Opracowanie technologii otrzymywania nowych wszczepów ceramicznych na osnowie TiO2 do zastosowañ w chirurgii koœci badania wstêpne ***

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Opracowanie technologii otrzymywania nowych wszczepów ceramicznych na osnowie TiO2 do zastosowañ w chirurgii koœci badania wstêpne ***"

Transkrypt

1 OPRACOWANIE TECHNOLOGII OTRZYMYWANIA NOWYCH WSZCZEPÓW CERAMICZNYCH S AWOMIR MICHA OWSKI * ZBIGNIEW JAEGERMANN ** Opracowanie technologii otrzymywania nowych wszczepów ceramicznych na osnowie TiO2 do zastosowañ w chirurgii koœci badania wstêpne *** W artykule przedstawiono wyniki wstêpnych badañ nad opracowaniem technologii otrzymywania tworzyw na osnowie TiO (tworzyw tytanowych) do zastosowañ medycznych. Opisano podstawowe w³aœciwoœci fizykochemiczne i morfologiê proszków surowców. Przedstawiono wstêpne próby ich zastosowania do wytworzenia tworzyw tytanowych. Omówiono tak e wp³yw iloœci dodatku hydroksyapatytu na podstawowe w³aœciwoœci fizyczne i wytrzyma³oœciowe tworzyw tytanowych. 1. Wprowadzenie Od wieków lekarze usi³owali zastêpowaæ brakuj¹ce fragmenty tkanek ludzkich materia³ami obcymi dla cia³a cz³owieka. Za pocz¹tek implantologii uwa a siê 1775 r., kiedy to francuscy chirurdzy próbowali zespoliæ staw ³okciowy drutem stalowym. Od tego czasu postêp w tej dziedzinie jest ogromny, zakoñczony licznymi sukcesami. Implanty s¹ to materia³y zastêpuj¹ce lub uzupe³niaj¹ce tkanki i przywracaj¹ce funkcje narz¹dów cz³owieka, u ywane ze wzglêdu na zmiany chorobowe lub urazy mechaniczne. Charakter zastosowania implantów jest zale ny od ich funkcji pe³nionych w organizmie, rodzaju materia³u, ruchomoœci i aktywnoœci w organizmie itp. Najbardziej ogólny podzia³ rozró nia implanty: tkanek miêkkich, np.: soczewki oka, ma³ owiny usznej, twarzy, naczyñ krwionoœnych, miêœni, piersi, twarde stosowane w uk³adzie kostnym i stawowym cz³owieka. * Mgr in., Instytut Szk³a, Ceramiki, Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych w Warszawie. ** Dr in., Instytut Szk³a, Ceramiki, Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych w Warszawie. *** Praca realizowana w ramach projektu rozwojowego nr R

2 30 S AWOMIR MICHA OWSKI, ZBIGNIEW JAEGERMANN W obszarze implantologii kostnej nale y wyró niæ implanty z ludzkiej tkanki kostnej oraz implanty z innych tworzyw naturalnych i sztucznych. Ze wzglêdu na aktywnoœæ w organizmie implanty mo na podzieliæ, na: inertne, traktowane przez ludzki organizm jako obce cia³o i oddzielane od reszty organizmu torebk¹ tkanki w³óknistej o gruboœci od dziesi¹tych czêœci mikrometra do kilku milimetrów; bioaktywne, o powierzchni reaguj¹cej z tkank¹ kostn¹ i tworz¹ce z ni¹ wi¹zania chemiczne, np.: bioszk³a i hydroksyapatyt; resorbowalne, ulegaj¹ce wch³oniêciu w organizmie i zast¹pieniu tkank¹ kostn¹. W grupie materia³ów inertnych wyró nia siê: tworzywa ceramiczne (np. korundowe, cyrkonowe i ich kompozyty), bardzo dobrze tolerowane przez organizm, trwa³e i odporne na procesy starzenia siê i korozjê; metale (stal kwasoodporna, tytan), gorzej tolerowane przez organizm, czêsto ulegaj¹ce procesom korozji; tworzywa wêglowe: dobrze tolerowane przez organizm, o dobrych w³aœciwoœciach mechanicznych, niekiedy w organizmie ulegaj¹ce biodegradacji; polimery organiczne: PMMA, PE, teflon itp., najczêœciej s¹ to panewki stawowe oraz cementy kostne, ulegaj¹ biodegradacji i procesom starzenia. Do grupy materia³ów aktywnych nale ¹: bioszk³a, dobrze tolerowane przez organizm, czêsto pobudzaj¹ce procesy regeneracji koœci, doœæ szybko przyrastaj¹ do tkanki kostnej; hydroksyapatyt, w formie spieczonego wszczepu lub warstwy pokrywaj¹cej implant metalowy (trzony endoprotezy stawu biodrowego), bardzo dobrze tolerowany przez organizm. W grupie materia³ów resorbowalnych wyró niamy: tworzywa organiczne: oparte na polikwasach organicznych, szybko i ³atwo ulegaj¹ce wch³oniêciu przez organizm, daj¹ siê ³atwo modelowaæ i obrabiaæ, mog¹ tworzyæ poœrednie toksyczne produkty resorpcji; tworzywa nieorganiczne oparte na: fosforanach wapnia o ró nych sk³adach chemicznych i stosunku Ca/P, bardzo dobrze tolerowane przez organizm, wêglanie wapnia pochodzenia naturalnego (koralowiec) lub syntetycznego (spiekany materia³ ceramiczny na osnowie kalcytu i aragonitu), gipsie bardzo dobrze tolerowanym przez organizm, ca³kowicie resorbowalnym. W praktyce ortopedycznej rzadko stosowany ze wzglêdu na ma³¹ wytrzyma³oœæ pocz¹tkow¹ i szybk¹ resorpcje. Mo e byæ zastosowany jako noœnik leków.

3 OPRACOWANIE TECHNOLOGII OTRZYMYWANIA NOWYCH WSZCZEPÓW CERAMICZNYCH Tytan i jego stopy s¹ ostatnio coraz czêœciej stosowane w praktyce chirurgicznej jako jeden z podstawowych materia³ów do wytwarzania stabilizatorów koœci, drutów, œrub, gwoÿdzi oraz elementów endoprotez stawowych. W wielu wypadkach wymaga to modyfikacji jego powierzchni. Jedn¹ z metod jest utlenianie dyfuzyjne, dziêki której uzyskuje siê warstwê ceramiczn¹ TiO gruboœci ok. 50 ìm. Poza wzrostem twardoœci (do 900 HV) uzyskuje siê powierzchniê o bardzo dobrej biotolerancji [1]. Prowadzone s¹ tak e prace badawcze maj¹ce na celu uzyskanie cech bioaktywnych na powierzchni tytanu. Osi¹ga siê to poprzez wytworzenie na powierzchni metalu zmodyfikowanej warstwy tlenkowej TiO o polepszonej zdolnoœci do przerastania tkank¹ kostn¹ [2] lub na³o enie warstwy hydroksyapatytu. Dziêki badaniom nad warstwami wytwarzanymi na powierzchni metalicznego tytanu, TiO znalaz³ siê w krêgu zainteresowañ wielu oœrodków naukowych na ca³ym œwiecie jako potencjalny materia³ implantacyjny. Du a biozgodnoœæ tworzywa opartego na tlenku tytanu pozwala na zastosowanie go do wype³niania ró - nych ubytków kostnych. Niestety, pomimo dobrej tolerancji przez organizm, TiO nie ma zdolnoœci pobudzania koœci do odbudowy. Takie cechy mog¹ wykazywaæ tworzywa tytanowe z odpowiednio zmodyfikowan¹ powierzchni¹, umo liwiaj¹c¹ tworzenie siê bezpoœredniego po³¹czenia biomateria³u z tkank¹ kostn¹ [2]. Aktywacja powierzchni tworzywa opartego na TiO przyczynia siê do tego, e implant wszczepiony do koœci wchodzi w reakcjê z p³ynami ustrojowymi i powoduje inicjacjê tworzenia nowej tkanki kostnej na powierzchni implantu. Innym kierunkiem badañ zmierzaj¹cych do poprawy w³aœciwoœci biologicznych TiO s¹ prace polegaj¹ce na domieszkowaniu materia³u substancjami, takimi jak hydroksyapatyt, charakteryzuj¹cymi siê doskona³ymi w³aœciwoœciami biologicznymi [3 10]. Tworzywa na osnowie TiO, oprócz wysokiej biozgodnoœci i mo liwoœci uzyskania aktywnej powierzchni, mog¹ dodatkowo charakteryzowaæ siê szerokim przedzia³em mikro- i makroporowatoœci w zale noœci od zastosowanej technologii otrzymywania. Umo liwia to uzyskanie tworzyw zdolnych do przerastania tkank¹ kostn¹. Makroporowate tworzywa tytanowe mog³yby równie znaleÿæ zastosowanie jako noœniki komórek w in ynierii tkankowej. G³ównym celem prowadzonych w ramach projektu badañ jest opracowanie sk³adów implantacyjnych tworzyw ceramicznych na osnowie TiO, charakteryzuj¹cych siê wysok¹ czystoœci¹ chemiczn¹, dobrymi w³aœciwoœciami mechanicznymi, podwy szon¹ biozgodnoœci¹ lub bioaktywnoœci¹. Pierwszym, opisanym w niniejszym artykule, etapem realizacji powy szego celu by³o zbadanie czystoœci chemicznej surowców pod k¹tem iloœci fazy podstawowej i zawartoœci zanieczyszczeñ, przeprowadzenie analizy rozk³adu wiel-

4 32 S AWOMIR MICHA OWSKI, ZBIGNIEW JAEGERMANN koœci ziaren surowców wyjœciowych, zestawienie sk³adów tworzyw tytanowych pod k¹tem zastosowañ medycznych, przeprowadzenie optymalizacji parametrów procesu wypalania tworzyw tytanowych, a tak e sprawdzenie mo liwoœci domieszkowania objêtoœciowego tworzywa tytanowego hydroksyapatytem. 2. Metodyka i wyniki badañ w³aœciwoœci fizykochemicznych zastosowanych surowców Ze wzglêdu na przysz³e zastosowanie materia³ów opartych na tlenku tytanu do celów medycznych niezbêdna sta³a siê szczegó³owa analiza i ocena czystoœci chemicznej (zawartoœæ sk³adników podstawowych i zanieczyszczeñ) oraz ocena w³aœciwoœci fizycznych ziaren surowców proszkowych. W tym celu wykonano jakoœciowe i iloœciowe badania sk³adu chemicznego, analizê rozk³adu wielkoœci ziaren i obserwacji rzeczywistej wielkoœci oraz ich morfologii. Analizê sk³adu chemicznego surowców przeprowadzono metod¹ spektroskopii rentgenowsko-fluorescencyjnej przy u yciu dyfraktometru WD-XRF Axios Minerale firmy PANalytical. Metoda ta, oprócz du ej dok³adnoœci, pozwoli³a na wykonanie wielokrotnych pomiarów dla samej próbki i unikniêcie przypadkowych b³êdów analizy. Wa nym parametrem zastosowanych surowców proszkowych: dwutlenku tytanu i hydroksyapatytu by³a pocz¹tkowa wielkoœæ ziaren, maj¹ca bardzo du y wp³yw na sposób przygotowania mas do formowania, a poœrednio na w³aœciwoœci fizykochemiczne tworzyw. Analizê uziarnienia zastosowanych surowców wykonano metod¹ niskok¹towego rozpraszania œwiat³a laserowego (LALLS), zwan¹ metod¹ dyfrakcji laserowej, przy u yciu laserowego analizatora uziarnienia Mastersizer 2000 firmy Malvern z przystawk¹ do przygotowywania próbek w postaci dyspersji w roztworach wodnych lub rozpuszczalnikach organicznych, Hydro 2000MU. Ze wzglêdu na nieodzwierciedlanie rzeczywistych wymiarów ziaren proszków w analizie uziarnienia, a jedynie ujêcie statystyczne, dokonano obserwacji proszków surowców pod k¹tem rzeczywistej wielkoœci i morfologii ich ziaren. Badania przeprowadzono przy u yciu elektronowej mikroskopii skaningowej SEM w œwietle odbitym przy u yciu wysokorozdzielczego mikroskopu skaningowy Nova NanoSEM 200. Analizie poddano proszki naklejone na stolik mikroskopu klejem przewodz¹cym z napylon¹ przewodz¹c¹ warstw¹ z³ota. Do celów dokumentacyjnych wykonano zdjêcia przy powiêkszeniu x. Badaniom poddano proszki tlenków tytanu: TiO firmy Sigma-Aldrich, TiO MPC firmy Ferro, TiO RS firmy TytanPol, oraz hydroksyapatytu HAp firmy Chema-Elektromet. Wyniki analizy chemicznej zamieszczono w tabeli 1, a wyniki badania uziarnienia proszków zebrano w tabeli 2.

5 OPRACOWANIE TECHNOLOGII OTRZYMYWANIA NOWYCH WSZCZEPÓW CERAMICZNYCH Sk³ad chemiczny badanych surowców T a b e l a 1 Lp. Rodzaj tlenku TiO Sigma-Aldrich Zawartoœæ tlenku [% wag] TiO MPC Ferro Corporation TiO RS TytanPol Police Szczecin HAp Chema-Elektromet 1 SiO 0,014 0,254 0,275 0,026 2 TiO 99,715 96,018 98,538 3 CeO 0,271 4 Na O 0,044 0,059 5 Al O! 3,030 1,078 0,015 6 K O 0,009 0,015 7 CaO 0,051 59,577 8 ZrO 0,572 0,022 9 P O# 0,150 40, MgO 0, Nb O! 0,028 r ó d ³ o: Opracowanie w³asne. Analiza chemiczna TiO Sigma-Aldrich wykaza³a wysok¹ czystoœæ tego surowca. Zawartoœæ TiO wynios³a ponad 99,5% wag., co by³o minimalnym za³o onym wymaganiem dotycz¹cym czystoœci surowca. W surowcu stwierdzono wystêpowanie niewielkich iloœci SiO oraz CeO. Obecnoœæ tych faz mo e œwiadczyæ o Ÿródle pochodzenia TiO. Wystêpowanie tych sk³adników jest doœæ czêste w piaskach monacytowych, z których pozyskuje siê TiO. Analiza chemiczna TiO MPC Ferro Corporation wykaza³a du ¹ zawartoœæ zanieczyszczeñ, pomimo deklarowanej przez producenta wysokiej czystoœci (> 99,5% wag. TiO ). Stwierdzono doœæ znaczn¹ zawartoœæ Al O!, co mo e byæ zwi¹zane z metod¹ obróbki surowca w procesie rozdrabniania. Ze wzglêdu na du ¹ iloœæ zanieczyszczeñ ten tlenek nie spe³ni³ kryteriów czystoœci chemicznej. Analiza chemiczna TiO RS TytanPol wykaza³a obecnoœæ w próbce znacznych iloœci dodatków (ok. 1,5% wag.). Iloœæ fazy podstawowej TiO 98,5% wag. by³a zgodna z deklarowan¹ przez producenta, ale niewystarczaj¹c¹ do spe³nienia za³o onych kryteriów. Wystêpowanie w próbce glinu zwi¹zane jest z przeprowadzon¹ przez producenta technologiczn¹ obróbk¹ powierzchniow¹ tlenku tytanu organicznymi zwi¹zkami glinu, w celu nadania w³aœciwoœci hydrofobowych. Nieznane jest natomiast pochodzenie tlenku niobu. Analiza chemiczna HAp Chema-Elektromet wykaza³a wysok¹ czystoœæ tego surowca. Ogólna zawartoœæ zanieczyszczeñ wynosi³a ok. 0,25% wag. Jest to wynik œwiadcz¹cy o bardzo dobrej jakoœci surowca, potwierdzaj¹cy jego przeznaczenie do celów medycznych. Niewielka zawartoœæ SiO i Al O! mo e pochodziæ z procesu kruszenia i mielenia na etapie otrzymywania HAp.

6 34 S AWOMIR MICHA OWSKI, ZBIGNIEW JAEGERMANN Œrednia œrednica zastêpcza [ìm] T a b e l a 2 Wyniki analizy uziarnienia proszków tlenków tytanu i hydroksyapatytu TiO Sigma- -Aldrich Rodzaj badanego surowca TiO MPC Ferro Corporation TiO RSTytanPol HAp Chema- -Elektromet d(0,1) 0,987 0,184 0,331 1,165 d(0,5) 2,512 0,411 0,590 14,585 d(0,9) 6,884 0,850 1,050 41,958 r ó d ³ o: Opracowanie w³asne. Na podstawie wyników analizy uziarnienia stwierdzono, e wszystkie badane proszki dwutlenku tytanu spe³ni³y za³o one wymagania dotycz¹ce rozdrobnienia. Najdrobniejszym proszkiem z badanych okaza³ siê TiO MPC firmy Ferro 90% wszystkich ziaren proszku charakteryzowa³o siê œrednic¹ poni ej 1 ìm. W przypadku dwutlenku tytanu Sigma-Aldrich wartoœci œrednic zastêpczych s¹ du o wy sze. Wiêkszoœæ ziaren proszku mia³a wielkoœæ powy ej 1 ìm. Dla dwutlenku tytanu RS TytanPol otrzymano podobne wartoœci œrednic zastêpczych, jak dla TiO MPC Ferro. Tak e w tym przypadku wartoœci œrednich œrednic zastêpczych prawie 90% ziaren by³y mniejsze od 1 ìm. Krzywe populacyjne dla wszystkich badanych proszków odpowiada³y wykresowi jednomodalnemu. Dla hydroksyapatytu analiza ziarnowa nie da³a jednoznacznej odpowiedzi. Wyniki badañ œrednich œrednic zastêpczych œwiadcz¹ o doœæ du ych ziarnach (ponad po³owa wszystkich ziaren mia³a wielkoœæ > 10 ìm). Wykres krzywej populacyjnej nie jest przejrzysty, odpowiada wykresowi jednomodalnemu z bardzo du ym pikiem silnych aglomeratów w przedziale wartoœci ìm. Przy zastosowanej metodzie pomiarowej z ultradÿwiêkami nie mo na by³o jednak zastosowaæ d³ugich czasów dzia³ania ultradÿwiêków ze wzglêdu na niebezpieczeñstwo zniszczenia ziaren proszku, przez co otrzymany wynik analizy nie przedstawia³by rzeczywistych wartoœci wielkoœci ziaren. W zwi¹zku z powy szym przeprowadzono obserwacje proszków przy u yciu mikroskopu elektronowego (ryc. 1 4). Ryc. 1. Obraz proszku hydroksyapatytu HAp Chema- -Elektromet (mikroskop skaningowy, powiêkszenie x)

7 OPRACOWANIE TECHNOLOGII OTRZYMYWANIA NOWYCH WSZCZEPÓW CERAMICZNYCH Ryc. 2. Obraz proszku TiO 2 Sigma-Aldrich (mikroskop skaningowy, powiêkszenie x) Ryc. 3. Obraz proszku TiO 2 MPC Ferro (mikroskop skaningowy, powiêkszenie x) Ryc. 4. Obraz proszku TiO 2 RS TytanPol (mikroskop skaningowy, powiêkszenie x) Badania przy u yciu mikroskopu elektronowego potwierdzi³y wyniki badañ uziarnienia. W przypadku proszku hydroksyapatytu zdjêcia SEM ujawni³y siln¹ aglomeracjê ziaren. Wielkoœæ poszczególnych ziaren w aglomeratach waha³a siê w granicach kilkudziesiêciu nanometrów. Kszta³t aglomeratów zbli ony do kulistego œwiadczy o bardzo silnych oddzia³ywaniach miêdzyziarnowych. Ze wzglêdu na wielkoœæ ziaren proszku HAp w aglomeratach nie zaobserwowano

8 36 S AWOMIR MICHA OWSKI, ZBIGNIEW JAEGERMANN ró norodnoœci ich kszta³tów. Nale y przypuszczaæ, e ziarna te charakteryzuj¹ siê du ym izomorfizmem. Tlenki tytanu MPC Ferro i RS TytanPol by³y bardzo drobnymi, silnie zaglomerowanymi proszkami, o wielkoœci poszczególnych ziaren ok. 300 nm. W przypadku proszku dwutlenku tytanu Sigmy Aldrich mo na rozró niæ zarówno bardzo drobne ziarna o wielkoœci kilkuset nanometrów, jak i du e o wielkoœci kilku mikrometrów. Równie w tym przypadku wystêpuje silna aglomeracja ziaren. Niezale nie od pochodzenia TiO, wielkoœci poszczególnych ziaren, ich kszta³t jest bardzo podobny, zbli ony do owalnego o zaokr¹glonej powierzchni. 3. Metodyka i wyniki badañ w³aœciwoœci fizykochemicznych tworzyw tytanowych W pocz¹tkowej fazie badañ dokonano oceny wp³ywu rodzaju zastosowanego TiO (Ÿród³o dostawy, producent) oraz warunków wypalania (temperatura wypalania) na w³aœciwoœci fizykochemiczne tworzyw na osnowie TiO. W dalszym etapie zbadano wp³yw iloœci dodatku hydroksyapatytu oraz warunków wypalania (temperatury wypalania) na w³aœciwoœci fizykochemiczne tworzyw tytanowo-hydroksyapatytowych. W badaniach zastosowano surowce proszkowe: dwutlenek tytanu: RS TytanPol Police, Sigma-Aldrich, MPC firmy Ferro Corporation, hydroksyapatyt HAp Chema-Elektromet. Z proszków przygotowano piêæ zestawów surowców (tab. 3), z których otrzymano metod¹ pó³such¹ granulaty do prasowania. Z granulatów metod¹ prasowania jednoosiowego, dwustronnego, przy sta³ym ciœnieniu ok. 90 MPa, przygotowano kszta³tki w formie belek o wymiarach ok. 30 x 3 x 3 mm. Belki po formowaniu wypalano do ró nej temperatury koñcowej. Po wypaleniu próbki dok³adnie zwa ono i zmierzono, a nastêpnie metod¹ geometryczn¹ obliczono ich gêstoœæ pozorn¹, wzglêdn¹ i porowatoœæ ca³kowit¹. W obliczeniach gêstoœci wzglêdnej przyjêto wartoœci gêstoœci teoretycznej dt = 4,274 g/cm! dla TiO [11] i dt = 3,156 g/cm! [12] dla HAp. Zbadano wytrzyma³oœæ mechaniczn¹ na zginanie metod¹ trójpunktow¹ przy rozstawie podpór 20 mm. Ze wzglêdu na wstêpny charakter badañ w³aœciwoœci fizykochemicznych tworzyw tytanowych, zdecydowano siê na pomiar gêstoœci i porowatoœci próbek metod¹ geometryczn¹. Pomimo znanych wad tej metody, takich jak: koniecznoœæ przygotowania idealnie prostopad³oœciennych próbek, dok³adnego zmierzenia ich wymiarów, autorzy pracy zastosowali j¹ ze wzglêdu na koniecznoœæ oceny gêstoœci du ej liczby ok. 300 próbek, w celu dokonania wyboru jednego z surowców tytanowych do dalszych badañ. W póÿniejszych pracach, dla wybranych

9 OPRACOWANIE TECHNOLOGII OTRZYMYWANIA NOWYCH WSZCZEPÓW CERAMICZNYCH tworzyw, przewiduje siê zastosowanie do oznaczania gêstoœci i porowatoœci próbek bardziej dok³adnych metod: piknometrycznej, wa enia hydrostatycznego oraz porozymetrii rtêciowej. Sk³ad surowcowy granulatów do formowania T a b e l a 3 Surowiec Zestaw/sk³ad [% wag.] TiO Sigma-Aldrich RS TytanPol Police 100 MPC firmy Ferro Corporation 100 HAp - hydroksyapatyt Chema-Elektromet r ó d ³ o: Opracowanie w³asne. Wyniki badañ gêstoœci, porowatoœci i wytrzyma³oœci na zginanie w postaci œrednich wartoœci dla tworzyw tytanowych otrzymanych z zestawów 1 3 zosta³y przedstawione na rycinach 5 8. Ryc. 5. Wykres zale noœci œredniej gêstoœci pozornej tworzyw na osnowie TiO 2 w funkcji temperatury wypalania

10 38 S AWOMIR MICHA OWSKI, ZBIGNIEW JAEGERMANN Ryc. 6. Wykres zale noœci œredniej gêstoœci wzglêdnej tworzyw na osnowie TiO 2 w funkcji temperatury wypalania Ryc. 7. Wykres zale noœci œredniej porowatoœci ca³kowitej tworzyw na osnowie TiO 2 w funkcji temperatury wypalania

11 OPRACOWANIE TECHNOLOGII OTRZYMYWANIA NOWYCH WSZCZEPÓW CERAMICZNYCH Ryc. 8. Wykres zale noœci œredniej wytrzyma³oœci mechanicznej na zginanie tworzyw na osnowie TiO 2 w funkcji temperatury wypalania Wyniki obliczeñ œrednich wartoœci gêstoœci pozornej i wzglêdnej, porowatoœci ca³kowitej i wytrzyma³oœci mechanicznej na zginanie dla tworzyw na osnowie TiO z dodatkiem hydroksyapatytu (zestaw 1, 4 i 5) zosta³y przedstawione na rycinach Ryc. 9. Wykres zale noœci œredniej gêstoœci pozornej tworzywa na osnowie TiO Sigma-Aldrich z dodatkiem HAp Chema-Elektromet w funkcji temperatury wypalania

12 40 S AWOMIR MICHA OWSKI, ZBIGNIEW JAEGERMANN Ryc. 10. Wykres zale noœci œredniej gêstoœci wzglêdnej tworzywa na osnowie TiO Sigma-Aldrich z dodatkiem HAp Chema-Elektromet w funkcji temperatury wypalania Ryc. 11. Wykres zale noœci œredniej porowatoœci ca³kowitej tworzywa na osnowie TiO Sigma-Aldrich z dodatkiem HAp Chema-Elektromet w funkcji temperatury wypalania

13 OPRACOWANIE TECHNOLOGII OTRZYMYWANIA NOWYCH WSZCZEPÓW CERAMICZNYCH Ryc. 12. Wykres zale noœci œredniej wytrzyma³oœci mechanicznej na zginanie tworzywa na osnowie TiO Sigma-Aldrich z dodatkiem HAp Chema-Elektromet w funkcji temperatury wypalania Tworzywa na osnowie TiO Sigma-Aldrich charakteryzowa³y siê najwy szymi wartoœciami wytrzyma³oœci mechanicznej na zginanie ze wszystkich badanych tworzyw. Maksymalne wytrzyma³oœci uzyskano dla tworzyw wypalanych w temperaturze 1200 C. W tej temperaturze wypalania wytrzyma³oœæ na zginanie osi¹gnê³a wartoœæ ok. 250 MPa. Powy ej tej temperatury wypalania wytrzyma³oœæ próbek gwa³townie spada³a. Gêstoœæ pozorna tworzywa wzrasta³a wraz z temperatur¹ wypalania, maksymaln¹ wartoœæ gêstoœci uzyskano w temperaturze 1275 C. Powy ej tej temperatury gêstoœæ zmniejsza³a siê. Odwrotnie proporcjonalna tendencja wyst¹pi³a w przypadku porowatoœci ca³kowitej. Minimaln¹ porowatoœæ ca³kowit¹ ok. 2% uzyskano dla tworzywa wypalonego w temperaturze 1275 C. Przesuniêcie temperatury wypalania dla maksymalnych wartoœci gêstoœci pozornej i minimalnej wartoœci porowatoœci ca³kowitej wzglêdem temperatury, dla której uzyskano maksymaln¹ wytrzyma³oœæ na zginanie w stronê wy szej temperatury, mo e byæ wynikiem b³êdów pomiarowych oznaczania gêstoœci i porowatoœci metod¹ geometryczn¹. Na podstawie ryciny 9 mo- na stwierdziæ, e ró nice wartoœci gêstoœci pozornej s¹ bardzo ma³e, rzêdu ± 0,1g/cm!. Te niewielkie ró nice mog¹ wynikaæ np. z niegeometrycznoœci próbek i nieprecyzyjnego okreœlenia ich objêtoœci. Niewielki b³¹d pomiaru rozmiarów próbek przek³ada siê na odchy³ki wartoœci gêstoœci pozornej i porowatoœci ca³kowitej. Zweryfikowanie informacji dotycz¹cych optymalnej temperatury wypalania bêdzie mo liwe dopiero po przeprowadzeniu dodatkowych badañ porowatoœci i gêstoœci metod¹ porozymetrii rtêciowej i wykonaniu obserwacji prze³omów próbek w mikroskopie elektronowym.

14 42 S AWOMIR MICHA OWSKI, ZBIGNIEW JAEGERMANN Dla tworzyw na osnowie TiO RS TytanPol widoczna by³a tendencja wzrostu gêstoœci pozornej z temperatur¹ wypalania. Maksymaln¹ gêstoœæ 4,25 g/cm! uzyskano w temperaturze 1300 C. W przypadku porowatoœci ca³kowitej tendencja by³a odwrotnie proporcjonalna, porowatoœæ mala³a ze wzrostem temperatury wypalania. Minimalna wartoœæ porowatoœci ok. 0,6% uzyskano w temperaturze 1300 C. W przypadku wytrzyma³oœæ na zginanie maksymalne wartoœci (126 MPa) uzyskano dla temperatury wypalania, 1250 C, powy ej tej temperatury wytrzyma³oœæ na zginanie zmniejszy³a siê. Przesuniecie optymalnej temperatury wypalania, okreœlonej na podstawie wyników badañ wytrzyma³oœci na zginanie wzglêdem temperatury wypalania, okreœlonej na podstawie gêstoœci pozornej i porowatoœci ca³kowitej, mo e wynikaæ z niedok³adnoœci przygotowania i zwymiarowania próbek, a tak e mo e byæ zwi¹zane ze zjawiskiem rozrostu ziaren. Dok³adne okreœlenie temperatury wypalania bêdzie mo liwe po przeprowadzeniu badañ porowatoœci metod¹ porozymetrii rtêciowej oraz badañ mikrostruktury wykonanych metod¹ mikroskopii elektronowej. W przypadku tworzyw na osnowie TiO MPC Ferro Corporation zauwa ono tendencjê wzrostu gêstoœci pozornej wraz z temperatur¹ wypalania próbek. Maksymaln¹ wartoœæ gêstoœci 4,17 g/cm!, uzyskano w temperaturze wypalania 1300 C. Powy ej tej temperatury gêstoœæ wyraÿnie zmniejsza³a siê. Odwrotnie proporcjonaln¹ tendencjê odnotowano dla porowatoœci ca³kowitej. Minimaln¹ wartoœæ porowatoœci uzyskano przy temperaturze wypalania tworzyw 1300 C. Podobn¹ tendencjê, jak dla gêstoœci pozornej, zauwa ono w przypadku badañ wytrzyma³oœci na zginanie. Wytrzyma³oœæ mechaniczna na zginanie osi¹gnê³a wartoœæ maksymaln¹ 131 MPa dla tworzyw wypalonych w temperaturze 1300 C. Powy ej tej temperatury wypalania wytrzyma³oœæ próbek wyraÿnie zmniejsza³a siê. Wprowadzenie dodatku HAp do tworzywa tytanowego na osnowie TiO Sigma-Aldrich spowodowa³o wyraÿne obni enie wartoœci wytrzyma³oœci na zginanie. Maksymalne wartoœci wytrzyma³oœci nie przekracza³y 180 MPa dla 10% wag. dodatku HAp i 165 MPa dla 20% wag. dodatku HAp. Wprowadzenie HAp spowodowa³o przesuniêcie punktu maksymalnej wytrzyma³oœci tworzyw w stronê wy szych temperatur wypalania. W bardzo wyraÿny sposób widoczna jest tendencja obni ania gêstoœci pozornej ze wzrostem iloœci HAp w sk³adzie tworzywa. Maksymalne wartoœci gêstoœci pozornej odnotowano, tak jak dla czystego TiO, dla próbek wypalonych w temperaturze powy ej 1275 C. Odwrotnie proporcjonalna tendencja mia³a miejsce dla porowatoœci ca³kowitej wzrost porowatoœci nastêpuje wraz ze zwiêkszaniem iloœci HAp w tworzywie i zmniejszaniem temperatury wypalania. Wyniki badañ w³aœciwoœci fizykochemicznych tworzyw na osnowie dwutlenku tytanu bêd¹ wymaga³y rozszerzenia badañ o analizy porowatoœci ca³kowitej me-

15 OPRACOWANIE TECHNOLOGII OTRZYMYWANIA NOWYCH WSZCZEPÓW CERAMICZNYCH tod¹ porozymetrii rtêciowej oraz obserwacji prze³omów i powierzchni swobodnych w mikroskopie elektronowym. Pozwoli to na znalezienie korelacji otrzymanych wyników w³aœciwoœci fizykochemicznych tworzyw tytanowych z ich struktur¹ i sk³adem surowcowym. 4. Podsumowanie Powy sze badania potwierdzi³y mo liwoœæ otrzymania ceramicznych tworzyw tytanowych o wysokiej czystoœci chemicznej, charakteryzuj¹cych siê okreœlonymi w³aœciwoœciami fizycznymi i mechanicznymi. Œwiadcz¹ tak e o tym, e istnieje mo liwoœæ opracowania kompozytowego tworzywa tytanowo-hydroksyapatytowego, z przeznaczeniem na aktywne powierzchniowo implanty kostne. Na podstawie przeprowadzonych badañ mo na stwierdziæ, e: 1. Kryteria czystoœci spe³ni³ jedynie TiO Sigma-Aldrich. Pozosta³e dwutlenki tytanu zawiera³y znaczne iloœci zanieczyszczeñ, powy ej dopuszczalnej wartoœci 0,5% wag. Hydroksyapatyt HAp Chema-Elektromet okaza³ siê surowcem o czystoœci powy ej 99,7% wag. 2. Wszystkie proszki dwutlenku tytanu spe³ni³y wymagania dotycz¹ce wartoœci œredniej œrednicy zastêpczej d(0,5) < 5 ìm. Hydroksyapatyt firmy Chema-Elektromet charakteryzowa³ siê wartoœciami œrednic zastêpczych ziaren (d(0,5) = 14,59 ìm) powy ej wartoœci za³o onej 5 ìm, co wynika³o z tworzenia silnych aglomeratów. Konieczne bêdzie zatem dodatkowe jego rozdrobnienie przy przygotowaniu zestawów tworzyw tytanowo-hydroksyapatytowych. 3. Tworzywa otrzymane z proszku TiO Sigma-Aldrich charakteryzowa³y siê najlepszymi w³aœciwoœciami wytrzyma³oœciowymi. Maksymaln¹ wytrzyma³oœæ dla tego tworzywa (ponad 240 MPa) uzyskano w temperaturze wypalania 1200 C. Maksymalny stopieñ spieczenia tworzywa uzyskano w temperaturze wypalania 1275 C, gêstoœæ pozorna wynosi³a 4,18 g/cm!, a porowatoœæ ca³kowita 2,12%. 4. W przypadku tworzyw tytanowych opartych na osnowie innych tlenków tytanu uzyskano ni sze wartoœci wytrzyma³oœci na zginanie. Natomiast stopieñ spieczenia próbek tworzyw otrzymanych z wszystkich proszków TiO by³ zbli ony. 5. Zastosowany proszek TiO Sigma-Aldrich charakteryzowa³ siê ni sz¹ temperatur¹ spiekania (wiêksz¹ aktywnoœci¹) od pozosta³ych dwutlenków tytanu. 6. Po wprowadzeniu do tworzyw na osnowie TiO Sigma-Aldrich dodatku HAp wytrzyma³oœæ na zginanie zmniejszy³a siê do ok. 180 MPa dla dodatku 10% wag. HAp i ok. 165 MPa dla dodatku 20% wag. HAp. 7. Dla tworzyw na osnowie TiO Sigma-Aldrich z dodatkiem HAp wartoœæ gêstoœci pozornej zmniejsza³a siê wraz ze wzrostem iloœci dodatku HAp. Przy dodatku 10% wag. HAp uzyskano maksymaln¹ gêstoœæ pozorn¹ 4,09 g/cm!

16 44 S AWOMIR MICHA OWSKI, ZBIGNIEW JAEGERMANN w 1325 C, a przy 20% wag. HAp maksymalna gêstoœæ pozorna wynios³a 3,80 g/cm! w 1275 C. Literatura [1] A k i n F.A. a.a., Preparation and analysis of macroporous TiO films on Ti surfaces for bone- -tissue implants, Journal Biomedical Materials Research 2001, Vol. 57, s [2] L i P. a.a., The role of hydated silica, titania and alumina in inducing apatite on implant, Journal Biomedical Materials Research 1994, Vol. 28, s [3] C a r o f f a F., O h b K.-S., F a m e r y R., Sintering of TCP-TiO biocomposites: influence of secondary phases, Biomaterials 1998, Vol. 19, Issue 16, s [4] M a n j u b a l a I., S a m p a t h K u m a r T.S., Effect of TiO Ag O additives on the formation of calcium phosphate based functionally graded bioceramics, Biomaterials 2000, Vol. 21, Issue 19, s [5] K i m H.-M., H i m e n o T., K a w a s h i t a M., L e e J.-H., K o k u b o T., Surface potential change in bioactive titanium metal during the process of apatite formation in simulated body fluid, Journal of Biomedical Materials Research 2003, Vol. 67 A, s [6] M i y a z a k i T., K i m H.-M., K o k u b o T., M i y a j i F., K a t o H., N a k a m u r a T., Efect of thermal treatment on apatite-forming ability of NaOH treated tantalum metal, Journal of Materials Science: Materials in Medicine 2001, Vol. 12, s [7] O z a w a N., I d e t a Y., Y a o T., K o k u b o T., Apatite forming ability of titanium oxide thin film synthesized from aqueous solution, Key Engineering Materials 2002, Vol. 218/220, s [http: //www.ttp.net/ html]. [8] L i u X., D i n g C., Plasma sprayed wollastonite/tio composite coatings on titanium alloys, Biomaterials 2002, Vol. 23, Issue 20, s [9] L i H., K h o r K.A., C h e a n g P., Titanium dioxide reinforced hydroxyapatite coatings deposited by high velocity oxy-fuel (HVOF) spray, Biomaterials 2002, Vol. 23, Issue 1, s [10] L i H., K h o r K.A., C h e a n g P., Impact formation and microstructure characterization of thermal sprayed hydroxyapatite/titania composite coatings, Biomaterials 2003, Vol. 24, Issue 6, March, s [11] Dielektryki ceramiczne i ich zastosowanie, WNT, Warszawa 1967, s [12] Œ l ó s a r c z y k A., Bioceramika hydroksyapatytowa, Polski Biuletyn Ceramiczny 1997, nr 13. S AWOMIR MICHA OWSKI ZBIGNIEW JAEGERMANN DEVELOPING NEW TECHNOLOGY FOR PRODUCING CERAMIC IMPLANTS BASED ON TIO FOR USEIN BONE SURGERY PRELIMINARY RESEARCH The article presents the results of preliminary studies on the development of technology for materials based on TiO (titania materials) for medical applications. The basic physical and chemical properties and morphology of powder raw materials are described. Initial attempts to use titania powders for the manufacture of TiO materials are presented. The article also describes the amount of additive impact of hydroxyapatite on the basic physical properties and strenght of titania samples.

Automatyzacja pakowania

Automatyzacja pakowania Automatyzacja pakowania Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych Pe³na oferta naszej firmy dostêpna jest na stronie internetowej www.wikpol.com.pl Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych: EWN-SO do pakowania

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

3.3.3 Py³ PM10. Tabela 3.3.3.1 Py³ PM10 - stê enia œrednioroczne i œredniookresowe

3.3.3 Py³ PM10. Tabela 3.3.3.1 Py³ PM10 - stê enia œrednioroczne i œredniookresowe Wyniki pomiarów z sieci ARMAAG Fundacja ARMAAG Raport 1999 3.3.3 Py³ PM10 Py³ PM10 mierzony by³ w stacjach ARMAAG dwiema metodami: metod¹ radiometryczn¹ analizatorem firmy Eberline i metod¹ wagow¹, py³omierzem

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale"

Ćwiczenie: Ruch harmoniczny i fale Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Badania skuteczności działania filtrów piaskowych o przepływie pionowym z dodatkiem węgla aktywowanego w przydomowych oczyszczalniach ścieków

Badania skuteczności działania filtrów piaskowych o przepływie pionowym z dodatkiem węgla aktywowanego w przydomowych oczyszczalniach ścieków Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołł łłątaja w Krakowie, Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Inżynierii Sanitarnej i Gospodarki Wodnej K r z y s z t o f C h m i e l o w s k i Badania skuteczności

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO Nr ćwiczenia: 101 Prowadzący: Data 21.10.2009 Sprawozdanie z laboratorium Imię i nazwisko: Wydział: Joanna Skotarczyk Informatyki i Zarządzania Semestr: III Grupa: I5.1 Nr lab.: 1 Przygotowanie: Wykonanie:

Bardziej szczegółowo

Wp yw dodatku fosforanu glinu na w a ciwo ci niskocementowych betonów korundowych

Wp yw dodatku fosforanu glinu na w a ciwo ci niskocementowych betonów korundowych MATERIA Y CERAMICZNE /CERAMIC MATERIALS/, 64, 3, (2012), 304-308 www.ptcer.pl/mccm Wp yw dodatku fosforanu glinu na w a ciwo ci niskocementowych betonów korundowych LUCJANA MANDECKA-KAMIE *, ALICJA RAPACZ-KMITA,

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zozbrodnica.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zozbrodnica.pl 1 z 7 2015-07-13 08:48 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zozbrodnica.pl Brodnica: Dostawa implantów i materiałów ortopedycznych,

Bardziej szczegółowo

Badanie silnika asynchronicznego jednofazowego

Badanie silnika asynchronicznego jednofazowego Badanie silnika asynchronicznego jednofazowego Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady funkcjonowania silnika jednofazowego. W ramach ćwiczenia badane są zmiany wartości prądu rozruchowego

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Opracowanie technologii wytwarzania rdzeni łopatek turbin gazowych i turbosprężarek metodą wtrysku wysokociśnieniowego

Opracowanie technologii wytwarzania rdzeni łopatek turbin gazowych i turbosprężarek metodą wtrysku wysokociśnieniowego Opracowanie technologii wytwarzania rdzeni łopatek turbin gazowych i turbosprężarek metodą wtrysku wysokociśnieniowego Magdalena Gromada, Agata Sokołowska Instytut Energetyki, Oddział Ceramiki CEREL, ul.

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH ART. 151 1 K.P. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości Znak sprawy: GP. 271.3.2014.AK ZAPYTANIE OFERTOWE Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości 1. ZAMAWIAJĄCY Zamawiający: Gmina Lubicz Adres: ul. Toruńska 21, 87-162 Lubicz telefon:

Bardziej szczegółowo

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR Rega³y DE LAKMAR Strona 2 I. KONSTRUKCJA REGA ÓW 7 1 2 8 3 4 1 5 6 Rys. 1. Rega³ przyœcienny: 1 noga, 2 ty³, 3 wspornik pó³ki, 4pó³ka, 5 stopka, 6 os³ona dolna, 7 zaœlepka, 8 os³ona górna 1 2 3 4 9 8 1

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl Warszawa: Dostawa materiałów i wypełnień stomatologicznych dla Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I.

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I 1. 2. 3. 1. 1 Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I, zwane dalej OWU, stosuje siê w umowach ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I zawieranych przez

Bardziej szczegółowo

BLOK PRZYGOTOWANIA SPRÊ ONEGO POWIETRZA G3/8-G1/2 SERIA NOVA trójelementowy filtr, zawór redukcyjny, smarownica

BLOK PRZYGOTOWANIA SPRÊ ONEGO POWIETRZA G3/8-G1/2 SERIA NOVA trójelementowy filtr, zawór redukcyjny, smarownica SP Ó KA AKCY JN A ul. Wapiennikowa 9, - KIELCE, tel. -9-, fax. - -9-8 www.prema.pl e-mail: prema@prema.pl BLOK PRZYGOTOWANIA SPRÊ ONEGO POWIETRZA G/8-G/ SERIA NOVA trójelementowy filtr, zawór redukcyjny,

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

Stopy tytanu. Stopy tytanu i niklu 1

Stopy tytanu. Stopy tytanu i niklu 1 Stopy tytanu Stopy tytanu i niklu 1 Tytan i jego stopy Al Ti Cu Ni liczba at. 13 22 29 28 struktura kryst. A1 αa3/βa2 A1 A1 ρ, kg m -3 2700 4500 8930 8900 T t, C 660 1668 1085 1453 α, 10-6 K -1 18 8,4

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu 1 1. Uczelnia organizuje studenckie praktyki zawodowe, zwane dalej "praktykami", przewidziane w planach studiów

Bardziej szczegółowo

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca 4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca [w] Małe i średnie w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 88-96 W publikacji zostały zaprezentowane wyniki

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY CZASU PRACY. 1. PODSTAWOWY [art. 129 KP]

SYSTEMY CZASU PRACY. 1. PODSTAWOWY [art. 129 KP] 1. PODSTAWOWY [ 129 KP] Podstawowy system czasu w typowych (standardowych) stosunkach : do 8 godzin Standardowo: do 4 miesięcy Wyjątki: do 6 m-cy w rolnictwie i hodowli oraz przy ochronie osób lub pilnowaniu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport ATA System: Układ paliwowy OPCJONALNY 1) Zastosowanie Aby osiągnąć zadowalające efekty, procedury zawarte w niniejszym

Bardziej szczegółowo

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania Przodem do kierunku jazdy? Bokiem? Tyłem? Jak ustawić wózek, aby w razie awaryjnego hamowania dziecko było jak najbardziej bezpieczne? Na te

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego.

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.infish.com.pl/przetargi Olsztyn-Kortowo: Dostawa i montaż pompy ciepła wraz z wyposażeniem i

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH We współczesnych samochodach osobowych są stosowane wyłącznie rozruszniki elektryczne składające się z trzech zasadniczych podzespołów: silnika elektrycznego; mechanizmu

Bardziej szczegółowo

DWP. NOWOή: Dysza wentylacji po arowej

DWP. NOWOŒÆ: Dysza wentylacji po arowej NOWOŒÆ: Dysza wentylacji po arowej DWP Aprobata Techniczna AT-15-550/2007 SMAY Sp. z o.o. / ul. Ciep³ownicza 29 / 1-587 Kraków tel. +48 12 78 18 80 / fax. +48 12 78 18 88 / e-mail: info@smay.eu Przeznaczenie

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź Zamawiający dopuszcza jw., z zachowaniem pozostałych parametrów.

Odpowiedź Zamawiający dopuszcza jw., z zachowaniem pozostałych parametrów. Wałbrzych 16.11.2015 r Dotyczy: przetargu nieograniczonego pn Dostawa wyposażenia dla Centrum Diagnostyki kobiet i noworodków (znak: ZP/PN/MDŚ-19/2015) Zamówienie jest częścią projektu pn.,,mały DolnoŚlązak

Bardziej szczegółowo

7. REZONANS W OBWODACH ELEKTRYCZNYCH

7. REZONANS W OBWODACH ELEKTRYCZNYCH OBWODY SYGNAŁY 7. EZONANS W OBWODAH EEKTYZNYH 7.. ZJAWSKO EZONANS Obwody elektryczne, w których występuje zjawisko rezonansu nazywane są obwodami rezonansowymi lub drgającymi. ozpatrując bezźródłowy obwód

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 3/2012 do CZĘŚCI II KADŁUB 2011 GDAŃSK Zmiany Nr 3/2012 do Części II Kadłub 2011, Przepisów klasyfikacji i budowy statków morskich, zostały zatwierdzone

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

Regulamin Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych w Zbydniowie

Regulamin Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych w Zbydniowie Regulamin Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych w Zbydniowie 1 Regulamin określa zasady przyjmowania odpadów komunalnych przez Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych w Zbydniowie, zwany

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej d2)opis OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 112772 (22) Data zgłoszenia: 29.11.2001 EGZEMPLARZ ARCHIWALNY (19) PL (n)62894 (13)

Bardziej szczegółowo

D- 10.03.01 TYMCZASOWE NAWIERZCHNIE Z ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH

D- 10.03.01 TYMCZASOWE NAWIERZCHNIE Z ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH D- 10.03.01 TYMCZASOWE NAWIERZCHNIE Z ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH SPIS TREŚCI. 1. WSTĘP 2. MATERIAŁY 3. SPRZĘT 4. TRANSPORT 5. WYKONANIE ROBÓT 6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT 7. OBMIAR ROBÓT 8. ODBIÓR ROBÓT 9.

Bardziej szczegółowo

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Szczecin dnia 28.07.2015r. Akademia Sztuki w Szczecinie Pl. Orła Białego 2 70-562 Szczecin Dotyczy: Przetarg nieograniczony na dostawę urządzeń i sprzętu stanowiącego wyposażenie studia nagrań na potrzeby

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. http://bzp0.portal.uzp.gov.pl/index.php?ogloszenie=show&pozycja=70594&rok=2015-03-30

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. http://bzp0.portal.uzp.gov.pl/index.php?ogloszenie=show&pozycja=70594&rok=2015-03-30 1 z 6 2015-03-30 14:03 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.oss.wroc.pl Wrocław: Druk karty pracy dotyczącej barkowych malowideł w

Bardziej szczegółowo

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Wyniki monitorowania pomocy publicznej udzielonej spółkom motoryzacyjnym prowadzącym działalność gospodarczą na terenie specjalnych stref ekonomicznych (stan na

Bardziej szczegółowo

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych?

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne i optymalizacyjne Strategie fundamentalne Portfel losowy 2 Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 19 Strona 2 z 19 Strona 3 z 19 Strona 4 z 19 Strona 5 z 19 Strona 6 z 19 Strona 7 z 19 W pracy egzaminacyjnej oceniane były elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej II. Założenia do projektu

Bardziej szczegółowo

NACZYNIE WZBIORCZE INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA INSTALOWANIA

NACZYNIE WZBIORCZE INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA INSTALOWANIA NACZYNIE WZBIORCZE INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA INSTALOWANIA Kraków 31.01.2014 Dział Techniczny: ul. Pasternik 76, 31-354 Kraków tel. +48 12 379 37 90~91 fax +48 12 378 94 78 tel. kom. +48 665 001 613

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

11.1. Zale no ć pr dko ci propagacji fali ultrad wi kowej od czasu starzenia

11.1. Zale no ć pr dko ci propagacji fali ultrad wi kowej od czasu starzenia 11. Wyniki bada i ich analiza Na podstawie nieniszcz cych bada ultrad wi kowych kompozytu degradowanego cieplnie i zm czeniowo wyznaczono nast puj ce zale no ci: pr dko ci propagacji fali ultrad wi kowej

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

PRAWA AUTORSKIE ZASTRZEŻONE. Kraków, listopad 2010 r

PRAWA AUTORSKIE ZASTRZEŻONE. Kraków, listopad 2010 r Projekt ochrony przeciwhałasowej i ochrony przed drganiami i wibracjami Małopolskiego entrum Biotechnologii Kampusu 0 lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie przy ulicy Gronostajowej 7.

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania:

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania: Uchwała nr III/46 z dnia 19 marca 2014 roku Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej w sprawie zasad przyznawania licencji dla lekarzy pracujących w klubach Ekstraklasy, I i II ligi oraz reprezentacjach

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania...

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania... Zawartość Instalacja... 1 Konfiguracja... 2 Uruchomienie i praca z raportem... 4 Metody wyszukiwania... 6 Prezentacja wyników... 7 Wycenianie... 9 Wstęp Narzędzie ściśle współpracujące z raportem: Moduł

Bardziej szczegółowo

Standardowe tolerancje wymiarowe WWW.ALBATROS-ALUMINIUM.COM

Standardowe tolerancje wymiarowe WWW.ALBATROS-ALUMINIUM.COM Standardowe tolerancje wymiarowe WWW.ALBATROSALUMINIUM.COM Tolerancje standardowe gwarantowane przez Albatros Aluminium obowiązują dla wymiarów co do których nie dokonano innych uzgodnień podczas potwierdzania

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Projekt: wersja β do konsultacji społecznych Opracowanie: Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi Ul. Piotrkowska 175 90-447 Łódź Spis treści

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM dr in. Marek GOŒCIAÑSKI, dr in. Bart³omiej DUDZIAK Przemys³owy Instytut Maszyn Rolniczych, Poznañ e-mail: office@pimr.poznan.pl BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

Bielsko-Biała, dn. 10.02.2015 r. Numer zapytania: R36.1.089.2015. WAWRZASZEK ISS Sp. z o.o. ul. Leszczyńska 22 43-300 Bielsko-Biała ZAPYTANIE OFERTOWE

Bielsko-Biała, dn. 10.02.2015 r. Numer zapytania: R36.1.089.2015. WAWRZASZEK ISS Sp. z o.o. ul. Leszczyńska 22 43-300 Bielsko-Biała ZAPYTANIE OFERTOWE Bielsko-Biała, dn. 10.02.2015 r. Numer zapytania: R36.1.089.2015 WAWRZASZEK ISS Sp. z o.o. ul. Leszczyńska 22 43-300 Bielsko-Biała ZAPYTANIE OFERTOWE W związku realizacją projektu badawczo-rozwojowego

Bardziej szczegółowo

WÓZKI TRANSPORTOWE WÓZEK DO PRZEWOZU PACJENTÓW TYP 212 EL

WÓZKI TRANSPORTOWE WÓZEK DO PRZEWOZU PACJENTÓW TYP 212 EL WÓZEK DO PRZEWOZU PACJENTÓW TYP 212 EL prowadnice kaset RTG Cena od 4 427,00 kaseta RTG, uchwyt na butle z tlenem Elektryczny wózek transportowo-reanimacyjnodatkow¹ zalet¹ wózka. Wózek wyposa ony zosta³

Bardziej szczegółowo

Warszawa: Dostawa kalendarzy na rok 2017 Numer ogłoszenia: 41127-2016; data zamieszczenia: 15.04.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy

Warszawa: Dostawa kalendarzy na rok 2017 Numer ogłoszenia: 41127-2016; data zamieszczenia: 15.04.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Strona 1 z 5 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.knf.gov.pl/o_nas/urzad_komisji/zamowienia_publiczne/zam_pub_pow/index.html Warszawa:

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

Urządzenie do odprowadzania spalin

Urządzenie do odprowadzania spalin Urządzenie do odprowadzania spalin Nr. Art. 158930 INSTRUKCJA OBSŁUGI Informacje wstępne: Po otrzymaniu urządzenia należy sprawdzić czy opakowanie jest w stanie nienaruszonym. Jeśli po dostarczeniu produktu

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. file://d:\rckik-przetargi\103\ogłoszenie o zamówieniu - etykiety.htm

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. file://d:\rckik-przetargi\103\ogłoszenie o zamówieniu - etykiety.htm Page 1 of 5 Lublin: Zadanie I. Dostawa etykiet samoprzylepnych (w rolkach) na pojemniki z wytwarzanymi składnikami krwi oraz na próbki pilotujące wraz z taśmą barwiącą - do drukarek termotransferowych

Bardziej szczegółowo

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1 Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? 1 FILTR ROZWI ZUJE PROBLEMÓW Z WOD 1 TWARDOŒÆ 2 ELAZO 3 MANGAN 4 AMONIAK 5 ORGANIKA Zanieczyszczenia takie jak: twardoœæ, mangan, elazo, naturalne substancje

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH Pozwalają zaoszczędzić do 80% energii elektrycznej i więcej! Strumień światła zachowuje 100% jakości w okresie eksploatacji nawet do 50.000 do 70.000 h tj. w okresie

Bardziej szczegółowo

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Zwê ka pomiarowa ko³nierzowa ZPK

Zwê ka pomiarowa ko³nierzowa ZPK 54 Zwê ka pomiarowa ko³nierzowa ZPK A* D D/2 -œrednica nominalna 25 800 -materia³ elmentu pomiarowego (kryza, dysza) : -materia³ obudowy: -temperatura pracy do 500 C -protokó³ obliczeñ wg normy PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO Dotyczy projektu: Wzrost konkurencyjności firmy poprzez wdrożenie innowacyjnej technologii nestingu oraz Województwa Łódzkiego na lata 2007-2013. Numer umowy o dofinansowanie: UDA-RPLD.03.02.00-00-173/12-00

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR...

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR... WZÓR - UMOWA NR... Załącznik nr 4 zawarta w dniu we Wrocławiu pomiędzy: Wrocławskim Zespołem Żłobków z siedzibą we Wrocławiu przy ul. Fabrycznej 15, 53-609 Wrocław, NIP 894 30 25 414, REGON 021545051,

Bardziej szczegółowo

- Miejscowość Kod pocztowy Nr posesji Ulica Gmina

- Miejscowość Kod pocztowy Nr posesji Ulica Gmina Pieczątka Wnioskodawcy Nr sprawy: ROPS.II. (pieczątka Wnioskodawcy) (pieczątka instytucji przyjmującej wniosek) W N I O S E K o dofinansowanie robót budowlanych dotyczących ze środków Państwowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera ANALIZA POŁĄCZENIA WARSTW CERAMICZNYCH Z PODBUDOWĄ METALOWĄ Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Tadeusz Zdziech CEL PRACY Celem

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Bezprzeponowy Płytowy Gruntowy Wymiennik Ciepła PROVENT-GEO to unikatowe, oryginalne rozwiązanie umożliwiające pozyskanie zawartego gruncie chłodu latem oraz ciepła

Bardziej szczegółowo

Rega³y paletowe wykonane zgodnie z zapotrzebowaniem

Rega³y paletowe wykonane zgodnie z zapotrzebowaniem THE A MEMBER OF R DEXION GROUP Rega³y paletowe wykonane zgodnie z zapotrzebowaniem SPEEDLOCK P90 Trwa³oœæ i ywotnoœæ produktu. Koncepcja systemu Speedlock P90 zak³ada maksymalizacjê powierzchni do sk³adowania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zadań, na które przeznacza się środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Na podstawie art. 35a ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO 2 1. Cel ćwiczenia : Dokonać pomiaru zuŝycia tulei cylindrowej (cylindra) W wyniku opanowania treści ćwiczenia student

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR Załącznik nr 3 do Regulaminu Rady A. część ogólna - operacje inne niż granty Karty oceny zgodności z LSR PIECZĘĆ LGD NUMER WNIOSKU NADANY PRZEZ LGD KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR DATA ZŁOŻENIA WNIOSKU WERSJA

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DRZEW NA TERENACH INWESTYCYJNYCH

OCHRONA DRZEW NA TERENACH INWESTYCYJNYCH OCHRONA DRZEW NA TERENACH INWESTYCYJNYCH Teren budowy jest miejscem, gdzie występują liczne zagrożenia dla żywotności i stanu sanitarnego drzew i krzewów w postaci bezpośrednich uszkodzeń mechanicznych

Bardziej szczegółowo

wêgiel 19 28 38 48 59 70 79 88 drewno 15 21 28 36 44 52 60 68

wêgiel 19 28 38 48 59 70 79 88 drewno 15 21 28 36 44 52 60 68 wêgiel drewno 19 28 38 48 59 70 79 88 15 21 28 36 44 52 60 68 Kocio³ SOLID EKO jest eliwnym, automatycznym kot³em na paliwa sta³e wyposa onym w dodatkowe rusztowe palenisko sta³e do spalania drewna kawa³kowego,

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych Wyciąg z Uchwały Rady Badania nr 455 z 21 listopada 2012 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Uchwała o poszerzeniu możliwości

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Stopy żelaza. Stale Staliwa Żeliwa

Stopy żelaza. Stale Staliwa Żeliwa Stopy żelaza Stale Staliwa Żeliwa 1. Stale są to stopy żelaza z węglem i innymi pierwiastkami, zawierające do 2% C, które w procesie wytwarzania podlegają przeróbce plastycznej, np.: walcowaniu, ciągnieniu,

Bardziej szczegółowo