Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków Redakcja naukowa serii: prof. dr hab. Maria Dudzikowa prof. dr hab. Henryka Kwiatkowska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2013. Redakcja naukowa serii: prof. dr hab. Maria Dudzikowa prof. dr hab. Henryka Kwiatkowska"

Transkrypt

1

2

3 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2013 Redakcja naukowa serii: prof. dr hab. Maria Dudzikowa prof. dr hab. Henryka Kwiatkowska Recenzje: prof. dr hab. Maria Chodkowska prof. dr hab. Amadeusz Krause Opiekun projektu: Jolanta Świetlikowska Opracowanie edytorskie książki: kaziki.pl Projekt okładki: Anna M. Damasiewicz Grafika na okładce Irina Bocharova Depositphotos.com ISBN: ISBN: Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków, ul. Turniejowa 59/5 Tel./fax: (12) , , Wydanie pierwsze, Kraków 2013

4 Spis treści Wprowadzenie do serii Palące Problemy Edukacji i Pedagogiki Natura Wprowadzenie rezerwatu do serii w życiu Palące osoby Problemy z niepełnosprawnością. Edukacji i Pedagogiki Działania Wprowadzenie pozorne do w książki edukacji jako palący problem. Wprowadzenie Zenon Gajdzica do... książki 14 Maria Dudzikowa CZĘŚĆ 1. TWORZENIE (SIĘ) REZERWATÓW CZĘŚĆ 1. U ŹRÓDEŁ POZORU W EDUKACJI Rozdział 1. Rozdział Rezerwaty 1. znaczeń niepełnosprawności jako źródła wybranych Użyteczność problemów pedagogicznych pojęcia działań pozornych jako kategorii analitycznej. Egzemplifikacje Aneta Makowska z obszaru... edukacji i nie tylko 23 Maria 1.1. Wprowadzenie Dudzikowa Wstępnie Interakcjonizm zarysowane symboliczny pole znaczeniowe i kulturalizm Zarys Rozumienie koncepcji niepełnosprawności działań pozornych... Jana Lutyńskiego i pytania o Rezerwat jej aktualność jako pojęcie uwrażliwiające i. model ikoniczny Pełzający Rezerwaty chaos niepełnosprawności jako kontekst działań... pozornych dzisiaj Egzemplifikacje Rezerwat mechanizmów kolonizatorski działań... pozornych w obszarze 30 edukacji Rezerwat ochronny Rezerwat Spektakularne kontrkulturowy działania pozorne... na jałowym biegu Trop pierwszy: Rzekomo znaczenia pragmatyczne niepełnosprawności konsultacje w aksjologicznej scenerii jako wyznacznik działań Zasada di Lampedusy w reformowaniu edukacji Trop drugi: (nie)spójność znaczeń Rewolucje w edukacji, czyli spanie w szafie na stojąco Trop trzeci: świadomość metod i technik pracy jako przykład przejawu (nie)świadomości wiedzy pedagogicznej Kolejne tropy... 39

5 6 Człowiek z niepełnosprawnością w rezerwacie przestrzeni publicznej Rozdział 2. Społeczna (de)waloryzacja roli osoby niepełnosprawnej Teresa Żółkowska Wprowadzenie Ponowoczesność jako przestrzeń konstruowania znaczeń niepełnosprawności intelektualnej Projekt waloryzacji ról społecznych Kilka refleksji na temat dekonstrukcji teorii waloryzacji ról społecznych Rzeczywiste czy konstruowane? Strefa społecznego porzucenia czy rezerwat? Rozdział 3. Deprecjacja osób z niepełnosprawnością w dyskursie publicznym za pośrednictwem mediów Dorota Podgórska-Jachnik Wprowadzenie Sąd nad mediami czy wczesne ostrzeganie? Aktualny kontekst społeczny dyskursu niepełnosprawności Co oznacza społeczne konstruowanie (pojęcia) niepełnosprawności? Po co niepełnosprawni w mediach, czyli deprecjacja przez pominięcie Deprecjacja poprzez stereotypy wizerunkowe Deprecjacja przez uprzedmiotowienie osób z niepełnosprawnością a wizerunkowe korzyści z pokazywania twarzy filantropa Deprecjacja przez niekompetencję w opisie niepełnosprawności Gdy dobrze znaczy źle, czyli deprecjacyjny aspekt pomocy charytatywnej w mediach Otwarcie zamiast zakończenia Rozdział 4. O niemożliwej integracji społecznej osób niepełnosprawnych bez integracji systemowej sektorów polityki państwa. Analiza paradoksów prawnych i działań wdrożeniowych Ilona Fajfer-Kruczek

6 spis treści Wprowadzenie Rola osoby niepełnosprawnej jako narzędzie identyfikowania problemu Przykładowe paradoksy w systemie prawnym i wdrożeniowym O sprzecznościach integracji społecznej i integracji systemowej Podsumowanie Rozdział 5. Reorganizacja sieci szkół specjalnych oszczędność, racjonalizacja przestrzeni, profesjonalizacja usług czy zwykła głupota? Zenon Gajdzica, Joanna Iwińska Wprowadzenie System edukacji specjalnej jako dobro Finansowanie edukacji uczniów niepełnosprawnych roszczenia i bariery Oszczędności mimo wszystko, czyli o faktycznych przyczynach zmian Podsumowanie Rozdział 6. Uczeń niepełnosprawny w reformowanej przestrzeni szkoły ogólnodostępnej. O realnych efektach radosnej twórczości legislacyjnej Lucyna Legierska Wprowadzenie Reforma dla reformy założenia podstawowe O problemach konstruujących fikcję Ograniczone etaty pracowników poradni O zaradności nauczycieli tworzących pozór Relacje szkoła rodzic Koordynator zespołu Tworzenie dokumentacji Kto w praktyce uczestniczy w diagnozie? Zmęczeni nauczyciele Wsparcie nie idzie za uczniem Niewiele zajęć dodatkowych w szkołach

7 8 Człowiek z niepełnosprawnością w rezerwacie przestrzeni publicznej Poradnia jako koło ratunkowe Nieujawnione orzeczenia i opinie Kogo zakwalifikować, a z kogo zrezygnować? Statystyczny rozkwit nauczania indywidualnego Podsumowanie Rozdział 7. (Nie)przygotowanie zawodowe osób z niepełnosprawnością intelektualną Beata Cytowska Wprowadzenie Koncepcja badań własnych Analiza i interpretacja Podsumowanie Rozdział 8. Strategia kształcenia osób niepełnosprawnych. Diagnoza pozoru Iwona Chrzanowska Wprowadzenie Liderzy kształcenia w Polsce? Analiza wyników sprawdzianów i egzaminów zewnętrznych uczniów pełnosprawnych i o specjalnych potrzebach edukacyjnych Problemy edukacji dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością na terenie Łodzi i województwa łódzkiego Podsumowanie CZĘŚĆ 2. MIESZKANIEC REZERWATÓW. EGZEMPLIFIKACJE Rozdział 9. Dlaczego koniec edukacji nie jest początkiem integracji społecznej? Osoby dorosłe z niepełnosprawnością intelektualną w lokalnej przestrzeni Katarzyna Ćwirynkało Wprowadzenie Przeobrażenia społeczno-kulturowe a sytuacja dorosłych z niepełnosprawnością intelektualną

8 spis treści Dążenia emancypacyjne Dążenia normalizacyjne Sytuacja mieszkaniowa Zatrudnienie Podsumowanie Rozdział 10. Kontrolująca funkcja systemu pomocy społecznej jako przeszkoda w osiąganiu niezależności życiowej przez dorosłe osoby z głębszą niepełnosprawnością intelektualną Remigiusz Janusz Kijak Wprowadzenie Sprzeczna relacja pomocy i kontroli Nakaz przyjęcia pomocy Pomoc narzucona i próg destabilizacji Ubezwłasnowolnienie Rozczarowania i złudzenia na temat dorosłości osób niepełnosprawnych intelektualnie Zamknięte drzwi seksualność osób niepełnosprawnych intelektualnie Podsumowanie Rozdział 11. Respektowanie i egzekwowanie praw seksualnych osób z niepełnosprawnością palący, nierozwiązany problem Zdzisława Janiszewska-Nieścioruk Walor subiektywnego i dynamicznego ujmowania zdrowia człowieka z niepełnosprawnością Przyczyny ograniczania seksualności i praw seksualnych Atrakcyjność fizyczna jako warunek atrakcyjności seksualnej i możliwości ekspresji seksualnych potrzeb Stereotypy i uprzedzenia wobec seksualności osób z niepełnosprawnością Upośledzanie i uzależnianie seksualności paternalizm rodziców i profesjonalistów Kontrowersje związane z partnerstwem, zawieraniem małżeństw i rodzicielstwem

9 10 Człowiek z niepełnosprawnością w rezerwacie przestrzeni publicznej Niedostatki rehabilitacji i edukacji seksualnej Podsumowanie Rozdział 12. Sposób porozumiewania się a miejsce osoby z uszkodzonym słuchem w zarezerwowanej przestrzeni społecznej Urszula Bartnikowska Wprowadzenie Etap wczesnej interwencji Etap edukacji szkolnej Etap dorosłości Dorosłość niedosłyszących Dorosłość Głuchych Podsumowanie Rozdział 13. Założone a rzeczywiste funkcje terapii zajęciowej w domach pomocy społecznej dla osób z niepełnosprawnością intelektualną Dorota Prysak Wprowadzenie Dramaturgia i dystans interakcyjny jako narzędzia rozumienia i interpretowania mechanizmów terapii zajęciowej Osadzenie terapii w koncepcji Ervinga Goffmana Terapia zajęciowa rezerwatem w instytucji totalnej Rezerwat fizyczno-materialny Rezerwat psychiczny Rezerwat społeczno-kulturowy Podsumowanie CZĘŚĆ 3. POZA REZERWATEM Rozdział 14. Rezerwat z perspektywy agenta o budowaniu, rozmywaniu i przekraczaniu granic rezerwatu Dorota Kohut

10 spis treści Wprowadzenie O budowaniu rezerwatu, czyli jak powstał Ośrodek O rozmywaniu granic, czyli konstruowaniu normalności O kształtowaniu zdolności wychowanków do przekraczania stereotypów wyznaczających obszary rezerwatów społecznych, czyli o wychowaniu i kształceniu Zamiast zakończenia Rozdział 15. Normalizacja po polsku, czyli historia Kuby niepełnosprawnego pracownika przedszkola, o którym pisano w gazecie Patrycja Jurkiewicz Wprowadzenie Narodziny i wczesne dzieciństwo Pierwsze lata w Szkole Podstawowej Specjalnej nr 123 w Warszawie Powiew zmian: zespół rewalidacyjno-wychowawczy w Przedszkolu Specjalnym nr 213 w Warszawie Nowy rozdział w życiu: asystent w grupach rewalidacyjno- -wychowawczych Praca czy sztuka dla sztuki? Zamiast podsumowania Rozdział 16. Próba wyjścia z rezerwatu. O paradoksach ukrytych w edukacji i rewalidacji osób niepełnosprawnych Matylda Pachowicz Wprowadzenie Relacje społeczne w metaforze rezerwatu O podłożu tworzenia się rezerwatów Rezerwat ochronny zamiast getta Integracja za szafą jako przykład rezerwatu Rezerwat sztuki Samostanowienie i samorealizacja Wolność i konieczność bycia sobą

11 12 Człowiek z niepełnosprawnością w rezerwacie przestrzeni publicznej Autoportret mieszkańca rezerwatu Wyjście ewakuacyjne z rezerwatu O naszym wewnętrznym rezerwacie Na zakończenie plan wyjścia z rezerwatu Bibliografia Indeks rzeczowy Indeks osób Noty o autorach

12 Wprowadzenie do serii Palące Problemy Edukacji i Pedagogiki Palące problemy edukacji i pedagogiki są pilne do zidentyfikowania. Brak reakcji, odroczenie czy zaniechanie wyrządzają szkody o daleko idących skutkach. Należy pamiętać, że jeśli chce się rozwiązać problem, to trzeba go nazwać. Reakcja na te problemy, a nawet antycypacja powinna być szybka. Najlepiej gdy jest reakcją nie na proces, lecz na jego symptom. To jest czas optymalnego reagowania. Seria wpisuje się właśnie w tę wersję prakseologii. Uwzględnia problemy edukacji i pedagogiki, które są ze sobą związane: pierwsze nawiązują do praktyki społecznej, drugie do kwestii teoretycznych nurtujących naukę o wychowaniu. Nasza seria, ukazująca się pod patronatem KNP PAN, to książki akademickie (studia, monografie), których intencją jest dopełnianie i uaktualnianie podręczników. Wsadzamy kij w mrowisko, wywołujemy dyskusje, prowokujemy, próbujemy zaangażować czytelników w zmianę, docieramy nie tylko do akademików, ale również do szerszej sfery publicznej. Podejmując aktualne, palące problemy edukacji i pedagogiki, zakładamy, iż seria stanowić będzie punkt wyjścia dyskusji, a także zachętę do nowych badań. Maria Dudzikowa, Henryka Kwiatkowska

13 Natura rezerwatu w życiu osoby z niepełnosprawnością. Wprowadzenie do książki Zawarty w tytule niniejszej książki rezerwat przestrzeni publicznej z pozoru stanowi dość kontrowersyjną kategorię opisu i wyjaśniania sytuacji społecznej osób niepełnosprawnych. Samo pojęcie rezerwatu nawiązuje do tradycji kolonialnej lokującej osoby niepełnosprawne w ograniczonej przestrzeni zarezerwowanej dla Innych lub/i Obcych. Wszak rezerwat w potocznym ujęciu kojarzy się z czymś, co zamknięte i zarezerwowane dla wybranych. Jednak nie o taki rezerwat tu chodzi. Trudno oprzeć się wrażeniu, że ciągle jeszcze dla wielu z nas inność wyrażająca się ograniczoną sprawnością czy nieco odmiennym wyglądem jest wystarczającym powodem konstruowania ram funkcjonalnych i rezerwowania ról daleko innych niż te, które zwykle określamy jako wartościowe. W przyjętej koncepcji istota rezerwatu (jako części terytorium) oparta jest na organizacji społecznej roszczeń, które stają się punktem odniesienia prowadzonych analiz. Zgodnie z propozycją Ervinga Goffmana 1 obejmuje ona pojęcia: (1) dobra, czyli pożądanego obiektu lub omawianego stanu; 1 E. Goffman, Relacje w przestrzeni publicznej. Mikrostudia porządku publicznego, przeł. O. Siara, Warszawa: WN PWN 2011, s

14 Natura rezerwatu w życiu osoby z niepełnosprawnością 15 (2) roszczenia prawa posiadania, kontrolowania, używania i zdobycia tego dobra; (3) interesanta, czyli strony, w której imieniu wysuwa się roszczenia; (4) przeszkody, która oznacza argumenty, środki lub instytucje zagrażające spełnieniu roszczenia; (5) autora (kontrinteresanta) strony, w której imieniu podważa się roszczenie, a także (6) agentów, czyli jednostek, które występują w imieniu interesanta i kontrinteresanta oraz reprezentują ich kwestie związane z roszczeniem 2. Podczas szukania narzędzi deskrypcji i wyjaśniania sytuacji społecznej osób niepełnosprawnych, z jednej strony ich faktycznie palących problemów, a z drugiej wielu pozorowanych działań (podejmowanych nie w celu rozwiązania lub przynajmniej zniesienia trudności), koncepcja Goffmana wydaje się szczególnie przydatna. Po pierwsze może ona posłużyć jako narzędzie wyjaśniania źródeł i mechanizmów wielu paradoksów normujących życie omawianej grupy ludzi. Po drugie zaś zawiera zbiór pojęć stanowiących kategorie analityczne przydatne w deskrypcji codzienności ludzi obarczonych niepełnosprawnością. W końcu po trzecie jest środkiem umożliwiającym teoretyczne uzasadnienie i jednocześnie praktyczne zdemaskowanie faktycznych praktyk społecznych stosowanych w celach opresyjnych wobec ludzi z niepełnosprawnością. Korzystając zatem z koncepcji Goffmana, przyjmuję, że: dobro to brak ograniczeń terytorialnych osób niepełnosprawnych prze jawiający się w ich pełnej partycypacji w kulturze i innych powszechnie dostępnych dobrodziejstwach, w braku ograniczeń w pełnieniu wartościowych ról społecznych, w peł nym dostępie do edukacji i w szacunku społecznym; roszczenie to prawo, zwyczaje i normy określone przez pełnosprawną większość (formalne i nieformalne), sterowany przez nich systemem wzmocnień społecznych i dostęp do wartościowych ról oraz do kontrolowania i użytkowania innego dobra; interesant jest osobą niepełnosprawną, która może też występować jako własny agent; przeszkody to powszechne bariery (architektoniczne, społeczne, kulturowe, edukacyjne, prawne); 2 Tamże, s. 48.

15 16 Człowiek z niepełnosprawnością w rezerwacie przestrzeni publicznej autor (kontrinteresant) to społeczeństwo ludzi pełnosprawnych, zwłasz cza ta jego część, która nie dostrzega potrzeb i potencjału ludzi niepełnosprawnych; agenci to specjaliści, funkcjonariusze społeczni, profesjonaliści, czyli reprezentanci ludzi obarczonych niepełnosprawnością, ale równocześnie (najczęściej) pełnosprawni przedstawiciele społeczeństwa reprezentujący jego interesy. Zbiór zaprezentowanych kategorii tworzy pewnego rodzaju mapę możliwych relacji. Można je odkryć, obserwując je 3 w określonej przestrzeni, a przy tym: diagnozując interakcje oparte na procesach rywalizacji, dyskrymi nacji, opresji, czasem także współdziałaniu, wsparciu czy neutralnej koegzystencji; analizując ich zogniskowaną lub niezogniskowaną formę. W pierwszym wypadku pole zainteresowań badacza skupia się na efektach interakcji, na przykład na piętnie, gruntowaniu lub znoszeniu stereotypów. W drugim na praktykach społecznych dużych lub małych grup posiadających własności organizacyjne, czyli mechanizmy wchodzenia do grupy (pełnej partycypacji w jej przywilejach) i jej opuszczania (spychania na margines, automarginalizacji) 4. Efektem spotkania w określonej przestrzeni jest pozyskanie lub utracenie określonych terytoriów. Mogą one być stałe (przypisane prawnie, geograficznie interesantowi) lub zmienne, czyli sytuacyjne (posiadane czasowo na zasadzie uzusu lub przejściowego prawa), stanowiąc element wyposażenia danego układu publicznego lub prywatnego. Istnieją także rezerwaty egocentryczne, które przemieszczają się razem z interesantem stanowiącym ich centrum 5. Osoby niepełnosprawne mogą analogicznie jak ludzie pełnosprawni obejmować terytoria za przyzwoleniem społecznym, często w wyniku własnej aktywności i sprawnego działania, lub być do nich zsyłani. 3 F. Znaniecki, Relacje społeczne i role społeczne. Niedokończona socjologia systematyczna, przeł. E. Hałas, Warszawa: WN PWN 2011, s Por. E. Goffman, Spotkania, przeł. P. Tomanek, Kraków: Nomos 2010, s Tenże, Relacje, s. 48.

16 Natura rezerwatu w życiu osoby z niepełnosprawnością 17 W drugim wypadku przyjmują one formę rezerwatu (bynajmniej nie chodzi w tym ujęciu o jego wymiar przestrzenny), którego granice są monitorowane i strzeżone przez interesantów, czasem także przy nieświadomym udziale agentów (profesjonalistów mających z definicji wspomagać normalizację sytuacji społecznej). Takim terytorium może być zarezerwowana rola pracownika fizycznego o niskim uposażeniu, ucznia szkoły skoncentrowanej na rehabilitacji skutecznie marginalizującej procesy wychowania, biorcy jałmużny czy nieracjonalnego wsparcia. Rezerwatem może być także przestrzeń instytucji totalnej ograniczającej rozwój lub system barier społecznych utrudniających realizację aspiracji. Warto zwrócić uwagę, że w każdym z wymienionych przykładów zawierają się dwa światy: interesanta (osoby niepełnosprawnej) oraz kontrinteresantów (społeczeństwa ludzi pełnosprawnych). Agenci (profesjonaliści) zajmują się organizowaniem spotkań owych światów i mediują warunki funkcjonowania tych pierwszych, często wyposażając ich w odpowiednie kompetencje umożliwiające spełnianie oczekiwań wobec tych drugich. Istotą tego podejścia co doskonale obrazuje Goffman w analizie instytucji totalnej 6 jest deskrypcja z punktu widzenia interesanta. Dopiero diagnozowanie i wyjaśnianie problemu obejmuje aspekt postrzegania kontrinteresantów. Przyjmuję, że rezerwaty generują i wyznaczają problemy lub/i są ich skutkiem. W kontekst tego podejścia wpisują się paralelnie koncepcje rozumienia niepełnosprawności. Z jednej strony jest ona pewnego rodzaju predyspozycją do generowania w życiu człowieka trudności określanych jako sytuacje problemowe 7, a z drugiej bywa następstwem różnych problemów, czyli jej wymiar społeczny powstaje na kanwie relacji, interakcji, stygmatów, dystansu, niewydolności społeczeństwa 8. Za przykład egzemplifikujący wskazane podejście posłuży koncepcja rezerwatu informacyjnego oraz konwersacyjnego. Ten pierwszy jest zbiorem faktów, do których dostęp jednostka pragnie kontrolować. Obejmuje zatem przede wszystkim prywatne sprawy człowieka. Istnieje kilka odmian tego 6 Tenże, Instytucje totalne. O pacjentach szpitali psychiatrycznych i mieszkańcach innych instytucji totalnych, przeł. O. Waśkiewicz, J. Łaszcz, Sopot: GWP S. Kowalik, Psychologiczne ujęcie niepełnosprawności, w: Psychologia. Podręcznik akademicki. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, red. J. Strelau, Gdańsk: GWP 2002, t. 3, s Por. O. Speck, Niepełnosprawni w społeczeństwie. Podstawy ortopedagogiki, przeł. W. Zeidler, A. Skrzypek, D. Gącza, D. Szarkowicz, Gdańsk: GWP 2005, s

17 18 Człowiek z niepełnosprawnością w rezerwacie przestrzeni publicznej rezerwatu. Pierwsza to przestrzeń umysłu interesanta. Kontrolę nad nim może on utracić pod wpływem pytań zbyt osobistych, wścibskich, natrętnych, nietaktownych. Druga to zawartość osobista kieszeni, portfeli, listów i innych pojemników zawierających skryte przedmioty, spisane informacje. Trzecia to biografia jednostki, którą interesant chce ujawnić w kontrolowany sposób. Czwarta obejmuje wszystko, czego można się o nim dowiedzieć dzięki bezpośredniej informacji, co zwykle łączy się z problemem natarczywego przyglądania się interesantowi 9. Rezerwat informacyjny obejmuje zatem cztery podsystemy (w moim przekonaniu niewyczerpujące typologii). W przyjętej koncepcji są one metaforą kontroli: umysłu osoby niepełnosprawnej przez wdrażanie jej zuniformowanych sposobów myślenia o świecie i reagowania na problemy zgodnie z przyjętym powszechnym wzorcem typowym dla ludzi pełnosprawnych; przestrzeni osobistej, często zgodnie ze wzorem jej sprawowania nad dziećmi sprawdzania, co skrywają przed rodzicami, z założeniem poszukiwania niebezpiecznych dla nich tajemnic; historii życia osoby niepełnosprawnej zwykle służącej rezerwowaniu dla niej określonych ról społecznych, na przykład ukończenie szkoły specjalnej dla lekko upośledzonych umysłowo dla wielu pracodawców jest wystarczającą informacją dyskredytującą kandydata do pracy zawodowej na określonym stanowisku bez sprawdzenia faktycznych kompetencji; zachowania osoby niepełnosprawnej, przy czym ten wymiar rezerwatu służy przede wszystkim zidentyfikowaniu nieprzeciętnych (odmiennych od powszechnych wzorców) zachowań pozwalających ustalać odmienność i ewentualne płynące z niej zagrożenie w zakresie naruszenia społecznego status quo lub zachowań, które sankcjonują wskazane wcześniej obszary kontroli. Odnosząc wymienione podsystemy rezerwatu do teorii konstytuowania niepełnosprawności i funkcjonowania osób niepełnosprawnych (w tym 9 E. Goffman, Relacje, s. 60.

18 Natura rezerwatu w życiu osoby z niepełnosprawnością 19 przykładzie intelektualnie) warto wspomnieć o triadzie: upośledzony umysł, upośledzone Ja, upośledzone życie 10. Przy czym w aspekcie koncepcji Goffmana chodzi raczej o: kontrolowany umysł, kontrolowane Ja, kontrolowane życie. Dopełnieniem tej koncepcji jest rezerwat konwersacyjny. Jego istotą są prawo człowieka do pewnej kontroli nad tym, kto może z nim nawiązywać rozmowę i kiedy może to następować oraz prawo grupy ludzi zaangażowanych w rozmowę do ochrony swojego kręgu przed innymi 11. Ten typ rezerwatu dopełnia typologię kontroli o relacje z innymi ludźmi. W kontekście sytuacji społecznej osób niepełnosprawnych można na nie spojrzeć dwojako. Po pierwsze na ich kanwie urzeczywistniają się inne typy kontroli, szczególnie ta nad umysłem i historią życia. Po drugie dzięki relacjom powstaje lub zostaje zniesione piętno 12 w istotny sposób związane z upośledzonym Ja i upośledzonym życiem. Pozostawiając na marginesie koncepcję Goffmana, ale nie w oderwaniu od niej, w dalszej części proponuję nieco inną typologię rezerwatów w odniesieniu do społecznych problemów osób obarczonych niepełnosprawnością. Korzystam przy tym z typów barier, traktując je jako punkt wyjścia definiowania rezerwatu zakreślający jego ramy, a zarazem obszar działań podejmowanych przez społeczeństwo na rzecz ludzi niepełnosprawnych. Przyjmuję, że przeszkody utrudniające życie ludziom niepełnosprawnym ujawniają się w trzech zakresach, tworząc trzy typy rezerwatów: fizyczne materialne lub związane z przestrzenią (architekturą, ukształtowaniem terenu, środkami technicznymi ułatwiającymi lub utrudniającymi funkcjonowanie); psychiczne łączone z nieadekwatną do oczekiwań społecznych oceną własną osób niepełnosprawnych (interesantów), z aspiracjami i postawą własną wobec doznawanych niepowodzeń i sukcesów; społeczno-kulturowe obejmujące kwestie organizacji społeczeństwa (system prawny, system edukacji, dostęp do pracy zawodowej 10 M. Kościelska, Oblicza upośledzenia, Warszawa: WN PWN E. Goffman, Relacje, s Tenże, Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości, przeł. A. Dzierżyńska, J. Tokarska-Bakir, Gdańsk: GWP 2007.

19 20 Człowiek z niepełnosprawnością w rezerwacie przestrzeni publicznej i zasady awansu zawodowego) oraz postawy wobec osób niepełnosprawnych ukonstytuowane na wzorach kulturowych i doświadczeniu własnym. W praktyce te rezerwaty nie są oddzielone sztywnymi granicami, przenikają się wzajemnie, synergetycznie wzmacniając lub osłabiając granice poszczególnych terytoriów. Każdy z rezerwatów generuje nieco inne problemy osób niepełnosprawnych lub jest ich następstwem. Natomiast łączy je możliwa siła oddziaływania, która sprawia, że niektóre z nich są palące. Właśnie te problemy są punktem wyjścia poszczególnych rozdziałów tej książki. Treści zostały uporządkowane w trzech częściach. Pierwsza część obejmuje kwestie tworzenia (się) rezerwatów. Ich istota jak pokazują autorzy nierzadko inicjowana jest już na etapie edukacji szkolnej, a później skutecznie gruntowana w wizerunkach medialnych osób niepełnosprawnych, w procesach dewaloryzacji ich ról społecznych i wzmac niana paradoksami prawnymi oraz systemowymi działaniami wsparcia. Druga część jest zarówno wielozakresową diagnozą paradoksów i fikcji normujących społeczną przestrzeń życia ludzi obarczonych niepełnosprawnością, jak i namysłem nad funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej w przestrzeni publicznej. Treści poszczególnych rozdziałów w tej części ukazują warunki funkcjonowania omawianej grupy ludzi jako splot różnorodnych uwarunkowań życia w wyznaczonych rezerwatach. Publikację zamyka część trzecia zawierająca pozytywne przykłady przełamywania uprzedzeń wychodzenia osób z głębszą niepełnosprawnością poza ramy przestrzeni społecznej wyznaczonej sprawnościami i ukonstytuowanymi na podstawie stereotypów możliwościami życia człowieka nie - pełnosprawnego. Pragnę serdecznie podziękować Redaktorkom serii Palące Problemy, Pani Profesor zw. dr hab. Marii Dudzikowej oraz Pani Profesor zw. dr hab. Henryce Kwiatkowskiej za inspiracje oraz merytoryczną pomoc. Zenon Gajdzica

20 CZĘŚĆ 1. Tworzenie (się) rezerwatów

21 Rozdział 1 Rezerwaty znaczeń niepełnosprawności jako źródła wybranych problemów pedagogicznych Aneta Makowska 1.1. Wprowadzenie Szkoła specjalna tworzy rezerwaty, które mogą prowadzić do nadzorowania, ochrony i reorganizacji niepełnosprawności, a które określam na drodze porządkowania znaczeń nadawanych niepełnosprawności według kryterium funkcji, jakie mogą pełnić. Rezerwaty można wpisać w trzy modele ikoniczne (kolonizatorski, ochronny i kontrkulturowy). Wskazuję przy tym wybrane tropy poznawcze, które w moim przekonaniu egzemplifikują istotne problemy w postrzeganiu niepełnosprawności i działaniu wobec niej. Są to: dominacja modelu transmisyjnego opartego na tradycji i blokującego możliwość zmiany, niekonsekwencje w pojmowaniu niepełnosprawności, które generują pozór działań edukacyjnych, oraz brak refleksyjnej wiedzy pedagogicznej. Moje rozważania osadzam w perspektywie interakcjonizmu symbolicznego, czerpiąc z tez Herberta Blumera, oraz uzupełniając przyjęte rozumienie konstruowania i nadawania znaczeń o założenia kulturalizmu Floriana Znanieckiego. Do wyróżnienia znaczeń nadawanych niepełnosprawności

22 24 Człowiek z niepełnosprawnością w rezerwacie przestrzeni publicznej posłużyły mi badania o charakterze etnograficznym prowadzone w drugiej klasie gimnazjum, do której uczęszczali uczniowie z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Badania te polegały na obserwacji i uczestnictwie w rzeczywistości szkolnej, swobodnych rozmowach z uczniami oraz wywiadach częściowo kierowanych przeprowadzonych z nauczycielami 1. Ich jakościowy charakter powoduje, że przeprowadzona analiza i interpretacja są niereprezentatywne. Nie mogą one zostać uogólnione i prawdopodobnie nie wyczerpują listy znaczeń nadawanych niepełnosprawności. Są charakterystyczne wyłącznie dla konkretnego mikroświata badanej klasy szkolnej. Ich poznanie ma na celu uwrażliwienie na możliwe znaczenia nadawane niepełnosprawności i poszukiwanie związków z innymi sferami doświadczenia Interakcjonizm symboliczny i kulturalizm W celu określenia znaczeń niepełnosprawności przyjęłam dwie koncepcje uzupełniające się na poziomie wykorzystanych tu założeń. Pierwsza z nich to interakcjonizm symboliczny Blumera. Druga to kulturalizm Znanieckiego. Blumer, który jako pierwszy użył pojęcia interakcjonizmu symbolicznego, wskazuje na jego trzy podstawowe założenia: człowiek działa wobec przedmiotów na podstawie znaczeń, jakie one dla niego mają; znaczenia powstają w procesie interakcji między ludźmi; interpretacja znaczeń jest procesem twórczym 2. Znaniecki stawia tezę o tworzeniu wartości, które kierują działaniami człowieka 3. Wartości to powiązane struktury znaczeń, które powstają w wyniku 1 Badania te były przeprowadzone w ramach rozprawy doktorskiej pod tytułem Typy biograficzne osób niepełnosprawnych intelektualnie w edukacyjnym kręgu społecznym, przygotowywanej pod kierunkiem Pani Profesor zw. dr hab. Marii Czerepaniak-Walczak w Uniwersytecie Szczecińskim. 2 H. Blumer, Stanowisko metodologiczne interakcjonizmu symbolicznego, w: tegoż, Interakcjonizm symboliczny. Perspektywa i metoda, przeł. G. Woroniecka, Kraków: Nomos 2007, s Znanieckiego rzadko wiąże się bezpośrednio z interakcjonizmem symbolicznym. Częściej jego koncepcje wpisuje się w nurt socjologii humanistycznej (por. m.in. Socjologia humanistyczna

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Rehabilitacja dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością: teoria i możliwości praktyczne. Moduł 190.: Niepełnosprawność intelektualna

Bardziej szczegółowo

Osoba z niepełnosprawnością opieka, terapia, wsparcie

Osoba z niepełnosprawnością opieka, terapia, wsparcie Osoba z niepełnosprawnością opieka, terapia, wsparcie pod redakcją Ditty Baczały Jacka J. Błeszyńskiego Marzenny Zaorskiej Toruń 2009 Spis treści Wstęp.....................................................

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu w języku polskim SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU Diagnoza osób z wieloraką niepełnosprawnością Moduł 190: Niepełnosprawność intelektualna i zaburzenia wieku rozwojowego. 2. Nazwa przedmiotu

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Wspomaganie rozwoju dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną w placówkach L'Arche./ Moduł 190.: Niepełnosprawność intelektualna

Bardziej szczegółowo

CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE FILIA W TURKU

CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE FILIA W TURKU CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE FILIA W TURKU UCZEŃ CHORY I NIEPEŁNOSPRAWNY W SZKOLE OGÓLNODOSTĘPNEJ Zestawienie bibliograficzne w wyborze Opracowanie: Agnieszka

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu: Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Wydział: Wydział Humanistyczno - Społeczny

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Kształcenie uczniów niepełnosprawnych w szkołach ogólnodostępnych

Kształcenie uczniów niepełnosprawnych w szkołach ogólnodostępnych Kształcenie uczniów niepełnosprawnych w szkołach ogólnodostępnych Dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w systemie edukacji / pod red. Marzeny Buchnat, Beaty Tylewskiej-Nowak. - Warszawa

Bardziej szczegółowo

UCZEŃ Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ W SZKOLE OGÓLNODOSTĘPNEJ. Specjalne potrzeby edukacyjne uczniów z niepełnosprawnością intelektualną

UCZEŃ Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ W SZKOLE OGÓLNODOSTĘPNEJ. Specjalne potrzeby edukacyjne uczniów z niepełnosprawnością intelektualną Akademia Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej Instytut Pedagogiki Specjalnej UCZEŃ Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ W SZKOLE OGÓLNODOSTĘPNEJ Specjalne potrzeby edukacyjne uczniów z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego zał. 3

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego zał. 3 PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego zał. 3 1. Wymagania wstępne Zaliczenie przedmiotów: Psychologia z elementami psychologii sportu, Komunikacja

Bardziej szczegółowo

O SEKSUALNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

O SEKSUALNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH O SEKSUALNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH pod redakcją Antoniny Ostrowskiej Instytut Rozwoju Służb Społecznych Warszawa 2007 Wstęp... 9 Antonina Ostrowska Seksualność osób niepełnosprawnych...11 Rola seksualności

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach:

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: Opracowała Ewa Materka, psycholog Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej Budowanie systemu wsparcia oraz organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Podstawy wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (WWRD) 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Fundamentals

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka

Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka 1. 1.Banaszek G., Rozwój niemowląt i jego zaburzenia a rehabilitacja metodą Vojty, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2004. 2. Bobkowicz-Lewartowska

Bardziej szczegółowo

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej)

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ ASPEKTY PSYCHOSPOŁECZNE I PRAWNE Zestawienie bibliograficzne w wyborze za lata 1985-2010 (materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) Powstań, ty, który

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2 Spis treści Część I TEORIE WYCHOWANIA Wstęp (Bogusław Śliwerski) 12 Rozdział 1. Istota i przedmiot badań teorii wychowania

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA. Opr. Monika Wajda-Mazur

INTEGRACJA. Opr. Monika Wajda-Mazur INTEGRACJA Opr. Monika Wajda-Mazur 1 W świetle przepisów uczeń niepełnosprawny to: uczeń, który posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez zespół orzekający publicznej poradni

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do psychologii

Wprowadzenie do psychologii Wprowadzenie do psychologii wychowania Psychologia wychowawcza - pedagogiczna Literatura podstawowa: Brzezińska A. (2000). Psychologia wychowania. [W:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki,

Bardziej szczegółowo

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA SURDOPEDAGOGIKA

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA SURDOPEDAGOGIKA Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA SURDOPEDAGOGIKA SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwent surdopedagogiki uzyskuje wiedzę i umiejętności w zakresie: dydaktyki

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w szkołach ogólnodostępnych i przyjmowania uczniów do tych

Bardziej szczegółowo

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Stereotypy były i są nadal chętnie przyswajane i wykorzystywane, ponieważ zwalniają z wysiłku myślenia (...), nakładają

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka przewlekle chorego i z chorobami genetycznymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Early Facilitating Development

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Lp. IMPULS 2011 Nauki społeczne Pedagogika Agresja u osób z lekką niepełnosprawnością 2 intelektualną. IMPULS 2007 Nauki społeczne Pedagogika

Lp. IMPULS 2011 Nauki społeczne Pedagogika Agresja u osób z lekką niepełnosprawnością 2 intelektualną. IMPULS 2007 Nauki społeczne Pedagogika Lp. Rok Tytuł Kategoria Podkategoria wydania ABC pedagoga specjalnego. Poradnik dla nauczyciela ze specjalnym przygotowaniem pedagogicznym pracujących z dziećmi niepełnosprawnymi dla studentów kierunków

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością intelektualną lub zagrożonego niepełnosprawnością intelektualną

Bardziej szczegółowo

Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Opracowała Małgorzata Nowak Dyrektor ZPPP w Oleśnicy Oleśnica,1.10.2015r. Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. 1.Opinia dokument wydawany

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji:

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Wczesne wspomaganie rozwoju Kształcenie specjalne Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej wczesne wspomaganie rozwoju Wczesne wspomaganie rozwoju art.

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej, praktycznej i empirycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH W SZKOŁACH OGÓLNODOSTĘPNYCH

KSZTAŁCENIE UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH W SZKOŁACH OGÓLNODOSTĘPNYCH KSZTAŁCENIE UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH W SZKOŁACH OGÓLNODOSTĘPNYCH Zestawienie bibliograficzne w wyborze sporządzone w oparciu o zbiory Publicznej Biblioteki Pedagogicznej RODN WOM Książki 1. ABC doradcy

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Karpińska-Szaj UAM Poznań. PTN Lublin wrzesień 2010

Katarzyna Karpińska-Szaj UAM Poznań. PTN Lublin wrzesień 2010 Katarzyna Karpińska-Szaj UAM Poznań PTN Lublin wrzesień 2010 Plan: 1. Szkolna integracja indywidualna: dyskusja pojęcia w kontekście organizacji edukacji dzieci z niepełnosprawnością 2. Cele nauczania

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r.

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r. Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Warszawa, 25 listopada 2014 r. Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty akty wykonawcze do ustawy - rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

SYLABUS Pedagogika ogólna

SYLABUS Pedagogika ogólna SYLABUS Pedagogika ogólna (rozporządzenie MNiSzW z 17.01.2012 w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela) Nazwa Pedagogika ogólna Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością ruchową i zaburzeniami sprzężonymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Niepełnosprawność intelektualna i zaburzenia wieku rozwojowego. Moduł: 190

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Niepełnosprawność intelektualna i zaburzenia wieku rozwojowego. Moduł: 190 SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Niepełnosprawność intelektualna i zaburzenia wieku rozwojowego. Moduł: 190 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Mental handicap

Bardziej szczegółowo

Teresa Szefs psycholog PPP w Piasecznie

Teresa Szefs psycholog PPP w Piasecznie Teresa Szefs psycholog PPP w Piasecznie Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) Rozporządzenia MEN: w sprawie szczegółowych zasad działania

Bardziej szczegółowo

Warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie, zagrożonych

Warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie, zagrożonych Warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie, zagrożonych niedostosowaniem społecznym Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Praktyczna diagnoza kliniczna dziecka w relacji z opiekunem wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA WŁĄCZAJĄCA UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH

EDUKACJA WŁĄCZAJĄCA UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Józefa Lompy w Katowicach Filia w Dąbrowie Górniczej EDUKACJA WŁĄCZAJĄCA UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH Zestawienie tematyczne w wyborze opracowane na podstawie zbiorów

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz ankiety dla rodziców dziecka niepełnosprawnego, badania nad rodziną dziecka niepełnosprawnego zestawienie bibliograficzne w wyborze

Kwestionariusz ankiety dla rodziców dziecka niepełnosprawnego, badania nad rodziną dziecka niepełnosprawnego zestawienie bibliograficzne w wyborze Kwestionariusz ankiety dla rodziców dziecka niepełnosprawnego, badania nad rodziną dziecka niepełnosprawnego zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie 2014 r. Ewa Lewicka Pedagogiczna Biblioteka

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Zawodowych Specjalnych nr 2 w Łodzi,

Zespół Szkół Zawodowych Specjalnych nr 2 w Łodzi, Zespół Szkół Zawodowych Specjalnych nr 2 w Łodzi, Sekcja Szkolnictwa Specjalnego przy Zarządzie Okręgu Łódzkiego ZNP, Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego Rekomendacje po

Bardziej szczegółowo

Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne specjalne

Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne specjalne Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne specjalne Kierunek i rok studiów: Studia stacjonarne II rok, semestr 4, Studia niestacjonarne III rok, 6 semestr; II rok USM, 4 semestr. OLIGOFRENOPEDAGOGIKA 1.

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Poznawcze, emocjonalne i behawioralne problemy osób starszych i metody ich kompensacji./ Moduł 190.: Niepełnosprawność intelektualna

Bardziej szczegółowo

Praca i rola nauczyciela w nowatorskich klasach integracyjnych

Praca i rola nauczyciela w nowatorskich klasach integracyjnych Praca i rola nauczyciela w nowatorskich klasach integracyjnych Kształcenie integracyjne, bez względu na to, w jakiej formie jest realizowane, zakłada współistnienie ze sobą dzieci i młodzieży o zróżnicowanych

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI z siedzibą w Zamościu KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE (WYPEŁNIA TOK STUDIÓW) Nazwa przedmiotu Wydział Kierunek studiów Poziom Profil Rok

Bardziej szczegółowo

Z Tobą pójdę dalej program wsparcia dla dzieci z powiatu siedleckiego POKL.09.01.02-14-138/12-00

Z Tobą pójdę dalej program wsparcia dla dzieci z powiatu siedleckiego POKL.09.01.02-14-138/12-00 Załącznik nr 6 do procedur zarządzania projektem ZASADY INFORMACJI I PROMOCJI W PROJEKCIE Z Tobą pójdę dalej program wsparcia dla dzieci z powiatu siedleckiego POKL.09.01.02-14-138/12-00 PRIORYTET IX DZIAŁANIE

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Redaktorzy naukowi serii: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska prof. dr hab. Elżbieta Hornowska Recenzja: prof. dr

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK:

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: 1. PEDAGOGIKA studia I stopnia, profil praktyczny, specjalność: a) EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA Z WYCHOWANIEM

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA WYKŁADÓW Z PRZEDMIOTU WYCHOWANIE FIZYCZNE SPECJALNE (I rok II stopnia, sem. I, studia dzienne 2013/2014) (10 godzin)

TEMATYKA WYKŁADÓW Z PRZEDMIOTU WYCHOWANIE FIZYCZNE SPECJALNE (I rok II stopnia, sem. I, studia dzienne 2013/2014) (10 godzin) TEMATYKA WYKŁADÓW Z PRZEDMIOTU WYCHOWANIE FIZYCZNE SPECJALNE (I rok II stopnia, sem. I, studia dzienne 2013/2014) (10 godzin) 1. WYCHOWANIE FIZYCZNE SPECJALNE JAKO PRZEDMIOT KSZTAŁECENIA PRZYSZŁYCH NAUCZYCIELI

Bardziej szczegółowo

Działania poradni psychologiczno pedagogicznych związane z obniżeniem wieku obowiązku szkolnego

Działania poradni psychologiczno pedagogicznych związane z obniżeniem wieku obowiązku szkolnego Działania poradni psychologiczno pedagogicznych związane z obniżeniem wieku obowiązku szkolnego spotkanie z wizytatorami Kuratoriów Oświaty Sulejówek, 6 lutego 2014 r. Regulacje prawne rozporządzenie MEN

Bardziej szczegółowo

Recenzje: prof. dr hab. Krystyna Stany dr hab. Krzysztof Podemski, prof. UAM. Redaktor prowadząca: Anna Raciborska. Redakcja: Magdalena Pluta

Recenzje: prof. dr hab. Krystyna Stany dr hab. Krzysztof Podemski, prof. UAM. Redaktor prowadząca: Anna Raciborska. Redakcja: Magdalena Pluta Recenzje: prof. dr hab. Krystyna Stany dr hab. Krzysztof Podemski, prof. UAM Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Magdalena Pluta Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Piotr Paczuski Copyright

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA Joanna Trochimowicz Definiowanie niepełnosprawności Dwojakiego rodzaju kryteria uznawania kogoś za osobę niepełnosprawną: biologiczne czyli uszkodzenia narządów i ich czynności,

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PEDAGOGIKA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ I TYFLOPEDAGOGIKA WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA WYKŁADÓW Z PRZEDMIOTU WYCHOWANIE FIZYCZNE SPECJALNE (I rok II stopnia, sem. I, studia dzienne 2014/2015) (10 godzin)

TEMATYKA WYKŁADÓW Z PRZEDMIOTU WYCHOWANIE FIZYCZNE SPECJALNE (I rok II stopnia, sem. I, studia dzienne 2014/2015) (10 godzin) TEMATYKA WYKŁADÓW Z PRZEDMIOTU WYCHOWANIE FIZYCZNE SPECJALNE (I rok II stopnia, sem. I, studia dzienne 2014/2015) (10 godzin) 1. WYCHOWANIE FIZYCZNE SPECJALNE JAKO PRZEDMIOT KSZTAŁECENIA PRZYSZŁYCH NAUCZYCIELI

Bardziej szczegółowo

Karolina Appelt. recenzenci: prof. dr hab. Czesław S. Nosal, prof. dr hab. Władysław Jacek Paluchowski

Karolina Appelt. recenzenci: prof. dr hab. Czesław S. Nosal, prof. dr hab. Władysław Jacek Paluchowski Curriculum vitae Karolina Appelt Magisterium 1999 Doktorat 2004 Psychologia: specjalność: psychologia edukacji Instytut Psychologii, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Dziecięcy schemat nauczyciela

Bardziej szczegółowo

dr Kazimierz Gelleta dr Kazimierz Gelleta

dr Kazimierz Gelleta dr Kazimierz Gelleta (1) Nazwa przedmiotu Podstawy psychoterapii (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Rok akademicki 2015/2016 Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Wydział Socjologiczno-Historyczny UR

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Wydział Socjologiczno-Historyczny UR SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Podstawy socjologii Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika Studia Podyplomowe Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program

Bardziej szczegółowo

Organizowanie i udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej. nowych regulacji prawnych

Organizowanie i udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej. nowych regulacji prawnych Organizowanie i udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej w szkole w świetle nowych regulacji prawnych Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Załącznik do Uchwały nr 125/2014 Senatu UKSW z dnia 25 września 2014 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Nazwa kierunku studiów i kod programu wg USOS Poziom

Bardziej szczegółowo

WROCŁAWSKIE SPOTKANIA PEDAGOGÓW SPECJALNYCH

WROCŁAWSKIE SPOTKANIA PEDAGOGÓW SPECJALNYCH Jubileusz 70-lecia polskiego środowiska akademickiego we Wrocławiu Serdecznie zapraszamy na: I Międzynarodową Konferencję z cyklu: WROCŁAWSKIE SPOTKANIA PEDAGOGÓW SPECJALNYCH Wyzwania emancypacyjne w przestrzeni

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS I. Założenia podstawowego modułu szkoleniowego dla AON 2 II. Warsztat

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalność/specjalizacja Poziom kształcenia: Profil: Forma studiów Rok/semestr Wprowadzenie do psychologii i historii

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2016-2018 (skrajne daty)

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2016-2018 (skrajne daty) Załącznik nr 4 do Uchwały Senatu nr 430/01/2015 SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2016-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Pedagogika specjalna

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE Podstawa prawna: - Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

2. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów.

2. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów. Str. Spis treści. Wprowadzenie.... Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów..... Poradnictwo i pomoc psychologiczna..... Zapewnienie uczniom doradztwa w zakresie wyboru kierunku

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Pedagogika Specjalizacja/specjalność. 15 godzin

OPIS PRZEDMIOTU. Pedagogika Specjalizacja/specjalność. 15 godzin OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium magisterskie nt. Organizacje pozarządowe i edukacja w perspektywie porównawczej. Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Socjoterapia

Studia Podyplomowe. Socjoterapia Studia Podyplomowe Socjoterapia I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r.

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych,

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie poradni psychologiczno pedagogicznych w świetle prawa oświatowego

Funkcjonowanie poradni psychologiczno pedagogicznych w świetle prawa oświatowego Funkcjonowanie poradni psychologiczno pedagogicznych w świetle prawa oświatowego Wspomaganie pracy szkół doświadczenia poradni psychologiczno-pedagogicznych Warszawa, 15-16 maja 2014 r. Regulacje prawne

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo. Nauki społeczne

Pielęgniarstwo. Nauki społeczne Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w gimnazjum nowe regulacje i nowe zadania. Małgorzata Spendel ROME Metis

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w gimnazjum nowe regulacje i nowe zadania. Małgorzata Spendel ROME Metis Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w gimnazjum nowe regulacje i nowe zadania Małgorzata Spendel ROME Metis 1 Nowe regulacje prawne - rozporządzenia w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ Wydział Instytut/Katedra Kierunek Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni:

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Diagnozowanie poziomu rozwoju, potrzeb i możliwości oraz zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych dzieci młodzieży: Badanie

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z przyrodą

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z przyrodą KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z przyrodą.. (nazwa specjalności) Nazwa Nazwa w j. ang. Prawne i etyczne aspekty zawodu nauczyciela Law and ethical aspects of the teaching profession

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) przedmiotu. Pedagogika Studia I Stopnia

Karta (sylabus) przedmiotu. Pedagogika Studia I Stopnia PVOP Przedmiot: Przedmiot w języku angielskim: Rok: III Karta (sylabus) przedmiotu Pedagogika Studia I Stopnia Praca opiekuńczo-wychowawcza z wychowankiem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.. Care

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA:

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA: PYTANIA Z TREŚCI OGÓLNYCH, PODSTAWOWYCH I KIERUNKOWYCH: 1. Pedagogika jako nauka społeczna. 2. Wyjaśnij, na czym polegają związki pedagogiki z psychologią. 3. Uniwersalna rola filozofii. 4. Jaka jest struktura

Bardziej szczegółowo

Informacja nt aktualnie obowiązujących przepisów prawa oświatowego dotyczących wydawania opinii przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne

Informacja nt aktualnie obowiązujących przepisów prawa oświatowego dotyczących wydawania opinii przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne Informacja nt aktualnie obowiązujących przepisów prawa oświatowego dotyczących wydawania opinii przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 17 listopada

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014/2015

Sylabus na rok 2014/2015 Sylabus na rok 204/205 () Nazwa przedmiotu Psychologia (2) Nazwa jednostki prowadzącej Wydział Medyczny przedmiot (3) Kod przedmiotu (4) Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Położnictwo

Bardziej szczegółowo

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach oświatowych.

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach oświatowych. Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach oświatowych. Podstawy prawne: 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 sierpnia 2015 r. Poz. 1113 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia,

Bardziej szczegółowo

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej JEDNOSTKA MODUŁOWA: 322[17].Z3.01 Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej Wymagania wstępne : Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Deborah Deutsch Smith - Pedagogika specjalna. T. 2. Spis treści

Księgarnia PWN: Deborah Deutsch Smith - Pedagogika specjalna. T. 2. Spis treści Księgarnia PWN: Deborah Deutsch Smith - Pedagogika specjalna. T. 2 Spis treści Rozdział 1. Niepełnosprawności fizyczno-ruchowe oraz specjalne potrzeby zdrowotne...........................................................

Bardziej szczegółowo