O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska)"

Transkrypt

1 Każda odrobina pyłu i grudka ziemi ma w sobie zapisane swe dzieje, są one jednakowoż już tak długie i obfitujące w zmiany, ze to pismo jest dla nas w znacznej mierze zatarte. Jeżeli jednak napotkamy zjawiska szczególnie proste i dzięki temu łatwo nam je dokładnie odczytać oraz rozpoznać harmonję, która się w nich wyraża, to oznaczmy je jako pomniki. Poznanie takich pomników jest niejako wstępem do studjowania przyrody ojczystej, z którą jesteśmy nierozerwalnie związani. Prof. Stefan Kreutz (1932) Ochrona przyrody nieożywionej O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) Paweł M. Owsianny 1,2, Magdalena Ratajczak-Szczerba 1 Uniwersytet im. A. Mickiewicza Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych Instytut Geoekologii i Geoinformacji Zakład Geomorfologii ul. Dzięgielowa 27, Poznań Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny w Pile ul. Kołobrzeska 15, Piła 1 Abstract: Piła vicinity is the area that is situated on the border of several physical-geographical units and geomorphologic districts in the Northern Poland. The enormous diversity (geodiversity) of forms and geological systems, geomorphologic and pedological, and also different types of surface water is the effect of natural processes (endo- and exogenous). It is also a subject of anthropogenic influence. In the article the attention was paid on the necessity of preservation, scientific and didactic usage of inanimate nature sites with good documentary evidence, as national heritage. The authors move a proposal of 9 geosites establishment: Peatlands And Meadows In The Middle Noteć Valley, Glacial Deposits In A Gravel-pit In Dziembowo, Glacial Deposits In A Gravel-pit In Dębówko Nowe, Glacial Deposits In A Gravel-pit And Emplacement Of An Early-medieval Castle In Wolsko Dolne, Calcareous Fens on the Rurzyca River, Brown Coal Drags Near Miasteczko Krajeńskie, Lake-bog Geoecosytem of Kuźnik Nature Reserve. The next 6 geosites the authors propose to work out in the nearest future. All of these geosites should be elements of whole population education, however precisely children and youth, from kindergarten to university.

2 122 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba Wstęp Miasto Piła, historycznie i kulturowo, położone jest w obrębie Wielkopolski (Topolski 1999). Fizjograficznie usytuowane jest w południowej części Pojezierza Pomorskiego, natomiast na południe od miasta znajduje się Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka (m. in. Galon 1961, 1968; Kozarski 1962, 1965, 1999; Kozarski, Nowaczyk 1999; Nowaczyk 2004). Pradolina rozdziela Pojezierze Pomorskie od Pojezierza Wielkopolskiego i stanowi ważną naturalną granicę bio- i zoogeograficzną (m.in. Szafer 1972; Burakowski i in. 1989). Gwda, nad którą leży Piła, płynie doliną dość głęboko wciętą w środkową część Pojezierza Pomorskiego, oddzielając Pojezierze Wałeckie i Równinę Wałecką na zachodzie od Pojezierza Krajeńskiego (Wysoczyzny Krajeńskiej) na wschodzie. Na analizowanym obszarze wody roztopowe ostatniego lądolodu skandynawskiego wykształciły także w wielu miejscach systemy dolin rynnowych. Jedną z nich jest Rynna Jezior Kuźnickich, której południowy fragment przebiega przez Piłę. Położone w jej obrębie jeziora, oprócz walorów geomorfologicznych i geologicznych, są bardzo cennym elementem ochrony różnorodności biologicznej (Owsianny 2006, 2009). Obiekty o zbliżonejgenezie i wysokiejróżnorodności przyrodniczejmożemy znaleźć także na Pojezierzu Wałeckim i Równinie Wałeckiej, na przykład w okolicach rzeki Rurzycy (Jasnowska, Jasnowski 1987; Jasnowska i in. 1993a, b, c, d). W południowej części Wysoczyzny Krajeńskiej na uwagę zasługuje kilka potężnych wzniesień, zaliczanych do Nadnoteckiego Ciągu Czołowomorenowego. Ich budowa geologiczna wskazuje na dużą dynamikę czoła lądolodu (Ratajczak 2000, 2007a c i cytowana tam literatura). Budowa geologiczna samejwysoczyzny Krajeńskiej jest również ciekawa i urozmaicona występującymi w dużej liczbie porwakami osadów trzeciorzędowych (iłów pstrych i węgla brunatnego). Południowy kraniec Wysoczyzny Krajeńskiej porozcinany jest z kolei licznymi dolinkami erozyjno-denudacyjnymi. Jeszcze inne formy geologiczne występują na stożku Gwdy na południe od Piły, gdzie tuż przy krawędzi Wysoczyzny Krajeńskiej z Pradoliną Toruńsko-Eberswaldzką najprawdopodobniej w późnym glacjale i na początku holocenu, w wyniku intensywnej działalności eolicznej powstały pola wydmowe. Również historycznie obszar ten był terenem pogranicza, ponieważ leżał u krańców północnejwielkopolski i jednocześnie u krańców południowego Pomorza. Rozdzielał Pomorze od Kaszub. Stąd region ten etnologicznie zwany jest Krajną obszarem na krańcu (Ziółkowski 1994). Przebiegały tu granice plemienne i państwowe (Boras, Dworecki 1993; Ziółkowski 2004). Takie pogranicze historyczne było w bardzo dużej mierze konsekwencją usytuowania na granicy jednostek przyrodniczo-geograficznych. Jeszcze bardziejwyraźny obraz położenia na granicy kilku jednostek fizycznogeograficznych i geomorfologicznych Polski dotyczy powiatu pilskiego, a wyraża się on w bogactwie form terenu i szaty roślinnej. Taka różnorodność form i systemów geologicznych, geomorfologicznych i glebowych, a także różne typy wód powierzchniowych określane są mianem georóżnorodności i są wynikiem procesów naturalnych

3 O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) 123 (endo- i egzogenicznych). Podlegają również przekształceniom antropogenicznym (por. Alexandrowicz 1978, 1991; Kozłowski i in. 2004; Gonera 2005). Udokumentowane formy różnorodności geologicznejwłączane są przez Państwowy Instytut Geologiczny (PIB) do Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP). Rejestr ten udostępniany jest jako popularno-naukowy serwis internetowy, zawiera obecnie około 1500 najcenniejszych krajowych obiektów przyrody nieożywionej (stan na 2010 rok). Prezentuje informacje o pojedynczych odsłonięciach, grupach odsłonięć, skałkach, głazach narzutowych, formach krasowych i wietrzeniowych oraz o innych obiektach geologicznych (http://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/geostanowiska). W bazie CRGP znajduje się 65 stanowisk z Wielkopolski, w tym tylko 4 z okolic Piły (tab. 1, ryc. 1). W całejwiel- Tabela 1. Goestanowiska w okolicach Piły według Centralnego Rejestru Geostanowisk w Polsce (http://geoportal.pgi.gov.pl/gsapp/) (ryc. 1) Nazwa obiektu Osady polodowcowe w żwirowni w Wyrzysku-Hetkach, gmina Wyrzysk, powiat pilski Piaskownia w Ujściu nad Notecią, gmina Ujście, powiat pilski Zaczarowana Karoca (inna nazwa: Diabelski Wóz), gmina Szamocin, powiat chodzieski Typ obiektu odsłonięcie geologiczne sztuczne odsłonięcie geologiczne sztuczne stanowiska występowania interesujących minerałów lub skał Zaklęta Karczma, gmina Margonin, powiat chodzieski stanowiska występowania interesujących minerałów lub skał Ryc. 1. Rozmieszczenie geostanowisk w Wielkopolsce: 1) geostanowiska w Wielkopolsce, 2) projektowane geostanowiska w powiecie pilskim

4 124 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba kopolsce jest 20 geostanowisk w kategorii elementy rzeźby formy denudacyjne, 18 to stanowiska występowania interesujących minerałów lub skał, 12 to stanowiska inne, nie klasyfikujące się do pozostałych, 9 odsłonięć geologicznych sztucznych, tylko 5 obiektów wodnych i 1 stanowisko paleontologiczne. Najbliższym Pile geostanowiskiem typu obiekt wodny jest skrzyżowanie rzek Nielby i Wełny w Wągrowcu. Celem niniejszego opracowania jest zwrócenie uwagi na występujące w okolicach Piły cenne formy przyrody nieożywionej, zasługujące na wpisanie do Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski. Szczególna uwaga zostanie zwrócona na stan i dalsze potrzeby udokumentowania oraz objęcia formami ochrony przyrody proponowanych geostanowisk w tym regionie. Materiał i metody badań Analizą objęto okolice miasta Piły i obszar powiatu pilskiego (gminy Piła, Szydłowo, Ujście, Kaczory, Miasteczko Krajeńskie, Białośliwie, Łobżenica i Wyrzysk) (ryc. 2). Badania obejmowały kwerendę literatury w kierunku poszukiwania dokumentacji geologicznej i geomorfologicznej z powyższego terenu oraz prace autorów z lat Badania geologiczne i geomorfologiczne prowadzone były standardowymi metodami, szerzejopisanymi w pracach Ratajczak (2000, 2007) i Owsiannego (2006). Wyniki Na podstawie danych literaturowych i badań własnych proponuje się ustanowić następujące geostanowiska: 1) Torfowiska i łąki Doliny Środkowej Noteci Typ obiektu: wodny (wodno-torfowiskowy). Położenie: Środkowy fragment doliny Noteci od Nakła nad Notecią po Radolin i Walkowice (okolice Trzcianki; Kondracki 1998). W obrębie powiatu pilskiego jest to obszar obejmujący fragment doliny po północnej stronie Noteci, położony w przybliżeniu pomiędzy liniami łączącymi miejscowości Stobno i Walkowice na zachodzie a Jadwiżyn i Mieczkowo na wschodzie. Dojechać drogami można od strony miejscowości usytuowanych przy krawędzi pradoliny bądź drogami przecinającymi rzekę Noteć (krajową nr 11, wojewódzkimi nr 190 i 194 oraz drogą pomiędzy miejscowościami Krzewina i Milczek). W głąb łąk i torfowisk dojazd utrudniony śródłąkowe drogi gruntowe. Oś obszaru rzeka Noteć jest częścią Międzynarodowej Drogi WodnejE-70. Noteć i jejdopływy na przedmiotowym odcinku (Gwda i Łobżonka) są ważnymi szlakami kajakowymi. Koordynaty: wzdłuż rzeki Noteć pomiędzy punktami 53 03'28''N, 16 39'17''E a 53 05'14''N, 17 21'32''E. Charakterystyka geologiczna: Dolina ŚrodkowejNoteci stanowi integralną część Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej(Kozarski 1962, 1965, 1995). Dane do dokumentacji geologicznej obiektu zawierają także prace Okruszki i Churskiego (1969), Il-

5 O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) 125 nickiego (1972, 1979, 2005) czy Krąpca i in. (1996). Dolina ŚrodkowejNoteci to jeden z największych zwartych kompleksów torfowisk niskich w Polsce. Interesujący naukowo jest fakt limnologicznej fazy w historii funkcjonowania obiektu. Dokumentują to osady biogeniczne, które na przykład na wysokości Heliodorowa sięgają do około 12 m p.p.t., gdzie pod torfami o miąższości około 3,5 m zalega blisko 9 m gytii węglanowych (Ilnicki 1972, 2005). Materiały do stratygrafii i analizy pyłkowejw tejczęści Pradoliny Noteci (stanowisko badawcze w rejonie Milcza), podał Wodziczko (1948). W obrębie dna doliny występują inne formy georóżnorodności, w tym eoliczne (Krąpiec i in. 1996), które mogą mieć także status osobnych geostanowisk. Ryc. 2. A: Mapa morfologiczna model rzeźby terenu, rozdzielczość 30 m. B: Schematyczna mapa morfologiczna nadnoteckiego ciągu czołowomorenowego Legenda: 1 doliny: Pradolina Noteci Warty oraz dolina Gwdy i Łobżonki, 2 południowy fragment Wysoczyzny Krajeńskiej (przeważa wysoczyzna polodowcowa płaska, tylko w części południowo-zachodniejfalista), 3 północna część Wysoczyzny Gnieźnieńskiej(północny fragment), 4 większe wzniesienia o wysokościach m n.p.m., 5 największe wzniesienia czołowomorenowe o wysokościach ponad 160 m n.p.m. (3 główne wzniesienia tworzące nadnotecki ciąg czołowomorenowy)

6 126 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba Znaczenie naukowo-dydaktyczne i turystyczne: Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka stanowi ważną jednostkę graniczną w regionalizacji fizjograficznej, geomorfologicznej, botanicznej i zoologicznej. Usytuowana w jej obrębie Dolina Środkowej Noteci jest ważnym obiektem naukowym, choć jeszcze nie do końca rozpoznanym. Badania geologiczne i geomorfologiczne dostarczają już obecnie wiedzy o rozwoju tego obiektu, zwłaszcza w kontekście funkcjonowania na etapie deglacjacji ostatniego lądolodu i po nim. Uszczegółowienia, a w zasadzie dalszego rozpoznania w obrębie paleogeograficznych studiów interdyscyplinarnych, wymagają studia palinologiczne rozpoczęte przez Wodziczkę (1948). Podobnie dalszego rozpoznania wymaga zróżnicowanie form geomorfologicznych (georóżnorodności) i ich powiązania z bioróżnorodnością (różnorodność na różnych poziomach: fitokompleksów, zbiorowisk roślinnych, gatunków). Obiekt ten pełnił historycznie ważną rolę jako naturalna bariera społeczno-kulturowa. W obrębie doliny, a także na jej obrzeżach funkcjonowały prehistoryczne grodziska i cmentarzyska oraz przeprawy rzeczne (np. Krąpiec i in. 1996; Machajewski Rola 2006; Rola 2009 i cytowana tam literatura). Obiekt pod względem naukowym i dydaktycznym ma rangę ponadkrajową i winien być doceniony przez społeczność międzynarodową jako obszar UNESCO. Konieczne jest opracowanie specjalnej trasy turystycznej w obrębie obiektu, uwzględniającej bogactwo geologiczne, przyrody ożywionej i historycznej działalności człowieka. Formyochronyprzyrody: Geostanowisko znajduje się w obrębie obszaru chronionego krajobrazu, a także czterech obszarów Natura 2000: dwóch Specjalnych Obszarów Ochrony Ptaków (SOO) Nadnoteckie Łęgi (kod obszaru PLB300003) i Dolina ŚrodkowejNoteci i Kanału Bydgoskiego (PLB300001) oraz dwóch Obszarów Specjalnej Ochrony Siedlisk (OSO) Dolina Noteci (PLH300004) i Ostoja Pilska (PLH300045). W jego bezpośrednim sąsiedztwie usytuowane są inne obszary chronione, w tym Natura 2000 (SOO Puszcza nad Gwdą PLB i OSO Struga Białośliwka PLH300054) oraz rezerwat Zielona Góra. Autorzy nie postulują na obecnym etapie powoływania krajowych form ochrony dla całego obiektu, lecz uważają, że winien zostać objęty ochroną i promocją jako obszar UNESCO. 2) Osady polodowcowe w żwirowni Dziembowo (ryc. 3) Typ obiektu: Sztuczne odsłonięcie geologiczne nieczynna żwirownia. Położenie: Stanowisko położone jest w gminie Kaczory, na południe od wsi Dziembowo (53 3'51''N, 16 50'54''E). Dojazd do stanowiska jest bardzo dogodny drogą biegnącą na południowy wschód z Dziembowa. Odsłonięcie z powodu swoich rozmiarów jest również dobrze widoczne z trasy kolejowej Chodzież Piła. Charakterystyka geologiczna: Stanowisko usytuowane jest w krawędzi Pradoliny Noteci Warty, na wysokości od m n.p.m. Według podziału Polski na jednostki strukturalne jest to wał środkowopolski. Wiek osadów w stanowisku to czwartorzęd, plejstocen. Odsłonięcie daje wgląd w budowę wewnętrzną wysoczyzny denno morenowej. Wysokość stanowiska około 20 m, szerokość około 110 m. Występują trzy typy osadów (litologia): gliny (zwałowe, pozostałe), piaski (różnego typu), żwiry. W stanowisku odsłaniają się dwie główne sekwencje osadów. Są to dwa poziomy glin lodowcowych z nałożenia (typu lodgement) rozdzielone piaskami i żwirami fluwioglacjalnymi. Dolna glina lodowcowa jest dwudzielna. W części

7 O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) 127 spągowej jest to subglacjalna, bazalna glina z nałożenia, o miąższości około 5 m. W stropie przechodzi w glinę z wytopienia, o miąższości około 10 m. Pierwsza z nich wskazuje na bezpośrednią obecność lądolodu na tym terenie. Pod tą gliną występują wielkoskalowe deformacje w fluwioglacjalnych osadach piaszczysto-żwirowych podścielających. Druga glina, z wytopienia, wskazuje na środowisko proksymalnej części stożka fluwioglacjalnego, u jego nasady, w bezpośredniej bliskości czoła lądolodu. Piaski i żwiry rozdzielające oba kompleksy glin są efektem sedymentacji katastrofalnej (Ratajczak 2000, 2007a; Pettersson 2002). Znaczenie naukowo-dydaktyczne i turystyczne: Stanowisko jest bardzo cennym obiektem naukowo-dydaktycznym. Dokumentuje rozwój Wysoczyzny Krajeńskiej Ryc. 3. Dziembowo A: Zachodni fragment odsłonięcia. Widoczna cała sekwencja osadów: (a) w części stropowej fragment dużego fałdu; nad piaskami zalega dolna glina lodowcowa (b), która w części stropowejjest gliną z wytopienia; powyżej seria żwirowo-piaszczysta z pakietami gliniastymi (c); w stropie sekwencji osadów występuje górna glina lodowcowa (d), subglacjalna z nałożenia w spągu tego poziomu gliniastego (fot. M. Ratajczak-Szczerba). B: Mapa geologiczna w skali 1: , arkusz Piła i Nakło. Legenda: holocen 1 torfy, 2 piaski i żwiry rzeczne; plejstocen zlodowacenie północnopolskie 3 piaski rzeczne; faza pomorska 4 piaski i żwiry wodnolodowcowe; faza poznańsko-dobrzyńska 5 mułki, piaski i żwiry kemów, 6 piaski, żwiry, głazy moren czołowych, 7 piaski, żwiry, głazy lodowcowe i wodnolodowcowe, 8 glina zwałowa, 9 piaski i żwiry wodnolodowcowe (dolne i górne). C: Sekwencja osadów lodowcowych i wodnolodowcowych w stanowisku Dziembowo. Legenda: 1 piaski eoliczne, 2 zwietrzelina, 3 glina lodowcowa górna, 4 żwiry i piaski fluwioglacjalne, 5 dolna glina lodowcowa, 6 piaski średnio- i drobnoziarniste z domieszką żwiru, leżące pod dolną gliną lodowcową, miejscami laminowane, 7 osady ilasto-mułkowe laminowane poziomo, zaburzone

8 128 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba w późnym vistulianie (zlodowacenie Wisły) oraz kształtowanie się doliny pra-noteci. Obecne struktury sedymentacyjne mają dużą wartość dla celów dydaktycznych na poziomie akademickim i szkół średnich. W przypadku przystępnego zaprezentowania (np. tablice edukacyjne) mogą być również bardzo ciekawą atrakcją turystyczną nie tylko z uwagi na budowę geologiczną, ale też ze względu na rozmiary odsłonięcia i miąższość obu kompleksów glin lodowcowych. W sąsiedztwie obiektu, w tzw. Górach Morzewskich, znajduje się miejsce pamięci. Dodatkowym walorem tego miejsca jest wspaniały widok na Pradolinę Toruńsko-Eberswaldzką. Przy dobrejwidoczności można dostrzec najwyższe wzniesienie kompleksu chodzieskiej moreny czołowej Gontyńca. Formyochronyprzyrody: Geostanowisko znajduje się w obrębie obszaru chronionego krajobrazu, a także obszaru Natura 2000 OSO Dolina Noteci (PLH300004). Autorzy proponują objąć obiekt ochroną w postaci stanowiska dokumentacyjnego. 3) Osady polodowcowe w żwirowni Dębówko Nowe (ryc. 4) Typ obiektu: Sztuczne odsłonięcie geologiczne nieczynna żwirownia. Położenie: Stanowisko usytuowane w granicach gminy Białośliwie, na południe od wsi Dębówko Nowe (53 6'23''N, 17 10'21''E). Dojazd jest dogodny. Odsłonięcie jest również dobrze widoczne z trasy kolejowej Piła Bydgoszcz. Charakterystyka geologiczna: Stanowisko położone jest w krawędzi Pradoliny Noteci Warty, na wysokości m n.p.m. Według podziału Polski na jednostki strukturalne jest to wał środkowopolski. Wiek osadów w stanowisku to czwartorzęd, plejstocen. Odsłonięcie daje wgląd w budowę wewnętrzną wysoczyzny dennomorenowej. Wysokość stanowiska około 15 m, szerokość około 20 m. Występują cztery typy osadów (litologia): gliny (zwałowe, pozostałe), piaski (różnego typu), żwiry i osady ilasto-pylaste. W stanowisku odsłaniają się cztery główne sekwencje osadów. Są to piaski średnioziarniste i drobnoziarniste, laminowane przekątnie, w różnejskali, na przemian z piaskami warstwowanymi horyzontalnie. Piaski te mają około 11 m miąższości. Na nich leży seria żwirów grubo- i średnioziarnistych, o miąższości 3 m, masywnych, miejscowo warstwowanych poziomo, bardzo dobrze wysortowanych, bez udziału matriks, o strukturze typu openwork. Wyżej znajduje się kompleks glin lodowcowych dwudzielny, przedzielony warstwą drobnoziarnistych piasków, laminowanych horyzontalnie. Serię osadów zamyka półmetrowejmiąższości warstwa osadów ilasto-pylastych rytmicznie warstwowanych (Ratajczak 2000, 2007). Piaszczysto-żwirowe osady utworzyły się w rzece roztopowej. Natomiast żwir grubo- i średnioziarnisty wskazuje na wzrastający i gwałtowny przepływ. Gliny lodowcowe, z których dolna jest gliną z nałożenia typu lodgement, a górna gliną z wytopienia są śladem nasunięcia i wycofania się czoła lądolodu z tego rejonu. Osady ilasto-pylaste rytmicznie warstwowane są świadectwem sedymentacji w zbiorniku zastoiskowym na przedpolu lądolodu. Zbiornik ten sięgał aż za dzisiejszy Wyrzysk (Ratajczak 2000, 2007b; Pettersson 2002; Sokołowski 2005 stanowisko Wyrzysk Hetki). Znaczenie naukowo-dydaktyczne i turystyczne: Stanowisko jest kolejnym bardzo cennym obiektem naukowo-dydaktycznym. Dokumentuje rozwój Wysoczyzny Krajeń-

9 O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) 129 skiejw późnym vistulianie (zlodowacenie Wisły) oraz kształtowanie się doliny pra-noteci. Podobnie jak w stanowisku Dziembowo występujące tutaj struktury sedymentacyjne mają dużą wartość dla celów dydaktycznych, na potrzeby kształcenia studentów geologii, geografii i ochrony środowiska, jak również mogą urozmaicać lekcje geografii w szkołach średnich. Przystępnie przedstawiona tematyka na tablicy dydaktycznejmoże być dużą atrakcją turystyczną. Dodatkowym walorem jest sąsiedztwo Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Ryc. 4. Dębówko Nowe A: Mapa geologiczna w skali 1: , arkusz Piła i Nakło. Legenda: holocen 1 torfy, 2 namuły, 3 piaski i żwiry rzeczne, 4 eluwia glin zwałowych, 5 piaski i gliny deluwialne; plejstocen zlodowacenie północnopolskie 6 piaski rzeczne; faza pomorska 7 piaski i żwiry wodnolodowcowe; faza poznańsko-dobrzyńska 8 mułki, piaski i żwiry kemów, 9 piaski, żwiry, głazy moren czołowych, 10 piaski, żwiry, głazy lodowcowe i wodnolodowcowe, 11 glina zwałowa, 12 piaski i żwiry wodnolodowcowe (dolne i górne), 13 NQ. B: U dołu fotografii: seria żwirów grubo- i średnioziarnistych, masywnych, miejscowo warstwowanych poziomo; wyżej: glina lodowcowa, masywna, o spękaniu blokowym, kontakt gliny ze żwirami jest typu erozyjnego (fot. M. Ratajczak-Szczerba). C: Sekwencja zbiorcza osadów w stanowisku Dębówko Nowe. Litofacje i zespoły litofacjalne wyznaczono według kodu lito facjalnego Zielińskiego (1992, 1993). ESD energetyka środowiska depozycyjnego. Diagram rozetowy pokazuje orientację ułożenia dłuższych osi głazików

10 130 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba Formyochronyprzyrody: Geostanowisko znajduje się zwłaszcza w obrębie obszaru chronionego krajobrazu, a także obszaru Natura 2000 OSO Dolina Noteci (PLH300004). Autorzy proponują objąć obiekt ochroną w postaci stanowiska dokumentacyjnego. 4) Osady polodowcowe w żwirowni i grodzisko w Wolsku Dolnym (ryc. 5) Typ obiektu: Naturalne odsłonięcie geologiczne. Położenie: Stanowisko znajduje się w gminie Miasteczko Krajeńskie, na zachód od wsi Wolsko Dolne (53 5'28''N, 17 3'33''E). Dojazd jest trudny. Odsłonięcie jest również dobrze widoczne z trasy kolejowej Piła-Bydgoszcz. Charakterystyka geologiczna: Stanowisko usytuowane jest w krawędzi Pradoliny Noteci Warty, na wysokości 65 m n.p.m., na wschodnim zboczu dolinki erozyjno-denudacyjnej, rozcinającej wzgórze czołowomorenowe, biegnącej prostopadle do pradoliny. Według podziału Polski na jednostki strukturalne jest to wał środkowo- Ryc. 5. Wolsko Dolne A: Mapa geologiczna w skali 1: , arkusz Piła i Nakło. Legenda: holocen 1 torfy, 2 namuły, 3 piaski i żwiry rzeczne, 4 eluwia glin zwałowych, 5 piaski i gliny deluwialne; plejstocen zlodowacenie północnopolskie 6 piaski rzeczne; faza pomorska 7 piaski i żwiry wodnolodowcowe; faza poznańsko-dobrzyńska 8 mułki, piaski i żwiry kemów, 9 piaski, żwiry, głazy moren czołowych, 10 piaski, żwiry, głazy lodowcowe i wodnolodowcowe, 11 glina zwałowa. B: Dwie gliny lodowcowej, masywna, o spękaniu blokowym, pomiędzy glinami piaski różnoziarniste (fot. M. Ratajczak-Szczerba). C: Sekwencja zbiorcza osadów w stanowisku Wolsko Dolne. 1 Gliny lodowcowe; 2 piaski i żwiry fluwioglacjalne; 3 iły warwowe

11 O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) 131 polski. Wiek osadów w stanowisku to czwartorzęd, plejstocen. Odsłonięcie daje wgląd w budowę wewnętrzną wzgórza czołowomorenowego nadnoteckiego ciągu czołowomorenowego. Wysokość stanowiska około 10 m, szerokość około 10 m. Występują cztery typy osadów (litologia): gliny (zwałowe, pozostałe), piaski (różnego typu), żwiry i osady ilasto-pylaste. W stanowisku odsłaniają się cztery główne sekwencje osadów. Najniżej leży dwudzielna glina lodowcowa o miąższości 170 cm i zmiennych cechach teksturalno-strukturalnych: dolny człon to glina subglacjalna z wytopienia, górny glina spływowa. Wyżejwystępuje żwir średnioziarnisty, warstwowany przekątnie oraz nad nim piasek drobnoziarnisty, warstwowany horyzontalnie. Na tych osadach fluwioglacjalnych zalega kolejny kompleks osadów lodowcowych. Składa się on z dwóch poziomów gliny lodowcowej. Dolna jest bardzo piaszczysta, górna piaszczysta o spękaniu grubobloczkowym. Rozdzielone są warstwą piasków średnio- i gruboziarnistych, z domieszką żwiru średnio-i gruboziarnistego. Kolejnym typem osadów są rytmicznie warstwowane osady ilasto-pylaste. Na nich leży kolejna warstwa glina lodowcowa o miąższości około 2 m. Osady te stanowią zapis kilku epizodów glacjalnych, które miały tutaj miejsce podczas zlodowacenia Wisły. Świadczą o tym nie tylko same osady, ale również bogaty zestaw cech diagnostycznych w postaci licznie występujących struktur sedymentacyjnych (Dzierżek, Olszewska 1996; Ratajczak 2000). Znaczenie naukowo-dydaktyczne i turystyczne: Stanowisko dokumentuje geologiczny rozwójpołudniowejczęści Wysoczyzny Krajeńskieji ciągu wzgórz czołowomorenowych, będących zapisem recesji czoła ostatniego lądolodu skandynawskiego. Ma dużą wartość dla celów dydaktycznych, na potrzeby kształcenia studentów, zwłaszcza z zakresu nauk o Ziemi, nauk przyrodniczych i społeczno-humanistycznych. Dodatkowym walorem tego stanowiska jest obiekt archeologiczny. Na szczycie wzniesienia czołowomorenowego znajduje się wczesnośredniowieczne grodzisko. Poglądowo, przystępnie i czytelnie przygotowana tablica przyczyniłaby się do postrzegania tego stanowiska jako atrakcji turystycznej, a także jako punktu dydaktyczno-naukowego. Ważne byłoby wytyczenie szlaku turystycznego w celu ochrony zabytku kulturowego. Formyochronyprzyrody: Geostanowisko znajduje się zwłaszcza w obrębie obszaru chronionego krajobrazu, a także obszaru Natura 2000 OSO Dolina Noteci (PLH300004). Autorzy proponują objąć obiekt ochroną w postaci zespołu przyrodniczo-krajobrazowego. 5) Porwaki węgla brunatnego koło Miasteczka Krajeńskiego (ryc. 6) Typ obiektu: Sztuczne odsłonięcie geologiczne osady mioceńskie i plioceńskie (węgiel brunatny). Położenie: Odsłonięcie powstałe podczas budowy trasy roweroweji chodnika z Brzostowa do Miasteczka Krajeńskiego. Leży w granicach gminy Miasteczko Krajeńskie (na północ od miasta) (53 6'16''N, 17 0'29''E). Dojazd jest bardzo dobry, przy drodze między Miasteczkiem Krajeńskim a Grabównem. Charakterystyka geologiczna: Stanowisko położone w obrębie jednego ze wzgórz czołowomorenowych nadnoteckiego ciągu czołowomorenowego, na wysokości

12 132 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba 105 m n.p.m. Według podziału Polski na jednostki strukturalne jest to antyklinorium środkowopolskie. Wiek osadów w stanowisku to trzeciorzęd, miocen, pliocen. Odsłonięcie daje wgląd w budowę wewnętrzną wzgórza czołowomorenowego nadnoteckiego ciągu czołowomorenowego. Wysokość stanowiska około 2 m, szerokość około 20 m. Występują trzy typy osadów (litologia): węgiel brunatny, iły pstre, piaski (różnego typu) (Ratajczak, Owsianny, w opracowaniu). Znaczenie naukowo-dydaktyczne i turystyczne: Stanowisko umożliwia poznanie trzeciorzędowych osadów: węgla brunatnego, z drobnymi przewarstwieniami pstrego iłu poznańskiego, których porwaki w dużejliczbie tkwią w całejstrefie nadnoteckiego ciągu czołowo morenowego. Ciekawy i przystępny opis i zabezpieczenie stanowiska mogłyby przyczynić się do powstania pomocy dydaktycznejzarówno dla uczniów szkół gimnazjalnych i średnich, jak i dla studentów geologii i geografii. Razem z innymi atrakcjami turystycznymi (m. in. grób Michała Drzymały w Miasteczku Krajeńskim) obiekt podnosi walory regionu. Ryc. 6. Miasteczko Krajeńskie A: Mapa geologiczna w skali 1: , arkusz Piła i Nakło. Legenda: holocen 1 torfy, 2 namuły, 3 piaski i żwiry rzeczne, 4 eluwia glin zwałowych, 5 piaski i gliny deluwialne; plejstocen zlodowacenie północnopolskie 6 piaski rzeczne; faza pomorska 7 piaski i żwiry wodnolodowcowe; faza poznańsko-dobrzyńska 8 mułki, piaski i żwiry kemów, 9 piaski, żwiry, głazy moren czołowych, 10 piaski, żwiry, głazy lodowcowe i wodnolodowcowe, 11 glina zwałowa. B: U dołu fotografii: węgiel brunatny; wyżej: piaski gliniaste. C: Węgiel brunatny podścielony szarym mułkiem plioceńskim i pstrym iłem plioceńskim, i przykryty szarym mułkiem z domieszką iłu pstrego (fot. M. Ratajczak-Szczerba). D: U góry fotografii: węgiel brunatny; u dołu: iły pstry plioceński; w stropowej części węgla inkorporacje ilaste

13 O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) 133 Formyochronyprzyrody: Obszar chronionego krajobrazu. Autorzy proponują objąć obiekt ochroną w postaci stanowiska dokumentacyjnego. 6) Mechowiska nad rzeka Rurzycą (fot. 1A, B, C) Typ obiektu: Wodny (wodno-torfowiskowy). Położenie: Geoekosystem rzeczno-torfowiskowy nad rzeką Rurzycą i jeziorem Dąb, a w szczególności od okolic rezerwatu Smolary do mostu na dawnejtrasie kolejki wąskotorowejnad Rurzycą. Obiekt położony jest w gminie Szydłowo. Wstęp na torfowiska i mechowiska możliwy jest po uzyskaniu zgody Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Poznaniu (ochrona rezerwatowa). Dojazd jest utrudniony, w pobliże dopuszczalny za zgodą administracji Lasów Państwowych: w kierunku zachodniego brzegu rzeki możliwy zjazd w dukty leśne z drogi łączącej stację kolejową Płytnica z miejscowością Zabrodzie; w kierunku wschodniego brzegu zjazd w dukty leśne z drogi łączącej stację kolejową Płytnica z osadą Wrzosy. Koordynaty: północno-zachodnia granica obiektu 53 17'51''N, 16 42'55''E; południowo-wschodnia granica obiektu (most na dawnejtrasie kolejki wąskotorowejnad rzeka Rurzycą) 53 17'01''N, 16 44'21''E. Charakterystyka geologiczna: Obiekt zajmuje fragment rynny glacjalnej wypełnionej osadami biogenicznymi dawnego jeziora przepływowego na Rurzycy. Geoekosystem ten był raczej zbliżony charakterem do funkcjonujących na Rurzycy jezior krąpskich (Krąpsko Małe, Krąpsko Długie, Trzebieszki, Krąpsko Łękawe, Krąpsko Radlino, Dąb), lecz w związku ze stosunkowo niewielką głębokością uległ zanikowi. W chwili obecnejporasta go układ zbiorowisk roślinnych charakterystycznych dla mechowisk, torfowisk niskich oraz łęgów olszowych. Ponieważ pod pokładami Fot. 1A. Mechowiska nad Rurzycą: widok na mechowiska (fot. P.M. Owsianny)

14 134 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba Fot. 1B. Mechowiska nad Rurzycą: Rzeka Rurzyca (fot. P.M. Owsianny) Fot. 1C. Mechowiska nad Rurzycą: jeden z cennych gatunków mających siedlisko w obrębie nawapiennych torfowisk storczyk lipiennik Loesela (Liparis loeselii (L.) Rich.) (fot. P.M. Owsianny) torfów turzycowych i mszystych, zdominowanych przez mchy brunatne, występują pokłady kredy jeziornej (tab. 2), wykształciły się zbiorowiska roślinne preferujące siedliska zasobne w wapń. W ich obrębie występują rzadkie i cenne ponadregionalnie, objęte ścisłą ochroną elementy flory, m.in. storczyk lipiennik Loesela (Liparis loeselii (L.) Rich.; gatunek Natura 2000), mchy sierpowiec błyszczący (Hamatocaulis vernicosus (Mitt.) Hedenäs; gatunek Natura 2000) czy błotniszek wełnisty (Helodium blandowii (Web. et Mohr.) Warnst.). Znaczenie naukowo-dydaktyczne i turystyczne: Obiekt należy do najcenniejszych w Polsce geoekosystemów mechowisk przyrzecznych, przez co jest bardzo interesującym obiektem badań naukowych (m.in. Jasnowska i in. 1993a, b, c, d; Owsianny, Gąbka 2004; Owsianny, Gąbka; mat. niepubl. Rusińska, Gąbka, Owsianny, dane niepubl.). Jest bardzo

15 O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) 135 Tabela 2. Litologia i miąższość osadów biogenicznych oraz skład botaniczny osadów w obrębie Torfowiska Żurawie (wiercenie w oddz. 81a; Jasnowska i in. 1993a) Głębokość p.p.t. [m] Rodzaj utworu 0 0,15 żywa darń (wierzchnica) 0,15 0,50 torf turzycowy Cariceto-Bryaleti 0,50 0,75 torf mszysty Bryaleti 0,75 1,00 torf turzycowy Cariceto-Bryaleti 1,00 1,85 torf turzycowo-trzcinowy Cariceto-Phragmiteti 1,85 2,05 gytia drobnodetrytusowa ph Rozkład [%] Skład botaniczny/charakter utworu 7,0 Carex diandra, Valeriana dioica, Dactylorisa incranata, Drepanocladus intermedius, Cympylium stellatum, 7,5 15 Carex, Eriophorum, Menyanthes, Equisetum, Drepanocladus intermedius, Bryum pseudotriquetrum, Campylium stellatum, Scorpidium scorpioides, Acrocladium cuspidatum, Sphagnum teres, Mnium seligeri 7,5 10 Drepanocladus aduncus, Aulacomnium palustre, Mnium seligeri, Sphagnum teres, Sphagnum falax spp. Flexuosum, Sphagnum contortum, Sphagnum palustre (?) 6,5 20 Carex rostrata, Carex lasiocarpa, Phragmites, Pinus, Filicinae (sporangia), Drepanocladus vernicosus, Helodium blandowii, Aulacomnium palustre, Sphagnum teres, Sphagnum platyphyllum, Sphagnum obtusum 8,0 25 Carex sp. div., Phragmites, Caliergon giganteum, Drepanocladus aduncus var. kneiffii, Drepanocladus sendtneri 8,0 czarny detrytus roślinny 2,05 4,20 kreda jeziorna 8,0 masa plastyczna biało-szara, muszelki pon. 4,20 ił zapiaszczony mineralny sedyment, twardy, odwodniony dobrze zachowany i bogaty w gatunki charakterystyczne dla tego typu siedlisk. Geostanowisko chroni przy tym pokłady torfów, gytii i kredy jeziornej. Obiekt nie posiada infrastruktury turystycznej i edukacyjnej. Należy chronić mechowiska i torfowiska przed penetracją przez ludzi, z wyjątkiem badań naukowych, a także sporadycznych terenowych zajęć dydaktycznych z zakresu nauk przyrodniczych i nauk o Ziemi na poziomie uniwersyteckim (na fragmentach obiektu i nie częściej niż 3 razy do roku w grupach poniżej 30 osób). Przecinająca jednak obiekt rzeka Rurzyca winna być udostępniana jak dotychczas do spływów kajakowych, ponieważ obiekt w widoku z kajaka jest stosunkowo mało atrakcyjny dla przeciętnego turysty, a przy tym trudno dostępny. Formyochronyprzyrody: Geostanowisko znajduje się w obrębie rezerwatów przyrody Smolary i Wielkopolska Dolina Rurzycy, a także obszarów Natura 2000: OSO Dolina Rurzycy (kod PLH300017) i SOO Puszcza nad Gwdą (kod PLB300012). Nie proponuje się ustanawiania innych form ochrony przyrody, uznając powyższe za w pełni zabezpieczające geostanowisko. 7) Geoekostystem jeziorno-torfowiskowy Smolary (fot. 2A, B) Typ obiektu: wodny (wodno-torfowiskowy) Położenie: Geoekosystem jeziorno-torfowiskowy Smolary obejmuje jezioro Smolary (Żabie) i przylegające do niego równiny akumulacji biogenicznej oraz położone na

16 136 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba Fot. 2A. Geoekosystem jeziorno-torfowiskowy Smolary: torfowiska mszarne nad jeziorem Smolary (fot. P.M. Owsianny) północny zachód od niego torfowisko kotłowe, położone w gminie Szydłowo. Koordynaty: jezioro Smolary (Żabie) 53 17'17''N, 16 43'03''E; torfowisko kotłowe 53 17'32''N, 16 42'57''E. Charakterystyka geologiczna: Badania litologii i stratygrafii osadów budujących równiny akumulacji biogenicznej przeprowadzono zasadniczo w latach 80. XX wieku (Jasnowska, Jasnowski 1987; Jasnowska i in. 1993a). Nawrot (1998) zarysował charakter utworów glebowych obiektu. W roku 2008 przeprowadzono dodatkowe badania geologiczne miąższości i litologii utworów biogenicznych występujących w rezerwacie, w tym w torfowisku kotłowym (Owsianny, Gąbka, dane niepubl.). Geoekosystem torfowiskowo-jeziorny Smolary charakteryzuje się w obrębie równin akumulacyjnych dość głębokimi pokładami osadów biogenicznych (tab. Fot. 2B. Geoekosystem jeziorno-torfowiskowy Smolary: Jezioro Smolary, po prawej stronie szuwar z kłocią wiechowatą preferujący siedliska bogate w wapń (fot. P.M. Owsianny)

17 O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) 137 3). Stosunkowo miąższe pokłady torfów, głównie turzycowych i mszystych, podścielają osady limniczne, głównie gytie o charakterze węglanowym. Bogate w wapń są także powierzchniowe osady jeziora Smolary (gytie węglanowe; Owsianny, Gąbka, dane niepubl.). Znaczenie naukowo-dydaktyczne i turystyczne: Krajobraz geoekosystemu jeziorno-torfowiskowego Smolary składa się z pięciu głównych fitokompleksów krajobrazowych: zaawansowanego w procesie zanikania i wypłycania ramienicowego jeziora Smolary, torfowisk przejściowych i mechowisk, brzezin i olsów torfowcowych (Owsianny i Gąbka, dane niepubl.). Na skarpach mineralnych występują ponadto bory chrobotkowe i lasy gospodarcze z dominującą sosną zwyczajną. Obiekt jest bardzo cennym terenem badań naukowych (m.in. Jasnowska i in. 1993a, b, c, d; Owsianny, Gąbka 2004; Gąbka 2005; Gąbka, Owsianny 2006a, b; Hutorowicz i in. 2006; Owsianny i in. 2008b; Owsianny, Gąbka, mat. niepubl. Rusińska, Gąbka, Owsianny, dane niepubl.). Nie posiada obecnie infrastruktury turystyczneji edukacyjnej, ale można rozważyć postawienie wieży widokowej na mineralnej skarpie w pobliżu południowo-wschodniego krańca jeziora Smolary. Podobnie jak w przypadku Mechowisk nad Rurzycą, należy chronić torfowiska przed penetracją przez ludzi (poza badaniami naukowymi, a także sporadycznymi terenowymi zajęciami dydaktycznymi z zakresu nauk przyrodniczych i nauk o Ziemi). Tabela 3. Litologia i miąższość osadów biogenicznych oraz skład botaniczny osadów w obrębie torfowiska nad jeziorem Smolary (Żabim; wiercenie w oddz. 89a; według opisu Jasnowskiej i Jasnowskiego 1987) Głębokość p.p.t. [m] Rodzaj utworu ph Rozkład [%] Skład botaniczny/charakter utworu 0 0,10 żywa darń 6,0 Carex diandra, C. rostrata, Cympylium stellatum, Sphagnum teres, Drepanocladus intermedius 0,10 0,25 warstwa torfogenna 7,0 10 Carex, Menyanthes, Sphagnum teres, Fissidens osmundoides, Cinclidium stygium, Bryum pseudotriquetrum, Mnium selligeri 0,25 1,50 torf turzycowy 8,0 15 Carex, Phragmites, Calliergon giganteum, Drepanocladus aduncus, Filicinae, hydrofity 1,50 2,60 torf mszysty 7,0 5 Calliergon trifanum, C. giganteum, C. stramineum, Drepanocladus sendtneri, D. fluitans, Scorpidium scorpioides, radicele 2,60 3,35 torf szuwarowy 7,0 25 Phragmites, detrytus hydrofitów 3,35 3,50 torf megaplanktonowy 7,0 Detrytus, hydrofity 3,50 3,75 gytia glonowa 7,5 Galaretowata masa, oliwkowa, lśniąca, czysta woda 3,75 4,75 gytia wapienna 8,0 Plastyczna masa żółtobrązowa, nie brudząca, muszelki 4,75 7,00 gytia ilasta wapienna 8,0 Plastyczna masa szara, trudna do przebicia, muszelki 7,00 ił Niebiesko-szary, twardy, odwodniony sedyment mineralny

18 138 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba Formyochronyprzyrody: Geostanowisko znajduje się w obrębie rezerwatów przyrody Smolary, a także obszarów Natura 2000: SOO Puszcza nad Gwdą (kod PLB300012) i OSO Dolina Rurzycy (PLH300017). Nie proponuje się ustanawiania innych form ochrony przyrody, uznając powyższe za w pełni zabezpieczające geostanowisko. 8) Iły poznańskie pstre w Wysoce (ryc. 7) Typ obiektu: Sztuczne odsłonięcie geologiczne iły trzeciorzędowe (cegielnia). Położenie: Cegielnia znajduje się na Wysoczyźnie Krajeńskiej, na południowy zachód od Wysokiejw pobliżu osady Wysoka Wielka (po prawejstronie drogi do Wysokiej Małej). Koordynaty: 53 10'25'' N, 17 3'36'' E. Dojazd do stanowiska jest bardzo dobry. Jest to własność prywatna. Charakterystyka geologiczna: Jest to sztuczne odsłonięcie geologiczne trzeciorzędowych iłów poznańskich pstrych, w których bardzo licznie występują pięknie wykształcone, duże kryształy gipsu. Znaczenie naukowo-dydaktyczne i turystyczne: Stanowisko umożliwia poznanie trzeciorzędowego osadu, jakim jest ił pstry poznański, którego porwaki w dużej liczbie tkwią w całejstrefie Nadnoteckiego Ciągu Czołowomorenowego. W porozumieniu z właścicielem obiektu jest możliwość zapoznania się z procesem technologicznym produkcji cegieł. Ciekawy i przystępny opis oraz zakład produkcji cegieł mogłyby stanowić z jednej strony pomoc dydaktyczną, a z drugiej ciekawostkę techniczną zarówno dla uczniów szkół gimnazjalnych i średnich, jak i dla studentów geologii, geografii i ochrony środowiska. Formyochronyprzyrody: Autorzy proponują objąć część obiektu ochroną w postaci stanowiska dokumentacyjnego. 9) Geoekosystemy jeziorno-torfowiskowe rezerwatu Kuźnik (ryc. 8A, B) Typ obiektu: wodny (wodno-torfowiskowy) Położenie: Geoekosystem trzech jezior torfowiskowych Kuźnik Duży (Duży Kuźnik), Kuźnik Mały (Mały Kuźnik) i Kuźniczek w zachodniejrynnie rezerwatu przyrody Kuźnik (pogranicze gminy Piła i gminy Szydłowo). Stanowisko obejmuje fragment rynny glacjalnej pomiędzy punktami 53 11'59''N, 16 44'19''E i 53 11'36''N, 16 44'27''E. Charakterystyka geologiczna: Geologicznie rozpoznane są równiny akumulacji biogenicznejnad jeziorami Kuźniczek, Kuźnik Mały i Kuźnik Duży w rezerwacie przyrody Kuźnik (zasięg, miąższość i litologia; Owsianny 2006 i w opracowaniu). Obiekt ten jest jedynym w regionie, w którym analizom geochemiczno-hydrologicznym poddano po jednym rdzeniu z centralnych części równin akumulacji biogenicznej przy każdym z obecnie występujących jezior (rdzeń Ku4 pobrany w pobliżu północnego brzegu jeziora Kuźniczek, rdzeń Ku3 na zachód od jeziora Kuźnik Mały, rdzeń Ku1 na zachód od jeziora Kuźnik Duży; lokalizacja w Owsianny 2006). W rdzeniach co 2 do 10 cm wykonano geochemiczne analizy laboratoryjne na zawartość materii organicznej, Ca, Mg, Fe, Mn, Na, Cu i Zn (w osadach wszystkich rdzeni) oraz Pb i Ni (w większej części rdzenia Ku1). Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że jeziora Kuźniczek i Kuźnik Mały stanowiły pierwotnie jeden zbiornik wodny, który przekształcił się w dwa w związku z dynamiką procesów paleohydrologicznych i narastania osadów biogenicz-

19 O potrzebie ochrony przyrody nieożywionej w okolicach Piły (północna Wielkopolska) 139 nych. Z dokonanych wierceń geologicznych wynika, że najgłębszą część badanego fragmentu Rynny Jezior Kuźnickich zajmuje obecnie jezioro Kuźnik Mały (miąższość osadów w obrębie równiny akumulacyjnej do 11,9 m p.p.t.). Stwierdzono także, że spośród trzech badanych profili bardziejpodobny charakter litologiczno-geochemiczny mają osady z rdzeni pobranych przy Kuźniku Małym i Kuźniku Dużym cechujące się przede wszystkim wyższymi koncentracjami wapnia, a mniejszymi materii organicznej, żelaza i cynku. Powyższe cechy sugerują odmienny zakres zmian troficznych przynajmniej tych części zbiorników, z których pobrano analizowane Ryc. 7. Wysoka A: Mapa powierzchni podczwartorzędowejz rozmieszczeniem porwaków iłów plioceńskich. B: Mapa geologiczna w skali 1: , arkusz Piła i Nakło. Legenda: holocen 1 torfy, 2 namuły, 3 piaski i żwiry rzeczne, 4 eluwia glin zwałowych, 5 piaski i gliny deluwialne; plejstocen zlodowacenie północnopolskie 6 piaski rzeczne; faza pomorska 7 piaski i żwiry wodnolodowcowe; faza poznańsko dobrzyńska 8 mułki, piaski i żwiry kemów, 9 piaski, żwiry, głazy moren czołowych, 10 piaski, żwiry, głazy lodowcowe i wodnolodowcowe, 11 glina zwałowa, 12 piaski i żwiry wodnolodowcowe (dolne i górne), 13 NQ. C: Porwaki pstrego iłu plioceńskiego w piaskach fluwioglacjalnych koło Wysokiej (fot. M. Ratajczak-Szczerba)

20 140 Paweł M. Owsianny, Magdalena Ratajczak-Szczerba rdzenie. Zarysowano obraz ogólnych etapów powstawania Rynny Jezior Kuźnickich, w tym trzech jezior glacjalnego pochodzenia (Owsianny 2006). Znaczenie naukowo-dydaktyczne i turystyczne: Obiekt jest najlepiej rozpoznanym pod względem geologicznym (także fykologicznym, geochemicznym, geobotanicznym i hydrologicznym; przegląd literatury w Owsianny 2006, 2009) geoekosystemem jeziorno-torfowiskowym w tej części Polski. Po uszczegółowieniu wyników o rozpoznanie palinologiczne i datowania radiowęglowe może być ponadregionalnym punktem porównawczym dla wnioskowań paleogeograficznych. Etapy rozwoju rynny glacjalnej oraz zasięg, miąższość i litologia osadów równin akumulacyjnych zostały zaprezentowane na tablicy edukacyjnej i stanowią jedną z atrakcji na szlaku turystycznym po rezerwacie Kuźnik. Poza udostępnianiem dla badań naukowych, a także terenowych zajęć dydaktycznych z zakresu nauk przyrodniczych i nauk o Ziemi na poziomie uniwersyteckim, należy chronić jeziora i torfowiska przed penetracją przez ludzi. W obrębie wyznaczonych szlaków prowadzona jest szeroka edukacja dzieci i młodzieży (por. Kałka, Owsianny 2009). Formyochronyprzyrody: Geostanowisko znajduje się w obrębie rezerwatu przyrody Kuźnik (Owsianny 2006, 2009), obszarów Natura 2000: SOO Puszcza nad Gwdą (PLB300012), OSO Ostoja Pilska (PLH300045; Owsianny i in. 2008b; Owsianny, Gąbka 2009) oraz obszaru chronionego krajobrazu. Nie proponuje się ustanawiania innych form ochrony przyrody, uznając powyższe za w pełni zabezpieczające geostanowisko. Fot. 3A. Geoekosystemy jeziorno-torfowiskowe rezerwatu Kuźnik : torfowiska mszarne nad jeziorem Kuźniczek (fot. P.M. Owsianny)

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel http://www.varsovia.pl/varsovia/ - Co już wiemy? Gdzie leży Warszawa? http://www.batorz.gmina.pl/img/zdjecia/_big/eu_location_pol.png&imgrefurl

Bardziej szczegółowo

Zarys historyczny tworzenia się gruntów na Warmii i Mazurach

Zarys historyczny tworzenia się gruntów na Warmii i Mazurach Zarys historyczny tworzenia się gruntów na Warmii i Mazurach Opracowali: Agata Misztal Jerzy Pepol ZLODOWACENIA W POLSCE Osady czwartorzędowe na Warmii i Mazurach osiągają najwyższe wartości miąższości

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA. Temat: Kanalizacja sanitarna we wsiach Godzikowice, Ścinawa Polska, Ścinawa (gm. Oława)

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA. Temat: Kanalizacja sanitarna we wsiach Godzikowice, Ścinawa Polska, Ścinawa (gm. Oława) G E O L badania geologiczne ul. Świeża 7a; 54-060 Wrocław NIP 894-172-74-83 tel./fax. (071) 351 38 83; tel. kom. (0601) 55 68 90 DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO Temat: Kanalizacja sanitarna

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO GEOL Badania geologiczne ul. Świeża 7a 54-060 Wrocław tel./fax 71 351 38 83, 601 55 68 90 DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO Temat:Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Rachów (gm. Malczyce)

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA dla zadania Budowa kanalizacji grawitacyjnej wraz z przyłączami w miejscowości GRODZISK WIELKOPOLSKI rejon ul. Górnej, os.

OPINIA GEOTECHNICZNA dla zadania Budowa kanalizacji grawitacyjnej wraz z przyłączami w miejscowości GRODZISK WIELKOPOLSKI rejon ul. Górnej, os. Pracownia Projektowa GEOEKO dr Andrzej Kraiński P Dane firmy: Dane kontaktowe: adres: Drzonków, ul. Rotowa 18, adres: Zielona Góra, 66-004 Racula ul. Morelowa 29/5 NIP: 929-101-99-76 tel.: 604 850 217,

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: BTR-1-109-s Punkty ECTS: 5. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: BTR-1-109-s Punkty ECTS: 5. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Kształtowanie środowiska i ochrona przyrody Rok akademicki: 2015/2016 Kod: BTR-1-109-s Punkty ECTS: 5 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Turystyka i Rekreacja Specjalność:

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNE ROZPOZNANIE WARUKÓW GRUNTOWO-WODNYCH DLA POTRZEB PLANOWANEGO CMENTARZA W MIEJSCOWOŚCI STAWIN (działka nr 22/1 )

WSTĘPNE ROZPOZNANIE WARUKÓW GRUNTOWO-WODNYCH DLA POTRZEB PLANOWANEGO CMENTARZA W MIEJSCOWOŚCI STAWIN (działka nr 22/1 ) WSTĘPNE ROZPOZNANIE WARUKÓW GRUNTOWO-WODNYCH DLA POTRZEB PLANOWANEGO CMENTARZA W MIEJSCOWOŚCI STAWIN (działka nr 22/1 ) Gmina: Powiat: Województwo: CHOSZCZNO CHOSZCZEŃSKI ZACHODNIOPOMORSKIE ZLECENIODAWCA:

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka geomorfologiczna obszaru położonego wzdłuż Doliny Środkowej Noteci

Charakterystyka geomorfologiczna obszaru położonego wzdłuż Doliny Środkowej Noteci Landform Analysis, Vol. 16: 99 106 (2011) Charakterystyka geomorfologiczna obszaru położonego wzdłuż Doliny Środkowej Noteci Magdalena Ratajczak-Szczerba Instytut Geoekologii i Geoinformacji, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

PRZEBUDOWĄ W ZWIĄZKU 1189F - KARSZYN DROGI POWIATOWEJ. Opracowanie: dr Agnieszka Gontaszewska upr. geol. V-1532, VII-1451

PRZEBUDOWĄ W ZWIĄZKU 1189F - KARSZYN DROGI POWIATOWEJ. Opracowanie: dr Agnieszka Gontaszewska upr. geol. V-1532, VII-1451 W ZWIĄZKU PRZEBUDOWĄ DROGI POWIATOWEJ NR 1189F NA ODCINKU KARGOWA - KARSZYN 1189F Opracowanie: dr Agnieszka Gontaszewska upr. geol. V-1532, VII-1451 Świdnica, marzec 2012 Dokumentacja geotechniczna...

Bardziej szczegółowo

FORMY OCHRONY PRZYRODY

FORMY OCHRONY PRZYRODY Ryszard Kapuściński FORMY OCHRONY PRZYRODY Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 z 30 kwietnia 2004 r. z późniejszymi zmianami) wymienia 10 form ochrony przyrody,

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA pod kanalizację w ul. Żurawiej w SULECHOWIE

OPINIA GEOTECHNICZNA pod kanalizację w ul. Żurawiej w SULECHOWIE Pracownia Projektowa GEOEKO dr Andrzej Kraiński Na rynku od 1986 P Dane firmy: Dane kontaktowe: adres: Drzonków, ul. Rotowa 18, adres: Zielona Góra, 66-004 Racula ul. Morelowa 29/5 NIP: 929-101-99-76 tel.:

Bardziej szczegółowo

KARTA DOKUMENTACYJNA GEOSTANOWISKA

KARTA DOKUMENTACYJNA GEOSTANOWISKA Informacje ogólne Numer KDG: 2316 1. Nazwa obiektu: Wąwóz lessowy Jedliczny Dół w Turzyńcu 2. Typ obiektu geostanowiska: elementy rzeźby - formy denudacyjne 3. Współrzędne (WGS84): Długość: 50 38' 09,180

Bardziej szczegółowo

Waloryzacja przyrodnicza województwa zachodniopomorskiego

Waloryzacja przyrodnicza województwa zachodniopomorskiego 4. Istniejące formy ochrony przyrody Rozdział ten obejmuje opisy wszystkich obszarów i obiektów objętych ochroną prawną na mocy ustawy o ochronie przyrody, występujących na terenie województwa zachodniopomorskiego.

Bardziej szczegółowo

Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do

Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do GŁÓWNE UWARUNKOWANIA OCHRONY I ZAGOSPODAROWANIA TERENU (1) Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do Zatoki Gdańskiej Wody przybrzeżne, plaże, wydmy i bory nadmorskie, fragment międzywala,

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA w związku z remontem drogi leśnej w leśnictwach Śliwnik oraz Leszno Górne Opracowanie: dr Agnieszka Gontaszewska upr. geol. V-1532, VII-1451 Świdnica, maj 2012 Dokumentacja geotechniczna...

Bardziej szczegółowo

Ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności Województwa Śląskiego - integralna część Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej

Ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności Województwa Śląskiego - integralna część Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej Temat projektu: Ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności Województwa Śląskiego - integralna część Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską

Bardziej szczegółowo

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Jest to obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

Kielce, sierpień 2007 r.

Kielce, sierpień 2007 r. Określenie warunków gruntowo wodnych podłoŝa projektowanego wodociągu Nida 2000 Etap II dla wsi Boronice, Chruszczyna Wielka, Chruszczyna Mała, Dalechowice, Donatkowice, Góry Sieradzkie, Krzyszkowice,

Bardziej szczegółowo

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody Ochrona przyrody ma w Polsce długie tradycje. Według niektórych źródeł pierwsze decyzje związane z nią pochodzą z X wieku - np. w sprawie ochrony bobrów. W kolejnych wiekach zaczęto chronić nadmiernie

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Warunki geologiczne i hydrogeologiczne terenu projektowanej drogi ekspresowej S-6 na odcinku Lębork - Gdańsk

Załącznik 2. Warunki geologiczne i hydrogeologiczne terenu projektowanej drogi ekspresowej S-6 na odcinku Lębork - Gdańsk Załącznik 2 Warunki geologiczne i hydrogeologiczne terenu projektowanej drogi ekspresowej S-6 na odcinku Lębork - Gdańsk Warszawa, luty 2009 MORFOLOGIA I HYDROGRAFIA Projektowana droga ekspresowa przebiega

Bardziej szczegółowo

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 6 ochrona przyrody Na tle ukształtowania powierzchni kraju małopolskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym wysokościowo, mając

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA

OPINIA GEOTECHNICZNA Meehanika Gruntów mgr inż. Wojciech Świerad 09400 Płock ul. Dybowskiego 40 Bank Pekao S.A. II oddz. w Płocku Konto nr 511240 17211111 0000 0725 8062 MG 35/12 OPINIA GEOTECHNICZNA Przedmiot opracowania

Bardziej szczegółowo

Lokalizacja: ZAKŁAD SIECI i ZASILANIA sp. z o.o. 54-205 Wrocław, ul. Legnicka 65 tel. 71/342-74-51 e-mail: biuro@zsiz.pl.

Lokalizacja: ZAKŁAD SIECI i ZASILANIA sp. z o.o. 54-205 Wrocław, ul. Legnicka 65 tel. 71/342-74-51 e-mail: biuro@zsiz.pl. Zamawiający Wykonawca: progeo sp. z o.o. ZAKŁAD SIECI i ZASILANIA sp. z o.o. 54-205 Wrocław, ul. Legnicka 65 tel. 71/342-74-51 e-mail: biuro@zsiz.pl progeo Sp. z o.o. 50-541 Wrocław, al. Armii Krajowej

Bardziej szczegółowo

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich.

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich. Powstanie Parku Park Narodowy "Bory Tucholskie" jest jednym z najmłodszych parków narodowych w Polsce. Utworzono go 1 lipca 1996 roku. Ochroną objęto powierzchnię 4 798 ha lasów, jezior, łąk i torfowisk.

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD STUDNIARSKI Marian Wiśniewski 88-170 Pakość, ul. Szkolna 40

ZAKŁAD STUDNIARSKI Marian Wiśniewski 88-170 Pakość, ul. Szkolna 40 ZAKŁAD STUDNIARSKI Marian Wiśniewski 88-170 Pakość, ul. Szkolna 40 PROJEKT PRAC GEOLOGICZNYCH na wykonanie ujęcia wód podziemnych z utworów czwartorzędowych otworem studziennym nr 3 w miejscowości Padniewo,

Bardziej szczegółowo

GEOTEKO Serwis Sp. z o.o. OPINIA GEOTECHNICZNA DLA PROJEKTU PŁYTY MROŻENIOWEJ LODOWISKA ODKRYTEGO ZLOKALIZOWANEGO PRZY UL. POTOCKIEJ 1 W WARSZAWIE

GEOTEKO Serwis Sp. z o.o. OPINIA GEOTECHNICZNA DLA PROJEKTU PŁYTY MROŻENIOWEJ LODOWISKA ODKRYTEGO ZLOKALIZOWANEGO PRZY UL. POTOCKIEJ 1 W WARSZAWIE GEOTEKO Serwis Sp. z o.o. OPINIA GEOTECHNICZNA DLA PROJEKTU PŁYTY MROŻENIOWEJ LODOWISKA ODKRYTEGO ZLOKALIZOWANEGO PRZY UL. POTOCKIEJ 1 W WARSZAWIE Zleceniodawca: PAWEŁ TIEPŁOW Pracownia Projektowa ul.

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna przedsięwzięcia Budowa zakładu ślusarsko-kowalskiego w miejscowości Celestynów, gm. Borek Wlkp. SPIS TREŚCI

Karta informacyjna przedsięwzięcia Budowa zakładu ślusarsko-kowalskiego w miejscowości Celestynów, gm. Borek Wlkp. SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI 1. Rodzaj, skala i usytuowanie przedsięwzięcia... 2 2. Powierzchnia zajmowanej nieruchomości, a także obiektu budowlanego oraz dotychczasowy sposób ich wykorzystywania i pokrycie nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

GEOWIERT. geotechniczna

GEOWIERT. geotechniczna Głuchołazy,pl.Zgody 1 budynek mieszkalny wielorodzinny GEOWIERT Usługi Geologiczne Rok założenia 1987r Adres: 45-521 Opole-Grudzice,ul.Borowskiego 7 Tel./fax (077) 454-83-42 Telefon komórkowy 0602 643071

Bardziej szczegółowo

Materiały miejscowe i technologie proekologiczne w budowie dróg

Materiały miejscowe i technologie proekologiczne w budowie dróg Naukowo techniczna konferencja szkoleniowa Materiały miejscowe i technologie proekologiczne w budowie dróg Łukta, 17 19 września 2008 Zasoby materiałów w miejscowych do budowy dróg na terenie Warmii i

Bardziej szczegółowo

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Leśny Bank Genów Kostrzyca, 26.06.2014 r. Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny Katedra

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXIV.235.2014 RADY GMINY ZABÓR. z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych na terenie Gminy Zabór.

UCHWAŁA NR XXXIV.235.2014 RADY GMINY ZABÓR. z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych na terenie Gminy Zabór. UCHWAŁA NR XXXIV.235.2014 RADY GMINY ZABÓR z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych na terenie Gminy Zabór. Na podstawie art. 44 ust. 1, 2 i 3a oraz art. 45 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 19 grudnia 2014 r.

Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 19 grudnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie ustanowienia planu

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach

Bardziej szczegółowo

Marek Maciantowicz - Potencjał turystyczny Łuku Mużakowa

Marek Maciantowicz - Potencjał turystyczny Łuku Mużakowa Marek Maciantowicz - Potencjał turystyczny Łuku Mużakowa Położony na polsko-niemieckim pograniczu Łuk Mużakowa posiada unikalną budowę, niezwykle regularny kształt oraz specyficzną rzeźbę terenu, przez

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA GEOTEST Andrzej Swat ul. Noakowskiego 6e 87-800 Włocławek telefon +48 54 234 91 17 faks +48 54 232 04 08 email info@geotest.com.pl www geotest.com.pl NIP 888-172-88-80 REGON 910330345 DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKI PARK NARODOWY jako miejsce edukacji ekologicznej

WIELKOPOLSKI PARK NARODOWY jako miejsce edukacji ekologicznej WIELKOPOLSKI PARK NARODOWY jako miejsce edukacji ekologicznej Czym są parki narodowe? park narodowy obejmuje obszar chroniony, wyróżniający się szczególnymi wartościami naukowymi, przyrodniczymi, społecznymi,

Bardziej szczegółowo

Integracja danych o środowisku województwa śląskiego i ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności w ORSIP

Integracja danych o środowisku województwa śląskiego i ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności w ORSIP Integracja danych o środowisku województwa śląskiego i ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności w ORSIP Ryszard Chybiorz Uniwersytet Śląski, Międzywydziałowy Zespół ds. Geoinformacji Przyrodniczej

Bardziej szczegółowo

Metoda pracy: Praca z mapą, praca z tekstem (analiza opisu wybranych parków narodowych), rozmowa dydaktyczna.

Metoda pracy: Praca z mapą, praca z tekstem (analiza opisu wybranych parków narodowych), rozmowa dydaktyczna. Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: a) wymienia nazwy polskich parków narodowych; definiuje pojęcia: park narodowy, park krajobrazowy, rezerwat; b) zna symbole poszczególnych parków narodowych;

Bardziej szczegółowo

Natura 2000 - instrukcja obsługi. Witold Szczepański

Natura 2000 - instrukcja obsługi. Witold Szczepański Natura 2000 - instrukcja obsługi Witold Szczepański Kadyny, 29-04-2015 Idea sieci Natura 2000 Natura 2000 jest przyjętym przez Unię Europejską systemem obszarów chronionych, wyznaczonych wg jednolitych

Bardziej szczegółowo

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PŁUśNICA

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PŁUśNICA SPIS TREŚCI Wstęp.. 8 I UWARUNKOWANIA PONADLOKALNE 9 1 UWARUNKOWANIA LOKALIZACYJNE GMINY. 9 1.1 Cechy położenia gminy 9 1.2 Regionalne uwarunkowania przyrodnicze 10 1.3 Historyczne przekształcenia na terenie

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja Pomników Przyrody i Użytków Ekologicznych - element Bazy Danych CRFOP

Inwentaryzacja Pomników Przyrody i Użytków Ekologicznych - element Bazy Danych CRFOP Inwentaryzacja Pomników Przyrody i Użytków Ekologicznych - element Bazy Danych CRFOP 1 CEL PROJEKTU Jednolita w skali całego kraju baza danych dotycząca: Lech PomnikiPrzyrody Art. 40, ustawa z dnia 16

Bardziej szczegółowo

7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz

7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz 7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz 7.7.1 Identyfikacja oddziaływań Oddziaływanie na krajobraz jakie należy rozpatrzyć dotyczy zmian w postrzeganiu krajobrazu przez ludzi, tj. zmian wizualnych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXI/239/2013 RADY MIEJSKIEJ W DREZDENKU. z dnia 30 stycznia 2013 r.

UCHWAŁA NR XXXI/239/2013 RADY MIEJSKIEJ W DREZDENKU. z dnia 30 stycznia 2013 r. UCHWAŁA NR XXXI/239/2013 RADY MIEJSKIEJ W DREZDENKU z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie ustanowienia użytku ekologicznego Jelenie Bagna położonego na terenie Nadleśnictwa Karwin, Gmina Drezdenko. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

OCHRONA TORFOWISK ALKALICZNYCH (7230) W MŁODOGLACJALNYM KRAJOBRAZIE POLSKI PÓŁNOCNEJ

OCHRONA TORFOWISK ALKALICZNYCH (7230) W MŁODOGLACJALNYM KRAJOBRAZIE POLSKI PÓŁNOCNEJ OCHRONA TORFOWISK ALKALICZNYCH (7230) W MŁODOGLACJALNYM KRAJOBRAZIE POLSKI PÓŁNOCNEJ Kilka słów wstępu Prowadzący: KLUB PRZYRODNIKÓW Współfinansujący: LIFE+ Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Aspekty formalne sporządzania planu ochrony dla Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Aspekty formalne sporządzania planu ochrony dla Świętokrzyskiego Parku Narodowego PLAN OCHRONY ŚWIĘTOKRZYSKIEGO PARKU NARODOWEGO z uwzględnieniem zakresu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Łysogóry Aspekty formalne sporządzania planu ochrony dla Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2 Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2 Tematy lekcji Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca DZIAŁ 1. POŁOŻENIE I ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE

Bardziej szczegółowo

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A )

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A ) www.geodesign.pl geodesign@geodesign.pl 87-100 Toruń, ul. Rolnicza 8/13 GSM: 515170150 NIP: 764 208 46 11 REGON: 572 080 763 D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna Przyrodnicze uwarunkowania gospodarki przestrzennej Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna analiza uwarunkowań sozologicznych zagospodarowania i użytkowania terenu czyli stan i ochrona środowiska, formy, obiekty

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA I DOKUMENTACJA BADAŃ PODŁOŻA GRUNTOWEGO

OPINIA GEOTECHNICZNA I DOKUMENTACJA BADAŃ PODŁOŻA GRUNTOWEGO Projektowanie i wykonawstwo sieci i i instalacji sanitarnych Błażej Rogulski, tel. 503 083 418, e-mail: blazej.rogulski@wp.pl adres: ul. Sosnowskiego 1/56, 02-784 Warszawa NIP: 951-135-26-96, Regon: 142202630

Bardziej szczegółowo

ROZPOZNANIE GEOLOGICZNO-INŻYNIERSKIE

ROZPOZNANIE GEOLOGICZNO-INŻYNIERSKIE ROZPOZNANIE GEOLOGICZNO-INŻYNIERSKIE w JUSZKOWIE Obiekt: Lokalizacja: Droga Juszkowo Autor opracowania: dr Janusz Czarnecki Branża: Geologia Data: Wrzesień 2012 Egz. 3 ZAWARTOŚĆ OPRACOWANIA Część tekstowa.

Bardziej szczegółowo

Pomniki Przyrody W Gdyni

Pomniki Przyrody W Gdyni Pomniki Przyrody W Gdyni Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno - pamiątkowej i krajobrazowej odznaczające

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW. z dnia 23 grudnia 2015 r.

Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW. z dnia 23 grudnia 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XV/93/12 RADY GMINY BIAŁOWIEŻA. z dnia 10 września 2012 r. w sprawie użytków ekologicznych

UCHWAŁA NR XV/93/12 RADY GMINY BIAŁOWIEŻA. z dnia 10 września 2012 r. w sprawie użytków ekologicznych UCHWAŁA NR XV/93/12 RADY GMINY BIAŁOWIEŻA w sprawie użytków ekologicznych Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591;

Bardziej szczegółowo

Geotermia w Gminie Olsztyn

Geotermia w Gminie Olsztyn Geotermia w Gminie Olsztyn Tomasz Kucharski Wójt Gminy Olsztyn Europejski Kongres Gospodarczy Katowice, 18 maja 2011 r. Gmina Olsztyn Gmina Olsztyn położona jest niespełna 10 km od Częstochowy. Zajmuje

Bardziej szczegółowo

Opinia geotechniczna dla koncepcji zagospodarowania terenu na działkach nr 1908/4 i 1908/5 w Ustce SPIS TREŚCI

Opinia geotechniczna dla koncepcji zagospodarowania terenu na działkach nr 1908/4 i 1908/5 w Ustce SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI TEKST: 1. Wstęp str. 3 2. Zakres wykonanych prac str. 3 3. Budowa geologiczna i warunki wodne str. 4 4. Wnioski geotechniczne str. 5 ZAŁĄCZNIKI 1. Mapa dokumentacyjna 2. Przekroje geologiczne

Bardziej szczegółowo

Na terenie Nadleśnictwa Strzałowo występują następujące formy ochrony przyrody:

Na terenie Nadleśnictwa Strzałowo występują następujące formy ochrony przyrody: Podstawą działań Nadleśnictwa na rzecz ochrony przyrody jest Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16.04.2004 r. (Dz. U. 04.92.880), Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie gatunków dziko występujących

Bardziej szczegółowo

Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym

Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym Przemysław Stachyra Roztoczański Park Narodowy, Stacja Bazowa ZMŚP Roztocze Tadeusz Grabowski Roztoczański Park Narodowy Andrzej Kostrzewski

Bardziej szczegółowo

Ścieżki przyrodniczo-dydaktyczne na Obszarach Natura 2000 znajdujących się na obszarze Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny

Ścieżki przyrodniczo-dydaktyczne na Obszarach Natura 2000 znajdujących się na obszarze Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny Ścieżki przyrodniczo-dydaktyczne na Obszarach Natura 2000 znajdujących się na obszarze Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny 1 FORMY OCHRONY PRZYRODY w Polsce (Podstawa prawna -

Bardziej szczegółowo

Prawne warunki ochrony przyrody w Polsce

Prawne warunki ochrony przyrody w Polsce Prawne warunki ochrony przyrody w Polsce zebrał i opracował: arch. Mirosław Konwerski 1/7 Prawne warunki ochrony przyrody w Polsce zostały opracowane w celu możliwości poznania tych zagadnień przez społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ochrona przyrody i krajobrazu Rok akademicki: 2013/2014 Kod: DIS-2-317-ST-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność:

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA

OPINIA GEOTECHNICZNA FIRMA GEOLOGICZNA GeoOptima Bartłomiej Boczkowski os. Z. Starego 13/79, 60-684 Poznań os. J. Słowackiego 13/20, 64-980 Trzcianka tel.: + 48 664 330 620 info@geooptima.com, www.geooptima.com NIP 7631946084

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwo Usługowe GEOGRAF Al. Piłsudskiego 30/34 41-303 Dąbrowa Górnicza

Przedsiębiorstwo Usługowe GEOGRAF Al. Piłsudskiego 30/34 41-303 Dąbrowa Górnicza Przedsiębiorstwo Usługowe GEOGRAF Al. Piłsudskiego 30/34 41-303 Dąbrowa Górnicza OPINIA GEOTECHNICZNA DLA DZIAŁKI NR 2416/128 POŁOŻONEJ W KATOWICACH-PODLESIU PRZY UL. ROLNICZEJ Autor: dr Jerzy Wach Dąbrowa

Bardziej szczegółowo

Prawie wszystko o Europejskiej Sieci Ekologicznej NATURA 2000. Na Mazowszu

Prawie wszystko o Europejskiej Sieci Ekologicznej NATURA 2000. Na Mazowszu Prawie wszystko o Europejskiej Sieci Ekologicznej NATURA 2000 Na Mazowszu Natura 2000 Stworzenie takiej sieci jest obowiązkiem każdego kraju członkowskiego UE, gdyż dyrektywy unijne maja charakter tzw.

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 23 października 2013 r. Poz. 5742 UCHWAŁA NR XXXVII/728/13 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. z dnia 30 września 2013 r.

Poznań, dnia 23 października 2013 r. Poz. 5742 UCHWAŁA NR XXXVII/728/13 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. z dnia 30 września 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznań, dnia 23 października 2013 r. Poz. 5742 UCHWAŁA NR XXXVII/728/13 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 30 września 2013 r. w sprawie utworzenia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Na ocenę dostateczną uczeń powinien opanować następujące zagadnienia z działów: 1. Środowisko przyrodnicze Polski

Bardziej szczegółowo

MAPA DZIAŁAŃ OCHRONNYCH

MAPA DZIAŁAŃ OCHRONNYCH Załącznik nr 2 do uchwały nr XVI/328/11 Sejmiku Województwa Dolnośląskiego z dnia 27 pazdziernika 2011 r. MAPA DZIAŁAŃ OCHRONNYCH skorowidz arkuszy Krzelów 1 2 Konary Małowice 3 Orzeszków 4 5 Moczydlnica

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3. Wykaz istniejących parków krajobrazowych SPIS ZAWARTOŚCI: 1. Barlinecko-Gorzowski Park Krajobrazowy. 2

Załącznik nr 3. Wykaz istniejących parków krajobrazowych SPIS ZAWARTOŚCI: 1. Barlinecko-Gorzowski Park Krajobrazowy. 2 SPIS ZAWARTOŚCI: 1. Barlinecko-Gorzowski Park. 2 2. Cedyński Park... 2 3. Park Dolina Dolnej Odry.. 3 4. Drawski Park. 3 5. Iński Park 4 6. Szczeciński Park Puszcza Bukowa... 4 7. Park Ujście Warty.. 5

Bardziej szczegółowo

numer 49 Zał.Nr: 2.1 Miejscowość: Kolonia Dzielna : GEO-SONDA Pracownia Geologiczna s.c. Rzędna: 203.90 m n.p.m. Holocen 0.40 gleba, brunatna Gb IXa Piasek średni, jasny brązowy, z domieszką piasku gliniastego

Bardziej szczegółowo

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A )

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A ) www.geodesign.pl geodesign@geodesign.pl 87-100 Toruń, ul. Rolnicza 8/13 GSM: 515170150 NIP: 764 208 46 11 REGON: 572 080 763 D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C

Bardziej szczegółowo

Gmina: Środa Wielkopolska (m. Środa Wielkopolska, Ruszkowo, Tadeuszowo, Połażejewo)

Gmina: Środa Wielkopolska (m. Środa Wielkopolska, Ruszkowo, Tadeuszowo, Połażejewo) I.44. Droga nr 432 Środa Wielkopolska Września. 44 Droga nr 432 Środa Wielkopolska Września Powiat średzki Gmina: Środa Wielkopolska (m. Środa Wielkopolska, Ruszkowo, Tadeuszowo, Połażejewo) Lokalizacja

Bardziej szczegółowo

KARKONOSZE PLB020007

KARKONOSZE PLB020007 KARKONOSZE PLB020007 Torfowiska na równi pod Śnieżką Fot. Grzegorz Rąkowski Obszar, położony przy granicy państwowej z Republiką Czeską, obejmuje najwyższe w Sudetach pasmo Karkonoszy z kulminacją granicznej

Bardziej szczegółowo

OD SZCZEGÓŁU DO OGÓŁU CZYLI KRÓTKA HISTORIA OCHRONY PRZYRODY

OD SZCZEGÓŁU DO OGÓŁU CZYLI KRÓTKA HISTORIA OCHRONY PRZYRODY www.katowice. rdos.gov.pl OD SZCZEGÓŁU DO OGÓŁU CZYLI KRÓTKA HISTORIA OCHRONY PRZYRODY NA PRZEŁOMIE WIEKÓW Jolanta Prażuch Regionalny Konserwator Przyrody, Zastępca Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 8 maja 2015 r. Poz. 1533 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 6 maja 2015 r.

Gdańsk, dnia 8 maja 2015 r. Poz. 1533 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 6 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 8 maja 2015 r. Poz. 1533 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony

Bardziej szczegółowo

Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty Natura 2000 Pakosław PLH140015 obszar potencjalnych możliwości

Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty Natura 2000 Pakosław PLH140015 obszar potencjalnych możliwości Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty Natura 2000 Pakosław PLH140015 obszar potencjalnych możliwości dr Piotr Sikorski Katedra Ochrony Środowiska SGGW w Warszawie NATURA 2000 szansa czy ograniczenie? -

Bardziej szczegółowo

Harmonizacja i optymalizacja zarządzania siedliskami i ostojami NATURA 2000 w transgranicznym obszarze przyrodniczym Doliny Dolnej Odry

Harmonizacja i optymalizacja zarządzania siedliskami i ostojami NATURA 2000 w transgranicznym obszarze przyrodniczym Doliny Dolnej Odry Lebus 26.10.2009 Harmonizacja i optymalizacja zarządzania siedliskami i ostojami NATURA 2000 w transgranicznym obszarze przyrodniczym Doliny Dolnej Odry W ramach Progamu Operacyjnego Celu 3 EFRR Stan obszaru

Bardziej szczegółowo

W dniu 8.01.2014r Fundacja Ekologiczna Zielona Akcja otrzymała dofinansowanie na realizację projektu Dla Kwisy, dla Natury przygotowanie małej

W dniu 8.01.2014r Fundacja Ekologiczna Zielona Akcja otrzymała dofinansowanie na realizację projektu Dla Kwisy, dla Natury przygotowanie małej W dniu 8.01.2014r Fundacja Ekologiczna Zielona Akcja otrzymała dofinansowanie na realizację projektu Dla Kwisy, dla Natury przygotowanie małej infrastruktury turystycznej służącej zabezpieczeniu rzeki

Bardziej szczegółowo

GEOTECHNICZNE WARUNKI POSADOWIENIA

GEOTECHNICZNE WARUNKI POSADOWIENIA INWESTOR: Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Wiązownie Ul. Boryszewska 2 05-462 Wiązowna OPRACOWANIE OKREŚLAJĄCE GEOTECHNICZNE WARUNKI POSADOWIENIA dla potrzeb projektu budowlano wykonawczego: Budowa zbiornika

Bardziej szczegółowo

Opinia geotechniczna GEO-VISION. Pracownia Badań Geologicznych

Opinia geotechniczna GEO-VISION. Pracownia Badań Geologicznych Pracownia Badań Geologicznych GEO-VISION 47-220 Kędzierzyn-Koźle, ul. Pionierów 1 B/2 Pracownia: 47-220 Kędzierzyn-Koźle, ul. Bema 2a/4 e-mail: geo-vision@wp.pl tel. 607-842-318 Zamawiający: Pracownia

Bardziej szczegółowo

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie.

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Łąki Nowohuckie Mapa Łąk Nowohuckich, na której niebieską linią zaznaczona jest trasa ścieżki dydaktycznej. Łąki Nowohuckie Łąki Nowohuckie

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 Pozostałe etapy (przykładowe zagadnienia) Gimnazjum 6. Wybrane zagadnienia geografii

Bardziej szczegółowo

Jeziora w województwie pomorskim. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku Agnieszka Wojtach 06.11.2013

Jeziora w województwie pomorskim. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku Agnieszka Wojtach 06.11.2013 Jeziora w województwie pomorskim Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku Agnieszka Wojtach 06.11.2013 Plan prezentacji 1. Jeziorność Europy i Polski 2. Województwo pomorskie

Bardziej szczegółowo

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne 1. Szkolna ścieżka przyrodniczo-ekologiczna

Bardziej szczegółowo

1) w podrozdziale 6.2 pt. Ustalenia dotyczące rozmieszczenia elementów o szczególnej roli w strukturze miasta :

1) w podrozdziale 6.2 pt. Ustalenia dotyczące rozmieszczenia elementów o szczególnej roli w strukturze miasta : UCHWAŁA NR XXVI/580/2010 RADY MIEJSKIEJ w ELBLĄGU z dnia 21 stycznia 2010 roku w sprawie zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy miasta Elbląg Na podstawie art.12 ust.1

Bardziej szczegółowo

Zielona Szkoła. Straduń "'? 25.05.-28.05.2010.

Zielona Szkoła. Straduń '? 25.05.-28.05.2010. Zielona Szkoła Straduń "'? 25.05.-28.05.2010. Dzień I 9:00 - wyjazd wycieczki ze szkoły 11:00 - przyjazd do Smolarni - spotkanie z leśniczym i spacer ścieżką dydaktyczną po terenie Rezerwatu w Smolarni

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Bioróżnorodność środowisk przyrodniczych Biodiversity of Natural Environments Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner Zespół dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Opinia geotechniczna dla projektowanej budowy odcinka kanalizacji sanitarnej w rejonie ul. Borowinowej i ul. Leśnej w Bieruniu Starym

Opinia geotechniczna dla projektowanej budowy odcinka kanalizacji sanitarnej w rejonie ul. Borowinowej i ul. Leśnej w Bieruniu Starym Sporządzanie dokumentacji geologicznych i hydrogeologicznych Badania przepuszczalności gruntu Raporty oddziaływania na środowisko Przydomowe oczyszczalnie ścieków mgr inż. Michał Potempa 32-500 Chrzanów

Bardziej szczegółowo

podstawie mapy podaje cechy położenia Polski opisuje obszar i granice Polski na podstawie danych statystycznych

podstawie mapy podaje cechy położenia Polski opisuje obszar i granice Polski na podstawie danych statystycznych Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu geografia w zakresie rozszerzonym do podręcznika autorstwa Zbigniewa Zaniewicza dla szkoły ponadgimnazjalnej GEOGRAFIA 3 cz.1 Wymagania edukacyjne zostały

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA

OPINIA GEOTECHNICZNA OPINIA GEOTECHNICZNA POD ROZBUDOWĘ WIELOFUNKCYJNEGO BUDYNKU IM. WALENTEGO MAZURKA W KRACZKOWEJ Miejscowość: Gmina: Powiat: Województwo: Kraczkowa Łańcut łańcucki podkarpackie Zleceniodawca: AB CONSULTING

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

Użytkowanie łąk i pastwisk a ochrona obszarów Natura 2000 na Dolnym Śląsku

Użytkowanie łąk i pastwisk a ochrona obszarów Natura 2000 na Dolnym Śląsku Użytkowanie łąk i pastwisk a ochrona obszarów Natura 2000 na Dolnym Śląsku Seminarium Perspektywy rozwoju chowu ekologicznego małych przeżuwaczy Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego Wrocław, 5 grudnia

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny w Pile PASJA TO NIEUSTAJĄCE POSZUKIWANIE. STUDIUJ Z NAMI I UCZYŃ Z NIEJ SPOSÓB NA ŻYCIE. O OŚRODKU UAM W PILE Ośrodek UAM w

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016)

ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016) ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016) Malarz R., Więckowski M., Oblicza geografii, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 2012 (numer dopuszczenia

Bardziej szczegółowo

RÓWNINY ŚRODKOWOPOLSKIE (5)

RÓWNINY ŚRODKOWOPOLSKIE (5) Charakterystyka regionów geograficznych Polski 123 RÓWNINY ŚRODKOWOPOLSKIE (5) Ryc. 23. Obraz satelitarny i zasięg regionów geograficznych Wielkopolski Północnej (5. 1). Fig. 23. Satellite image and reach

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ochrona przyrody cz.1 Rok akademicki: 2015/2016 Kod: HKL-2-109-OD-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Humanistyczny Kierunek: Kulturoznawstwo Specjalność: Ochrona dóbr natury i dóbr kultury Poziom

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA dla projektu przebudowy drogi w m. Nowa Wieś gmina Kozienice

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA dla projektu przebudowy drogi w m. Nowa Wieś gmina Kozienice DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA dla projektu przebudowy drogi w m. Nowa Wieś gmina Kozienice Miejscowość: Nowa Wieś Powiat: Kozienice Województwo: mazowieckie Opracował: mgr inż. Lucjan SITO inż. Jacek Oleksik

Bardziej szczegółowo

Partnerstwo we wdrażaniu innowacyjnych metod zarządzania środowiskiem

Partnerstwo we wdrażaniu innowacyjnych metod zarządzania środowiskiem Panel ekspertów Partnerstwo we wdrażaniu innowacyjnych metod zarządzania środowiskiem Uniwersytet Śląski w Katowicach 16 stycznia 2013 Natura 2000 Kłopot czy szansa dla samorządów? dr Andrzej Pasierbiński,

Bardziej szczegółowo

"Cudze chwalicie swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie" pisał Stanisław Jachowicz.

Cudze chwalicie swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie pisał Stanisław Jachowicz. "Cudze chwalicie swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie" pisał Stanisław Jachowicz. Gmina Czemierniki to nasza Mała Ojczyzna, w której mieszkamy, uczymy się i pracujemy znajduje się w bardzo

Bardziej szczegółowo

Natura 2000 co to takiego?

Natura 2000 co to takiego? Natura 2000 co to takiego? 1 2 Czy wiecie co to...? zespół organizmów o podobnej budowie gatunek podstawowa jednostka systematyczna wspólne pochodzenie (przodek) GATUNEK płodne potomstwo, podobne do rodziców

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA. Przedsiębiorstwo Geologiczne AQUA Jacek Kuciaba Łęgowo ul. Krótka 4

OPINIA GEOTECHNICZNA. Przedsiębiorstwo Geologiczne AQUA Jacek Kuciaba Łęgowo ul. Krótka 4 1 Przedsiębiorstwo Geologiczne AQUA Jacek Kuciaba 83031 Łęgowo ul. Krótka 4 tel. 609 141 447 tel. biuro: 531 31 31 63 fax: 58 728 22 92 mail: biuro@pgaqua.pl www.pgaqua.pl Nr arch. 1045/2015 Nr egz. TYTUŁ

Bardziej szczegółowo