WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU-BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU-BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO"

Transkrypt

1 WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU-BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej PRACA DYPLOMOWA Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania wejścia Polski do strefy euro. Autor: Józefa Dudys Promotor: prof. WSFiP dr hab. Jan Ostoj Katarzyna Tokarczyk Bielsko-Biała, rok

2 Spis treści 1. Wstęp Ekonomiczne uwarunkowania konieczne do spełnienia przez Polskę w celu przyjęcia waluty EURO Ideowe źródła procesów integracji w Europie Historia przyjęcia waluty Euro (wspólnej waluty) Strefa Euro Kryteria konwergencji zgodnie z traktatem z Maastricht Integracja ze strefą euro w Polsce Warunki wstępne wejścia do strefy EURO, mechanizm ERM II i jego znaczenie Zasady i cele Mechanizmu stabilizowania kursów walutowych Charakterystyka ERM II Ekonomiczne i proceduralne uwarunkowania wejścia do ERM II Problem optymalnego kursu centralnego PLN/EUR Teoria optymalnych obszarów walutowych Czy Polska spełnia aktualnie kryteria konwergencji? Społeczne uwarunkowania wejścia do UGW Podsumowanie Literatura

3 1. Wstęp Polska wstąpiła do Unii Europejskiej w maju 2004 r. jednak na prawach derogacji, czyli zobowiązania do spełnienia kryteriów zbieżności i wprowadzenia euro. Przyjmując wspólną walutę Polska zobowiązana jest do wstąpienia do systemu ERM II czyli na 2 lata usztywnienia kursu złotego względem euro na 2 lata i rezygnację z prowadzenia własnej polityki pieniężnej. Obecnie w Polsce obowiązuje płynny kurs walutowy, który kształtowany jest poprzez popyt i podaż. W związku z tym, że przyjęcie waluty Euro jest warunkiem lecz nie ograniczonym w czasie nasuwają się następujące pytania: Jak wejście Polski do ERM II wpłynie na kurs tj. czy nie spowoduje to spekulacji na polską walutę? Jakie są społeczne konsekwencje przyjęcia waluty EUR dla przeciętnego Kowalskiego a jakie dla państwa polskiego? Jakie opinie wyrażają Polacy? Jaki kurs przeliczeniowy wybrać, od czego zależy? Czy konieczne jest przeprowadzenie referendum w sprawie przyjęcia Euro pomimo, że jest to nieodwracalny proces wstąpienia Polski do UE? Jakie ekonomiczne warunki spełnia Polska a jakie jeszcze musi spełnić by wejść do unii walutowej konwergencja. Skąd wziął się pomysł tworzenia wspólnej waluty. W naszej pracy zajęłyśmy się problemem społeczno-ekonomicznych uwarunkowań wejścia Polski do strefy euro czyli: Czy ekonomiczne uwarunkowania to zdolność polskiej gospodarki do spełnienia kryteriów przystąpienia do strefy euro przy akceptowalnym przez społeczeństwo rzeczywistym saldzie korzyści i kosztów. Czy społeczne uwarunkowania to stan ogólnego przyzwolenia na wprowadzenie wspólnej waluty euro wynikający ze zdolności do rozstania się z walutą narodową postrzeganą jako symbol polskości oraz wynikający ze stanu świadomości polskiego społeczeństwa korzyści i kosztów przystąpienia do strefy euro. W pierwszym rozdziale naszej pracy zostały przypomniane ideowe źródła procesów integracji w Europie, historia integracji, zostały przedstawione kryteria konwergencji. W rozdziale drugim podjęłyśmy próbę rozważenia jak 3

4 wygląda proces wejścia polskiego złotego do ERM II, jak kształtowały się wahania kursu PLN co zostało poprzedzone opisem procedur oraz samego systemu stabilizowania kursu. System ERM II jest kolejnym etapem po spełnieniu kryteriów konwergencji stąd praca nasza została przedstawiona w takim układzie. Przyjrzałyśmy się także jak zmieniały się preferencje społeczeństwa polskiego co do przyjęcia wspólnej waluty, jak sytuacja ta kształtuje się aktualnie. W celu rozwiązania problemu badawczego w pracy zastosowano metodę badań literaturowych (w tym pozyskiwania niezbędnych danych i informacji z wiarygodnych stron internetowych), analizy pozyskanych wyników gotowych badań, porównań w czasie i w przestrzeni. 4

5 2. Ekonomiczne uwarunkowania konieczne do spełnienia przez Polskę w celu przyjęcia waluty EURO 2.1. Ideowe źródła procesów integracji w Europie Źródeł integracji Europy można już szukać w czasach wczesnego chrześcijaństwa, gdzie przejawem integracji chrześcijańskiej było chrześcijańskie imperium pokojowe. 12 Gwiazd flagi Unii Europejskiej kojarzone jest z symbolem kultu Maryjnego. 1 Henri di Saint Simon francuski filozof, historyk i ekonomista uważał, że świat dzieli się na Europę i resztę. W jego teorii właściwym światem jest tylko Europa, która dzieli się jeszcze na światy o różnym stopniu doskonałości - świat angielski, włoski, francuski i niemiecki. Opowiadał się za utworzeniem Parlamentu Europejskiego jako warunku federacji państw kontynentu europejskiego trójprzymierze Niemiec, Anglii i Francji. Uznawany jest za jednego z prekursorów idei wspólnotowych w Europie. 2 Wiktor Hugo francuski pisarz sformułował wizję Stanów Zjednoczonych Europy: "wojna między Paryżem i Londynem, między Petersburgiem i Berlinem, między Wiedniem i Turynem będzie tak absurdalna, jak wojna między Rouen i Amiens czy między Bostonem i Filadelfią. Nadejdzie taki dzień, kiedy Wy, Francja, Rosja, Włochy, Anglia, Niemcy, Wy wszyscy narody tego kontynentu, bez uszczerbku dla wyjątkowych cech Waszej słynnej indywidualności, przystąpicie do ścisłej, wyższej wspólnoty i zawiążecie duże europejskie braterstwo... Nadejdzie taki dzień, kiedy jedynymi polami bitwy będą rynki, które otworzą się na handel, i duch, który otworzy się na idee. Nadejdzie taki dzień, kiedy kule i bomby zostaną zastąpione kartami do głosowania, powszechnym prawem głosu dla obywateli, decyzjami dużego suwerennego senatu, który będzie dla Europy tym, czym jest parlament dla Anglii i zgromadzenie narodowe dla Francji. Nadejdzie taki dzień, kiedy armaty będą wystawione w muzeum, a ludzie będą dziwić się, co to takiego. Nadejdzie taki dzień, kiedy dwie ogromne grupy, Stany Zjednoczone Ameryki 1 Flaga Europy historia i symbole Władysław Serwatowski dostęp r. godz. 17: r. 5

6 i Stany Zjednoczone Europy, obie wyciągną do siebie rękę przez morze i będą wymieniać się produktami, handlem, przemysłem, sztuką i swoimi ideami. [...] I na ten dzień wcale nie będziemy musieli czekać 400 lat, bo żyjemy w czasach szybkich zmian. 3 Europejskie motto zjednoczeni w różnorodności ma podstawy w teorii głoszonej prze Victora Hugo. Przyczyną tak rozumianej integracji była przede wszystkim obawa przed kolejnymi konfliktami, przed powtórzeniem się kolejnej wojny. Za wszelką cenę zaczęto szukać rozwiązań, które spowodują powiązanie gospodarek, aby nie dopuścić kolejnego konfliktu międzynarodowego. Po 1945 r. pojawiły się koncepcje zjednoczeniowe m.in. federalistów. Uznawali oni, że powodem konfliktów jest posiadanie przez państwa suwerennej władzy, dlatego żądali oni ograniczenia niezależności państw na rzecz organów ponadpaństwowych. De Grauwe głosił koncepcję Europy Ojczyzn. Jedna z wizji Unii Europejskiej zakładająca związki gospodarcze przy zachowaniu odrębności politycznej zjednoczonych krajów. Koncepcja ta kładła nacisk na poszanowanie suwerenności państw i rozwój współpracy międzyrządowej, a nie ponadnarodowej 4. Jego koncepcja oparta była na współpracy niezależnych państw (forma konfederacji) współpracujących pomiędzy sobą. Kolejną koncepcją jest koncepcja funkcjonalistyczna zakładająca, że integracja powinna odbywać się stopniowo w jakiejś dziedzinie gospodarki, która spowoduj e efekt samo napędzania tj. udane przedsięwzięcie w jednej dziedzinie spowoduje integrację w innej dziedzinie. Prymat integracji gospodarczej nad polityczną Viviane Reding Wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej, Komisarz UE ds. sprawiedliwości, praw podstawowych i obywatelstwa dostęp r. 4 Witold M. Góralski: Integracja europejska. Pojęcie, istota, doktryna. W: Witold M. Góralski: Unia Europejska. Tom II. Gospodarka Polityka Współpraca. Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2007, s Polska pięć lat w Unii Europejskiej pod redakcją Stanisława Konopackiego Ibidem Łódz 2009 str

7 2.2 Historia przyjęcia waluty Euro (wspólnej waluty) Po drugiej wojnie światowej ze względu na liczne zniszczenia powojenne Europa potrzebowała czasu oraz pieniędzy na odbudowę. Większość walut państw uprzemysłowionych była blisko powiązana z dolarem na zasadzie tak zwanego parytetu złota w ramach Systemu z Bretton Woods. Faktyczna dominacja dolara i wymuszone dewaluacje kilku walut europejskich spowodowały, że przywódcy europejscy zaczęli szukać sposobu na przywrócenie równowagi poprzez większą integrację gospodarczą krajów Europy. W 1958 r., na mocy Traktatu Rzymskiego powstała Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG), która liczyła 6 członków, wdrożyła plan utworzenia jednej waluty europejskiej określone w 1969 r. w Raporcie Barre a. W tym samym roku w Hadze odbyło się spotkanie Szefów Państw i Rządów, na którym przygotowano plan utworzenia unii gospodarczej i monetarnej. Proces ten opóźnił się z powodu załamania się w 1971r systemu z Bretton Woods, po jednostronnej decyzji prezydenta Nixona o zakończeniu wymienialności dolara na złoto. Mocą Traktatu z Maastricht z 1992 r. Europejska Wspólnota Gospodarcza została przekształcona we Wspólnotę Europejską, która razem z Europejską Wspólnotą Węgla i Stali oraz Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, zwaną Euratomem, składa się na Unię Europejską (UE). Już wtedy postanowiono, że od stycznia 1999 r. zacznie funkcjonować unia walutowa, tzn. że wchodzące w jej skład kraje będą posługiwać się jedną, wspólną walutą. 6 W 1979 r. został utworzony Europejski System Walutowy, wiążący waluty europejskie. Został skonstruowany Mechanizm Kursów Walutowych/ERM/, na mocy, którego fluktuacja kursów wymiany walut państw członkowskich miała być ograniczona (+/-2,25%)po obu stronach wartości referencyjnej. Wartość referencyjna została utworzona w zagregowanym koszyku wszystkich uczestniczących walut, zwanym Europejską Jednostką Walutową(ECU), ważonym odpowiednio do rozmiarów gospodarek państw członkowskich. Końcem lat 80-tych rynki państw członkowskich zbliżyły się do siebie tworząc 6 S.Rączkowski: Międzynarodowe stosunki finansowe, Warszawa s270 7

8 Jednolity Rynek Europejski. Ryzyko kursów walutowych, koszty transakcyjne, powstrzymywały międzynarodowy handel na Jednolitym Rynku logicznym rozwiązaniem było wprowadzenie jednej waluty, tutaj znowu wyszła idea jednej wspólnej waluty. Na szczycie europejskim w Madrycie w 1995r głowy państw zdecydowały nazwać nową wspólną walutę euro. 7 Wprowadzenie euro rozpoczęło się od 1998r, możemy wyróżnić trzy fazy wprowadzenia gotówkowej postaci euro. Pierwszy okres to okres przygotowawczy. Od 1 maja 1998 r. do 31 grudnia 1998 r, w którym ustalono listę państw zakwalifikowanych do strefy euro, określono nieodwołalne kursy wymiany, utworzono także Europejski Bank Centralny. Następnym etapem zwanym okresem przejściowym był okres w którym wprowadzono euro w formie bezgotówkowej, ustalono także, że euro i waluty narodowe będą, w tym okresie, funkcjonować równolegle. Działalność rozpoczęły EBC i ESBC. Okres przejściowy to lata od 1 stycznia 1999r do 31 grudnia 2001r. Waluty krajowe były w obiegu niezależnie obok euro, przy ustalonym parytecie nieodwołalnych stałych kursów walutowych. Banki komercyjne dokonywały rozliczeń tylko w euro, osoby prywatne miały możliwość wyboru prowadzenia rachunków w euro lub w walutach krajowych. W dniu 1 stycznia 1999 r. na obszarze 11 spośród 15 krajów Unii Europejskiej zaczęła funkcjonować unia walutowa. Była ona ostatnim etapem integracji gospodarczej w Europie, zapoczątkowanej w 1950 r. przez byłego francuskiego premiera Roberta Schumana, który zaproponował połączenie europejskich zasobów węgla i stali. 8 Ostatnim etapem okres końcowy od 1 stycznia 2002r do 30 czerwca 2002r., w którym nastąpiło wycofanie z obiegu monet i banknotów narodowych, które utraciły status prawnego środka płatniczego.wprowadzenie w ich miejsce monet i banknotów euro. 7 Paul De Grauwe: Unia Walutowa ;Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003 str E.Latoszek, Europejska Integracja Monetarna, Etapy integracji walutowej w UE,NBP,Warszawa 2009 s

9 Począwszy od 1 lipca 2002 r. powszechne stosowanie euro zamiast 12 walut narodowych krajów UGW zagwarantowało, że stało się ono główną miarą wartości i środkiem płatniczym na ich terenie. 9 Osią unii walutowej było ustanowienie nowej waluty - euro - która automatycznie zastąpiła ECU w stosunku 1:1 i która z dniem 1 stycznia 2002 r. zastąpiła 12 walut narodowych krajów członkowskich UGW. Już z chwilą utworzenia UGW waluty narodowe utraciły swój samoistny byt i stały się jedynie narodowym wyrażeniem euro. Kursy walut narodowych zostały ustalone w sposób sztywny i nieodwołalny. Wynosiły one: 1 euro (EUR) = 13,7603 szylinga austriackiego (ATS) 1 euro = 40,3399 franka belgijskiego (BEF) i luksemburskiego (LUF) 1 euro = 5,94573 marki fińskiej (FIM) 1 euro = 6,55957 franka francuskiego (FRF) 1euro = 166,386 pesety hiszpańskiej (ESP) 1 euro = 2,20371 guldena holenderskiego (NLG) 1 euro = 0, funta irlandzkiego (IEP) 1 euro = 1, marki niemieckiej (DEM) 1 euro = 200,482 eskudo portugalskiego (PTE) 1 euro = 340,750 drachmy greckiej (GRD). 1 euro = 1936,27 lira włoskiego (ITL) 10 Doświadczenia państw, które przyjęły wspólną walutę wskazują na fakt, iż wprowadzenie euro wyeliminowało ryzyko walutowe występujące w obrębie UGW, tj. niepewność co do kształtowania się kursów między walutami narodowymi. Tym samym zredukowano koszty transakcyjne wymiany tych walut oraz koszty operacji zabezpieczających przed ryzykiem kursowym. Zapewnia to większą swobodę i dynamikę prowadzenia działalności gospodarczej, a zwłaszcza handlu. Euro przyczynia się do powstania bardziej efektywnych i płynnych rynków finansowych oraz wpływa na ich stopniową 9 Paul De Grauwe, Unia Walutowa ;Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003 str Paul De Grauwe, Unia Walutowa ;Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003 str.156 9

10 integrację. W rezultacie rynki te oferują dużo więcej możliwości inwestycyjnych niż odrębne rynki narodowe. Wszystko to prowadzi do optymalnej alokacji kapitału. Jednym z najistotniejszych zadań, które stawiano przed unią walutową i wprowadzeniem euro, było wyrównanie poziomu cen na terenie UGW. Jest ono niezbędne dla ostatecznego ukształtowania się jednolitego rynku europejskiego oraz wzrostu konkurencji. Duże różnice między cenami tych samych produktów zmuszają konsumentów do straty czasu i energii na poszukiwanie miejsc, gdzie produkty są tańsze. Z momentem pojawienia się gotówki euro dużo łatwiej można podróżować po krajach unii walutowej nie ma potrzeby wymiany jednej waluty narodowej na inną, co oznacza oszczędność czasu i pieniędzy. Dla przedsiębiorstw z obszaru UGW wprowadzenie euro oznacza z pewnością łatwiejszą ekspansję na rynki krajów sąsiadujących, gdyż znikają kłopoty z posługiwaniem się różnymi walutami narodowymi, zmniejsza się także ryzyko transakcyjne związane z koniecznością płatności faktur w różnych walutach i zmiennością kursów. Korzyścią samą w sobie jest przynależność do ugrupowania o tak wielkim potencjale gospodarczym jak UGW, która poza USA i Japonią zaliczana jest do największych potęg gospodarczych świata. 2.3 Strefa Euro Obecnie banknoty i monety euro są prawnym środkiem płatniczym w 19 z 28 państw członkowskich Unii Europejskiej, w tym w departamentach i terytoriach zamorskich oraz na wyspach należących do krajów strefy euro lub z nimi stowarzyszonych. Tych 19 państw tworzy strefę euro. Na podstawie oficjalnej umowy ze Wspólnotą Europejską euro stosują też Andora, Monako, San Marino i Watykan, a bez umowy Czarnogóra i Kosowo. Państwa Unii Europejskiej, które stosują wspólną walutę: Austria Belgia Cypr, Estonia Finlandia Francja 10

11 Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Litwa Luksemburg Łotwa, Malta Niemcy Portugalia Słowacja,Słowenia Włochy Rysunek 1 Mapa Państw UE Źródło: godz. 09:37 11

12 Państwa Unii Europejskiej, które nie używają wspólnej waluty: Bułgaria Chorwacja Czechy Dania Polska Rumunia Szwecja Węgry Wielka Brytania. 11 Euro jest drugą największą walutą rezerwową na świecie po dolarze amerykańskim. Około 24% rezerw na świecie przechowuje się obecnie w walucie euro. Euro jest drugą najczęściej używaną walutą handlową na świecie, stosowaną codziennie w około 20% transakcji na zagranicznych rynkach walutowych Kryteria konwergencji zgodnie z traktatem z Maastricht. W skład unii walutowej weszły kraje, które były zainteresowane przyjęciem wspólnej waluty i spełniły 5 kryteriów konwergencji. Dany kraj aby mógł się przyłączyć do unii, musiał wypełniać kryteria. Kryteria te określa art. 140 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej definiuje kryteria zbieżności. Są one następujące: 1. inflacja w kraju aspirującym do strefy euro nie może przekraczać więcej niż o 1,5 punktu procentowego w porównaniu do średniej stopy inflacji w trzech krajach Unii Europejskiej o najbardziej stabilnym poziomie cen; 2. długookresowa stopa procentowa ( oceniana na podstawie rentowności obligacji 10-letnich) w kraju aspirującym do strefy euro nie mogą przekraczać godz. 11: godz. 12:50 12

13 więcej niż o 2 punkty procentowe średniego poziomu w trzech krajach członkowskich o najbardziej stabilnym poziomie cen; 3. kraj, który chce uczestniczyć w unii walutowej musi się wykazać przynajmniej dwuletnim okresem stabilizacji kursowej względem walut pozostałych państw, bez możliwości dewaluacji tego kursu; 4. deficyt budżetowy kraju pretendującego do członkostwa w unii walutowej nie może przekroczyć 3% PKB(jeśli tak było, to stale powinien się obniżać i w znaczący sposób dochodzić do normy 3% lub alternatywnie, odchylenia od wartości 3% powinny być incydentalne i tymczasowe, pozostając blisko normy); 5. dług publiczny nie powinien przekraczać 60% PKB, kraj, który nie jest w stanie spełnić tego warunku, powinien przynajmniej wykazać tendencję która wskazuje na obniżenie się poziomu długu, co pozwoliłoby na osiągniecie wymaganego pułapu 13. Polska aktualnie wypełnia kryterium stabilności cen. Średnie 12-miesięczne tempo wzrostu indeksu HICP wyniosło 0,0% (historycznie najniższy poziom) i było niższe o 1,3 pkt. proc. od wartości referencyjnej (1,4%). Wartość referencyjna została obliczona na podstawie danych z 3 państw o najbardziej stabilnych cenach, wśród których znalazły się Cypr, Hiszpania oraz Portugalia. Z grupy państw spełniających kryterium stopy referencyjnej wykluczone zostały Bułgaria oraz Grecja, w których średnie 12-miesięczne tempo wzrostu cen było znacząco niższe od średniej w strefie euro (o odpowiednio 2,0 i 1,8 pkt. proc.). W styczniu 2015 r. Polska wypełniała kryterium stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa za ostatnie 12 miesięcy wyniosła 3,3% (historycznie najniższy poziom), a tym samym ukształtowała się o 1,7 pkt. proc. poniżej wartości referencyjnej, która wyniosła 5,0%. Podstawą do obliczenia wartości referencyjnej były dane z Portugalii oraz Hiszpanii Paul De Grauwe: Unia Walutowa ;Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003 str /asset_publisher/rq0a/content/marcowe-wydanie-monitora-konwergencji-nominalnej-2015 dostęp r. 13

14 Kryterium fiskalne pozostaje niewypełnione ze względu na nałożoną na Polskę procedurę nadmiernego deficytu. Działania Polski w celu obniżenia deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej 3% PKB zostały pozytywnie ocenione przez Komisję Europejską. Wiosną 2015 r. Komisja Europejska przedstawi kolejną ocenę działań Polski, bazującą na programie konwergencji i raporcie o działaniach podjętych w celu zredukowania nadmiernego deficytu. Dokumenty te zostaną przekazane do Komisji Europejskiej i Rady UE w kwietniu 2015 r. Prognozy Komisji Europejskiej wskazują, że Polska powinna wypełnić kryterium fiskalne w 2016 r. (na podstawie danych za 2015 r.). Procedurą nadmiernego deficytu objętych jest 11 z 28 państw UE. 15 Kryterium kursu walutowego nie jest wypełnione ze względu na fakt, że Polska nie uczestniczy w mechanizmie ERM II. W styczniu 2015 r. po raz kolejny zaobserwowano wzrost wskaźnika zmienności ERV. W ujęciu miesięcznym wzrósł do 7,7 wobec 6,2 w grudniu 2014 r., a w ujęciu kwartalnym do 5,6 z 4,1 w grudniu 2014 r. W styczniu br. odnotowano również wzrost zmienności implikowanej z notowań opcji walutowych, dla wszystkich analizowanych horyzontów czasowych Integracja ze strefą euro w Polsce Wprowadzenie euro stanowi strategiczny cel Polski. Rząd niezmiennie postrzega przyjęcie wspólnej waluty jako korzystne, uznając, że główną przyczyną obecnego kryzysu w strefie euro był sposób prowadzenia polityki gospodarczej przez wybrane państwa członkowskie oraz słabość niektórych rozwiązań instytucjonalnych strefy euro, nie zaś samo wprowadzenie euro. W obliczu wskazanych wyżej uwarunkowań strategia integracji Polski ze strefą euro jest oparta na czterech filarach. 17 Filar pierwszy stanowi ukierunkowanie polityki gospodarczej Polski na trwałe wypełnienie kryteriów konwergencji, w szczególności kryterium dotyczącego 15 PM Monitor konwergencji nominalnej w UE 28 luty 2015 r. Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 2 / tamże 17 Wieloletni plan finansowy Państwa na lata Rada Ministrów, Warszawa kwiecień

15 dyscypliny fiskalnej. Stabilna perspektywa wypełnienia kryteriów w horyzoncie dwóch lat uczestnictwa w ERM II oraz osiągnięcie porozumienia politycznego co do przeprowadzenia zmian legislacyjnych niezbędnych do przyjęcia wspólnej waluty stanowią warunki przystąpienia do tego mechanizmu. Warunki te zostały sformułowane przez rząd w 2010 r. w dokumencie Uwarunkowania realizacji kolejnych etapów Mapy Drogowej Przyjęcia Euro przez Polskę. Filar drugi to podjęcie dodatkowych działań wzmacniających potencjał polskiej gospodarki, w tym w obszarze instytucjonalnym. Brak odpowiedniego przygotowania przed przyjęciem euro do funkcjonowania w warunkach wspólnej polityki pieniężnej i kursowej może bowiem skutkować powieleniem scenariusza kryzysowego obserwowanego w peryferyjnych państwach strefy euro. Filar trzeci obejmuje gruntowne przygotowanie techniczno-organizacyjnej strony procesu. Dotychczas opracowano dwa kluczowe dokumenty: Ramy Strategiczne Narodowego Planu Wprowadzenia Euro, przyjęte przez Radę Ministrów w 2010 r., oraz Narodowy Plan Wprowadzenia Euro, zatwierdzony w 2011 r. przez Komitet do spraw Europejskich. Biorąc pod uwagę skalę zmian w Unii Europejskiej i strefie euro, za celową uznano aktualizację Narodowego Planu Wprowadzenia Euro w zakresie konsekwencji tych zmian dla strategii przygotowań do wprowadzenia euro w Polsce. Termin zakończenia prac nad dokumentem jest uwarunkowany podjęciem wiążących rozwiązań na forum unijnym co do kluczowych zmian instytucjonalnych, w szczególności dotyczących unii bankowej. Od rezultatu tych zmian zależy bowiem obszar koniecznych dostosowań instytucjonalnych, prawnych oraz krajowy bilans korzyści i kosztów z wprowadzenia wspólnej waluty. Filar czwarty stanowi zaś ustabilizowanie sytuacji w strefie euro, a w szczególności jej wzmocnienie instytucjonalne, w tym utworzenie systemu zarządzania kryzysowego oraz mechanizmów zapobiegających powstawaniu kryzysów w przyszłości. Na forach unijnych Polska aktywnie uczestniczy w pracach mających na celu trwałą poprawę stabilności wspólnego obszaru walutowego, kluczowej dla realizacji tego filaru strategii. 15

16 Ze względu na dużą niepewność co do terminu wypełnienia warunków bezpiecznej integracji Polski ze strefą euro obecnie rząd nie określa przewidywanej daty przyjęcia euro. Rząd uznaje jednak za korzystne dla Polski kontynuowanie przygotowań do wprowadzenia euro, w szczególności w zakresie filarów I i II strategii integracji. Ponadto, w ramach III filaru strategii integracji międzyinstytucjonalna struktura organizacyjna ds. wprowadzenia euro przez Polskę na bieżąco analizuje zmiany instytucjonalne w strefie euro pod kątem ich konsekwencji dla procesu przygotowań do wprowadzenia euro w Polsce Wieloletni plan finansowy Państwa na lata Rada Ministrów, Warszawa kwiecień

17 3. Warunki wstępne wejścia do strefy EURO, mechanizm ERM II i jego znaczenie Mechanizm ERM II zaczął działać 1 stycznia 1999 r. na mocy Rezolucji Rady Europejskiej z dnia 16 czerwca 1997 r. o ustanowieniu mechanizmu kursowego w trzecim etapie UGiW, zastępując wcześniej istniejący Europejski System Walutowy oraz działający w jego ramach ERM. Zasady i podstawowe elementy nowego mechanizmu stabilizowania kursów walutowych (Exchange Rate Mechanism ERM 2), który wszedł w życie 1 stycznia 1999 r., określono w stosownej uchwale Rady Europejskiej (Aneks II). Rada Europejska zauważa, że prezesi narodowych banków centralnych popierają ten dokument, łącznie z +/ 15 proc. przedziałem wahań Zasady i cele Mechanizmu stabilizowania kursów walutowych Zasady i cele mechanizmu stabilizowania kursów walutowych reguluje Aneks II Uchwały Rady Europejskiej w sprawie ustanowienia mechanizmu stabilizacji kursów walutowych. Wstępny warunek trwałej stabilizacji kursu wymiany stanowi nie ulegająca wahaniom zbieżność fundamentalnych parametrów ekonomicznych. W związku z tym w trzecim etapie Unii Ekonomicznej i Monetarnej wszystkie państwa członkowskie muszą prowadzić zdyscyplinowaną i odpowiedzialną politykę monetarną, mającą na względzie stabilizację cen. Jednocześnie trzeba pamiętać, że właściwa polityka fiskalna i strukturalna wszystkich państw członkowskich jest równie istotna dla trwałej stabilizacji kursu wymiany. Stabilne otoczenie ekonomiczne to niezbędny czynnik prawidłowego funkcjonowania Jednolitego Rynku oraz zwiększenia poziomu inwestycji, wzrostu gospodarczego i zatrudnienia; utrzymanie zatem równowagi leży w interesie wszystkich państw członkowskich. Jednolitemu Rynkowi nie mogą zagrażać odchylenia realnych kursów wymiany lub nadmierne wahania nominalnych kursów wymiany euro na inne waluty państw członkowskich UE, zakłócające przepływy handlowe między nimi. Co więcej, zgodnie z art. 109m 19 ME1316PL.pdf dostęp r. 17

18 Traktatu, każde państwo członkowskie ma obowiązek traktować swą politykę kursową poprzez pryzmat wspólnego interesu. Nadzór polityki makroekonomicznej państw członkowskich przez Radę, przewidziany art. 103 Traktatu, będzie prowadzony, między innymi, w celu uniknięcia takich odchyleń lub wahań. Mechanizm stabilizowania kursów walutowych pomoże zagwarantować, iż państwa członkowskie spoza obszaru euro, które uczestniczą w tym mechanizmie, będą kierowały się wymogiem, jakim jest stabilizacja. Sprzyjać to będzie konwergencji, a tym samym umożliwi im w przyszłości wejście do strefy euro. Da im także punkt odniesienia, jeśli chodzi o prowadzenie zdrowej polityki gospodarczej w ogóle, a szczególnie polityki monetarnej. Równocześnie mechanizm stabilizowania kursów walutowych ułatwi im ochronę, co zresztą będzie dotyczyć państw członkowskich przyjmujących euro, przed nieuzasadnionymi naciskami na rynkach walutowych. W takich przypadkach może on pomóc uczestniczącym w nim państwom członkowskim spoza strefy euro połączyć odpowiednie sposoby reakcji w tym zmiany stóp procentowych ze skoordynowaną interwencją. Mechanizm stabilizowania kursów walutowych w określonym zakresie zapewnia również to, iż państwa członkowskie, które zamierzają znaleźć się w strefie euro po 1 stycznia 1999 r., będą traktowane podobnie jak kraje, które przyjmą euro we wcześniejszym terminie, jeśli chodzi o spełnienie kryteriów konwergencji. Funkcjonowanie mechanizmu stabilizowania kursów walutowych w żadnym razie nie wpłynie na ograniczenie realizowania zasadniczego celu Europejskiego Banku Centralnego i narodowych banków centralnych, jakim jest utrzymanie stabilizacji cen. Należy zapewnić, aby jakiekolwiek działania dostosowawcze w zakresie centralnych kursów były podejmowane w odpowiednim czasie, tak aby uniknąć istotnych odchyleń. Uczestnictwo w mechanizmie stabilizowania kursów walutowych będzie dobrowolne dla państw członkowskich spoza obszaru euro. Mimo to oczekuje się, że państwa członkowskie włączą się do tego mechanizmu. Państwo członkowskie, które nie przystąpi od razu do mechanizmu stabilizowania kursów walutowych, może to uczynić w późniejszym terminie. 18

19 Mechanizm stabilizowania kursów walutowych będzie oparty na kursach centralnych wobec euro. Standardowy przedział wahań będzie stosunkowo szeroki. Realizacja zorientowanych na stabilizację polityk gospodarczych i monetarnych sprawi, iż kursy centralne pozostaną centralnym elementem dla państw członkowskich spoza strefy euro uczestniczących w mechanizmie. Ponadto dopuszczalne będzie odpowiednio elastyczne podejście, tak aby ułatwić dostosowywanie się do różnego stopnia, do nierównomiernego tempa oraz do niejednakowych strategii konwergencji gospodarczej państw członkowskich spoza obszaru euro, które będą włączać się do mechanizmu. Współpracę w zakresie polityki kursu walutowego można dodatkowo zacieśnić, dopuszczając na przykład ściślejsze powiązania kursu walutowego między euro a innymi walutami z mechanizmu stabilizowania kursu walutowego, ale wówczas i w takim zakresie, jakim będzie to właściwe ze względu na potrzeby konwergencji. Istnienie głębszych powiązań, zwłaszcza jeśli wymagałyby one węższego przedziału wahań, nie może naruszać sposobu interpretacji kryterium kursu wymiany, o czym stanowi art. 109j Traktatu o Wspólnocie Europejskiej Charakterystyka ERM II Zasady funkcjonowania mechanizmu ERMII sformułowano w Aneksie Uchwały Rady Europejskiej w sprawie ustanowienia mechanizmu stabilizacji kursów walutowych w sprawie ustanowienia mechanizmu stabilizowania kursów walutowych w trzecim etapie Unii Ekonomicznej i Monetarnej. Zgodnie z zapisami w tym dokumencie centralny kurs wymiany euro będzie określany dla waluty każdego państwa członkowskiego spoza obszaru euro uczestniczącego w mechanizmie stabilizowania kursów walutowych. Funkcjonować będzie jeden standardowy przedział wahań, który będzie wynosił (plus minus) 15 proc. w stosunku do kursu centralnego. W przypadku osiągnięcia wartości granicznej interwencje będą z zasady automatyczne 20 Aneks II do Rezolucji Rady Europejskiej z 16 czerwca 1997 r. str r. 19

20 i nieograniczone, przy dostępnym bardzo krótkoterminowym finansowaniu. EBC i banki centralne innych uczestników mogą jednak zawiesić interwencję, jeżeli będzie ona sprzeczna z ich celem pierwszoplanowym. Podejmując taką decyzję, wezmą one pod uwagę wszystkie istotne czynniki, szczególnie zaś potrzebę zachowania stabilnych cen oraz wiarygodnego działania mechanizmu stabilizowania kursów walutowych. Zgodnie z treścią umowy określającej procedury operacyjne mechanizmu stabilizowania kursów walutowych, jaką ma zawrzeć Europejski Bank Centralny (EBC) z narodowymi bankami centralnymi, elastyczne wykorzystywanie stóp procentowych będzie istotnym elementem mechanizmu, a skoordynowana interwencja wewnątrz przedziału wahań będzie dopuszczalna. Decyzje w sprawie centralnych kursów wymiany oraz standardowego przedziału wahań będą podejmowane w drodze porozumienia między ministrami państw członkowskich ze strefy euro, EBC oraz ministrami i prezesami banków centralnych państw członkowskich spoza obszaru euro, ale uczestniczących w nowym mechanizmie. Odbywać się to będzie zgodnie ze wspólną procedurą, w której będzie uczestniczyć Komisja Europejska, oraz po konsultacji z Komitetem Ekonomicznym i Finansowym. Ministrowie i prezesi banków centralnych państw członkowskich, które nie uczestniczą w mechanizmie stabilizowania kursów walutowych, będą brać udział w procedurze, aczkolwiek bez prawa głosu. Wszystkie strony, w tym EBC, otrzymają prawo do rozpoczęcia poufnej procedury, która umożliwi im ponowne rozpatrzenie centralnych kursów wymiany. Zgodnie z zasadą odrębnego rozpatrywania pojedynczych przypadków na prośbę zainteresowanego państwa członkowskiego spoza strefy euro, mogą zostać ustalone formalnie uzgodnione przedziały wahań węższe od standardowych i wsparte automatyczną interwencją oraz finansowaniem. Decyzję o zawężeniu przedziału wahań podejmować będą ministrowie państw członkowskich z obszaru euro, EBC oraz właściwy minister i prezes banku centralnego zainteresowanego państwa członkowskiego spoza obszaru euro, przy zastosowaniu wspólnej procedury, w której będzie brać udział Komisja Europejska, oraz po konsultacji z Komitetem Ekonomicznym i Finansowym. 20

21 Uczestnikami procedury będą także ministrowie i prezesi banków centralnych innych państw członkowskich, jednak bez prawa głosu. Standardowe i węższe przedziały wahań nie mogą naruszać interpretacji zawartej w trzecim akapicie art. 109j pkt 1 Traktatu o WE. Szczegółowe rozwiązania odnośnie do mechanizmu bardzo krótkoterminowego finansowania zostaną określone w porozumieniu między EBC a narodowymi bankami centralnymi; stanie się to w zasadzie na podstawie niniejszych uzgodnień. Europejski Instytut Monetarny (EIM) przygotował projekt takiego porozumienia, w którym uwzględniono procedury operacyjne wymagane przez rezolucję. EIM przedstawi go EBC i bankom centralnym państw członkowskich spoza strefy euro w momencie powstania EBC Aneks II do Rezolucji Rady Europejskiej z 16 czerwca 1997 r. str r. 21

22 3.3. Ekonomiczne i proceduralne uwarunkowania wejścia do ERM II Kryterium stabilności kursu walutowego stanowi, że przez okres co najmniej 2 lat wahania kursu PLN muszą mieścić się w normalnym przedziale wahań wokół kursu centralnego. Kurs PLN nie mógłby zatem podlegać silnym napięciom, a także nie może być on dewaluowany w stosunku do żadnej waluty krajów UE. 4,4 Kurs Euro w okresie r. 4,3 4,2 4,1 4 3,9 Serie1 Rysunek 2 Jak zachowywał się kurs PLN w stosunku do EUR w ostatnich 2 latach Źródło: opracowanie własne na podstawie tabel kursowych NBP Jeżeli przyjęlibyśmy za punkt wyjścia kurs średni NBP z r., który wynosił 4,1602 PLN/EUR i przyjmując pasmo wahań zgodnie z ERM II +/- 15% wtedy oznaczało by to, że kurs PLN mógłby się wahać w przedziale 3,5362 do 4,7842 PLN/EUR. Jak widać na powyższym wykresie kurs polskiego złotego oznacza się niewielkimi wahaniami i nigdy w badanym okresie jego wahania nie przekroczyły zakładanego poziomu +/- 15%. 22

23 Kurs wyjściowy -15% 4,1602 Pasmo wahań - 0, ,53617 Tabela 1 Jak kształtowałby się przedział kursowy w ERM II przy kursie wyjściowym równym 4,1602 Źródło: opracowanie własne. 15% 0, ,78423 KURSY PLN/EUR Wartość kursu Wahania Kurs wyjściowy 4,1602 kurs najwyższy 4,3432 4,40% Kurs najniższy 4,0998-1,45% Tabela 2 Rzeczywiste wahania kursu w badanym okresie. Źródło: opracowanie własne Z powyższych danych wynika, że kurs nasz jest stabilny. Jego wahania w badanym okresie wynosiły -1,45% +4,40%. Około 6 m-cy przed złożeniem wniosku o włączenie waluty krajowej do mechanizmu kursowego Polska będzie zobowiązana do przeprowadzenia nieformalnych konsultacji z KE i EBC. 22 Etapy procedury włączenia waluty narodowej do ERM II są następujące: 1. Minister Finansów i Prezes NBP wysyłają wniosek do Przewodniczącego Rady Ecofin o przystąpienie do ERM II, w którym proponuje kurs centralny PLN/EUR oraz dopuszczalny zakres odchyleń można zaproponować węższe niż standardowe +/-15%. 2. Przewodniczący EFC zwołuje spotkanie Komitetu ERM II, którego celem jest przedyskutowanie wniosku oraz przygotowanie decyzji w sprawie włączenia 22 NBP Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej str

24 PLN do ERM II. W decyzji tej zostaje określony poziom kursu centralnego i poziom dopuszczalnych wahań kursu rynkowego od kursu centralnego. Jeśli w czasie spotkania Komitetu ERM II zostanie osiągnięte wstępne porozumienie w sprawie poziomu kursu oraz szerokości pasma dopuszczalnych wahań kursu rynkowego od centralnego, Przewodniczący EFC zawiesza sesję w celu umożliwienia członkom uzyskania potwierdzenia od odpowiednich ministrów finansów, prezesów banków centralnych i Prezesa EBC. Uczestnicy spotykają się ponownie jako reprezentanci ministrów, prezesów banków centralnych i Prezesa EBC i podpisują porozumienie oraz Komunikat. Komunikat powinien zawierać: - wskazanie strony inicjującej procedurę, - określenie stron podejmujących decyzję, - treść decyzji, - kurs centralny w stosunku do euro, w formacie: liczba jednostek waluty narodowej za jedno euro, z dokładnością do sześciu cyfr, - szerokość dopuszczalnych odchyleń od kursu centralnego, - oświadczenie dotyczące polityki gospodarczej, - oświadczenie, że punkty obowiązkowych interwencji zostaną ogłoszone przez EBC i bank centralny państwa przystępującego do ERM II przed otwarciem rynków walutowych w najbliższy dzień roboczy Problem optymalnego kursu centralnego PLN/EUR. Zgodnie z zaleceniami EBC, kurs centralny w ramach ERM II powinien odzwierciedlać najlepsze z możliwych oszacowanie kursu równowagi w momencie wejścia do mechanizmu. Polska stosuje system płynnego kursu walutowego, w związku z czym nie istnieje żaden kurs referencyjny, który mógłby pełnić rolę kursu centralnego. Włączenie złotego do systemu ERM II będzie zatem wymagało stałego aktualizowania i szacowań kursu równowagi złotego, analiz wpływu przyjęcia określonego poziomu kursu PLN/EUR na gospodarkę oraz 23 Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie UGiW str

25 politykę pieniężną i walutową, a także możliwości wypełnienia kursowego kryterium konwergencji w ustalonym horyzoncie czasowym. 24 Ważne jest, ustalenie kursu w taki sposób, aby nie spowodować obniżenia konkurencyjności gospodarki, bowiem ustalenie kursu na zbyt wysokim poziomie może spowodować presję inflacyjną co wiąże się z opóźnieniem w procesie konwergencji, natomiast ustalenie kursu na zbyt niskim poziomie może doprowadzić do utraty konkurencyjności gospodarki i spowolnienia wzrostu gospodarczego. Jest to istotne nie tylko dla Polski, ale także dla innych państw członkowskich zgodnie z art. 124 TWE krajowa polityka kursowa staje się przedmiotem wspólnego zainteresowania wszystkich krajów członkowskich UE. 3.5.Teoria optymalnych obszarów walutowych Kosztem wynikającym z faktu pozbycia się przez dany kraj swojej waluty jest utrata zdolności do prowadzenia krajowej polityki pieniężnej. Oznacza to, iż kraj przystępujący do unii walutowej nie będzie już mógł zmieniać kursu swojej waluty (wykorzystanie procesu dewaluacji lub rewaluacji) ani określać ilości pieniądza krajowego w obiegu 25. Teoria integracji walutowej powszechnie identyfikuje się z teorią optymalnego obszaru walutowego /TOOW/. Za twórcę pierwszego nurtu teorii optymalnego obszaru walutowego uważa się R.A. Mundella w Teorii optymalnych obszarów walutowych na początku 60.XX w. jako wynik zalet i wad płynnych oraz sztywnych kursów walutowych. Optimum obszaru walutowego zakłada utrzymanie wewnętrznej i zewnętrznej równowagi gospodarki. Pierwszą osiągnie się w punkcie optymalnej wymienności między inflacją a bezrobociem, natomiast druga odnosi się do trwałości równowagi bilansu płatniczego. Grobel rozumiał optymalność obszaru walutowego jako zdolność 24 Integracja Polski ze strefą Euro: Uwarunkowania członkostwa i stratega zarządzania procesem MF Warszawa, sierpień 2005 r. str P.De Grauwe Unia Walutowa Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003,s.15 25

26 regionu do lepszego zaspokojenia potrzeb ludności po połączeniu i przyjęciu jednej waluty. 26 Według założeń TOOW najpoważniejszym makroekonomicznym kosztem usztywnienia kursu walutowego w unii walutowej jest utrata kontroli nad polityką pieniężną, co może stanowić podstawę szoków. Szok asymetryczny to zakłócenie przebiegu procesów gospodarczych, objawia się spadkiem PKB, wzrostem bezrobocia. Charakterystyka szoków dotyczy jednego z państw unii, a nie całej unii walutowej. Mechanizmem dostosowawczym, który może przywrócić równowagę jest kurs walutowy. W systemie kursu płynnego dostosowanie do negatywnego szoku eksportowego dokonuje się automatycznie. Adaptacyjny skutek przynosi także skokowa zmiana kursu w postaci dewaluacji (lub rewaluacji). Dlatego też pozbycie się instrumentu kursu walutowego stanowi koszt dla gospodarki. Na etapie rozwoju TOOW wykształciły się kryteria zabezpieczające kraj przed szokami oraz kryteria pozwalające szybko reagować na szoki. Kryteria zmniejszające ryzyko w danym kraju szoków asymetrycznych są następujące: 1. stopień dywersyfikacji produkcji- im bardziej gospodarka danego kraju zdywersyfikowana, tym mniejszy wpływ wywierają na nią czynniki zewnętrzne, im więcej gospodarka posiada dóbr tym mniejsze ryzyko wystąpienia szoków. 2. zbliżony poziom inflacji - czynnik powodujący zakłócenia unii walutowej to różny stopień inflacji w krajach. Utrzymanie inflacji na podobnym poziomie w krajach umożliwi kształtowanie jednolitej polityki gospodarczej. W unii walutowej to Bank Centralny kształtuje nominalne stopy procentowe, natomiast różnice inflacyjne mogą sprawiać iż realne stopy procentowe będą się kształtować odmiennie. Tutaj występuje jeszcze ryzyko, iż w krajach o wyższej stopie inflacji tracą konkurencyjność cenową, ponieważ przeciętne ceny dóbr i usług w tych krajach rosną szybciej niż u innych partnerów. 26 G.Tchorek Mechanizmy funkcjonowania strefy Euro Warszawa 2014, str

27 zbieżności cykli koniunkturalnych - w im większym stopniu cykle są zbieżne, tym mniejsze ryzyko wystąpienia szoków. 4. podobieństwo struktur gospodarek - istotnym miernikiem konwergencji uznaje się także strukturę wytwarzanego PKB. Znaczne różnice struktury PKB pomiędzy poszczególnymi krajami, to szoki mogą mieć różnorodne konsekwencje w gospodarkach tworzących obszar walutowy. 27 W kontekście kryterium zbliżonego poziomu inflacji warto zaznaczyć, że roczna dynamika cen towarów i usług konsumpcyjnych w Polsce aktualnie jest ujemna i na koniec 2014 r. zbliżyła się do -1,0% r/r (rys. 3) 28. Pogłębienie deflacji wynikało przede wszystkim z dalszego obniżania się cen paliw i żywności, które było związane z wyraźnym spadkiem cen surowców na rynkach światowych. Inflacja w Polsce 3,4 2,8 2,4 1,7 1,3 1,0 1,1 1,1 1,0 0,8 0,8 0,5 0,6 0,7 0,7 0,7 0,7 0,2 0,3 0,2 0,3-0,2-0,3-0,3-0,6-0,6-1,0-1,3 Rys. 3 Inflacja w Polsce Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych na stronie NBP dostęp r. 27 G. Tchorek Mechanizmy funkcjonowania strefy euro. Teoretyczne podstawy integracji walutowej NBP 2014 s NBP Raport o inflacji marzec 2015 https://www.nbp.pl/polityka_pieniezna/dokumenty/raport_o_inflacji/raport_marzec_2015.pdf

28 Okres badania Inflacja bieżąca (%) , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,3 Tabela 3 Inflacja w Polsce Źródło: Na rys. 4 widać, że przebiegające w czasie inflacyjne zmiany cen w Polsce i w strefie Euro oraz w całej UE dość znacznie się różnią, co pozwala postawić hipotezę o możliwej nieskuteczności narzędzi EBC wobec polskiej gospodarki, 28

29 w sytuacji gdyby Polska należała do unii walutowej. Tak silnych rozbieżności nie obserwujemy pomiędzy strefą euro a całą UE. Rys. 4. Inflacja w latach Polska a UE i strefa EURO. Źródło:http://www.bankier.pl/wiadomosc/Inflacja-w-Europie-stabilna html dostęp r. 20:22 na podstawie Eurostat Ponadto obecnie można zaobserwować dość silną zależność pomiędzy tempem wzrostu PKB w Polsce a UW i UE co do kierunku zmian (rys. 5). Nie mniej jednak dynamika PKB w Polsce była w badanym okresie zawsze wyższa od dynamiki PKB w UW i w UE o ok. 2 pkt. procentowe, co wskazuje na pozytywne skutki utrzymania niezależnej polityki pieniężnej w naszym kraju pozwalającego na dostosowanie jej do bieżącej sytuacji gospodarczej. 29

30 8,0 PKB Polska, UE a strefa Euro 6,0 4,0 2,0 0,0-2, ,0-6,0 European Union (28 countries) Euro area (18 countries) Poland Rysunek 5 Kształtowanie się PKB w cenach rynkowych UE, strefa EURO a Polska. Źródło: opracowanie własne na podstawie EUROSTAT Niski wzrost gospodarczy w strefie euro i obniżenie inflacji poniżej zera, a także ograniczona skuteczność dotychczasowego łagodzenia polityki pieniężnej, skłoniły EBC w styczniu b.r. do rozpoczęcia zakupów obligacji skarbowych państw strefy euro. W opinii EBC podjęta decyzja jest nakierowana na podwyższenie inflacji i trwałe zakotwiczenie średnioi długoterminowych oczekiwań inflacyjnych na poziomie celu banku centralnego, a więc poniżej, ale blisko 2%. Kształtowanie się oczekiwań co do przyszłej inflacji w strefie euro nabrało dla EBC szczególnego znaczenia, ponieważ nominalne krótkoterminowe stopy procentowe są tam od dłuższego czasu zbliżone do zera, przez co o realnym poziomie długoterminowych stóp procentowych decydują właśnie długookresowe oczekiwania inflacyjne r. 18:47 30

31 Kryteria, które pozwalają na szybkie reagowanie wobec asymetrycznych szoków gospodarczych 1. mobilność czynników produkcji - zgodnie z teorią R. Mundell w procesie tworzenia optymalnego obszaru walutowego musi zostać spełniony warunek wewnętrznej mobilności czynników produkcji, przy zachowaniu braku mobilności zewnętrznej. Przeciwnicy teorii Mundella uważali, że mobilność czynników produkcji nie zapewni w pełni procesów dostosowawczych. Ograniczenia wynikają z szybkości przenoszenia inwestycji bezpośrednich pomiędzy krajami, występują koszty z tzw. barier językowych, kulturowych, kwalifikacyjnych. Tradycyjna TOOW kładła duży nacisk na mobilność czynników produkcji, które spowodowałby dostosowanie się do szoków asymetrycznych, to współczesna teoria łagodzi te założenia, uważając iż część szoków ma charakter przejściowy, krótkoterminowy. Zabieg polegający na mobilności siły roboczej i przemieszczenie do innego regionu może być nieuzasadnione. Dlatego dostosowanie i złagodzenie szoku powinno odbywać się przez czynnik następny tj. elastyczność cen i płac. 2. elastyczność cen i płac - w pierwotnych założeniach teorii optymalnych obszarów walutowych wystąpienie negatywnego szoku popytowego w danym kraju można zminimalizować poprzez mechanizm dostosowawczy jakim jest elastyczność płac, która sprzyja elastyczności cen. Obniżenie płac pozwala na obniżenie cen, co powoduje zwiększenie atrakcyjności cenowej krajowych towarów, a to sprzyja powrotowi gospodarki do stanu równowagi bilansu płatniczego. Mniejsze koszty pracy pozwalają na zwiększenie popytu na pracę i stymuluje wzrost zatrudnienia. Tradycyjna teoria podkreśla iż elastyczność cen i płac jest szczególnie istotna w krótkim okresie czasu. 3. integracja finansowa - dywersyfikacja inwestycji i lokowanie kapitału w całej unii walutowej sprzyja stabilności dochodów, które stanowią bufor bezpieczeństwa przed negatywnymi skutkami szoków asymetrycznych. 31

32 4. integracja fiskalna - poprzez integrację finansową rozumiemy istotę wspólnego budżetu, w przypadku wystąpienia szoków dochody z wspólnego budżetu zostaną przetransferowane do kraju objętego szokiem asymetrycznym, będzie to proces działania stabilizacyjnego. Przeszkodą w uruchomieniu powyższego mechanizmu jest konieczność osiągnięcia odpowiedniego wysokiego poziomu integracji politycznej. Dążenie poszczególnych członków unii walutowej do zachowania narodowej kompetencji w zakresie polityki fiskalnej, powoduje trudności. 30 Krytyka tradycyjnej teorii optymalnych obszarów walutowych zauważa iż nie ma możliwości zawiązania przez kraje unii walutowej przy poniesieniu małych kosztów. Możliwość absorbowania, niwelowania szoków asymetrycznych przez w/w czynniki jest słabsza niż ujęto to w tradycyjnej teorii optymalnych obszarów walutowych. Kraje utrzymujące niezależną politykę pieniężną oraz kursów walutowych, stwierdzają iż zmiany kursu stają się źródłem makroekonomicznych zakłóceń, zamiast być instrumentem makroekonomicznej stabilizacji. Czy tradycyjna teoria optymalnych obszarów walutowych jest bezużyteczna? Nie TOOW jest nadal aktualna, ryzyko wysokich kosztów dostosowawczych można zniwelować poprzez dwie strategie. Pierwsza zakłada, że rynki staną się bardziej elastyczne, by szoki asymetryczne mogły być lepiej absorbowane. Po drugie przyśpieszenie politycznego zjednoczenia, zmniejszy narodowe przyzwyczajenia i nawyki, a to spowoduje zredukowanie szoków asymetrycznych, których źródłem są przyczyny o charakterze politycznym lub instytucjonalnym. 31 W opozycji do tzw. starej TOOW pojawiła się w 2002r nowa teoria akcentująca zalety unii walutowej, wyraźnie zmniejszająca skalę kosztów. W pierwotnych założeniach nadmiernie akcentowano skalę kosztów, nie doceniano potencjalnych szans wynikających z unifikacji walutowej. Zwiększenie zainteresowania integracją walutową przy zmniejszającej się skali 30 G. Tchorek Mechanizmy funkcjonowania strefy euro. Teoretyczne podstawy integracji walutowej NBP 2014 s Paul De Grauwe Unia walutowa Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003r 32

33 postrzeganych kosztów, wobec korzyści z unifikacji walutowej, stabilności polityki makroekonomicznej dająca stabilność cen oraz finansów publicznych. Kolejnym krokiem modyfikacji była teza o endogeniczności kryteriów OOW. W ślad tej tezy o wejście do unii monetarnej nie musi przesądzać spełnienie kryteriów formułowanych przez TOOW. W warunkach globalizacji światowego rynku i zwiększającej się integracji gospodarek zaproponowano endogeniczność kryteriów TOOW. Stopień integracji gospodarczej i cykli koniunkturalnych to procesy endogeniczne w stosunku do procesu integracji monetarnej. Kraje, które stworzą unię walutową, wyeliminują barierę jako stanowi odrębna waluta, zintensyfikują wymianę handlową, w rezultacie doprowadzi to do zwiększenia korelacji cykli koniunkturalnych między nimi co spowoduje iż spełnią kryteria optymalnego obszaru walutowego. 32 Zastanówmy się czy Polska stanowi część OOW ze strefą EURO. Za faktem, że Polska stanowi część OOW w niemniejszym stopniu niż inne kraje strefy euro przemawiają następujące czynniki: wysoki stopień integracji - duży stopień otwartości gospodarki polskiej, dominujący udział strefy euro w handlu zagranicznym Polski około 60%, rosnący udział handlu wewnątrzgałęziowego. Stosunkowo wysoki stopień synchronizacji cyklu koniunkturalnego Polski z UE, ograniczona podatność na szoki asymetryczne oraz możliwość łagodzenia szoków asymetrycznych poprzez dużą mobilność siły roboczej, stosunkowo dużą elastyczność płac w porównaniu z UE Czy Polska spełnia aktualnie kryteria konwergencji? W grudniu 2014 r. Polska wypełniała kryterium stabilności cen. Średnie 12- miesięczne tempo wzrostu indeksu HICP wyniosło 0,1% (historycznie najniższy poziom) i było niższe o 1,2 pkt. proc. od wartości referencyjnej (1,3%). Wartość referencyjna została obliczona na podstawie danych z 3 państw o najbardziej stabilnych cenach, wśród których znalazły się Cypr, Portugalia oraz Hiszpania. Z grupy referencyjnej wykluczone zostały Bułgaria 32 G. Tchorek Mechanizmy funkcjonowania strefy euro. Teoretyczne podstawy integracji walutowej NBP 2014 s Źródło: wykład prof. Dariusza Rossatii 33

34 oraz Grecja, w których średnie 12-miesięczne tempo wzrostu cen było znacząco niższe od średniej w strefie euro (o odpowiednio 2,0 i 1,8 pkt. proc.). Zimowe prognozy Komisji Europejskiej implikują wypełnianie przez Polskę kryterium stabilności cen z dużym marginesem bezpieczeństwa przez cały okres objęty prognozą, tj. do IV kw r. W grudniu 2014 r. Polska wypełniała kryterium stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa za ostatnie 12 miesięcy wyniosła 3,5% (historycznie najniższy poziom), a tym samym ukształtowała się o 1,8 pkt. proc. poniżej wartości referencyjnej, która wyniosła 5,3%. Podstawą do obliczenia wartości referencyjnej były dane z Portugalii oraz Hiszpanii. Zgodnie z wnioskami z Raportów o konwergencji 2013*, w przypadku kryterium stóp procentowych z analizy został wyłączony Cypr, jako państwo, które nie finansuje zadłużenia sektora publicznego poprzez emisję instrumentów dłużnych na rynkach finansowych. Kryterium fiskalne pozostaje niewypełnione ze względu na nałożoną na Polskę procedurę nadmiernego deficytu. Podjęte w 2014 r. działania w celu obniżenia deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej 3% PKB zostały pozytywnie ocenione przez Komisję Europejską. Wiosną 2015 r. Komisja Europejska przedstawi kolejną ocenę działań Polski, bazującą na programie konwergencji i raporcie o działaniach podjętych w celu zredukowania nadmiernego deficytu. Dokumenty te zostaną przekazane do Komisji Europejskiej i Rady UE w kwietniu 2015 r. Najnowsze prognozy Komisji Europejskiej wskazują, że Polska powinna wypełnić kryterium fiskalne w 2016 r. (na podstawie danych za 2015 r.). Procedurą nadmiernego deficytu objętych jest 11 z 28 państw UE. 34 Prognozuje się, ze w Polsce nadal będziemy odnotowywać zarówno spadek inflacji jaki i stóp procentowych, prognozy wskazują, że w 2015 r. powinniśmy spełnić kryterium fiskalne. Czy to wystarczy by w Polsce przyjąć walutę EUR? Polska musi wejść do strefy Euro wynika to z przystąpienia do UE przyjęliśmy traktat wraz z wszystkim jego konsekwencjami a tym samym zobowiązaliśmy się do przyjęcia wspólnej waluty. Polska jest członkiem UGiW ale na zasadach derogacji tj. obowiązuje nas wszystko oprócz jednego 34 Monitor Konwergencji Nominalnej MF Departament Polityki makroekonomicznej 2/2015 luty

35 nie posługujemy się Euro. Derogacja oznacza czasowe zawieszenie obowiązku przyjęcia wspólnej waluty, nie zmienia to faktu, że obowiązek istnieje lecz jest zawieszony do momentu spełnienia przez Polskę kryteriów pozwalających na przyjęcie wspólnej waluty. Należy także pamiętać, że w Polce istnieje poważna przeszkoda natury prawnej - tj. konieczność zmiany konstytucji, której art. 227 mówi, iż Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank Polski. Przysługuje mu wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej. W momencie przyjęcia wspólnej waluty NBP traci niezależność w polityce pieniężnej, którą przejmuje Europejski Bank Centralny. Zatem przyjęcie waluty Euro w Polsce jest także uwarunkowana społecznie: przegłosowanie wymaganych zmian w Konstytucji RP wymaga powszechnej społecznej akceptacji w przeciwnym wypadku zmiany te nie zostaną przegłosowane w Sejmie RP. 3.7.Społeczne uwarunkowania wejścia do UGW. Bardzo istotna kwestię przystąpienia Polski do strefy euro stanowi nastawienie, wiedza i opinia społeczeństwa. W 2003r. w Polsce zostało przeprowadzone referendum na temat przystąpienia Polski do UE, większość z nas opowiedziała się za wprowadzeniem wspólnej waluty, niemniej jednak nasuwa się pytanie czy społeczeństwo miało wówczas pełną wiedzę, że wejście do UE wiąże się z przyjęciem wspólnej waluty. Dlatego część społeczeństwa uważa, że należałoby ponownie przeprowadzić referendum, ze względu na fakt, że społeczeństwo nie miało świadomości konieczności przyjęcia wspólnej waluty, jednak Polska jest zobowiązana przyjąć wspólna walutę na zasadach derogacji, co powoduje, że referendum byłoby niezasadne. Tym niemniej, należy pamiętać, że właśnie wtedy badania wykazywały największy odsetek zwolenników wprowadzenia wspólnej waluty w Polsce kwietnia2015r) 35

36 Obecnie badania wskazują, że w społeczeństwie pojawiają się obawy (nie zawsze uzasadnione), że wprowadzenie wspólnej waluty będzie niekorzystne i spowoduje pogorszenie poziomu życia (por. tabela 4). Obawy: Nieprzygotowanie do przyjęcia EURO odpowiedzi społ. z próby 715 osób 1. Zbyt duże różnice w poziomie życia, dochodach ludzi między Polską a innymi krajami Unii 9% 2. Polska jest niegotowa do przyjęcia euro, nie spełnia koniecznych warunków, jest jeszcze za wcześnie 7% Niekorzystne skutki przyjęcia euro 1. Wzrost cen 25% 2. Pogorszenie warunków życia, bieda 10% 3. Obniżenie dochodów ludzi: zarobków, rent i emerytur 9% 4. Niekorzystny kurs wymiany złotego na euro, zły przelicznik 9% 5. Pogorszenie sytuacji gospodarczej i sytuacji przedsiębiorstw, pogorszenie konkurencyjności gospodarki, kryzys w Polsce 5% 6. Zamieszanie, chaos związany z wprowadzeniem euro, trudności adaptacyjne 4% 7. Utrata/ograniczenie suwerenności finansowej, uzależnaienie od UE, brak własnej polityki walutowej, także obawy przed zwiększeniem obciążeń finansowych na rzecz innych państw 3% 8. Koszty związane z przyjęciem euro 1% 9. Inne 1% Sytuacja w państwach strefy euro Kryzys w państwach strefy euro, wspólna waluta nie sprawdziła się, niepewna waluta i niepełna przyszłośc strefy euro 8% Negatywne doświadczenia innych krajów, które przyjęły euro 1% Znaczenie własnej waluty Przywiązanie, sentyment do złotówki 4% Złoty jako symbol polskości, powoływanie się na patriotyzm 3% Ogólnie: każdy kraj powinien mieć własną walutę 1% Tabela 4 Dlaczego Polacy są przeciwni EURO Źródło: opracowanie własne na podstawie Raportu CBOS BS/42/

37 Z danych przytoczonych w powyższej tabeli wynika, że najwięcej Polaków boi się wzrostu cen i pogorszenia poziomu życia oraz obniżenia osiąganych dochodów. Struktura wydatków konsumpcyjnych wskazuje, że Polacy wydają najwięcej na podstawowe produkty żywnościowe co wynika z poziomu wynagrodzeń w Polsce w stosunku do innych krajów UE.(rys. 6). Ponadto, Polska należy do grupy krajów o najniższym poziomie płacy minimalnej (rys 7). Zatem wzrost cen (jeśliby nastąpił) powoduje w danym wypadku pogorszenie poziomu konsumpcji w obszarze warunkującym podstawowe funkcje życiowe. Stąd przy takiej konfiguracji ekonomicznych uwarunkowań poziomu życia i świadomości w społeczeństwie negatywnych skutków wprowadzenia euro, można się spodziewać znacznych oporów wobec wprowadzenia wspólnej waluty. Rys. 6. Struktura konsumpcji prywatnej wg COICOP wybranych gospodarek w 2012r. Źródło: Ministerstwo Finansów Monitor Konwergencji Nominalnej 5/

38 Rys. 7. Poziom minimalnej płacy w krajach UE. Źródło: Google database na podstawie danych Eurostat Spójrzmy na inne państwa UE należące do strefy euro czy rzeczywiści wprowadzenie euro spowodowało wzrost cen. W 2012 r. w 12 państwach, które wprowadziły euro, inflacja wynosiła 2,3% z czego od 0,12 pkt. proc. do 0,29 pkt. proc. można uznać za związane z przyjęciem euro. Konsumenci częściej odczuwają wzrosty niż spadki cen oraz zmiany cen codziennego użytku niż dóbr trwałych. Przypadek Niemiec wskazuje, że ceny były zaokrąglane w górę co spowodowało poczucie konsumentów mocnego wzrostu cen. Aktualnie pojawiają się działania administracyjne zapobiegające nieuczciwemu przeliczaniu cen skutecznie zniechęcają one sprzedawców do podwyższania cen przy okazji wprowadzania euro. Monitorowanie cen czyli sprawdzanie czy ceny nie wzrastają bez wyraźnego powodu oraz podawanie cen w obu walutach tak, aby każdy konsument mógł sam sprawdzić czy zostały one prawidłowo przeliczone. 38

39 Doświadczenie nowych państw członkowskich UE, które wprowadziły euro pokazują, że metody te wprowadzone pod nadzorem specjalnie powołanych w tym celu instytucji dobrze się sprawdzają. W wypadku nieprzestrzegania przepisów przewiduje się sankcje np. kary pieniężne. Zasady zaokrąglania cen zostaną określone w specjalnych przepisach i każdy sprzedawca będzie musiał je stosować przeliczając ceny towarów i usług. Wprowadzenie waluty euro nie wpłynie na zmianę cen, ponieważ jest to tylko zamiana waluty a nie zmiana ceny. Zmienia się tylko jednostka w której cena jest podawana. Wszystkie ceny towarów i usług zostaną przeliczone według nieodwołalnie ustalonego, stałego kursu. Powyższe wskazuje, że obawy społeczeństwa polskiego w tym zakresie są nieuzasadnione. Faktem jest niski poziom min. płacy w stosunku do innych krajów UE Polska znacząco odbiega z poziomem wynagrodzeń. Badania wskazały także na obawy o to, że nastąpi pogorszenie sytuacji gospodarczej i sytuacji przedsiębiorstw w naszym kraju tj. spadek konkurencyjności polskiej gospodarki oraz że wystąpi brak możliwości wykorzystywania różnic kursowych także przeniesienie kryzysu strefy euro do Polski. Spadek konkurencyjności nie będzie miał miejsca wręcz przeciwnie zmniejszą się koszty przedsiębiorstw związane z kosztami wymiany waluty oraz ryzyko zmian kursu złotego de EUR. Przewidywany spadek stóp procentowych będzie szczególnie istotny dla firm i osób zaciągających kredyty. W dłuższej perspektywie powinien nastąpić wzrost inwestycji, ożywienie wymiany handlowej oraz zwiększenie wiarygodności naszego kraju. Kryzys występujący w strefie euro pokazał mankamenty niepodejmowanych w porę skutecznych środków zaradczych, obecnie podejmowane przez UE działania pozwolą z jednej strony na ograniczenie wystąpienia kryzysu w przyszłości oraz na zapewnienie sprawnego działania mechanizmów ich zwalczania. Polska otwiera perspektywy wejścia do strefy euro. Badania opinii publicznej z 2014 r. wskazują iż stosunek Polaków do przyjęcia wspólnej waluty jest chłodniejszy niż kiedykolwiek wcześniej, budzą się wręcz negatywne reakcje. W 2014r 68% dorosłych Polaków zadeklarowała iż jest przeciwna przyjęciu przez Polskę wspólnej waluty euro. Wprowadzenie euro popiera jedynie 24% 39

40 IV 2009 VI 2009 IV 2010 IV 2011 I 2012 VII 2012 XII 2012 II 2013 IV 2013 V 2013 XI 2013 I 2014 II 2014 III 2014 IV 2014 V 2014 VI 2014 IX 2014 X 2014 ankietowanych. W porównaniu do poprzedniego badania jest to spadek poparcia o 5%, który obecnie należy do najniższych w historii badań. Natomiast utrzymuje się bardzo wysoki poziom społecznego poparcia dla członkostwa Polski w Unii Europejskiej (por. rys.8) niezdecydowani przeciwnicy zwolennicy Rysunek 8 Poparcie członkostwa Polski w Unii Europejskiej Źródło: CBOS Narastanie obaw związanych z wprowadzeniem EURO. Analizując wykres dotyczący stosunku Polaków do członkostwa Polski w UE wykazuje iż zarówno w kwietniu 2009r, a także w październiku 2014 poparcie jest wysokie, sięgające ponad 80%. Poparcie członkostwa Polski w UE bardzo wyraźnie dominuje we wszystkich grupach społeczno-demograficznych 36. Obawy Polaków to niejednokrotnie postrzeganie sytuacji gospodarczej w strefie euro i w Unii Europejskiej. Strefa euro wychodzi z kryzysu, choć w niektórych Państwach ciągle jest trudna, pogrążona w kryzysie, tutaj przede wszystkim na myśl przychodzi nam Grecja. Kryzys pokazał iż zachowanie wspólnej waluty wymaga lepszej koordynacji polityki finansowej i gospodarczej krajów, które przyjęły euro. 36 CBOS nr 151/2014 Narastanie obaw związanych z wprowadzeniem euro. 40

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY MINISTERSTWO FINANSÓW MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY Warszawa, październik 2008 r. Poniższy dokument ma posłużyć ustaleniu kolejności niezbędnych działań w ramach procesu

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE 7 marzec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 77

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład XI Unia Gospodarczo-Walutowa

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład XI Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XI Unia Gospodarczo-Walutowa Geneza UGW System z Bretton Woods Złoto jako główny środek rezerwowy i płatniczy Stały parytet wymiany dolara na złoto

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Czy warto mieć polską walutę?

Czy warto mieć polską walutę? Czy warto mieć polską walutę? dr hab. Eryk Łon Katedra Finansów Publicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Ważne linki: Raport dla NBP: Dlaczego Polska nie powinna wchodzić do strefy euro, 2007: http://analizy-rynkowe.pl/raport/

Bardziej szczegółowo

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę Marcin Konarski EURO jako waluta międzynarodowa 1. Walutą euro posługuje się dziś około 330 milionów

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy CELE LEKCJI: Ogólny: - poznanie waluty euro. Szczegółowe: - uczeń zna

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy

Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy Co zazwyczaj się mówi o wejściu do Strefy Euro? Polska musi spełniać 5 kryteriów z Maastricht Wejście Polski do strefy Euro jest generalnie korzystne Musimy wejść

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Mikro i makroekonomia integracji europejskiej Spotkanie 8

Mikro i makroekonomia integracji europejskiej Spotkanie 8 Mikro i makroekonomia integracji europejskiej Spotkanie 8 Makroekonomiczne aspekty integracji gospodarczej Integracja monetarna Katarzyna Śledziewska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Optymalny obszar walutowy Kiedy do euro? Danemu krajowi opłaca się przyjąć wspólną walutę wtedy, kiedy korzyści z tym

Bardziej szczegółowo

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego 1 Cel badania Rozpoznanie kierunków i skali zmian w strukturze kosztów

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Euro wspólny pieniądz

Euro wspólny pieniądz Euro wspólny pieniądz dr Agnieszka Kłos Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej DOCHODZĄC DO EURO dr Monika Poboży, UW Plan Wernera pierwsze podejście Państwa założycielskie,

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Data Temat Godziny Wykładowca

Data Temat Godziny Wykładowca Harmonogram zajęć w ramach Studiów Podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy EURO (IV edycja) organizowanych przez Uniwersytet Opolski przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego (zajęcia odbywać się

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Strategia integracji Polski ze strefą euro

Strategia integracji Polski ze strefą euro Joanna Bęza-Bojanowska Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską Dlaczego euro w Polsce? 1. Polska państwem członkowskim UE z derogacją 2. Polska nie posiada klauzuli opt-out

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Monika Liszewska, Piotr Górski Ocena potencjalnych

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego Pojęcie integracji Integracja to proces scalania grupy elementów, który ma miejsce w ramach poszczególnych

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia Polityka monetarna Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin Pieniądz i jego funkcje Pieniądz powszechny ekwiwalent towarów i usług. Kategoria ekonomiczna, w której możemy wyrazić wartość wszelkich towarów i usług.

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I INŻYNIERII PRODUKCJI BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO Arkadiusz Skowron O P O L E 2 0 0 7 SPIS TREŚCI WSTĘP...3 1. Zagrożenia i koszty

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Walutowa wprowadzenie. Autor: Marek Chałas

Unia Gospodarcza i Walutowa wprowadzenie. Autor: Marek Chałas Unia Gospodarcza i Walutowa wprowadzenie Autor: Marek Chałas Skrócony opis lekcji W czasie zajęć uczniowie zapoznają się z problematyką związaną z wprowadzeniem wspólnej europejskiej waluty. Dowiadują

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki W ostatnich tygodniach na nowo rozgorzała debata nad perspektywami przyjęcia

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku 25 kwietnia 2016 roku Bieżąca sytuacja gospodarcza Grzegorz Warzocha - AVANTA Auditors & Advisors www.avanta-audit.pl Międzynarodowa sytuacja gospodarcza 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% Globalne tendencje gospodarcze

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych Leszek Wincenciak Wydział Nauk Ekonomicznych UW 2/36 Plan wykładu: Teoria optymalnych obszarów walutowych

Bardziej szczegółowo