Materiały dydaktyczne dla studentów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Materiały dydaktyczne dla studentów"

Transkrypt

1 WCZESNE WSPOMAGANIE I REWALIADACJA OSÓB Z ZABURZENIAMI SENORYCZNYMI /WZROKU I SŁUCHU/ Materiały dydaktyczne dla studentów Wczesne wspomaganie rozwoju, rewalidacja i terapia pedagogiczna dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Krystyna Gwizdoń Iwona Sosnowska-Wieczorek 1

2 I. WCZESNE WSPOMAGANIE I REWALIDACJA OSÓB Z ZABURZENIAMI WZROKU Iwona Sosnowska-Wieczorek 1. Organizacja wczesnego wspomagania rozwoju i rewalidacji dziecka z uszkodzonym wzrokiem na przykładzie Specjalistycznego Punktu Wczesnej Rewalidacji Regionalnej Fundacji Pomocy Niewidomym W 2000 roku w ramach Programu EU Comenius (ICEVI and Uniwersytet Dortmund) w Geseke Eringerfeld zostały opracowane następujące wskazania dla wczesnej interwencji dzieci słabowidzących w Europie: W każdym kraju Europy wczesna diagnoza i rehabilitacja dzieci słabowidzących powinna być priorytetem. Każde dziecko, u którego stwierdzono uszkodzenie wzroku, szczególnie dziecko z dodatkowym kalectwem, powinno mieć wykonaną diagnozę medyczną oraz funkcjonalną widzenia i słuchu, gdy tylko uszkodzenie zostało zdiagnozowane (lub najpóźniej do 6 miesiąca życia). Diagnoza widzenia funkcji oka oraz funkcji mózgowych powinna być wykonana przez zespół interdyscyplinarny. Główny nacisk w diagnozie powinien być położony na ocenę możliwości widzenia w interakcjach społecznych, w orientacji przestrzennej oraz w czynnościach codziennych w naturalnym otoczeniu dziecka. Dzieci z trudnościami w komunikacji i doświadczeniach społecznych powinny być diagnozowane w obecności rodziców. Zarówno specjaliści zespołu wczesnej interwencji, jak i rodzice powinni być zobowiązani do notowania swoich uwag, spostrzeżeń, obserwacji dotyczących dziecka i do przekazywania ich sobie nawzajem. W każdym regionie kraju powinny być tworzone centra diagnozy słabego widzenia oraz zespoły wczesnej interwencji, w których rodzice mogą skorzystać z pomocy wszystkich specjalistów. Szkolenie zawodowe profesjonalistów (okulistów, neurologów, pediatrów, psychologów i innych) powinno dotyczyć diagnozy słabego widzenia u dzieci ze sprzężoną niepełnosprawnością oraz implikacji dla rozwoju dziecka i uczenia się. 2

3 Misją Regionalnej Fundacji Pomocy Niewidomym w Chorzowie jest: stworzenie systemu kompleksowej pomocy dla dzieci niewidomych i niedowidzących ze sprzężoną niepełnosprawnością z terenu województwa śląskiego, w tym wczesnej interwencji domowej. Adresatami działań są: dzieci zagrożone niedowidzeniem z grupy wysokiego ryzyka ciążowo-porodowego dzieci niewidome i niedowidzące ze sprzężoną niepełnosprawnością dzieci z zaburzonym rozwojem psychomotorycznym. Celem wczesnej interwencji jest pomoc dziecku i jego rodzinie poprzez zintegrowanie oddziaływań medycznych, rehabilitacyjnych, rewalidacyjnych i terapeutycznych oraz udzielanie jej według następujących zasad: wczesna interwencja (rozpoczynająca się od momentu wykrycia niepełnosprawności). kompleksowa interwencja (poprzedzona diagnozą medyczną, psychologiczną, logopedyczną, pedagogiczną). interdyscyplinarna interwencja (diagnoza umiejętności dziecka i odchyleń rozwojowych; wskazania do programu terapeutycznego jego ewaluacja i weryfikacja dokonywana jest przez interdyscyplinarny zespół specjalistów). ciągłość pomocy (pomoc terapeutyczna dziecku i rodzinie do momentu podjęcia przez dziecko realizacji obowiązku szkolnego). systematyczność (regularność wizyt, powtarzalność wizyt z określoną częstotliwością w ciągu miesiąca). Założenia realizowanej pomocy: pomoc dziecku świadczona jest od momentu zdiagnozowania problemu. ze względu na rodzaj niepełnosprawności oraz wiek dziecka terapia prowadzona jest w naturalnym otoczeniu dziecka: w domu rodzinnym, w placówce opiekuńczej, w której dziecko przebywa lub w placówce fundacji. dziecko jest członkiem rodziny niemożliwa jest więc pomoc dziecku bez uwzględnienia perspektywy rodziców i rodziny. rodzice lub opiekunowie dziecka są obecni w procesie terapii dziecka; wyznaczają jednocześnie granice interwencji terapeutycznej w ich domu. cała rodzina ma prawo do opieki psychologicznej w trakcie całego procesu terapii. dziecko jest traktowane personalistycznie (jako osoba), a nie jako zestawienie funkcji, które należy usprawniać. 3

4 szczególnie ważne jest uwrażliwienie rodziców na proces komunikacji z dzieckiem, tworzenie interakcji rodzice dziecko. problemy dziecka i rodziny powinny być rozwiązywane w sposób interdyscyplinarny. podstawą terapii dziecka jest adaptacja otoczenia dziecka do jego potrzeb i możliwości. wiedza medyczna (na temat rozwoju neurologicznego i procesu widzenia dziecka) jest podstawą założenia, iż widzenie funkcjonalne może ulec rozwojowi poprzez stymulację i rehabilitację widzenia. Zadania Specjalistycznego Punktu Wczesnej Rewalidacji: diagnostyka wstępna medyczno-psychologiczna skierowanie do zespołu terapeutycznego uzupełnienie diagnozy kompleksowej opracowanie indywidualnego programu terapeutycznego uwzględniającego potrzeby dziecka i rodziny terapia kompleksowa prowadzona przez zespół specjalistów weryfikacja diagnozy kompleksowej weryfikacja programu terapeutycznego opracowanie nowych zaleceń do programu terapii. Formy pomocy dziecku: terapia indywidualna w domu dziecka (wizyty domowe, mobilna wczesna interwencja) terapia indywidualna w siedzibie placówki (wizyty rodziców z dziećmi) terapia grupowa. Diagnoza kompleksowa prowadzona jest przez zespół interdyscyplinarny medyczny i pedagogiczny. Składa się na nią: Diagnoza okulistyczna: ocena systemu wzrokowego badanie dna oka określenie rokowań wskazania do rehabilitacji widzenia ustalenie zaleceń leczniczych. Diagnoza neurologiczna: ocena stanu neurologicznego, psychomotorycznego dziecka analiza badań TK, NMR, EEG wskazania do rehabilitacji analiza postępów rehabilitacji 4

5 dobór sprzętu ortopedycznego środków pomocniczych i leczniczych. Diagnoza stanu ruchowego (przeprowadzona przez fizjoterapeutę, specjalistę rehabilitacji ruchowej, ortopedę): ocena rozwoju ruchowego ocena stanu narządu ruchu ocena układu kostno-mięśniowego wskazania do rehabilitacji i dobór metody rehabilitacyjnej wskazania dla rodziców do pielęgnacji i opieki nad dzieckiem w domu wskazania do nauki orientacji przestrzennej leczenie ortopedyczne dobór sprzętu ortopedycznego i rehabilitacyjnego. Diagnoza psychologiczna: jest poznaniem dziecka i jego rodziny jest tylko prawdopodobieństwem (prof. Michael Brambring) i nie może być przypisana dziecku raz na całe życie musi być weryfikowana dwa razy w roku jest oceną mocnych i słabych stron dziecka metody diagnozy to obserwacje kliniczne kierowane i niekierowane, metody testowe standaryzowane, wywiady. Swoim zakresem diagnoza psychologiczna obejmuje ocenę: rozwoju umysłowego dziecka rozwoju emocjonalno-społecznego dziecka samodzielności w czynnościach codziennych zmysłu dotyku i manipulacji lokomocji i kontroli postawy reakcji słuchowych komunikacji pozawerbalnej i werbalnej oraz określa: relacje dziecko rodzice potrzeby i priorytety rodziców (niezbędne w określeniu głównych punktów terapii) zakres pomocy i wsparcia psychologicznego dla rodziny. Diagnoza psychologiczna jest uzupełniana przez diagnozę neuropsychologiczną oraz diagnozę funkcjonalną tyflopedagoga określającą umiejętności dziecka w zakresie wszystkich sfer rozwojowych. Diagnoza logopedyczna to ocena: sprawności aparatu artykulacyjnego oddychania słuchu fonematycznego 5

6 umiejętności w zakresie jedzenia i picia rozumienia mowy mowy czynnej oraz: analiza komunikacji pozawerbalnej wskazania do terapii logopedycznej dla terapeutów i wybór sposobu komunikacji wskazania do ćwiczeń i instruktaże dla rodziców. Współpraca terapeutów z rodzicami Najistotniejsze założenia leżące u podstaw współpracy z rodzicami: pomoc dziecku musi być nierozerwalnie związana z pomocą jego rodzinie współdziałanie z rodzicami w procesie terapii dziecka jest podstawą osiągania sukcesów rozwojowych dziecka rodzina jest systemem mającym zdolność samoregulacji (przywracania równowagi) uznanie wagi wczesnej integracji dziecka z rodziną uznanie wiedzy rodziców o funkcjonowaniu i reakcjach dziecka uznanie kompetencji specjalistów przez rodziców uwzględnianie stanu emocjonalnego dziecka i rodziców, ich stanu gotowości do realizacji zaleceń terapeutycznych w domu rodzice wyznaczają granice wczesnej interwencji w domu cała rodzina ma prawo do systematycznej opieki i wsparcia psychologicznego w trakcie całego procesu terapii proces terapii musi uwzględniać dalszą perspektywę życia i edukacji dziecka (odpowiedzieć na pytanie: Co dalej?). Rola terapeuty w procesie pomocy rodzinie: rozeznanie sytuacji pierwotnej emocjonalnej rodziny zrozumienie wzajemnych zachowań, postaw i relacji rozeznanie sytuacji socjalno-bytowej pomoc w poprawie warunków życiowych informacja o dostępnych środkach i formach leczenia, rehabilitacji, zaopatrzenia w sprzęt i pomoce rehabilitacyjne pomoc rodzicom w uświadomieniu i zrozumieniu ich własnych emocji i postaw obserwacja interakcji rodzice dziecko, interpretacja zachowań dziecka trening zachowań właściwych (jak się bawić i komunikować; prezentacja zachowań modelowych) adaptacja otoczenia dziecka przystosowanie otoczenia w domu do potrzeb i możliwości dziecka (wzrokowych i ruchowych) prowadzenie terapii i rehabilitacji w obecności i przy udziale rodziców wspomaganie rodziny w przywracaniu jej wewnętrznej równowagi. 6

7 Formy pomocy rodzinie: instruktaże indywidualne w trakcie terapii dzieci. warsztaty grupowe metodyczne: wejście w rolę dziecka niewidomego zaznajomienie rodziców z metodami i technikami pomocy dziecku budowanie kompetencji rodziców wzajemne propozycje rozwiązań problemów. warsztaty terapeutyczne dla rodzin (oraz świętowanie) umożliwienie bycia w grupie wzajemnego wsparcia ekspresja emocjonalna integracja społeczna nawiązywanie kontaktów i przyjaźni budowanie kompetencji rodziców. turnusy rehabilitacyjne dla rodzin zintegrowanie form pomocy dziecku i rodzinie: terapia indywidualna kompleksowa terapia grupowa szkolenia i warsztaty dla rodziców wypoczynek i rekreacja. grupa wsparcia dla rodziców: integracja (możliwość wzajemnego poznania się i rozładowania napięć, budowanie więzi wewnątrzgrupowej) wsparcie: informacyjne (gdzie i od kogo można uzyskać pomoc, pomoc finansową, opiekę medyczną, gdzie kupić odpowiedni sprzęt, gdzie i kiedy odbywają się turnusy oraz informacje o funkcjonowaniu w sytuacji choroby, funkcjonowaniu w rodzinie). emocjonalne społeczne. 2. Znaczenie wzroku w życiu dziecka Wzrok jest najważniejszym zmysłem w poznawaniu rzeczywistości: przedmiotów, osób, zjawisk pojawiających się w otoczeniu fizycznym oraz społecznym człowieka. Jednocześnie ma najistotniejsze znaczenie w działaniu, spełnia rolę orientacyjną, kontrolującą przebieg czynności. Spełnia również wiodącą rolę w nauce czynności codziennych i poruszaniu się. Szczególne znaczenie ma w procesie uczenia się dziecka 80% informacji pozyskiwanych jest drogą wzrokową a główne metody nauczania to metody wizualne. 7

8 Uszkodzenie wzroku może nastąpić wskutek działania czynników genetycznych, chorób wrodzonych, chorób oczu, chorób ogólnych, ubocznych skutków stosowania koniecznych leków, niewłaściwej diety, urazów mechanicznych. Rozwój psychiczny dzieci z uszkodzonym wzrokiem warunkują: czynniki wewnętrzne: zadatki biologiczne atywność własna dzieci. czynniki zewnętrzne: wpływ środowiska rodzinnego wczesna rewalidacja właściwa edukacja postawy rówieśników. Klasyfikacja dzieci z uszkodzonym wzrokiem Klasyfikacja dzieci z uszkodzonym wzrokiem według kryteriów medycznych. Głównym kryterium w tej klasyfikacji jest wartość obniżenia ostrości wzroku oraz wielkość ubytków w polu widzenia. W związku z tym wyróżnia się dzieci: całkowicie niewidome oraz dzieci niewidome z poczuciem światła niewidome z resztami widzenia z ostrością wzroku do 0.05 oraz z zawężonym polem widzenia do 10 stopni, niezależnie od ostrości wzroku słabowidzące z ostrością od 0.06 do 0.3 z wysoka krótkowzrocznością z uszkodzonym polem widzenia z zaburzeniem widzenia stereoskopowego z zaburzonym widzeniem barw z ustabilizowaną słabowzrocznością z nieustabilizowaną słabowzrocznością (w trakcie procesu chorobowego). Klasyfikacja dzieci z uszkodzonym wzrokiem według kryterium psychologicznego. Kryterium w tej klasyfikacji jest sposób, w jaki dzieci z uszkodzonym wzrokiem poznają świat oraz ich aktywność w zabawie, w czynnościach codziennych, w poruszaniu się, komunikacji społecznej oraz w procesie edukacji. Z psychologicznego punktu widzenia za niewidome dzieci uważa się te, które posługują się technikami bezwzrokowymi, dotykowo-słuchowymi, natomiast za słabowidzące, które posługują się technikami wzrokowymi oraz wzrokowo-słuchowo-dotykowymi. 8

9 Klasyfikacja dzieci z uszkodzonym wzrokiem według poziomu ostrości widzenia (wg L. Hyvarinen) Zależnie od poziomu ostrości widzenia wyróżnia się dzieci z: umiarkowaną słabowzrocznością znaczną słabowzrocznością głęboką słabowzrocznością prawie całkowitą ślepotą całkowicie ślepe. Klasyfikacja ta jest przydatna w planowaniu programu profilaktyki ślepoty. Kwalifikacja dzieci z uszkodzonym wzrokiem dla potrzeb nauczania. Są to dzieci, które charakteryzuje: I a brak percepcji światła I b percepcja światła bez lokalizacji II percepcja światła z lokalizacją III postrzeganie kształtów z ostrością widzenia V<0,05= 3/60 = 20/400 IV ostrość widzenia = lub >0,05 V normalnie widzące w granicach normy (dzieci z dysfunkcja wzroku, które nie wymagają pomocy z powodu słabszego widzenia). Dzieci z grup I II posługują się technikami niewidomych we wszystkich sferach funkcjonowania (choć występują indywidualne różnice w umiejętnościach zależne od wykorzystania widzenia w orientacji przestrzennej (grupa II)). Dzieci z grupy III posługują się technikami dla niewidomych w wielu sferach uczenia się, jednak widzą z pomocą przyrządów optycznych i nie optycznych. Wiele z tych dzieci może efektywnie wykorzystywać widzenie w orientacji, w czynnościach codziennych oraz interakcjach społecznych. Dzieci z grupy IV funkcjonują w sposób zróżnicowany. Klasyfikowane są jako dzieci umiarkowanie, znacznie lub głęboko słabowzroczne. Granica między grupą IV a V jest trudna do opisania. Ostrość <0,32( 6/18, 20/63) używana w międzynarodowej klasyfikacji ostrości widzenia nie może być używana jako linia graniczna w klasyfikacji dzieci dla potrzeb uczenia się i wczesnej interwencji. Sama ostrość widzenia bliska 0,05 (3/60 20/40) (inaczej słabowzroczność głęboka lub ślepota umiarkowana) nie jest obrazowaniem funkcji i możliwości wizualnych dziecka, ponieważ na tym poziomie i poniżej dziecko może wykonywać zadania patrząc z bliskiego dystansu. Ostrość widzenia 0,02 (6/30, 20/100) (ślepota prawie całkowita) może oznaczać prawie normalne widzenie w sytuacji, gdy pole widzenia, wrażliwość kontrastów, widzenie barw jest normalne (np. w wyniku odwarstwienia siatkówki). Z drugiej strony ostrość widzenia może być lepsza niż 0,32 (6/18, 20/63) (słabowzroczność umiarkowana) i wtedy dziecko może potrzebować rehabilitacji widzenia z powodu ślepoty zmierzchowej czy problemów z motoryką gałek ocznych. 9

10 Klasyfikowanie dzieci według różnych kryteriów wymaga dokładnego badania okulistycznego, diagnozy neurologicznej u dzieci z zaburzeniami OUN, wywiadu z dzieckiem, rodzicami, nauczycielami, diagnozy psychologicznej, oceny testowej oraz obserwacji kierowanych. Tylko pełna wiedza interdyscyplinarna umożliwia prawidłowe planowanie metodyki w procesie rehabilitacji widzenia. 3. Anatomia narządu wzroku i neurofizjologia widzenia Narząd wzroku zbudowany jest z: mięśni gałki ocznej aparatu ochronnego oka (oczodół, powieki) gałki ocznej nerwu wzrokowego szlaku wzrokowego promienistości wzrokowej kory wzrokowej w płacie potylicznym. Neurofizjologia widzenia obejmuje odbiór i przekazywanie bodźca, procesy analizy i syntezy, spostrzeżenia wzrokowe, różnicowanie, identyfikacje oraz rozpoznawanie bodźca. Droga bodźca świetlnego/wzrokowego biegnie przez: źrenicę układ optyczny oka siatkówkę nerw wzrokowy korę wzrokową. W systemie wzrokowym najważniejszymi elementami odpowiedzialnymi za odbiór i przekazywanie informacji wzrokowych są: rogówka (przeźroczysta zewnętrzna część oka, osadzona w twardówce na podobieństwo szkiełka w zegarku) soczewka (przeźroczysta spłaszczona kulka) ciecz wodnista (płyn między rogówką a soczewką) ciało szkliste (galaretowata substancja wypełniająca gałkę oczną) siatkówka nerw wzrokowy. 10

11 Procesy widzenia są bardzo złożone i zależą od prawidłowego funkcjonowania całego układu wzrokowego. Najważniejsze elementy układu wzrokowego to: gałka oczna nerw wzrokowy kora wzrokowa w płacie potylicznym. Gałka oczna i wychodząca z niej część nerwu wzrokowego znajdują się w oczodole. Dalsza część nerwu wzrokowego znajduje się w czaszce i stanowi część czaszkową układu wzrokowego. Kolejne odcinki drogi wzrokowej prowadzą do kory potylicznej, w której tworzą mózgową część układu wzrokowego. Widzenie zależy od prawidłowej budowy i czynności każdego elementu układu wzrokowego. Przyczyny osłabionego widzenia lub niewidzenia mogą powstać w: gałce ocznej nerwie wzrokowym korze potylicznej mózgu. Rodzice bardzo szybko zauważają osłabienie widzenia u swego dziecka (niemowlaka czy noworodka). Najczęściej pierwszymi niepokojącymi objawami są: nieprawidłowy wygląd lub nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych, brak reakcji na światło, brak zainteresowania pokazywanymi zabawkami, brak kontaktu wzrokowego pomiędzy dzieckiem a opiekunem. Podobnie jest u nieco starszych dzieci: pierwsze niepokojące obserwowalne funkcjonalne zaburzenia wzroku to: nieprawidłowe ruchy gałek ocznych brak reakcji na światło oczopląs zezy nieprawidłowe ustawienie głowy, wyrównawcze ustawienie głowy bliska odległość obserwacji manieryzmy uciskania oczu, wpatrywania się w światło, poruszanie rękami przed oczyma, kołysania ciałem, klaskanie dłońmi. Zmiany chorobowe mogą dotyczyć każdego elementu układu wzrokowego. U dzieci urodzonych przedwcześnie, z niską wagą urodzeniową, może wystąpić zaburzenie prawidłowego rozwoju siatkówki, która jest niedojrzała w momencie urodzenia. Najczęściej najogólniej mówiąc dochodzi do powstania nieprawidłowego obrazu na zmienionej chorobowo siatkówce. Ilość i jakość funkcjonalnego widzenia w tej sytuacji będzie zależeć od zdrowej części siatkówki i umiejętności wykorzystania jej do patrzenia. Podobna sytuacja zachodzi w przypadku innych schorzeń, np. chorób infekcyjnych pojawiających się w różnych momentach życia płodowego i po urodzeniu (np. toksoplazmoza). Jeśli zmiany w siatkówce dotyczą plamki centralnego miejsca siatkówki odpowiedzialnego za najbardziej ostre widzenie to nie będzie możliwe widzenie szczegółów i widzenie barw. Wzrok 11

12 może wtedy korzystać z obwodowych obszarów siatkówki dających mniej ostry biało-czarny obraz, ale w dalszym ciągu nie będzie możliwe widzenia szczegółów. Czasami osłabienie widzenia spowodowane jest nieprawidłowym funkcjonowaniem nerwu wzrokowego. Jego częściowy zanik może powodować osłabienie ostrości wzroku, upośledzenie widzenia obiektów o obniżonym kontraście. U niektórych dzieci problemy z widzeniem mają przyczynę w mózgu. W takich przypadkach gałka oczna ma prawidłowy wygląd, w badaniach dna oka nie stwierdza się odchyleń od normy, dziecko nie wygląda na niewidzące, ale nie posługuje się wzrokiem. Jego funkcjonowanie wzrokowe może ulegać jednak ciągłej zmianie. Trudno jest wyobrazić sobie, w jaki sposób widzi dziecko z określonymi schorzeniami w układzie wzrokowym. Gdy procesy chorobowe dotyczą dróg wzrokowych wewnątrz mózgowych lub samej kory wzrokowej, wyobrażenie sobie rodzaju osłabienia widzenia staje się niemożliwe, szczególnie, gdy chodzi o analizę i przetwarzanie informacji wzrokowej na poziomie korowym. Badania przeprowadzone z osobami, które przebyły korowe uszkodzenie mózgu wykazują, że u tych osób pozostają pewne możliwości widzenia informacji o ruchu i dużych przeszkodach. Pamiętać jednak należy, że zarówno niemowlęta prawidłowo rozwijające się jak i dzieci z uszkodzonym wzrokiem bezustannie (choć w różnym tempie) rozwijają swoje funkcje wzrokowe. 4. Najczęstsze schorzenia wzroku W krajach wysoko rozwiniętych wśród głównych przyczyn ślepoty i znacznego niedowidzenia u dzieci wymienia się uszkodzenie nerwu wzrokowego lub drogi wzrokowej oraz retinopatię wcześniaków. Stany te wiążą się ze zwiększoną przeżywalnością noworodków o skrajnie niskiej masie urodzeniowej i noworodków z ciąż lub porodów patologicznych. Zwiększona przeżywalność związana jest z postępem medycyny perinatalnej. Najczęściej spotykane schorzenia systemu wzrokowego występujące u dzieci to: wady refrakcji (nadwzroczność, krótkowzroczność, astygmatyzm) jaskra zaćma retinopatia wcześniacza (proces powstawania, stopnie zaawansowania choroby) zanik i uszkodzenie nerwu wzrokowego zezy ślepota korowa. 5. Diagnoza widzenia Czynniki wpływające na funkcjonowanie wzrokowe słabowidzącego dziecka w modelu Ann Corn to: czynniki fizjologiczne: ostrość wzroku 12

13 pole widzenia (centralne i obwodowe) motoryka gałek ocznych funkcje pól mózgowych odpowiedzialnych za fiksację, akomodację, postrzeganie ruchu i łączenie obrazów z obu oczu recepcja światła i barwy (odbieranie wrażeń wzrokowych związanych ze światłem i barwą; w przypadku występowania ślepoty na barwy: recepcja różnych odcieni szarości). wyposażenie i predyspozycje indywidualne: zdolności poznawcze (inteligencja, rozwój i zasób pojęć, pamięć, doświadczenie, umiejętność rozwiązywania problemów) rozwój pozostałych zmysłów oraz ich integracja zdolności percepcyjne, jak umiejętność wyodrębniania figury od tła, dopełnianie wzrokowe cechy psychiczne (przede wszystkim uwaga, motywacja, stabilność emocjonalna) cechy fizyczne (przede wszystkim rozwój motoryczny, wytrzymałość i ogólny stan zdrowia). czynniki zewnętrzne: barwa (jej stopień nasycenia, odcień i jaskrawość) kontrast (wytwarzany przez barwy i światło padające na obiekty) czas (obejmujący: częstotliwość, czas trwania i tempo ekspozycji) przestrzeń (wielkość, liczba, odległość, układ i relacje między przedmiotami) oświetlenie (natężenie światła oraz odbicia od obiektów). Prawidłowo przebiegający rozwój procesu widzenia (Barraga N., Morris J. 1989): 1 3 miesiąc życia: reagowanie w sposób świadczący o spostrzeganiu bodźców wzrokowych 4 12 miesiąc życia: pojawia się wybieranie i różnicowanie konkretnych obiektów o wyraźnych barwach i kształtach: rozwijanie i usprawnianie kontroli ruchów gałek ocznych 1 3 rok życia: rozróżnianie, rozpoznawanie i posługiwanie się konkretnymi obiektami 2 4 rok życia: rozróżnianie i identyfikowanie kształtów i szczegółów obiektów oraz obrazków przedstawiających przedmioty, ludzi i czynności 3 5 rok życia: zapamiętywanie szczegółów w złożonych obrazkach i wzorach, odnoszenie części do całości, wyróżnianie figury z tła w relacji blisko-daleko 5 6 rok życia: rozróżnianie, identyfikowanie i spostrzeganie układów na obrazkach, w figurach przestrzennych i znakach 13

14 6 7 rok życia: identyfikowanie, spostrzeganie i odtwarzanie pojedynczych i złożonych znaków. Ocena funkcjonalna widzenia oraz rehabilitacja widzenia musi uwzględniać wiedzę o prawidłowo przebiegającym procesie widzenia. Kompleksowa diagnoza funkcjonalna obejmuje wywiad, obserwację zachowań dziecka oraz oceny testowe. Diagnoza widzenia dokonywana jest przez psychologa oraz tyflopedagoga i obejmuje: ocenę reakcji wzrokowych i zachowań kierowanych wzrokiem, w tym funkcji: optyczno-fizjologicznych (świadomość bodźca uwaga wzrokowa lokalizacja fiksacja śledzenie akomodacja fiksacja naprzemienna) optyczno-spostrzeżeniowych (rozpoznawanie = różnicowanie i identyfikacja) interpretacyjnej (rozumienie = różnicowanie figury i tła dopełnianie obrazu nazywanie). ocenę widzenia funkcjonalnego diagnozę zachowań wzrokowych w zakresie: komunikacji i widzenia socjalnego (kontakt wzrokowy zwracanie uwagi na twarz reagowanie na mimikę rozpoznawanie osób) orientacji przestrzennej (kierowanie się wzrokiem w schemacie ciała porusza- 0niem w przestrzeni bliskiej, w pokoju, w mieszkaniu, na zewnątrz) czynności życia codziennego (koordynacja wzrokowo-ruchowa, wykorzystanie widzenia w sytuacji jedzenia, picia, mycia się, ubierania) zabawy i manipulacji (sięganie chwyt badanie przedmiotu manipulacja zainteresowanie przedmiotem, obrazem, książką, filmem TV). Diagnoza widzenia musi określać rodzaj obiektu, dystans postrzegania oraz warunki oświetlenia. Ocena podstawowych reakcji wzrokowych obejmuje badanie: odruchu źrenicznego ocenę reakcji źrenic na światło motoryki oczu zwracanie oczu na boki: jednooczne obuoczne konwergencja refleksu powiek (przy zbliżeniu do oczu). Ocena funkcji wzrokowych obejmuje: reakcje uwagi (reakcje fizjologiczne) spontaniczne wizualne zainteresowanie (ruch głowy z ruchem oczu) fiksacje: z lokalizacją bodźca 14

15 utrzymanie fiksacji śledzenie (jednooczne, obuoczne, w pionie, poziomie, po skosie, po kole) przerzutność wzroku z jednego obiektu na drugi (ruchy sakkadowe) badanie obiektu akomodację widzenie obuoczne dominację oka i ręki koordynację wzrokowo-ruchową ocenę ustawienia oczu (zez) preferencje pola widzenia percepcję wzrokową ocenę ostrości widzenia wrażliwość na kontrast. 6. Rehabilitacja widzenia W rehabilitacji widzenia niezbędna jest znajomość funkcjonalnych następstw schorzeń układu wzrokowego, takich jak: obniżenie ostrości wzroku (zmniejszona zdolność postrzegania szczegółów, również ograniczone w różnym stopniu do poziomu poczucia światła i ruchu ręki przed oczyma) ubytki w polu widzenia ubytki centralne (mroczek centralny) z zachowanym widzeniem obwodowym ubytki w polu peryferyjnym z zachowanym centralnym polem widzenia: widzenie lunetowe, widzenie połowicze (obustronne, symetryczne), widzenie plamkowe zaburzenia wrażliwości na światło: światłowstręt swiatłolubność wrażliwość na odblaski olśnienia obniżenia wrażliwości na kontrast ślepota zmierzchowa zaburzenie adaptacji do światła i ciemności zaburzenie postrzegania głębi zmienność widzenia zaburzenie widzenia barw dwojenie. zniekształcenie obrazu męczliwość 15

16 łzawienie ból. W procesie rehabilitacji niepełnosprawności funkcjonalnej wzroku wykorzystuje się: kontrast odblask (wyeliminowanie odblasków), oświetlenie wielkość. odległość obserwacji czas prezentacji bodźca ruch dostosowanie poziomu trudności. Pomoce optyczne i nieoptyczne stosowane w rehabilitacji osób słabowidzących: I. Pomoce optyczne: pomoce do dali: lunety (ręczne, montowane na okularach lub w uchwytach, ze stałą lub zmienną ogniskową) lornety. pomoce do bliży: lupy (z rączką, na podstawce, montowane na okularach, podświetlane i nie podświetlane) okulary lupowe (pełnosoczewkowe, w układzie dwuoptycznym, telemikroskopy, powiększalniki telewizyjne i komputerowe). pomoce do średnich odległości: telemikroskopy lunety ze skróconą ogniskową. pomoce powiększające pole widzenia: lunety odwrócone pryzmaty Fresnela II. Pomoce nieoptyczne: pomoce związane z oświetleniem: lampy (z możliwością regulowania natężenia światła, odległości, kąta padania światła itp.) latarki projektor Solar stolik podświetlany rzutnik, slajdy czarne światło. 16

17 pomoce łagodzące efekty światłowstrętu i olśnienia: szkła absorpcyjne barwne filtry okienka (ramki) osłonki skroniowe do okularów daszki kapelusze z rondem, czapki z daszkiem parasole rolety, żaluzje. pomoce związane z wielkością i kontrastem: z oglądaniem i czytaniem: program Lilly i Gogo materiały z powiększonym drukiem barwne filtry zasłonka na drugie oko podstawka do czytania. z pisaniem: pisaki, markery papier z pogrubiona linią, kratką szablon (ramka) linijka. z wykonywaniem czynności życia codziennego: nakładka na telefon z powiększonymi numerami karty do gry z powiększonym indeksem linijki i miarki z powiększonymi cyframi. Wnioski: Profilaktyka niedowidzenia u dzieci wymaga interdyscyplinarnej wiedzy z dziedziny tyflopsychologii, psychologii ogólnej, psychologii rozwojowej, psychologii klinicznej, okulistyki, neurologii, tyflopedagogiki, tyflotechniki, logopedii, fizjoterapii. W przypadku dzieci ze sprzężoną niepełnosprawnością dodatkowo w procesie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka konieczny jest udział specjalistów: okulisty, neurologa, pediatry, psychologa, tyflopedagoga, fizjoterapeuty, logopedy. Praca zespołowa specjalistów warunkuje prawidłową diagnozę i prawidłowy proces rehabilitacji widzenia. Wczesna interwencja, rewalidacja, wspomaganie rozwoju realizowane do 7 roku życia dziecka umożliwia rozwój widzenia funkcjonalnego: od świadomości bodźca, wizualnego zainteresowania bodźcem, reakcji lokalizacji, fiksacji, śledzenia, badania wzro- 17

18 kowego obiektu do rozpoznawania, różnicowania, identyfikowania i nazywania obiektów. Umiejętność oceny i zrozumienia możliwości widzenia każdego dziecka warunkuje wybór odpowiednich metod nauczania w procesie jego edukacji. LITERATURA ZALECANA Literatura podstawowa 1. Barraga N., Morris J.: Program rozwijania umiejętności posługiwania się wzrokiem. WSPS PZN. Warszawa Białoskórska J.: Wczesna diagnoza i rehabilitacja widzenia. Przegląd Tyflologiczny nr 1 2/ Brambring M.: Diagnoza psychologiczna rozwoju dziecka niewidomego i słabowidzącego ze sprzężoną niepełnosprawnością wieku od 0 do 6 lat. Uniwersytet Bielefeld. Wuerzburg Corn A.: Model funkcjonowania wzrokowego słabowidzących. Materiały tyflologiczne nr 7. Warszawa Grohula M., Szelerowicz L.: Praca terapeutyczna w domu rodzinnym dziecka z uszkodzonym narządem wzroku. Przegląd Tyflologiczny nr 1 2/ Gwizdoń K.: Nasze dzieci. PZN. Warszawa Hyvarinen L.: Assessment of Low Vision for Educational Purposes and Early Intervention. Part I, p. 28. Precision Vision, La Salle Walthes R.: Materiały UE Comenius. Geseke. Eringerfeld James B., Chew Ch., Bron A.: Kompendium okulistyki. Warszawa Orkan-Łęcka M.: Wczesny rozwój poznawczy dzieci niewidomych ze złożoną niepełnosprawnością. Warszawa Majewski T.: Psychologia dzieci i młodzieży niewidomej i niedowidzącej. Warszawa Majewski T.: Poradnik metodyczny dla nauczycieli pracujących z dziećmi z uszkodzonym wzrokiem w systemie integracyjnym. MEN. Warszawa Metody i formy wczesnej rehabilitacji dzieci uszkodzonym wzrokiem. Red. G. Walczak. Warszawa Walczak G. Problemy wczesnej rehabilitacji niewidomych i słabowidzących dzieci. Warszawa Literatura uzupełniająca 1. Grzyb E., Łośko E., Połomska M., Urbańska H.: Poradnik dla nauczycieli i rodziców dzieci z dysfunkcją wzroku. Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych i Słabowidzących w Krakowie. Kraków

19 2. Kuczyńska-Kwapisz J.: One są wśród nas. Dzieci niewidome i słabowidzące. Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej MEN Harley R.K., Wood Th., Merbler J. B.: Program rehabilitacji w zakresie orientacji i poruszania się niewidomych i słabowidzących dzieci z dodatkowo ograniczoną sprawnością Brown D., Simmons V., Methvin J.: Oregoński program rehabilitacji niewidomych i słabowidzących dzieci w wieku od 0 do 6 lat. W: Rozwój i wychowanie niewidomego dziecka w okresie żłobkowym i przedszkolnym. Red. M. Orkan-Łęcka. Cz.1. Warszawa Mangold Sally S.: MANGOLD Rozwojowy Program Percepcji Dotykowej i Rozpoznawania Liter Brajlowskich. Powielane na zamówienie: Podręcznik dla nauczyciela (w czarnym druku). Podręcznik z lekcjami dla ucznia (w brajlu). 19

20 II. WCZESNE WSPOMAGANIE I REWALIDACJA OSÓB Z ZABURZENIAMI SŁUCHU Krystyna Gwizdoń 1. Wczesna interwencja specjalistyczna a integracja przedszkolna i szkolna dzieci z wadą słuchu. Prowadzone w ostatnich latach badania dotyczące optymalizacji procesu rehabilitacyjnego dziecka z wadą słuchu wskazują na istnienie ścisłego związku między prowadzeniem wczesnych oddziaływań rehabilitacyjnych a wysoką efektywnością procesu integracji ze środowiskiem ludzi słyszących. W Polsce nie prowadzono do tej pory szerszych badań nad związkiem wczesnej interwencji specjalistycznej a integracją przedszkolną i szkolną dzieci z wadą słuchu. Fakt ten zachęcił mnie do opisu oraz weryfikacji empirycznej tej zależności. Prowadzone badania miały na celu ocenę skuteczności wczesnych oddziaływań rehabilitacyjnych, ich wpływu na ogólny rozwój dziecka niesłyszącego ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji językowych. Chodziło też o stwierdzenie, w jaki sposób wczesna diagnoza lekarska, odpowiedni dobór aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego oraz specjalistyczna rehabilitacja prowadzą dziecko z wadą słuchu do integracji ze słyszącymi rówieśnikami. Za podstawowy warunek integracji dzieci niesłyszących ze słyszącymi uznano osiągnięcie przez dzieci niesłyszące w wieku 6 7 lat dojrzałości szkolnej umożliwiającej kształcenie w szkolnictwie powszechnym. W pierwszym okresie życia małego dziecka prawidłowy rozwój słuchu ma decydujący wpływ na opanowanie mowy i języka, który jest najbardziej efektywnym sposobem komunikowania się z otaczającym światem i środkiem do jego poznawania. Dobra, kompetentna i oparta na wzajemnym zaufaniu współpraca rodziców i opiekunów dziecka ze specjalistami i terapeutami ma ogromny niekiedy decydujący wpływ na to, jak potoczą się losy dziecka niesłyszącego, jak zostaną wykorzystane współczesne możliwości nauki (medycyny, techniki i nauk humanistycznych), aby wykorzystując możliwości dziecka stworzyć jak najlepsze warunki dla jego naturalnego rozwoju. Postęp w medycynie, technice oraz nowoczesne metody rehabilitacji małego dziecka z wadą słuchu stale podnoszą skuteczność oddziaływań. Moje obserwacje wynikające z pracy terapeutycznej z małymi dziećmi niesłyszącymi w pełni potwierdzają te tezy. Dzieci niesły- 20

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Dziecko z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Rodziców i Przyjaciół Dzieci Niewidomych i Słabowidzących Tęcza. www.tecza.org

Stowarzyszenie Rodziców i Przyjaciół Dzieci Niewidomych i Słabowidzących Tęcza. www.tecza.org Stowarzyszenie Rodziców i Przyjaciół Dzieci Niewidomych i Słabowidzących Tęcza www.tecza.org Poradnia Kompleksowej Diagnozy, Wczesnej Edukacji, Terapii i Rehabilitacji dla Dzieci Niewidomych i Słabowidzących

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ORTOPTYSTKA

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ORTOPTYSTKA Dziennik Ustaw Nr 26-1700 - Poz. 217 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ORTOPTYSTKA SYMBOL CYFROWY 322[05] I ZAŁOŻENIA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE A. OPIS KWALIFIKACJI ABSOLWENTA

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA TYFLOPEDAGOGIKA

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA TYFLOPEDAGOGIKA Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA TYFLOPEDAGOGIKA SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwent studiów I stopnia Tyflopedagogiki umie: przeprowadzić diagnozę specjalnych

Bardziej szczegółowo

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel OGÓLNE Umiejętność, które wykorzystujemy we wszelkiego typu działaniach SAMOREGULACJI

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Pedagogiki, Zakład Edukacji Osób z Niepełnosprawnością 4. Kod przedmiotu / modułu

Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Pedagogiki, Zakład Edukacji Osób z Niepełnosprawnością 4. Kod przedmiotu / modułu OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka niewidomego i słabowidzącego 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Supporting

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT Joanna Sowińska-Szkocka Zespół Poradni Okulistycznych SPS ZOZ ZDROJE Cele programu

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz.

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ

DIAGNOZA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ DIAGNOZA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ 1. Wyróżniamy dwa rodzaje diagnozy ze względu na cel: A. diagnoza dla selekcji = diagnoza negatywna (określająca defekty i dysfunkcje) jej celem jest stwierdzenie

Bardziej szczegółowo

Zespół wczesnego wspomagania rozwoju. Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w Warszawie

Zespół wczesnego wspomagania rozwoju. Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w Warszawie Zespół wczesnego wspomagania rozwoju Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w Warszawie Nasza definicja WWR Wczesne wspomaganie rozwoju to wszystkie działanie podjęte w celu

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika Studia Podyplomowe Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program

Bardziej szczegółowo

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej JEDNOSTKA MODUŁOWA: 322[17].Z3.01 Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej Wymagania wstępne : Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien

Bardziej szczegółowo

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka - wczesne, kompleksowe

Bardziej szczegółowo

1. Zadania Działu Poradnictwa Dydaktyczno-Wychowawczego.

1. Zadania Działu Poradnictwa Dydaktyczno-Wychowawczego. Załącznik Nr 1 ZADANIA DZIAŁÓW Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Międzyrzeczu realizuje swoje zadania w następujących działach pracy: 1. Dział Poradnictwa Dydaktyczno-Wychowawczego, w skrócie PDW,

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA TERAPII RĘKI DIAGNOZA I TERAPIA RĘKI, SPRAWNOŚCI MANUALNYCH ORAZ GRAFOMOTORYCZNYCH ORGANIZATORZY KURSU:

SZKOŁA TERAPII RĘKI DIAGNOZA I TERAPIA RĘKI, SPRAWNOŚCI MANUALNYCH ORAZ GRAFOMOTORYCZNYCH ORGANIZATORZY KURSU: ORGANIZATORZY KURSU: SZKOŁA TERAPII RĘKI DIAGNOZA I TERAPIA RĘKI, SPRAWNOŚCI MANUALNYCH ORAZ GRAFOMOTORYCZNYCH Program autorski Copyright 2013 Agnieszka Rosa Dzień/ godziny zajęć Osoba prowadząca Program:

Bardziej szczegółowo

OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22

OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22 OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22 Ośrodek realizuje świadczenia medyczne na rzecz dzieci zagrożonych nieprawidłowym rozwojem

Bardziej szczegółowo

Planowanie pracy z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Planowanie pracy z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Seminarium Organizacja zajęć rewalidacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych Planowanie pracy z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Niwelowanie

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną i zaburzeniami sensorycznymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu

Bardziej szczegółowo

Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Opracowała Małgorzata Nowak Dyrektor ZPPP w Oleśnicy Oleśnica,1.10.2015r. Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. 1.Opinia dokument wydawany

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO 1. Dla dzieci: Propozycje do zrealizowania na terenie przedszkoli: A. Badania przesiewowe logopedyczne 3-6-latków oraz 3 i 4-latków.

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja dziecka objętego WWRD w Zespole Szkół Nr 12 w Białymstoku

Dokumentacja dziecka objętego WWRD w Zespole Szkół Nr 12 w Białymstoku Dokumentacja dziecka objętego WWRD w Zespole Szkół Nr 12 w Białymstoku 1. dokumentacja dotycząca dziecka: - opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju wydana przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną

Bardziej szczegółowo

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie niepokojące objawy w zachowaniu, możecie Państwo skorzystać z bezpłatnej pomocy

Bardziej szczegółowo

M I S J A I W I Z J A

M I S J A I W I Z J A M I S J A I W I Z J A PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ NR 3 PORADNI SPECJALISTYCZNEJ DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Z WADĄ WZROKU, SŁUCHU I AUTYZMEM W BIELSKU-BIAŁEJ. MISJA Jesteśmy publiczną Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zadania i zasady organizacji zajęć z rewalidacji indywidualnej. Agnieszka Wołowicz - Ruszkowska

Podstawowe zadania i zasady organizacji zajęć z rewalidacji indywidualnej. Agnieszka Wołowicz - Ruszkowska Podstawowe zadania i zasady organizacji zajęć z rewalidacji indywidualnej Agnieszka Wołowicz - Ruszkowska Rewalidacja oznacza przywrócenie człowiekowi pełnej sprawności (możliwie pełnej) Jest procesem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA Cel studiów: Celem studiów jest przygotowanie słuchaczy do zawodu logopedy terapeuty z zakresu diagnozy, terapii mowy i wymowy pracującego z dziećmi, młodzieżą

Bardziej szczegółowo

Opracowała : mgr Elżbieta Książkiewicz-Mroczka

Opracowała : mgr Elżbieta Książkiewicz-Mroczka PROGRAM TERAPII LOGOPEDYCZNEJ DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W GŁOJSCACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 W RAMACH POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ Opracowała : mgr Elżbieta Książkiewicz-Mroczka

Bardziej szczegółowo

Jolanta Rafał-Łuniewska

Jolanta Rafał-Łuniewska Jolanta Rafał-Łuniewska Dokumentacja wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, w tym propozycja konstrukcji (schemat) indywidualnego programu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Wymienione niżej dokumenty

Bardziej szczegółowo

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Załącznik do uchwały nr 80/2014 r. z dnia 28.05.2014r. II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki II.1. Tabela odniesień efektów kierunkowych

Bardziej szczegółowo

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych a także do ich interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń. Nie jest wyłącznie zdolnością do dokładnego

Bardziej szczegółowo

Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego

Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego Celem działania Poradni jest udzielanie dzieciom, od momentu urodzenia, i młodzieży

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Rozwoju Edukacji

Ośrodek Rozwoju Edukacji Ośrodek Rozwoju Edukacji Karta Indywidualnych Potrzeb Ucznia Termin założenia karty 20.09.2011r. IMIĘ (IMIONA) I NAZWISKO Ucznia Kamil klasa IV Nazwa przedszkola/szkoły lub placówki zakładającej Kartę.

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni:

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Diagnozowanie poziomu rozwoju, potrzeb i możliwości oraz zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych dzieci młodzieży: Badanie

Bardziej szczegółowo

Alicja Krawczyk. Obserwacja i interpretacja zachowań dzieci słabowidzących

Alicja Krawczyk. Obserwacja i interpretacja zachowań dzieci słabowidzących Alicja Krawczyk Obserwacja i interpretacja zachowań dzieci słabowidzących Rozwój procesów widzenia związany jest z prawidłowym funkcjonowaniem wielopoziomowego układu wzrokowego. W jego skład wchodzi oko

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DOTYCZĄCE REHABILITACJI SŁUCHU I MOWY W SAMODZIELNYM PUBLICZNYM OŚRODKU TERAPII I REHABILITACJI DLA DZIECI W KWIDZYNIE

INFORMACJE DOTYCZĄCE REHABILITACJI SŁUCHU I MOWY W SAMODZIELNYM PUBLICZNYM OŚRODKU TERAPII I REHABILITACJI DLA DZIECI W KWIDZYNIE Samodzielny Publiczny Ośrodek Terapii i Rehabilitacji dla Dzieci ul. Kołłątaja 4; 82-500 Kwidzyn; tel/fax (055) 279-30-22 strona internetowa: www.aac.pl e-mail: otir@post.pl I2-P2.2/1 w.1 INFORMACJE DOTYCZĄCE

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU Każde dziecko ma prawo do pełnego dostępu do edukacji bez względu na to, jaki prezentuje potencjał rozwojowy. Przedszkole daje szansę rozwoju dzieciom uczy tolerancji,

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu: Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Wydział: Wydział Humanistyczno - Społeczny

Bardziej szczegółowo

Teresa Szefs psycholog PPP w Piasecznie

Teresa Szefs psycholog PPP w Piasecznie Teresa Szefs psycholog PPP w Piasecznie Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) Rozporządzenia MEN: w sprawie szczegółowych zasad działania

Bardziej szczegółowo

Organizacja Punktu Przedszkolnego w Szkole Podstawowej w Karpicku

Organizacja Punktu Przedszkolnego w Szkole Podstawowej w Karpicku Organizacja Punktu Przedszkolnego w Szkole Podstawowej w Karpicku 1. 1. Punkt przedszkolny nosi nazwę: Punkt Przedszkolny w Szkole Podstawowej w Karpicku, zwany dalej Punktem Przedszkolnym. 2. Punkt Przedszkolny

Bardziej szczegółowo

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka (WWRD) w polskim prawie oświatowym. Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych oprac. Jolanta Rafał-Łuniewska

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka (WWRD) w polskim prawie oświatowym. Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych oprac. Jolanta Rafał-Łuniewska Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka (WWRD) w polskim prawie oświatowym Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych oprac. Jolanta Rafał-Łuniewska Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka jest ważnym zadaniem w

Bardziej szczegółowo

Tajemnice świata zmysłów oko.

Tajemnice świata zmysłów oko. Tajemnice świata zmysłów oko. Spis treści Narządy zmysłów Zmysły u człowieka Oko Budowa oka Model budowy siatkówki Działanie oka Kolory oczu Choroby oczu Krótkowzroczność Dalekowzroczność Astygmatyzm Akomodacja

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka niesłyszącego i słabosłyszącego 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNO - WYCOWAWCZYCH

PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNO - WYCOWAWCZYCH PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNO - WYCOWAWCZYCH Program rewalidacyjno wychowawczy wzór opracowała pedagog PPP w Rabce Zdroju i wykorzystywała do CELÓW SZKOLENIOWYCH - zajęć warsztatowych z nauczycielami - przy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 CZĘŚĆ I RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE 1. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych Andrzej Twardowski... 18 1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny...

Bardziej szczegółowo

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu Opracowała: Katarzyna Szydłowska Wprowadzenie Dziecko rodzi się z kompleksem naturalnych sił- odruchów i instynktów. Naturalnie dane odruchy i pierwotne ruchy w procesie ich przyswajania w okresie niemowlęcym,

Bardziej szczegółowo

Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie.

Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie. Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie Karolina Szeliga Regulacje prawne uczenia się dzieci ze specjalnymi potrzebami

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 2 W ŁOMŻY

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 2 W ŁOMŻY Ł o m ż y ń s k i e C e n t r u m R o z w o j u E d u k a c j i w Ł o m ż y P o r a d n i a P s y c h o l o g i c z n o - P e d a g o g i c z n a N r 2 ul. Polna 16, 18-400 Łomża tel./fax 86-215-03-18

Bardziej szczegółowo

TERESA TRYPUĆ NIEZBĘDNIK O DYSLEKSJI I TERAPII

TERESA TRYPUĆ NIEZBĘDNIK O DYSLEKSJI I TERAPII 1 TERESA TRYPUĆ NIEZBĘDNIK O DYSLEKSJI I TERAPII 2 Copyright by Teresa Trypuć Wydawca: self-publishing ISBN 978-83-7859-311-9 Wszelkie prawa zastrzeżone Wydanie II 2014 3 Spis treści CZĘŚĆ I WSTĘP... 7

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

Eksperta porady. Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042)

Eksperta porady. Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042) Eksperta porady Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042) Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania to opracowanie, które jest kontynuacją pozycji pt. Diagnoza ucznia w ramach

Bardziej szczegółowo

TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA

TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA Tabela służy gromadzeniu obserwacji rozwoju widzenia dziecka w czasie codziennych zabaw wzrokowych i domowych ćwiczeń rehabilitacyjnych. Najlepiej sprawdza się system

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i umiejętności) Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Bardziej szczegółowo

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową.

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Metoda Krakowska Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Jest to metoda sylabowa oparta na wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE PRZEZNACZONE SĄ DLA: Osób dorosłych wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: Chorych

Bardziej szczegółowo

Grupę badawczą stanowili nauczyciele-wychowawcy 3 grup oddziałów przedszkolnych oraz uczniowie oddziałów przedszkolnych.

Grupę badawczą stanowili nauczyciele-wychowawcy 3 grup oddziałów przedszkolnych oraz uczniowie oddziałów przedszkolnych. WYMAGANIE 3. Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej. Przedmiot ewaluacji: Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej Cel ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc?

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Prowadzenie i opracowanie: Katarzyna Siwek Węgrów, 15.11.2010r. Autyzm a funkcjonowanie językowe Zaburzenia porozumiewania

Bardziej szczegółowo

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK Wczesna interwencja to zintegrowany system oddziaływań profilaktycznych, diagnostycznych, leczniczo-rehabilitacyjnych i terapeutycznych, których podmiotem

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Specyficzne problemy osób niewidomych

Specyficzne problemy osób niewidomych Hanna Pracharczyk Specyficzne problemy osób niewidomych Podczas omawiania problematyki osób niepełnosprawnych wzrokowo często padają określenia: osoby całkowicie niewidome, niewidome od urodzenia, ociemniałe,

Bardziej szczegółowo

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy I CO MU ZAGRAŻA Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy pozwalają np. widzieć w ciemności. Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością ruchową i zaburzeniami sprzężonymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu

Bardziej szczegółowo

WEWNĘTRZNE ZASADY OCENIANIA OBOWIĄZUJĄCE W OŚRODKU REHABILITACYJNO EDUKACYJNO WYCHOWAWCZYM W KROŚNIE

WEWNĘTRZNE ZASADY OCENIANIA OBOWIĄZUJĄCE W OŚRODKU REHABILITACYJNO EDUKACYJNO WYCHOWAWCZYM W KROŚNIE WEWNĘTRZNE ZASADY OCENIANIA OBOWIĄZUJĄCE W OŚRODKU REHABILITACYJNO EDUKACYJNO WYCHOWAWCZYM W KROŚNIE Zmodyfikowane i zatwierdzone Uchwałą nr 1/2014/2015 z dnia 04.09.2014 r. przez Radę Programową OREW

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Indywidualny Program Edukacyjno -Terapeutyczny Imię i nazwisko ucznia: Klasa. Data i miejsce urodzenia:. Wychowawca.. Indywidualny Program Edukacyjno

Bardziej szczegółowo

Diagnoza funkcjonalna dziecka

Diagnoza funkcjonalna dziecka Diagnoza funkcjonalna dziecka Dane dziecka: i opis środowiska wychowującego Imię i nazwisko: XX, chłopiec Wiek dziecka: 3,6 Nie uczęszcza do przedszkola Rodzice: wykształcenie mama- wyższe, ojciec średnie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Kowalach Oleckich opracował zespół w składzie: Jadwiga Lizanowicz Mirosław Mularczyk Teresa Truchan Urszula Kołodzińska Kluczem

Bardziej szczegółowo

OFERTA ZAJĘĆ. PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich. dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2014/2015

OFERTA ZAJĘĆ. PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich. dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2014/2015 OFERTA ZAJĘĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2014/2015 Zajęcia dla dzieci w wieku przedszkolnym Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne

Bardziej szczegółowo

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia.

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. 6-LATEK W SZKOLE Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. Umysłowa Emocjonalnospołeczna GOTOWOŚĆ SZKOLNA Fizyczna Percepcyjno - motoryczna 1. Diagnozą

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA PROFESJONALNEGO NAUCZYCIELA

AKADEMIA PROFESJONALNEGO NAUCZYCIELA Kurs kwalifikacyjny z zakresu metodyki nauczania języka obcego w okresie wczesnoszkolnym Uzyskanie kwalifikacji pedagogicznych do prowadzenia zajęć z języka angielskiego w okresie wczesnoszkolnym. 1. Nauczyciele

Bardziej szczegółowo

Program logopedyczny przedszkola Przyjaciół Książki dla dzieci 4,5 i 6 letnich Mówimy ładnie

Program logopedyczny przedszkola Przyjaciół Książki dla dzieci 4,5 i 6 letnich Mówimy ładnie Program logopedyczny przedszkola Przyjaciół Książki dla dzieci 4,5 i 6 letnich Mówimy ładnie Opracowała: mgr Agnieszka Sokółka Wstęp Umiejętność poprawnego mówienia jest w naszych czasach szczególnie ważna.

Bardziej szczegółowo

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Nowe przepisy prawa kładą duży nacisk na wzmocnienie współpracy przedszkola, szkoły i rodziców oraz zapewniają rodzicom możliwość większego wpływu na edukację

Bardziej szczegółowo

Kurs kwalifikacyjny z zakresu metodyki nauczania języka obcego w okresie wczesnoszkolnym

Kurs kwalifikacyjny z zakresu metodyki nauczania języka obcego w okresie wczesnoszkolnym Kurs kwalifikacyjny z zakresu metodyki nauczania języka obcego w okresie wczesnoszkolnym Uzyskanie kwalifikacji pedagogicznych do prowadzenia zajęć z języka angielskiego w okresie wczesnoszkolnym. nauczyciele

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja wzroku słabowidzących Wzrok jest dominującym zmysłem w zdobywaniu informacji o rzeczywistości świata i zaburzenie tego narządu u wielu

Rehabilitacja wzroku słabowidzących Wzrok jest dominującym zmysłem w zdobywaniu informacji o rzeczywistości świata i zaburzenie tego narządu u wielu Rehabilitacja wzroku słabowidzących Wzrok jest dominującym zmysłem w zdobywaniu informacji o rzeczywistości świata i zaburzenie tego narządu u wielu osób powoduje stres oraz wycofanie się z życia zawodowego

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice SPECJALNE POTRZEBY EDUKACYJNE DZIECI I MŁODZIEŻY Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice Specjalne potrzeby edukacyjne - SPE Specjalne potrzeby edukacyjne to takie potrzeby,

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie Rewalidacja - to termin pochodzenia łacińskiego (re znów, validus mocny, silny) oznacza oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazem. Pojęcia rewalidacja

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji:

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Wczesne wspomaganie rozwoju Kształcenie specjalne Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej wczesne wspomaganie rozwoju Wczesne wspomaganie rozwoju art.

Bardziej szczegółowo

Trzy kroki koncepcji Wspierania rozwoju przez Trening Globalny. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Trzy kroki koncepcji Wspierania rozwoju przez Trening Globalny. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Trzy kroki koncepcji Wspierania rozwoju przez Trening Globalny Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Dziecko jako PODMIOT INDYWIDUALIZACJA PROCESU WSPIERANIA ROZWOJU TRENINGU GLOBALNEGO Wieloletnie doświadczenia

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA TERAPII RĘKI. Program autorski Szkoła Terapii Ręki 2013 Agnieszka Rosa. Program: Program. Częśd I Terapia ręki- wspomaganie funkcji pisania 29

SZKOŁA TERAPII RĘKI. Program autorski Szkoła Terapii Ręki 2013 Agnieszka Rosa. Program: Program. Częśd I Terapia ręki- wspomaganie funkcji pisania 29 ORGANIZATORZY KURSU: SZKOŁA TERAPII RĘKI Program autorski Szkoła Terapii Ręki 2013 Agnieszka Rosa Dzieo/ godziny zajęd Osoba prowadząca Program: Program Częśd I Terapia ręki- wspomaganie funkcji pisania

Bardziej szczegółowo

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2014/2015

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2014/2015 OFERTA ZAJĘĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2014/2015 ZAPISY NA WSZYSTKIE OFEROWANE ZAJĘCIA PRZYJMUJE SEKRETARIAT PORADNI

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH Ucznia... Zawiera: 1. Dane o uczniu. 2. Diagnoza lekarska. 3. Diagnoza psychologiczna. 4. Diagnoza ekologiczna. 5. Umiejętności z zakresu: a) sposobu porozumiewania

Bardziej szczegółowo

Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne specjalne

Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne specjalne Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne specjalne Kierunek i rok studiów: Studia stacjonarne II rok, semestr 4, Studia niestacjonarne III rok, 6 semestr; II rok USM, 4 semestr. OLIGOFRENOPEDAGOGIKA 1.

Bardziej szczegółowo

Akademia Kariery MZPPP w Kielcach Grzegorz Ślęzak Kierownik Projektu

Akademia Kariery MZPPP w Kielcach Grzegorz Ślęzak Kierownik Projektu Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Akademia Kariery MZPPP w Kielcach Grzegorz Ślęzak Kierownik Projektu Produkt Finalny Systemowy model pracy dynamizująco-terapeutycznej

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR DLA RODZICÓW

INFORMATOR DLA RODZICÓW INFORMATOR DLA RODZICÓW CZYLI WSZYSTKO CO TRZEBA WIEDZIEĆ, ABY UZYSKAĆ ORZECZENIE DLA DZIECKA w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 8 1 W Poradni działa Zespół Orzekający, który wydaje następujące

Bardziej szczegółowo

Sala Doświadczania Świata

Sala Doświadczania Świata Sala Doświadczania Świata Sala Doświadczania Świata to pomieszczenie wyposażone w odpowiednio skomponowane urządzenia stymulujące rozwój zmysłów. Celem prowadzonej terapii jest: doświadczanie świata zmysłami:

Bardziej szczegółowo

ul. Bednarska 6a/1 44-100 Gliwice tel.: 698-851-751 www:treningmozgu.pl

ul. Bednarska 6a/1 44-100 Gliwice tel.: 698-851-751 www:treningmozgu.pl mgr Iwona Garcarz - doświadczenie zawodowe Psycholog, Pedagog-Terapeuta, Pedagog Specjalny, Logopeda Terapeuta Integracji Sensorycznej (SI), Terapeuta EEG-Biofeedback OPIS I ANALIZA PRZYPADKÓW ROZPOZNAWANIA

Bardziej szczegółowo

Część pierwsza. Wprowadzenie do intensywnego wspomagania rozwoju umysłowego oraz edukacji matematycznej dzieci

Część pierwsza. Wprowadzenie do intensywnego wspomagania rozwoju umysłowego oraz edukacji matematycznej dzieci Spis treści WSTĘP Przyczyny, dla których należało napisać tę książkę. Jak wpisuje się ona w nową rzeczywistość edukacyjną w wychowaniu przedszkolnym i w nauczaniu początkowym dzieci. Dlaczego książka ta

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach Opr. Monika Wajda-Mazur Klasy integracyjne w naszej szkole. Nasza szkoła jako placówka z oddziałami integracyjnymi, nie tylko edukuje w zakresie ustalonego

Bardziej szczegółowo