonomiczno-Finansowa (...) analiza finansowa wykła8.03.2006 1/4 analiza finansowa ćwiczenia 29.03.2006 2/4 Jaki wpływ na wzrost sprzedaży miała: zmiana ilości zatrudnionych zmiana wydajności cena

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy.

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy. ANALIZA WSKAŹNIKOWA Prosta, szybka metoda oceny firmy. WSKAŹNIKI: Wskaźniki płynności Wskaźniki zadłużenia Wskaźniki operacyjności Wskaźniki rentowności Wskaźniki rynkowe Wskaźniki płynności: pokazują

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Wydział Zarządzania Rachunkowość finansowa Prowadzący: mgr Z. Niesyn Referat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Autor: Barbara Standarska Warszawa 14.12.2011 Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Bardziej szczegółowo

SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L

SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L POZIOM A I. Bilans i inne sprawozdania finansowe jako źródło informacji o firmie Sporządzania i czytania bilansu, wyjaśnienie

Bardziej szczegółowo

NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA

NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA NAKŁADY KWOTA I. Wydatki w ramach kredytu/pożyczki : z tego: II. Nakłady w ramach środków własnych: z tego: SUMA NAKŁADOW (I+II) ŹRÓDŁA FINANSOWANIA: 1. Środki własne 2.

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Wyniki finansowe oraz dane bilansowe Fundacji Lux Veritatis za lata 2009 2012. RACHUNEK WYNIKÓW w zł 2009 2010 2011

Tabela 1. Wyniki finansowe oraz dane bilansowe Fundacji Lux Veritatis za lata 2009 2012. RACHUNEK WYNIKÓW w zł 2009 2010 2011 Porównanie sytuacji finansowej Fundacji Lux Veritatis w postępowaniach dotyczących koncesji na nadawanie programu telewizyjnego drogą naziemną cyfrową W postępowaniu o rozszerzenie koncesji, które miało

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowa działalności przedsiębiorstwa

Analiza finansowa działalności przedsiębiorstwa Analiza finansowa działalności przedsiębiorstwa Celem każdego przedsiębiorstwa działającego na rynku jest osiągniecie zysku. Konieczność wypracowania zysku zmusza przedsiębiorstwa do starań o wzrost efektywności

Bardziej szczegółowo

sieci. Kategoria B liczba punktów: 61-80 warunek dodatkowy: nieujemny wynik finansowy z działalności jednostki Kategoria C liczba punktów: 41-60

sieci. Kategoria B liczba punktów: 61-80 warunek dodatkowy: nieujemny wynik finansowy z działalności jednostki Kategoria C liczba punktów: 41-60 - zakres i metody oceny sytuacji ekonomicznej jednostek sieci Proponuje się, by ocena sytuacji ekonomiczno-finansowej jednostek sieci opierała się na analizie wskaźnikowej. Na tej podstawie, przy zastosowaniu

Bardziej szczegółowo

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni"

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach od kuchni Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni" Prowadzący: Marcin Dybek Centrum Analiz Finansowych EBIT marcin.dybek@rsg.pl www.rsg.pl Stosowane standardy rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE... 13

Spis treści. Wstęp... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE... 13 Spis treści Wstęp......................................... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE..... 13 Rozdział 1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego.............................

Bardziej szczegółowo

ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L

ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L POZIOM A wersja 2004-1 (A/D) 1. Bilans i inne sprawozdania finansowe jako źródła informacji o firmie Celem tej części jest

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Finanse Finances Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Rodzaj przedmiotu: ogólny Poziom studiów: studia I stopnia forma studiów: studia niestacjonarne Rodzaj zajęć: Liczba godzin/tydzień:

Bardziej szczegółowo

Średnio ważony koszt kapitału

Średnio ważony koszt kapitału Średnio ważony koszt kapitału WACC Weighted Average Cost of Capital 1 Średnio ważony koszt kapitałuwacc Weighted Average Cost of Capital Plan wykładu: I. Koszt kapitału a metody dyskontowe II. Źródła finansowania

Bardziej szczegółowo

Czynniki kształtujące wynik finansowy

Czynniki kształtujące wynik finansowy Izabela Krzysiak Zarządzanie semestr III WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I PRAWA im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie Czynniki kształtujące wynik finansowy Czynniki kształtujące wynik finansowy Podejmując próbę

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski SPRAWOZDANIA FINANSOWE Wykład 3 Co to jest sprawozdanie finansowe? Sprawozdanie finansowe - wyniki finansowe przedsiębiorstwa przedstawione zgodnie

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Wstęp 1. do zarządzania finansami firmy 1.1. Zarządzanie firmą a budowanie jej wartości Obszary zarządzania przedsiębiorstwem Proces

Bardziej szczegółowo

Franciszka Bolanowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Franciszka Bolanowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Franciszka Bolanowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Analiza finansowa przedsiębiorstw z punktu widzenia właściciela, na przykładzie przedsiębiorstw z branży działalność usługowa w zakresie informacji.

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych 1. Pojęcie i rodzaje benchmarkingu 2. Wady i zalety stosowania outsourcingu 3. Metoda zarządzania KAIZEN 4. Rynek pracy i bezrobocie 5. Polityka pieniężna

Bardziej szczegółowo

STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI PREZENTACJA WYNIKÓW

STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI PREZENTACJA WYNIKÓW Załącznik nr 1.1. Załącznik nr 1.1. STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI PREZENTACJA WYNIKÓW 477 Załącznik nr 1.1. Poniższy przykład ma na celu przybliżenie logiki wynikającej z Wytycznych. Założenia projekcji

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH 5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH Praktyka działania udowadnia, że funkcjonowanie organizacji w sektorze publicznym, jak i poza nim, oparte jest o jej zasoby. Logistyka organizacji wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

KWARTALNA INFORMACJA O SPÓŁCE

KWARTALNA INFORMACJA O SPÓŁCE Załącznik nr 2 do Zarządzenia Nr 4763/2014 Prezydenta Miasta Radomia z dnia 25 lutego 2014 r. KWARTALNA INFORMACJA O SPÓŁCE w/g stanu na koniec kwartału.. w roku.. 1. Podstawowe dane o spółce: a) nazwa

Bardziej szczegółowo

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW Marek 2011 Agenda - Zarządzanie kapitałem obrotowym Znaczenie kapitału obrotowego dla firmy Cykl gotówkowy Kapitał obrotowy brutto i netto.

Bardziej szczegółowo

Analiza wskaźnikowa. Akademia Młodego Ekonomisty

Analiza wskaźnikowa. Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa. Jak ocenić pozycję finansową firmy? Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 6 maja 2013 r. 1 Analiza wskaźnikowa Każda decyzja

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE RYZYKIEM

ZARZĄDZANIE RYZYKIEM Dr Maciej Piechocki ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W literaturze fachowej spotkać można wiele definicji ryzyka. W grupie nauk ekonomicznych ryzyko wbudowane jest w istotę zarządzania, które sprowadza się do trzech

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Załącznik nr 1 do Wniosku o udzielenie wsparcia finansowego w ramach projektu Nowe perspektywy! BIZNES PLAN Projekt Nowe perspektywy! Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój

Bardziej szczegółowo

2013-06-10 ANALIZA WSKAŹNIKOWA ANALIZA WSKAŹNIKOWA ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI CZTERY GŁÓWNE KATEGORIE

2013-06-10 ANALIZA WSKAŹNIKOWA ANALIZA WSKAŹNIKOWA ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI CZTERY GŁÓWNE KATEGORIE ANALIZA WSKAŹNIKOWA Analiza wskaźnikowa jest to metoda badań analitycznych polegająca na obliczaniu wskaźników na podstawie danych zawartych w sprawozdaniach finansowych i ich ocenie porównawczej w czasie

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Forma prezentacji sprawozdań finansowych spółek giełdowych i zakres informacji dodatkowej

Forma prezentacji sprawozdań finansowych spółek giełdowych i zakres informacji dodatkowej Treść informacyjna sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych, a zatem i danych porównywalnych, uwzględnia wymogi prezentacyjne wynikające ze znowelizowanej ustawy o rachunkowości

Bardziej szczegółowo

ZADANIA OBOWIĄZUJĄCE W DRUGIM ETAPIE KONKURSU KARIERA NA START DLA BANKU BGŻ

ZADANIA OBOWIĄZUJĄCE W DRUGIM ETAPIE KONKURSU KARIERA NA START DLA BANKU BGŻ ZADANIA OBOWIĄZUJĄCE W DRUGIM ETAPIE KONKURSU KARIERA NA START DLA BANKU BGŻ Zadanie 1 ZADANIE DO WYBORU: Przedsiębiorstwo Bodomax zaciągnęło kredyt bankowy w wysokości 1. zł na okres dwóch lat. Roczna

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan. www.radapodatkowa.pl

Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan. www.radapodatkowa.pl Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan www.radapodatkowa.pl RYZYKO PODATKOWE Marcin Kolmas Definicja pojęcia ryzyka podatkowego na cele naszego spotkania Co to jest ryzyko podatkowe Ryzyko

Bardziej szczegółowo

IMPEXMETAL S.A. WARSZAWA, UL. ŁUCKA 7/9 SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK OBROTOWY 2014 WRAZ Z OPINIĄ BIEGŁEGO REWIDENTA I RAPORTEM Z BADANIA

IMPEXMETAL S.A. WARSZAWA, UL. ŁUCKA 7/9 SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK OBROTOWY 2014 WRAZ Z OPINIĄ BIEGŁEGO REWIDENTA I RAPORTEM Z BADANIA WARSZAWA, UL. ŁUCKA 7/9 SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK OBROTOWY 2014 WRAZ Z OPINIĄ BIEGŁEGO REWIDENTA I RAPORTEM Z BADANIA SPIS TREŚCI OPINIA NIEZALEŻNEGO BIEGŁEGO REWIDENTA... 3 RAPORT Z BADANIA SPRAWOZDANIA

Bardziej szczegółowo

KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY)

KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY) KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY) SPIS TREŚCI WSTĘP...11 CZĘŚĆ PIERWSZA. STRUKTURA ŹRÓDEŁ KAPITAŁU PRZEDSIĘBIORSTWA...13 Rozdział I. PRZEDSIĘBIORSTWO JAKO ORGANIZACJA

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa Jak ocenić pozycję finansową firmy? dr Grażyna Michalczuk Uniwersytet w Białymstoku 9 maja 2013 r. Co to jest analiza To metoda poznanie

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45.

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45. Kamila Potasiak Justyna Frys Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45. Słowa kluczowe: analiza finansowa, planowanie finansowe, prognoza

Bardziej szczegółowo

Test z działu: Majątek i kapitały jednostek gospodarczych

Test z działu: Majątek i kapitały jednostek gospodarczych Test z działu: Majątek i kapitały jednostek gospodarczych Sprawdzian z przedmiotu Zasady rachunkowości Autor: Dorota Zielińska Imię i nazwisko:... Klasa:... Grupa I I. W poniższych pytaniach zaznacz prawidłową

Bardziej szczegółowo

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań.

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Analiza struktury budżetów jednostek samorządu terytorialnego pozwala na stwierdzenie, iż sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych Autor: Anna Paszkiewicz (e-mail: a.paszkiewicz@lasy.gov.pl)

Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych Autor: Anna Paszkiewicz (e-mail: a.paszkiewicz@lasy.gov.pl) W Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe parametry ekonomiczne, tak jak w kaŝdym podmiocie gospodarczym działającym na rynku, słuŝą do oceny sytuacji całej organizacji jak i poszczególnych jednostek

Bardziej szczegółowo

Bilans. majątku przedsiębiorstwa

Bilans. majątku przedsiębiorstwa Bilans Bilans jest podstawowym sprawozdaniem finansowym firmy, przedstawiającym jej sytuację na określony dzień, najczęściej na koniec roku. Zawiera on informacje o poszczególnych składnikach majątku przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 Wrzesień 2005 ROZDZIAŁ I Definicje i określenia 1. Definicje: - działalność pożytku publicznego jest to działalność społecznie

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Co to są finanse przedsiębiorstwa?

Co to są finanse przedsiębiorstwa? Akademia Młodego Ekonomisty Finansowanie działalności przedsiębiorstwa Sposoby finansowania działalności przedsiębiorstwa Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 10 października

Bardziej szczegółowo

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r.

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r. Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r. Warszawa, marzec 2011 r. Słownik Rozporządzenie DM BOŚ rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ W SZPITALACH PUBLICZNYCH

EFEKTYWNOŚĆ W SZPITALACH PUBLICZNYCH Marta Cholewa-Wiktor Politechnika Lubelska EFEKTYWNOŚĆ W SZPITALACH PUBLICZNYCH Wprowadzenie Przekształcenia polityczne w Polsce spowodowały także zmiany w sposobie funkcjonowania i oceny systemu opieki

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

K. Ladra, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe decyzje w zakresie finansów przedsiębiorstw z branży 10-Manufacture of food products

K. Ladra, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe decyzje w zakresie finansów przedsiębiorstw z branży 10-Manufacture of food products K. Ladra, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe decyzje w zakresie finansów przedsiębiorstw z branży 10-Manufacture of food products Słowa kluczowe: finanse krótkoterminowe, finanse przedsiębiorstw,

Bardziej szczegółowo

Omówienie programu nauczania Przedmiotowy system oceniania. Pojęcie finansów. Definiowanie pojęcia finansów publicznych i prywatnych

Omówienie programu nauczania Przedmiotowy system oceniania. Pojęcie finansów. Definiowanie pojęcia finansów publicznych i prywatnych Zakres treści z przedmiotu Finanse Klasa 2TE1, 2TE2 LP Temat Zakres treści 1 Lekcja organizacyjna Omówienie programu nauczania Przedmiotowy system oceniania 1 Pojęcie finansów Definiowanie pojęcia finansów

Bardziej szczegółowo

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego PCC Rokita Spółka Akcyjna zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Niniejszy aneks został sporządzony w związku z opublikowaniem przez

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna UniCredit CAIB Poland S.A. ( Domu Maklerskiego )

Polityka informacyjna UniCredit CAIB Poland S.A. ( Domu Maklerskiego ) Polityka informacyjna UniCredit CAIB Poland S.A. ( Domu Maklerskiego ) I. Preambuła 1. Dom Maklerski wprowadza niniejszą Politykę Informacyjną w celu wypełnienia obowiązków określonych w Rozporządzeniu

Bardziej szczegółowo

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących poprawie efektywności energetycznej Marek Zaborowski i Arkadiusz Węglarz KAPE S.A. Czym jest ESCO ESCO energy service company,

Bardziej szczegółowo

Spis tre ści. Część I. System finansowy przedsiębiorstwa... 8

Spis tre ści. Część I. System finansowy przedsiębiorstwa... 8 Spis tre ści Część I. System finansowy przedsiębiorstwa....................... 8 1. Majątek podmiotu gospodarczego................................. 8 1.1. Majątek i jego struktura......................................

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr III/10/2014 Rady Gminy Siemień z dnia 30 grudnia 2014 r. Wstęp

Załącznik do uchwały Nr III/10/2014 Rady Gminy Siemień z dnia 30 grudnia 2014 r. Wstęp Załącznik do uchwały Nr III/10/2014 Rady Gminy Siemień z dnia 30 grudnia 2014 r. Roczny program współpracy Gminy Siemień z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA. Kierunek Zarządzanie. Specjalność: FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW I CONTROLLING

WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA. Kierunek Zarządzanie. Specjalność: FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW I CONTROLLING Specjalność: FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW I CONTROLLING 21. Pojęcie i istota controllingu. 22. Analiza rachunku zysków i strat. 23. Analiza wskaźnikowa sprawozdania finansowego. 24. Metody oceny efektywności

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja pożytku publicznego

WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja pożytku publicznego WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja pożytku publicznego sporządzonego na dzień 31.12.2009 r. Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja

Bardziej szczegółowo

MARKETING BANKOWY NA SERWISACH SPOŁECZNOŚCIOWYCH MEDIA DLA CZŁOWIEKA CZY CZŁOWIEK DLA MEDIÓW

MARKETING BANKOWY NA SERWISACH SPOŁECZNOŚCIOWYCH MEDIA DLA CZŁOWIEKA CZY CZŁOWIEK DLA MEDIÓW MARKETING BANKOWY NA SERWISACH SPOŁECZNOŚCIOWYCH MEDIA DLA CZŁOWIEKA CZY CZŁOWIEK DLA MEDIÓW Autorzy mgr Natalia Sławińska mgr inż. Jarosław Świdyński Doktoranci Uniwersytetu Warmińsko- Mazurskiego w Olsztynie.

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych,

Bardziej szczegółowo

Przewodnik metodyczny Analiza finansowa

Przewodnik metodyczny Analiza finansowa Przewodnik metodyczny Analiza finansowa Dr Maria Gorczyńska I. Ogólne informacje o przedmiocie Cel: zaprezentowanie Słuchaczom ogólnej wiedzy na temat oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Magdalena Dziubińska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Magdalena Dziubińska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prognoza przychodów ze sprzedaży dla przedsiębiorstwa XYZ z branży 85.4 PKD Magdalena Dziubińska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu JEL Classification G0 key words: planowanie finansowe, prognoza przychodów,

Bardziej szczegółowo

TEMAT: ANALIZA FINANSOWA PRZEDSIĘBIORSTW Z PUNKTU WIDZENIA ZARZĄDZAJĄCEGO PRZEDSIĘBIORSTWEM.

TEMAT: ANALIZA FINANSOWA PRZEDSIĘBIORSTW Z PUNKTU WIDZENIA ZARZĄDZAJĄCEGO PRZEDSIĘBIORSTWEM. A. Mikołajczyk K. Młynarczyk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu TEMAT: ANALIZA FINANSOWA PRZEDSIĘBIORSTW Z PUNKTU WIDZENIA ZARZĄDZAJĄCEGO PRZEDSIĘBIORSTWEM. Słowa kluczowe: rentowność, zadłużenie, sprawność,

Bardziej szczegółowo

RADA NADZORCZA SPÓŁKI

RADA NADZORCZA SPÓŁKI Poznań, 07.04.2015 r. OCENA SYTUACJI SPÓŁKI INC S.A. ZA ROK 2014 DOKONANA PRZEZ RADĘ NADZORCZĄ Rada Nadzorcza działając zgodnie z przyjętymi przez Spółkę Zasadami Ładu Korporacyjnego dokonała zwięzłej

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r.

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r. GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU 8 Marca 2010 r. ZASTRZEŻENIE Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Finanse przedsiębiorstwa Rok akademicki: 2015/2016 Kod: GIP-1-601-s Punkty ECTS: 6 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Specjalność: - Poziom studiów:

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku EKONOMIA (studia I stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku EKONOMIA (studia I stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku EKONOMIA (studia I stopnia) Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie dyplomowym (licencjackim)

Bardziej szczegółowo

Firuta S., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Haliniak Z., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Firuta S., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Haliniak Z., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Firuta S., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Haliniak Z., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Ocena efektywności zarządzania wartością przedsiębiorstwa na podstawie ekonomicznej wartości dodanej (EVA)

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Temat pracy: Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży produkcja urządzeń elektrycznych

Temat pracy: Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży produkcja urządzeń elektrycznych Agata Kozłowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Temat pracy: Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży produkcja urządzeń elektrycznych Przedmiotem poniższej

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr 1196/50/V/2015 z dnia 07.07.2015 r.

Załącznik do Uchwały nr 1196/50/V/2015 z dnia 07.07.2015 r. Załącznik do Uchwały nr 1196/50/V/2015 z dnia 07.07.2015 r. Wytyczne dotyczące badania rocznych sprawozdań finansowych za 2015 rok samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, dla których podmiotem

Bardziej szczegółowo

Z-LOG-0134. Finanse. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki. Przedmiot podstawowy Przedmiot obowiązkowy polski Semestr IV.

Z-LOG-0134. Finanse. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki. Przedmiot podstawowy Przedmiot obowiązkowy polski Semestr IV. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Z-LOG-0134 Kod modułu Nazwa modułu Finanse Nazwa modułu w języku angielskim Finance Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU W SYSTEMIE STUDIÓW Kierunek

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania podmiotów ekonomii społecznej

Możliwości finansowania podmiotów ekonomii społecznej Możliwości finansowania podmiotów ekonomii społecznej Dr Irena Herbst Dlaczego wspierać ekonomię społeczną O poziomie życia społeczeństw decyduje nie tylko kapitał fizyczny, ale także kapitał ludzki i

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu jako źródło przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa

Społeczna odpowiedzialność biznesu jako źródło przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa UNIWERSYTET WARMIŃSKO MAZURSKI W OLSZTYNIE Społeczna odpowiedzialność biznesu jako źródło przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa mgr Natalia Karolina Sławińska mgr inż. Jarosław Świdyński Kwiecień 2015

Bardziej szczegółowo

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA Przykład analizy opłacalności przedsięwzięcia inwestycyjnego WSTĘP Teoria i praktyka wypracowały wiele metod oceny efektywności przedsięwzięć inwestycyjnych.

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo