MAGAZYN UŻYTKOWNIKÓW IMPLANTÓW SŁUCHOWYCH PAŹDZIERNIK 2014 NUMER 3

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MAGAZYN UŻYTKOWNIKÓW IMPLANTÓW SŁUCHOWYCH PAŹDZIERNIK 2014 NUMER 3"

Transkrypt

1 MAGAZYN UŻYTKOWNIKÓW IMPLANTÓW SŁUCHOWYCH PAŹDZIERNIK 2014 NUMER 3

2 2 R E K L A M A Osuszacz Twojego procesora Cochlear ODPOCZYNEK DLA PROCESORA Procesor dźwięku też potrzebuje chwili dla siebie. OSUSZAJ GO po każdym wysiłku fizycznym. Nawet godzina dziennie w osuszaczu elektrycznym będzie dla niego korzystna.

3 W N U M E R Z E 3 5 Bezpieczna jesień z Nucleus 6 6 Jak przygotować nauczyciela na przyjęcie małego ucznia z implantem 9 Niezawodność implantów Cochlear 10 Implant wpływa na jakość życia w wieku senioralnym zasad dobrej rehabilitacji 16 Implanty słuchowe wspierają rozwój mózgu 18 Co słychać na Razem dla słuchu 20 Obalamy mity odcinek II 22 Promocje na akcesoria ZESPÓŁ PRACUJĄCY W OBSZARZE IMPLANTÓW SŁUCHOWYCH Karolina Cebulska Redaktor naczelny Michał Kida Dyrektor Działu Implanty Słuchowe i Aparatura Laryngologiczna Joanna Kuśmierczyk Sekcja Naukowa Kierownik Sekcji Naukowej Maria Gawłowska Sekcja Naukowa Project Manager Justyna Kulińska Product Manager Magdalena Błaszczyk Inżynier kliniczny Marcin Talar Product Manager Jacek Winiarski Inżynier kliniczny Karol Wójtowicz Inżynier kliniczny Konrad Suszyński Inżynier kliniczny BIURO OBSŁUGI PACJENTA: (71) (71) Wydawca: MEDICUS Aparatura i Instrumenty Medyczne Sp. z o.o. Sp.k., ul. Grabiszyńska 251a, Wrocław Wszelkie uwagi dotyczące tematów poruszanych na łamach magazynu Cochlear News prosimy kierować drogą mailową na adres: lub pocztą tradycyjną na adres: Medicus Aparatura i Instrumenty Medyczne Sp. z o.o. Sp.k., ul. Grabiszyńska 251a, Wrocław z dopiskiem Dział Marketingu, Karolina Cebulska. Nakład magazynu: 3500 szt. Opracowanie graficzne: Agencja Reklamowa CzART, czart.pl

4 4 W N U M E R Z E Szanowni Państwo, otrzymaliśmy od Państwa wiele ciepłych słów na temat ostatniego, lipcowego wydania Cochlear News. Niezmiernie cieszymy się, że nowa forma magazynu przypadła Państwu do gustu oraz okazała się pigułką wiedzy o implantach słuchowych i przydatnym przewodnikiem dla użytkowników. Będziemy kontynuować publikację magazynu w tej formie, jednocześnie cały czas go rozwijając. W imieniu redakcji oddaję w Państwa ręce kolejny, jesienny numer Cochlear News, a w nim porady specjalistów z zakresu surdologopedii i psychologii oraz najnowsze doniesienia z rynku implantów słuchowych. Proszę zwrócić uwagę na stronę poświęconą platformie Razem dla słuchu, na której znajdą Państwo zapowiedź najbliższej, XI już konferencji on- -line. Konferencja odbędzie się 16 października. Udział może wziąć każdy wystarczy wygodnie usiąść, włączyć komputer i wejść na stronę Zachęcam również do zapoznania się z naszą najnowszą promocją na akcesoria oferujemy Państwu w atrakcyjnej cenie baterie, osłony na mikrofon, a na jesienną pogodę wkłady do osuszaczy. Serdecznie zapraszam na konferencję i życzę miłej lektury. MICHAŁ KIDA Dyrektor Działu Implanty Słuchowe i Aparatura Laryngologiczna

5 T E C H N O L O G I A 5 Bezpieczna jesień z Nucleus 6 Inteligentny słuch w każdej sytuacji Na co dzień spotykamy się z wieloma różnymi sytuacjami dźwiękowymi, które mogą stanowić wyzwanie dla osób z uszkodzonym słuchem. Aby użytkownik implantu mógł poczuć się maksymalnie komfortowo, usłyszeć jak najwięcej i jak najlepiej, najnowsze procesory implantów ślimakowych zostały wyposażone w inteligentny system, który potrafi automatycznie reagować na daną sytuację dźwiękową. Robi to całkowicie sam. System SmartSound iq, wykorzystując najnowsze osiągnięcia technologii, automatycznie dostosowuje się do otoczenia dźwiękowego, w którym znajduje się użytkownik implantu, zapewniając optymalne słyszenie, a co za tym idzie poczucie bezpieczeństwa. Jest to bardzo ważne np. w trudnych warunkach atmosferycznych, które często towarzyszą jesiennej aurze. Nieprzyjemny szum wiatru, który tak bardzo uniemożliwia słyszenie i rozumienie, teraz dzięki systemowi SmartSound iq jest usuwany, a rozmowa odbywa się bez zakłóceń. Muzyka Mowa w hałasie Cisza Mowa Wiatr Hałas Wodoszczelny w każdej sytuacji Procesor dźwięku Nucleus 6, dzięki wodoszczelnej obudowie (klasyfikacja IP57), daje pewność, że w każdej sytuacji, w której mamy do czynienia z wodą, np. podczas zabaw dziecka w wannie lub na dworze, podczas spaceru, gdy spotka nas deszcz, możemy czuć się dalej bezpiecznie. Jeżeli chcemy ponurkować, możemy zaopatrzyć się w aqua akcesorium, które zapewni stuprocentową ochronę procesora dźwięku przed wodą. Marcin Talar Product Manager

6 6 E D U K A C J A Jak przygotować nauczyciela na przyjęcie małego ucznia z implantem mgr BARBARA TABAKA Psycholog Ośrodek Rehabilitacji Laryngologicznej (Klinika Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicz nej UM Poznań) poradnik dla rodzica małego ucznia z implantem

7 E D U K A C J A Drodzy Rodzice, przed Państwa pociechą nowy rok szkolny i nowe wyzwania. Aby ułatwić dziecku wejście w nowy etap życia, przygotujcie nie tylko je, ale również nauczyciela prowadzącego, który może mieć na początku wiele pytań i wątpliwości, jak postępować z implantem i jak pomóc dziecku w szkole osiągać jak najlepsze efekty. Poniżej kilka wskazówek dla rodziców i nauczycieli dzieci z implantem słuchowym opracowanych przez psycholog Barbarę Tabakę z Ośrodka Rehabilitacji Laryngologicznej (Klinika Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej UM Poznań). 7 Co nauczyciel ucznia zaimplantowanego powinien wiedzieć? Nauczyciel, słysząc, że do jego klasy będzie uczęszczał uczeń z wszczepionym implantem ślimakowym, stoi przed szeregiem pytań. Między innymi może się zastanawiać, co to jest implant. Czym różni się dziecko z wszczepionym implantem ślimakowym od innych? W jaki sposób najefektywniej z nim pracować? Niniejszy artykuł odpowiada na część z tych pytań. Implant ślimakowy co to takiego? Implant ślimakowy to rodzaj protezy słuchowej, składający się z części wewnętrznej i zewnętrznej. Zamienia on dźwięki na impulsy prądu elektrycznego, które doprowadzane są do zakończeń nerwu słuchowego. Następnie przewodzone są do ośrodka słuchowego w mózgu i rozpoznawane jako wrażenie słuchowe. Dziecko z implantem, czyli jakie? Dziecko z implantem to zwykłe dziecko, czyli całkowicie niezwykłe. Na jakość jego funkcjonowania w zespole klasowym mają wpływ: moment uszkodzenia słuchu (prelingwalny przed rozpoczęciem opanowywania systemu językowego; perilingwalny w trakcie opanowywania systemu językowego; postlingwalny po opanowaniu podstaw systemu językowego) moment wszczepienia implantu ślimakowego środowisko rodzinne rodzice słyszący lub niesłyszący efektywność i intensywność działań terapeutycznych indywidualne predyspozycje związane z poziomem rozwoju intelektualnego. W ZAKRESIE ROZWOJU POZNAWCZEGO dziecko zaimplantowane może mieć trudności językowe. Implant powoduje, że słyszy mowę, lecz jeszcze nie zawsze rozumie jej znaczenia. Konsekwencją tego faktu są trudności w rozumieniu poleceń i pytań, problemy z przyswajaniem wiedzy wymagającej logicznego porządkowania faktów, czyli sekwencyjnego i syntetycznego myślenia. Mowa może być zaburzona na poziomie artykulacji i gramatyki. Łatwość rozpraszania uwagi, szczególnie słuchowej, ma źródło w trudnościach z rozumieniem. W ZAKRESIE ROZWOJU SPOŁECZNO-EMOCJO- NALNEGO dziecko z wszczepem ślimakowym może napotkać na trudności w sferze kontaktów interpersonalnych (interakcje słowne). Łączy się to z zachowaniami emocjonalnymi, takimi jak nerwowość, płaczliwość, niepewność, wybuchy złości. Trudności językowe często są przyczyną niepowodzeń w odkrywaniu i ustalaniu zasad obowiązujących w grupie, wyrażaniu potrzeb i wyjaśnianiu motywów swoich decyzji. Zasób słów, którymi może dysponować dziecko na etapie początku edukacji szkolnej, może być niewystarczający do formułowania dłuższych wypowiedzi i analizowania wypowiedzi rozmówców. To sprawia, że nie jest w stanie przewidzieć skutków zachowań swoich, rówieśników ani dorosłych (brak rozumienia łańcuchów przyczynowo-skutkowych i czasowo- -przestrzennych warunkujących płynność procesu komunikacyjnego). Jak efektywnie pracować z uczniem z implantem ślimakowym? Proces uczenia dziecka z implantem ślimakowym powinien rozpocząć się od funkcjonalnej oceny zachowań komunikacyjnych. Wspieranie rozwoju językowego musi być realizowane równolegle i w ścisłym związku z jego rozwojem poznawczym i emocjonalnym w codziennych interakcjach komunikacyjnych. Początkiem powinna być indywidualna diagnoza w obszarze gotowości dziecka do nawiązywania kontaktów, poziom rozwoju poznawczego oraz współpraca z rodzicami. Uśmiechnięte, szczęśliwe, mądre dziecko to marzenie każdego nauczyciela. Warunkiem koniecznym do spełnienia tego celu jest dogłębne poznanie potrzeb i możliwości ucznia W związku z możliwymi problemami w funkcjonowaniu dziecka, potrzebna jest odpowiednia stymulacja jego rozwoju. Aby pomóc w odkrywaniu reguł zachowań komunikacyjnych, należy stwarzać warunki sprzyjające powstawaniu spontanicznych sytuacji dialogowych (swobodna rozmowa z dzieckiem uwzględniająca jego zainteresowania lub/i wynikająca z naturalnych sytuacji; prowokowanie zabaw z odgrywaniem ról). Stwarzanie jak największej ilości sytuacji ukazujących dziecku zależności przyczynowo-skutkowe i poddawanie ich analizie

8 8 E D U K A C J A z wykorzystaniem znanych środków językowych znacznie ułatwia rozumienie sytuacji społecznych (ćwiczenie logicznego myślenia w kontekście kontaktów interpersonalnych oraz kształtowanie posługiwania się językiem w jego funkcji pragmatycznej). Pomocne w tym mogą być zabawy: chronologiczne układanie historyjek obrazkowych, teatrzyki, dokańczanie bajek i historyjek, zabawy typu co by było, gdyby itp. Bardzo ważnym elementem w edukacji dziecka z implantem ślimakowym jest nauka czytania jako forma nabywania systemu językowego. Umiejętność czytania staje się podstawowym narzędziem nabywania treści dydaktycznych, sprzyja przyswajaniu zasad ortografii oraz zapamiętywaniu prawidłowej struktury wyrazu. Na kolejnych etapach edukacyjnych umiejętność czytania znacząco podnosi kompetencje językowe w jej płaszczyźnie realizacyjnej, czyli ułatwia budowanie zdań z wykorzystaniem reguł gramatycznych oraz posługiwanie się systemem językowym w różnych sytuacjach komunikacyjnych. Ogromną rolę pełnią tu rodzice, którzy poprzez codzienne głośne czytanie dziecku, opowiadanie mu historii i bajek, analizę przedstawionych wydarzeń uczą swoje dziecko porządkowania otaczającego świata w sposób całkowicie bezstresowy. Istotne jest, by czytanie dzieciom z implantem ślimakowym nie było zwykłym, automatycznym artykułowaniem dźwięków, ale snuciem fascynującej opowieści o świecie emocji, wzajemnych relacji i konsekwencjach decyzji głównych bohaterów. Dopiero taki sposób przedstawiania historii pomoże dziecku w przeprowadzaniu odpowiednich operacji umysłowych, typu myślenia przyczynowo-skutkowego, rozpoznawania i rozumienia emocji oraz zasad życia społecznego. POTENCJALNE OBSZARY TRUDNOŚCI FORMY WSPIERANIA ROZWOJU zaburzenia mowy, brak płynności w mówieniu trudności w czytaniu i pisaniu zaburzenia uwagi słuchowej przedmioty humanistyczne trudności w interakcjach słownych trudności w rozumieniu sytuacji społecznych Drogi Nauczycielu, Twój uczeń z implantem ślimakowym szczególnie potrzebuje: Twojej serdeczności, bliskości i poczucia, że go lubisz radości z jego małych sukcesów pomocy w wyjaśnieniu rówieśnikom, czym jest jego implant dyskretnego zauważania, że potrzebuje on dodatkowych wyjaśnień czasem dyskretnej pomocy w nawiązaniu kontaktów z rówieśnikami lub pomocy w rozwiązaniu ewentualnych nieporozumień koleżeńskich przyjazny stosunek do dziecka ćwiczenie rytmizacji mówienia ćwiczenia rozwijające słuch fonemowy i fonematyczny pozwalanie na dłuższe czytanie głośne chwalenie postępów nauka notatek nielinearnych powtarzanie komunikatów w wolniejszym tempie codzienne głośne czytanie dziecku z wyjaśnieniem treści zabawy z odgrywaniem ról teatrzyki zabawy co by było, gdyby układanie historyjek obrazkowych wspólne układanie bajek tłumaczenie znaczenia słów w różnych kontekstach nauka obserwacji otoczenia przyrodniczego i samodzielnego wysnuwania wniosków

9 N A U K A 9 Niezawodność implantów COCHLEAR PEWNOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO Firma Cochlear od początku działalności przywiązuje ogromną wagę do jakości swoich produktów. To podejście gwarantuje użytkownikom implantów ślimakowych spokój i poczucie pewności, że system, którego używają, jest bezpieczny i zgodny z najbardziej wymagającymi normami. Potwierdzeniem najwyższej jakości i niezawodności implantów ślimakowych są raporty, które Cochlear podaje do publicznej wiadomości raz w roku. Najnowszy Raport Niezawodności Cochlear Nucleus dotyczy łącznie implantów australijskiego producenta, wszczepionych dotychczas pacjentom dzieciom i dorosłym na całym świecie. W całej grupie najbardziej niezawodnych implantów ślimakowych na świecie (CI24RE), które pacjenci otrzymali od 2005 roku, do momentu badania (luty 2014) bezawaryjnie działało 99,4% urządzeń u dorosłych i 98,7% u dzieci. Wśród wszystkich implantów Nucleus CI22M (pierwszy komercyjny implant ślimakowy firmy Cochlear wprowadzony na rynek aż 26 lat temu) do momentu badania bez żadnych komplikacji przetrwało w skali globalnej 92,1% urządzeń. Łukasz Narożny Dane na podstawie 230 tys. implantów Obliczenia zgodne z ISO :2000 oraz Konsensusem dot. Awarii Implantów Ślimakowych Implant CI24RE wprowadzony w 2005 roku najbardziej niezawodny na świecie Bez awarii działa 99,4% urządzeń z tej grupy używanych przez dorosłych Implant CI22M wprowadzony na rynek 26 lat temu! Do lutego 2014 roku bez awarii przetrwało 92,1% urządzeń Pełna wersja najnowszego raportu niezawodności Cochlear Nucleus jest dostępna na stronie:

10 10 N A U K A JOANNA KUŚMIERCZYK Kierownik Sekcji Naukowej Implant wpływa na jakość życia w wieku senioralnym W krajach rozwijających się około 15% całej populacji jest w wieku powyżej 65 lat. Badania epidemiologiczne we Włoszech wykazały, że 9,3% populacji ma problemy ze słuchem (rozumienie mowy <50%), a tylko 22% tych osób posiada aparat słuchowy, z czego jedynie dwie trzecie go używa. W USA 10% populacji osób starszych cierpi na głęboki niedosłuch, a z konwencjonalnych urządzeń wspomagających słyszenie czerpie jedynie niewielkie korzyści 1. Jednymi z najczęstszych przyczyn niedosłuchów są: długotrwałe narażenie na hałas (np. praca w trudnych warunkach akustycznych), zażywanie substancji ototoksycznych, przewlekłe stany zapalne ucha środkowego, czy presbyacusis, czyli niedosłuch związany z wiekiem 2. 1 Sterkers O., Mosnier I., Ambert-Dahan E., Herelle-Dupuy E., Bozorg-Grayeli B., Bouccara D., Cochlear implants in elderly people: preliminary results, Acta Otolaryngol Suppl 2004, 552: Chia E.M., Wang J.J., Rochtchina E., Cumming R.R., Newall P., Mitchell P., Hearing impairment and health-related quality of life: the Blue Mountains Hearing Study, Ear Hear Apr, 28(2):

11 N A U K A 11 Problem niedosłuchu u osób starszych powoduje ich izolację ze społeczeństwa, często osamotnienie, depresje, frustracje czy zaburzenia w obszarze komunikacji, a te wiążą się ze spadkiem jakości życia. Osoby takie są uzależnione od innych w zwykłych codziennych czynnościach, takich jak wizyty lekarskie, oglądanie telewizji, korzystanie z telefonów 3. Dla takich pacjentów, którzy nie czerpią już korzyści z aparatów słuchowych, rozwiązanie w postaci implantu ślimakowego wydaje się odpowiednie. Leczenie niedosłuchów u pacjentów w dojrzałym wieku ma na celu przede wszystkim poprawę słyszenia lub/i usunięcie choroby powodującej niedosłuch u tych pacjentów. Możliwości jest wiele; jeśli nie pomaga leczenie zachowawcze, tj. zastosowanie leków czy też aparatów słuchowych, sięga się po metody operacyjne. Pośród operacji poprawiających słuch można wyróżnić: stapedektomię (chirurgia strzemiączka), tympanoplastykę (rekonstrukcja kosteczek słuchowych lub błony bębenkowej) oraz wszczepienie implantu ślimakowego 4. Liczne badania wykazują korzyści z implantacji u osób w podeszłym wieku. Publikacje naukowe dowodzą, że osoby powyżej 70. roku życia odnoszą podobne korzyści z implantacji w zakresie słyszenia i rozumienia mowy w porównaniu do młodszych pacjentów 5. Dodatkowo odczuwają korzyści w obszarach socjalnym oraz psychologicznym, co rzutuje na istotnie wyższą ocenę jakości życia związanej ze zdrowiem. Od 2012 roku z inicjatywy firmy Cochlear w Polsce prowadzone jest wieloośrodkowe badanie obserwacyjne zaimplantowanego pacjenta. Biorą w nim udział ośrodki kliniczne wszczepiające implanty słuchowe w Poznaniu, Łodzi, Białymstoku, Lublinie, Bydgoszczy i Szczecinie. Znaczną i rosnącą grupę w ramach badania stanowią pacjenci w wieku senioralnym. Wstępne dane wskazują na znaczne korzyści z implantacji w zakresie rozumienia mowy, słyszenia przestrzennego oraz jakości słyszenia (rys. 1). Rysunek 1. Wykres podsumowujący wyniki kwestionariusza samooceny w zakresie rozumienia mowy, słyszenia przestrzennego oraz jakości słyszenia u pacjentów zaimplantowanych po 60. roku życia POPRAWA SŁYSZENIA rozumienie słyszenie jakość mowy przestrzenne słyszenia (N=102) pierwsza wizyta badanie rok po zabiegu badanie 2 lata po zabiegu W wyżej wymienionym badaniu wieloośrodkowym również w zakresie jakości życia pacjenci wskazują na znaczną poprawę (rys. 2). Rysunek 2. Wykres podsumowujący wyniki kwestionariusza samooceny w zakresie jakości życia u pacjentów zaimplantowanych po 60. roku życia JAKOŚĆ ŻYCIA pierwsza wizyta badanie rok po zabiegu badanie 2 lata po zabiegu Prowadzone badania naukowe, zarówno w kraju, jak i za granicą, potwierdzają, że implantacja osób po 60. roku życia prowadzi do znacznych korzyści w zakresie rozumienia mowy, słyszenia przestrzennego oraz jakości słyszenia, co z kolei przekłada się na znaczną poprawę w zakresie jakości życia u tych pacjentów. 3 Lachowska M., Pastuszka A., Glinka P., Niemczyk K., Is cochlear implantation a good treatment method for profoundly deafened elderly?, Clinical Interventions in Aging 2013: Dalton D.S., Cruickshanks K.J., Klein B.E., Klein R., Wiley T.L., Nondahl D.M., The impact of hearing loss on quality of life in older adults, Gerontologist 2003 Oct, 43(5): Olze H., Graebel S., Foerster U., Zirke N., Huhnd L.E., Haupt H., Mazurek B., Elderly patients benefit from cochlear implantation regarding auditory rehabilition, quality of life, tinnitus and stress, Laryngoscope 2012, 122:

12 12 R E K L A M A infolinia Czy wiesz, że uruchomiliśmy infolinię, dzięki której dowiesz się, jak wygląda cała formalna droga do drugiego implantu? ZADZWOŃ LUB NAPISZ Nasi konsultanci udzielą informacji o krokach niezbędnych do otrzymania implantu słuchowego Jakie przygotować dokumenty? Gdzie się z nimi zgłosić? Skontaktuj się z nami: razemdlasluchu.pl/kontakt

13 L O G O P E D A R A D Z I13 URSZULA CHUDOBA Surdologopeda, neurologopeda i specjalista wczesnej interwencji logopedycznej 12 zasad dobrej rehabilitacji 1. Właściwe zabawy słuchowo-ruchowe Właściwe, to znaczy odpowiednio dobrane do wieku i możliwości dziecka. Dźwięk mowy jest inny od dźwięków mechanicznych, czy dźwięków płynących z instrumentów muzycznych. Inaczej również brzmi, gdy dobywa się z magnetofonu lub innego urządzenia elektronicznego. Dlatego do nauki mowy niezbędny jest bezpośredni kontakt z drugim człowiekiem, a najlepszymi nauczycielami w tym przypadku są rodzice, bliscy, czy opiekunowie. Każdy z nas ma inne warunki głosowe. Mówimy szybciej lub wolniej, ciszej albo głośniej, co więcej posiadamy niepowtarzalne cechy, którymi zostaliśmy wyposażeni przez naturę, jak np. barwa głosu. Te wszystkie czynniki są zapamiętywane przez nasze dziecko, które rozpoznaje nas po głosie i dzięki niemu między innymi wie, czy jesteśmy zadowoleni czy zmartwieni. Dlatego mitem jest twierdzenie, że to logopeda uczy dziecko mówić. Robi to przede wszystkim rodzić dziecka! Zachęcam więc rodziców do rozmów ze swoją niesłyszącą, nawet niezaaparatowaną jeszcze, pociechą. W czasie mówienia uruchamiamy wiele istotnych elementów oprócz głosu: mimikę twarzy, gest, kontakt, oddech, oczy, nawet włosy, które się poruszają. Konieczne jest pokonanie oporu do mówienia. Kiedy dziecko wpatruje się w nas, uczy się odpowiadać uśmiechem, otwieraniem buzi, ruchami głowy, rąk i nóg, a z czasem również głosem. Niemowlę nie może czekać, aż przełamiemy nasze niezdecydowanie, bowiem czas mija nieubłaganie i ciężko później nadrobić okres gruchania czy gaworzenia. Pamiętajmy nie tylko w małżeństwie cisza zabija każdą miłość. Cisza wokół dziecka niesłyszącego zabija jego naturalne możliwości do nauki mówienia. Niestety, te naturalne komunikaty, pieszczoty, zabawy słowne mogą być niewystarczające. Trzeba wzmacniać intensywność przekazu poprzez wielokrotne jego powtarzanie. Starajmy się, aby za każdym razem mówić w miarę tak samo. Wtedy łatwiej jest dziecku się uczyć ( Aha, to mama, ona zaraz to zrobi, pocałuje mnie w czoło, a potem w rączkę. Znam ją, ona zawsze tak samo to robi ). Ponawianie przekazu pozwala poczuć się maluchowi bezpieczniej, ponieważ nie jest on zaskakiwany ( Wczoraj mama śmiała się, a dzisiaj do mnie wrzeszczy. O co jej chodzi? ). Nie zapominajmy też, że nauka jest efektywna, jeśli wdrażamy ją systematycznie i kiedy nie zapominamy o stopniowaniu trudności. Pamiętajmy najpierw gruchanie, potem gaworzenie, a następnie... słowo! 2. Monitorowanie prawidłowego działania protezy słuchowej Od chwili otrzymania protezy słuchowej codziennie sprawdzamy, czy baterie działają. Uczymy siebie i dziecko sprawdzać, jak słyszy. To musi wejść w krew. Niejednokrotnie niepokój, że dziecko źle wymawia (za cicho, niewyraźnie) wynika z tego, że baterie okazały się za słabe. A zdarzają się również przypadki, że w ogóle ich nie ma! Pamiętajmy podstawą mówienia jest słyszenie. Nie możemy zapominać o tak elementarnej sprawie jak zasilanie protezy i jej właściwe używanie.

14 14 L O G O P E D A R A D Z I 3. Opieka surdologopedy Rodzice dziecka z implantem (lub z aparatami) powinni być pod opieką surdologopedy. Rodzic nie może przeistaczać się w terapeutę mowy. To cieniutka granica jak chodzenie po lodzie. Wielu rodziców odczuwa pokusę, aby zostać najważniejszym specjalistą od problemów słuchowych swego dziecka. Takie zaangażowanie nie jest złe, ale rodzic musi przy tym korzystać z superwizji, czyli kontaktów z surdologopedą. Osoba zawodowo zajmująca się terapią mowy dzieci z wadą słuchu zdiagnozuje to, co już jest zrobione, to, co powinno być zrobione, i czego jeszcze nie ma. 4. Terapia poprzez wychowywanie Terapia dziecka z implantem to przede wszystkim jego wychowywanie. Dobre wychowywanie wpływa na sprawę tak ważną dla rozwoju mowy i języka, jaką jest komunikacja. Należy się witać, żegnać, prosić, przepraszać, wchodzić w relacje z rodzeństwem, bawić na podwórku z rówieśnikami. To wszystko to właśnie komunikacja, a więc rozmowa, załatwianie spraw za pomocą języka, mowy. 5. Wchodzenie z dzieckiem w relacje Rodzic dziecka z implantem (z aparatem słuchowym) jak najczęściej bawi się z nim i wchodzi w relacje. Przez cały czas słucha, mówi i obserwuje reakcje dziecka na głos oraz inne dźwięki. Sprawdza, jak dziecko zareaguje, kiedy się schowa i będzie je wołał, a jak, gdy zamienią się rolami. Pokazuje też różnorakie zabawy, np. uderza w bębenek, a potem zachęca dziecko do naśladowania. 6. Wykorzystanie urządzeń emitujących dźwięk Włączamy radio, magnetofon i sprawdzamy, jak dziecko zareaguje: słyszy, a może czuje dźwięki, bo przykłada rękę do głośnika? To też dobrze. Podobne ćwiczenia prowadzą w swoich gabinetach logopedzi, wykorzystują do tego zabawki, instrumenty muzyczne, zabawy dźwiękonaśladowcze (np. naśladowanie odgłosów zwierząt). 7. Ograniczenie dostępu do telewizora i komputera Telewizor i komputer stanowią zagrożenie dla rozwoju języka i mowy. Sadzając dziecko przed ekranem któregoś z wyżej wymienionych mediów, my rodzice zyskujemy (pozorny) spokój dziecko tymczasem zostaje całkowicie bezbronne. Milczy, patrzy i nic nie rozumie. Telewizor i komputerowe bajki nie prowadzą bowiem dialogu, nie czekają na reakcje malucha. Uzależniają, stymulują, czyli dają przyjemność, z której jednak nic nie wynika. Dlatego kiedy już pragniemy puścić dziecku bajkę koniecznie obejrzyjmy ją wspólnie. Najlepszym rozwiązaniem, jakie polecam, jest obejrzenie bajki samemu, następnie opowiedzenie (wytłumaczenie) jej dziecku i na końcu wspólny seans. 8. Czytanie bajek Czytanie bajek jest ciągle niedoceniane (patrz na stronę fundacji ABC XXI Cała Polska Czyta Dzieciom). W każdym wieku i o każdej porze można czytać, tworzyć więź, zwyczaje (rytuał wieczorny, wakacyjny, świąteczny). W czytaniu obecne są: mowa, pytanie, słuchanie, patrzenie, przeżywanie, gromadzenie słownika, odmiana, czy związki frazeologiczne. Czytamy po kolei, litera po literze. To nic innego jak odbicie linearnego układu mowy mówionej (fonicznej). A o to nam właśnie chodzi w terapii dziecka z wadą słuchu. 9. Dokumentowanie wydarzeń z życia dziecka (dzieci) i rodziny Wklejanie i podpisywanie zdjęć w specjalnym albumie, najlepiej zeszycie formatu A4, aby było więcej miejsca. Następnie na spotkaniu rodzinnym oglądanie swego dzieła, wspominanie, rozmowa o tym, co było i jest. To autorska metoda szwajcarskiej profesor Suzanne Schmidt Giovannini specjalistki od nauki mówienia osób niesłyszących.

15 L O G O P E D A R A D Z I Spotkanie z innymi rodzicami i dziećmi z wadą słuchu Najlepiej jeśli jest to zaprzyjaźniona poradnia. Dobrze, gdy razem pojedziemy na turnus rehabilitacyjny i pobędziemy razem przez kilka dni. Niekiedy jest to ciężkie przeżycie, ale warto. Nie unikajmy tego, to bardzo pomaga. Grupa jest siłą, wsparciem. Na takich spotkaniach rodzą się przyjaźnie między rodzinami i co najważniejsze przyjaźnie między dziećmi. 11. Odrobina egoizmu Czasami wskazane jest być rodzicem troszeczkę egoistycznym. Należy zrozumieć, że nie wszystko od nas zależy i nie wszystkiego trzeba samemu dopilnować, poprawić i nauczyć. Dajmy szansę dziecku, rodzeństwu, dziadkom, specjalistom, przedszkolu, szkole. To ważne, aby uświadomić sobie, że mamy również prawo zadbać o siebie, pójść na spacer, do kina, poleniuchować. Odzyskać energię potrzebną, aby jeszcze lepiej zajmować się naszą pociechą. 12. Dostrzeganie innych zagrożeń Logopeda powinien uczulić rodziców na kwestie mogące wydawać się dość błahe w porównaniu z problemem niesłyszenia, tym niemniej istotne dla prawidłowego rozwoju dziecka. Są nimi np. wady zgryzu, przerośnięty migdałek, zły tor oddechowy. Już we wczesnym okresie dziecięcym należy zwracać uwagę na sposób jedzenia, gryzienia, żucia i połykania, jak również wydłużany okres ssania smoczka, przedłużające się karmienie butelką i ssanie palca.

16 16 N A U K A MARIA GAWŁOWSKA Project Manager Implanty słuchowe wspierają rozwój mózgu Mózg zdrowego człowieka od pierwszych dni życia jest pobudzany sygnałami dźwiękowymi pochodzącymi z obojga uszu. Dzięki temu zapewniony jest symetryczny rozwój każdej półkuli. W przypadku stwierdzenia u nowo narodzonego dziecka głębokiego niedosłuchu ta stymulacja jest znacznie lub całkowicie ograniczona. To prowadzi do stopniowego zaniku funkcji komórek nerwowych odpowiedzialnych za przesyłanie i przetwarzanie fali akustycznej we wrażenie dźwięku. Zapobiec temu ma wszczepienie implantu ślimakowego. Implant słuchowy wspiera nie tylko rozwój słyszenia i mówienia, ale także zapobiega reorganizacji mózgu dziecka na skutek niesymetrycznego lub zupełnego braku pobudzania go sygnałami dźwiękowymi. Badania naukowe dowodzą, że prawidłowy rozwój drogi słuchowej wymaga możliwie wczesnej i obustronnej stymulacji. Wczesna operacja zapobiega nieodwracalnym zmianom drogi słuchowej Celem implantacji jest przywrócenie słuchu, jednak trzeba pamiętać, że samo słyszenie nie poprawi komfortu życia pacjenta cierpiącego na niedosłuch. Ważne jest, by nasz mózg potrafił przetworzyć odbierane przez procesor dźwięki, a do tego konieczna jest odpowiednia stymulacja, czyli ćwiczenia komórek nerwowych. Bez tego funkcje nerwu słuchowego i kory mózgowej mogą ulec stopniowemu zanikowi. Naukowcy twierdzą, że kwestia reorganizacji kory mózgowej powinna być ważnym argumentem za szybką decyzją o implantacji. Zwlekanie z nią może doprowadzić do tego, że niemożliwym będzie odwrócenie procesu zanikania funkcji komórek nerwowych odpowiedzialnych za słuch. Późniejsza implantacja może też wpłynąć na pogorszenie efektów wszczepu. Takie zmiany zachodzą u niesłyszących dzieci nierównomiernie, u jednych wolniej, u innych szybciej. Dlatego ograniczenie okresu obustronnej głuchoty możliwie najwcześniej jest niezbędne dla ukierunkowania procesu dojrzewania neuronalnej drogi słuchowej oraz zapewnia optymalne słyszenie oraz rozwój mowy i języka. Obustronna implantacja przybliża do naturalnego słyszenia Słyszenie obustronne (binauralne) jest zdolnością całej drogi słuchowej (od ucha zewnętrznego do mózgu) do przetwarzania i integrowania sygnałów dźwiękowych pochodzących z obojga uszu. Dzięki tej zdolności jesteśmy w stanie lokalizować dźwięki oraz odróżniać dźwięki pożądane (te, które chcemy słyszeć np. głos osoby, z którą rozmawiamy na ulicy) od hałasu, który towarzyszy nam na co dzień. Słyszenie obustronne jest szczególnie ważne w przypadku dzieci, które rzadko przebywają w jednym miejscu i słuchają jednego rozmówcy w tym czasie. Maluchy muszą zwracać uwagę na dźwięki i rozróżniać ich źródła zarówno podczas zabawy, jak i nauki. Hałas, pogłos oraz odległość od źródła dźwięku, które występują w większości sytuacji życiowych, m.in. w klasie, stanowią nie lada wyzwanie dla tych dzieci, które nie mają możliwości korzystania z obuusznego słyszenia. Dzieciom z głębokim obustronnym niedosłuchem można jednak pomóc przywrócić umiejętności słyszenia binauralnego poprzez bilateralną, czyli obustronną, implantację. Obecnie implantacje obustronne wykonuje się podczas jednej operacji (tzw. implantacje symul-

17 N A U K A 17 taniczne) lub sekwencyjnie po okresie krótkiego użytkowania pojedynczego implantu. Tutaj optymalny odstęp pomiędzy operacjami jest nieprzerwanie dyskutowany przez liczne zespoły badawcze. Według Karen Gordon, która jest jednym z największych autorytetów audiologii na świecie, stosując implantacje obustronne (symultaniczne lub sekwencyjne z minimalnym opóźnieniem nieprzekraczającym 1,5 roku), można uniknąć negatywnych skutków reorganizacji kory słuchowej w mózgu, a jednocześnie uzyskać poprawę rozumienia mowy. Naukowcy dowiedli w ten sposób, że istnieje wrażliwy okres, kiedy nasza droga słuchowa jest podatna na przetwarzanie obuusznych sygnałów. Dlatego decyzję o implantacji należy podjąć możliwie najszybciej. Warto przy tym starać się o implantację obustronną, która umożliwi słyszenie praktycznie takie, jak u zdrowego człowieka. Na podstawie: Gordon K.A., Wong D.D.E., Papsin B.C., Bilateral input protects the cortex from unilaterally-driven reorganization in children who are deaf, Brain 2013, 136: Gordon K.A., Jiwani S., Papsin B.C., Benefits and detriments of unilateral cochlear implant use on bilateral auditory development in children who are deaf, Front Psychol 2013, 4:719.

18 18 A K T U A L N O Ś C I CO SŁYCHAĆ NA Razem dla słuchu W ciągu dwóch lat strona Razem dla słuchu zaczęła tętnić życiem. Informacja o jej istnieniu rozprzestrzeniła się dzięki Państwu, użytkownikom implantów słuchowych i osobom zainteresowanym leczeniem głębokich niedosłuchów implantami. To utwierdziło nas w przeświadczeniu o potrzebie tego typu działań. Dzisiaj w serwisie znajdą Państwo szereg przydatnych materiałów do codziennej rehabilitacji, zbiór wszystkich nagrań konferencji on-line, poruszające video historie użytkowników implantów, jak i również kolejne wydania magazynu Cochlear News, oczywiście w elektronicznej formie. W celu umożliwienia Państwu łatwiejszej wymiany doświadczeń oraz lepszej komunikacji i interakcji założyliśmy fanpage na Facebooku. Okazał się on strzałem w dziesiątkę! Dzisiaj strona Razem dla słuchu oraz profil działający pod tą nazwą na Facebooku zrzeszają razem prawie 2000 osób z problemami ze słuchem. A razem zawsze łatwiej. Już tyle się zdarzyło, a ciągle mamy wrażenie, że nasza (i Państwa) strona tak naprawdę jest dopiero na początku swojego rozwoju. Jako że do wszelkich działań podchodzimy z pasją i ogromnym zaangażowaniem, także na rozwój Razem dla słuchu mamy setki pomysłów, które czekają na wdrożenie. Co takiego czeka nas w najbliższej przyszłości? Rozbudujemy sekcję przeznaczoną na artykuły opracowane przez specjalistów i historie pacjentów. Odświeżymy stronę tak, aby była jeszcze bardziej intuicyjna. Sporo wyzwań przed nami, ale już wkrótce będą mogli Państwo obserwować efekty. Zawsze wsłuchujemy się w Państwa potrzeby, a komentarze, które Państwo nam przysyłają, są dla nas niezwykle wartościowe. Z wielką radością przyjmujemy od Państwa wszelkie listy z uwagami dotyczącymi strony czy naszych działań, historiami z Państwa życia z implantami słuchowymi. Miło jest także otrzymywać przesyłki ze zdjęciami i inne wyrazy sympatii. Wszystko to stanowi dla nas inspirację i motywację do dalszych działań. Bardzo dziękujemy. Zatem do usłyszenia! Karolina Cebulska Koordynator projektu Razem dla słuchu

19 Co słychać na RAZEM DLA SŁUCHU A K T U A L N O Ś C I X konferencja on-line za nami 24 lipca odbyła się X konferencja on-line, której tematem były Najnowsze doniesienia z rynku implantów słuchowych. Rozmawialiśmy o najnowszych rozwiązaniach stosowanych w implantacji, tj. np. magnetyczny system Baha Attract i najcieńszy na rynku implant Nucleus Profile, ale także o nowych udogodnieniach dla pacjentów, jakie firma Cochlear regularnie wprowadza na rynek: aplikacje na smartfony, aqua akcesorium w kształcie procesora czy nowe nakładki na procesor. Tę i wszystkie pozostałe konferencje można obejrzeć na stronie Razem dla słuchu wraz z transkrypcją. 19 XI konferencja on-line Termin: , godz ŻYCIE Z IMPLANTEM ŚLIMAKOWYM Jak wykorzystać możliwości, jakie daje implant ślimakowy na każdym etapie Twojego życia Konferencja jest reakcją na Państwa sugestie. Na pytania odpowiadać będą eksperci z Ośrodka Rehabilitacji Laryngologicznej: dr Magdalena Magierska- -Krzysztoń (surdologopeda) oraz mgr Barbara Tabaka (psycholog). Fanpage na Facebooku Ostatnio zawrzało na Facebooku. Otrzymaliśmy od Państwo mnóstwo zdjęć z wakacji i letnich wojaży. Dziękujemy, że podzielili się Państwo z nami radością, jaką sprawiło Państwa pociechom aqua akcesorium. Wkrótce kolejne konkursy, gdzie będzie można wygrać najnowsze nakładki na procesor z kryształkami SWAROVSKI czy nakładki na procesor Baha. Blisko 1000 użytkowników lubi już nasz profil na Facebooku. Warto być razem z nami! Program spotkania: zanim dziecko otrzyma implant, czyli o rehabilitacji przedoperacyjnej praca z dzieckiem zaimplantowanym wkraczanie w dorosłość jak radzić sobie w trudnych sytuacjach społecznych nie jesteś sam gdzie szukać wsparcia. Transmisja odbędzie się z Kliniki Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. Aby obejrzeć konferencję, należy wejść na stronę Newsletter Razem dla słuchu Osoby zarejestrowane na naszej stronie są zawsze do przodu! Dzięki rejestracji mogą Państwo otrzymywać na bieżąco informacje o konferencji on-line, promocji na akcesoria, konkursie Czasami, gdy w grę wchodzi rywalizacja, sprawdza się złota zasada: Kto pierwszy, ten lepszy.

20 20 O B A L A M Y M I T Y OBAL mi AMY ty ODCINEK 2: Implant dla 60-latka Mit nr 2: Mam już ponad 60 lat. Używam aparatu słuchowego, ale od jakiegoś czasu to już nie pomaga. Teraz przyjdzie mi żyć w ciszy. Taka jest kolej rzeczy. Kto ma lub miał bliższy kontakt ze starszą osobą, ten wie, że podejście mi już niczego nie potrzeba nie jest w tej grupie niczym wyjątkowym. Starość jest przez wiele osób kojarzona ze spowolnieniem tempa życia, ubóstwem, chorobami i na stałe obecnym bólem. Wśród wielu dolegliwości standardowo wiązanych z podeszłym wiekiem wymienia się m.in. problemy ze słuchem. Ale dziś medycyna zna na to skuteczne lekarstwo implanty słuchowe. Jeśli więc mamy 60 i więcej lat, a nasz słuch znacznie się pogorszył, nie trzeba godzić się z tą sytuacją. Pierwsze kroki najlepiej skierować do laryngologa. Można też skontaktować się z Infolinią Razem dla słuchu, której konsultanci udzielają informacji na temat leczenia niedosłuchów nowoczesnymi implantami. Z wiekiem głuchniemy Według badania stanu zdrowia ludności, które Główny Urząd Statystyczny prowadzi co pięć lat, poczynając od 2004 roku, w Polsce w 2009 roku żyło 696,5 tys. osób z uszkodzeniami i chorobami narządu słuchu. Tyle ludzi mieszka w największych Polskich miastach! Te same badania pokazują, że wśród osób powyżej 15. roku życia aż 2 mln Polaków ma powodowane pogarszającym się słuchem problemy podczas komunikacji w większym gronie. W grupie wiekowej 60 i więcej lat ponad 462 tys. osób nosi aparat słuchowy, a ponad 57 tys. osób jest prawie niesłysząca lub całkiem głucha. Skala tych dolegliwości oraz ich wpływ na codzienne życie powodują, że głęboki niedosłuch można traktować jako problem społeczny. Osoby niedosłyszące często bowiem wycofują się z życia społecznego, nie spotykają się ze znajomymi, nie oglądają telewizji, przestają chodzić do kościoła itp. Bywa, że cierpią na tym nawet relacje wewnątrz rodziny. Wszystko przez to, że osoba z problemami słuchu nie rejestruje prawidłowo dźwięków i często nie rozumie, co mówią otaczający ją ludzie. Tak nie musi być. Warto walczyć ze stereotypem schorowanego i zmęczonego życiem staruszka. Osoby starsze też mają prawo cieszyć się życiem i normalnie w nim uczestniczyć. Powinny mieć możliwość usłyszenia np. śpiewu ptaków w parku czy słów wypowiadanych do nich przez wnuki. Seniorzy powinni na równi z młodymi czerpać radość z kontaktów z rodziną i znajomymi.

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej JEDNOSTKA MODUŁOWA: 322[17].Z3.01 Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej Wymagania wstępne : Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien

Bardziej szczegółowo

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową.

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Metoda Krakowska Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Jest to metoda sylabowa oparta na wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

Słuch polskich seniorów 2014 Wyniki badania TNS Polska

Słuch polskich seniorów 2014 Wyniki badania TNS Polska Słuch polskich seniorów 2014 Wyniki badania TNS Polska Demografia Ludność w Polsce 38,5 mln * 8,3 mln (21,5 %) to osoby w wieku 60 i więcej lat * Populacja osób 60+ w Polsce 2025 8,9 mln 2035 9,6 mln (wg

Bardziej szczegółowo

Program logopedyczny przedszkola Przyjaciół Książki dla dzieci 4,5 i 6 letnich Mówimy ładnie

Program logopedyczny przedszkola Przyjaciół Książki dla dzieci 4,5 i 6 letnich Mówimy ładnie Program logopedyczny przedszkola Przyjaciół Książki dla dzieci 4,5 i 6 letnich Mówimy ładnie Opracowała: mgr Agnieszka Sokółka Wstęp Umiejętność poprawnego mówienia jest w naszych czasach szczególnie ważna.

Bardziej szczegółowo

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki,

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, śpiewania, a nawet tworzenia łatwych melodii oraz w jakim

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

Akademia Rozwoju Małego Dziecka

Akademia Rozwoju Małego Dziecka Aktualnie zbieram grupy na następujące zajęcia: Akademia Rozwoju Małego Dziecka 1. Maluszkowo - zajęcia dla dzieci do 2 roku życia - czas trwania zajęć: 45 minut / dziecko+dorosły opiekun zajęcia stymulujące

Bardziej szczegółowo

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc?

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Prowadzenie i opracowanie: Katarzyna Siwek Węgrów, 15.11.2010r. Autyzm a funkcjonowanie językowe Zaburzenia porozumiewania

Bardziej szczegółowo

Załóż je. Pokochaj je. Zapomnij o nich.

Załóż je. Pokochaj je. Zapomnij o nich. Załóż je. Pokochaj je. Zapomnij o nich. Komunikuj się, włącz się, bądź sobą Przechadzka w parku - wsłuchaj się w liście szeleszczące na wietrze. Pogawędka w gwarnym tłumie - swobodnie włącz się w rozmowę.

Bardziej szczegółowo

Jak pracują systemy implantów ślimakowych?

Jak pracują systemy implantów ślimakowych? 56 Jak funkcjonują implanty ślimakowe i implanty... Jak pracują systemy implantów ślimakowych? Systemy implantów ślimakowych są to techniczne protezy słuchu, które mogą w znacznym stopniu zastąpić brakującą

Bardziej szczegółowo

Rozwój słuchu u dzieci.

Rozwój słuchu u dzieci. ZESPÓŁ PORADNI NR 3 Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna nr 6 Specjalistyczna Poradnia Wczesnej Diagnozy i Rehabilitacji 20-863 Lublin, ul. Młodej Polski 30 tel./ fax (81) 741-09- 30; 0-501-37-00-90

Bardziej szczegółowo

Projekt badań przesiewowych dzieci 6 i 7- letnich z zastosowaniem Polskiego Pediatrycznego Testu Zdaniowego PTZ - D Profesora Edwarda Ozimka

Projekt badań przesiewowych dzieci 6 i 7- letnich z zastosowaniem Polskiego Pediatrycznego Testu Zdaniowego PTZ - D Profesora Edwarda Ozimka Projekt badań przesiewowych dzieci 6 i 7- letnich z zastosowaniem Polskiego Pediatrycznego Testu Zdaniowego PTZ - D Profesora Edwarda Ozimka Projekt pilotażowy realizacja w okresie od 10.2014 r. do 10.2015

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Uczenie się języka obcego przez dzieci Monika Madej

Uczenie się języka obcego przez dzieci Monika Madej Uczenie się języka obcego przez dzieci Monika Madej Plan prezentacji pytania: - Jak dzieci uczą się języka obcego? - Jak rodzic może uczyć języka obcego swoje dziecko? - Jak sprawić, aby dziecko polubiło

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

Projekt Otwarte Przedszkola został zrealizowany w Zespole Placówek Oświatowych w Zatorach. Byliśmy jedną z nielicznych placówek w powiecie pułtuskim

Projekt Otwarte Przedszkola został zrealizowany w Zespole Placówek Oświatowych w Zatorach. Byliśmy jedną z nielicznych placówek w powiecie pułtuskim Projekt Otwarte Przedszkola został zrealizowany w Zespole Placówek Oświatowych w Zatorach. Byliśmy jedną z nielicznych placówek w powiecie pułtuskim uczestniczących w projekcie. Wzięło w nim udział 48

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Phonak NaÍda Q. Moc zmieniająca życie

Phonak NaÍda Q. Moc zmieniająca życie Phonak NaÍda Q Moc zmieniająca życie Współdziałaj Wierzymy, że każdy głos ma znaczenie. Głosy są naszym łącznikiem ze światem i umożliwiają nam współdziałanie z tymi, których kochamy, z przyjaciółmi i

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Niwelowanie

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Pierwsza wizyta u logopedy Standardy postępowania krok po kroku

Pierwsza wizyta u logopedy Standardy postępowania krok po kroku Pierwsza wizyta u logopedy Standardy postępowania krok po kroku KROK 1: Zapisanie dziecka na wizytę logopedyczną: Na pierwszą wizytę/ konsultację logopedyczną należy zapisać dziecko w sekretariacie Poradni

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Eduterapeutica Logopedia do pracy z dziećmi wykazującymi zaburzenia rozwoju mowy

Eduterapeutica Logopedia do pracy z dziećmi wykazującymi zaburzenia rozwoju mowy Badania m.in. gotowości szkolnej sześciolatków* wskazują na potrzebę udzielania intensywnej pomocy logopedycznej około 60% dzieci. To ogromne wyzwanie dla terapeutów. Prawidłowy rozwój mowy dziecka jest

Bardziej szczegółowo

Life is on. www.phonak.pl

Life is on. www.phonak.pl Life is on Jesteśmy wrażliwi na potrzeby tych, którzy zdają się na naszą wiedzę, pomysły i troskę. A dzięki twórczemu pokonywaniu wyzwań technologii wprowadzamy innowacje, które pomagają ludziom słyszeć,

Bardziej szczegółowo

Opracowała : mgr Elżbieta Książkiewicz-Mroczka

Opracowała : mgr Elżbieta Książkiewicz-Mroczka PROGRAM TERAPII LOGOPEDYCZNEJ DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W GŁOJSCACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 W RAMACH POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ Opracowała : mgr Elżbieta Książkiewicz-Mroczka

Bardziej szczegółowo

Program leczenia głuchoty metodą wielokanałowych wszczepów implantów ślimakowych i pniowych.

Program leczenia głuchoty metodą wielokanałowych wszczepów implantów ślimakowych i pniowych. MINISTERSTWO ZDROWIA DEPARTAMENT POLITYKI ZDROWOTNEJ Program polityki zdrowotnej pn.: Program leczenia głuchoty metodą wielokanałowych wszczepów implantów ślimakowych i pniowych. ŚRODKI BUDŻETOWE NA REALIZACJĘ

Bardziej szczegółowo

Słownictwo: umiejętność radzenia sobie w codziennych sytuacjach, odpowiedni dobór słownictwa, odpowiedni zakres słownictwa.

Słownictwo: umiejętność radzenia sobie w codziennych sytuacjach, odpowiedni dobór słownictwa, odpowiedni zakres słownictwa. język francuski, klasy: 4 6 Zgodnie z WZO, śródroczne i roczne oceny z języka francuskiego w klasach IV VI wyrażone są stopniem w następującej skali: stopień celujący 6, stopień bardzo dobry 5, stopień

Bardziej szczegółowo

łączy, uczy, inspiruje

łączy, uczy, inspiruje łączy, uczy, inspiruje Fundacja Orange działa na rzecz nowoczesnej edukacji dzieci i młodzieży. Poprzez twórcze inicjatywy zachęcamy młodych do zdobywania wiedzy, udziału w kulturze, budowania społeczności

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM W KLASACH I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM W KLASACH I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM W KLASACH I-III I POSTANOWIENIA OGÓLNE System oceniania jest zgodny z rozporządzeniem MEN, w sprawie oceniania, klasyfikacji i promowania

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Przedszkola Nr 131 w Poznaniu

Program wychowawczy Przedszkola Nr 131 w Poznaniu Program wychowawczy Przedszkola Nr 131 w Poznaniu Cele nadrzędne, które realizuje nauczyciel z dziećmi we współpracy z rodzicami tworzenie więzi z rodziną i środowiskiem, w którym dziecko wzrasta; rozwijanie

Bardziej szczegółowo

Roger Focus dla osób z zaburzeniami procesów przetwarzania słuchowego. Aby każde dziecko mogło się skupić

Roger Focus dla osób z zaburzeniami procesów przetwarzania słuchowego. Aby każde dziecko mogło się skupić Roger Focus dla osób z zaburzeniami procesów przetwarzania słuchowego Aby każde dziecko mogło się skupić Bycie skupionym to wyzwanie Dzieci z zaburzeniami procesów przetwarzania słuchowego (APD) z trudnością

Bardziej szczegółowo

czytanie Jak najwcześniej

czytanie Jak najwcześniej Każdy rodzic chce, by jego dzieci wyrosły na mądrych i kochających ludzi. Jedną z pierwszych inwestycji w rozwój dziecka jest niewątpliwie czytanie mu książek. Czytanie stymuluje rozwój mowy i usprawnia

Bardziej szczegółowo

Zwiększ możliwości aparatów słuchowych. Bezprzewodowe akcesoria firmy Phonak

Zwiększ możliwości aparatów słuchowych. Bezprzewodowe akcesoria firmy Phonak Zwiększ możliwości aparatów słuchowych Bezprzewodowe akcesoria firmy Phonak Nowoczesne technologie stosowane w aparatach słuchowych sprawiają, że słyszenie i rozumienie w większości sytuacji staje się

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLENIOWA Propozycje tematów szkoleń dla nauczycieli

OFERTA SZKOLENIOWA Propozycje tematów szkoleń dla nauczycieli POLSKIE TOWARZYSTWO DYSLEKSJI Oddział w Łodzi www.ptd-lodz.com, ptd.lodz@gmail.com OFERTA SZKOLENIOWA Propozycje tematów szkoleń dla nauczycieli Tytuł szkolenia Adresaci Tematyka Autorstwo i prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ Maria Nalberczak PLAN WYPOWIEDZI Neuronauka -> Neuropsychologia Zaburzenia neuropsychologiczne Holistyczna metoda rehabilitacji neuropsychologicznej

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU OPRACOWANIE ANNA MAZUR EWA KWIATKOWSKA OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE I ICH KRYTERIA Nauka języków obcych

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się dominacji stronnej

Kształtowanie się dominacji stronnej Kształtowanie się dominacji stronnej Lateralizacja wyraża się np. większą sprawnością ruchową kończyn prawych od kończyn lewych. Lateralizacja to inaczej "stronność" - asymetria czynnościowa prawej i lewej

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16

ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16 ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16 Elżbieta Pełka-Pryszcz Starszy wizytator Kuratorium Oświaty w Lublinie 16

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dlaczego orły nie pływają. O wspieraniu talentów i zdolności u dzieci Magdalena Zientalska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 27 września 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI PROGRAM AKTYWNOŚCI KNILL ÓW RUCH ROZWIJAJĄCY W.SHERBORNE Opracowała: Joanna Dolna Marianna i Christopher Knill Metoda powstała w wyniku trudności, jakie napotykali

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

OFERTA HANDLOWA OBOWIĄZUJE W DNIACH 01.03.2016 01.06.2016

OFERTA HANDLOWA OBOWIĄZUJE W DNIACH 01.03.2016 01.06.2016 OFERTA HANDLOWA OBOWIĄZUJE W DNIACH 01.03.2016 01.06.2016 CZYM JEST AUTILIUS WSPÓLNA UWAGA? Program Autilius Wspólna Uwaga to oprogramowanie komputerowe zawierające 6 gier terapeutycznych, przeznaczonych

Bardziej szczegółowo

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF Biuro i gabinety psychoterapii: ul. Zygmuntowska 12/5, 35-025 Rzeszów Moje dziecko idzie do szkoły Dobry start szkolny ma zasadnicze znaczenie dla dalszej edukacji.

Bardziej szczegółowo

Jeszcze bardziej dostepne, badania przesiewowe!

Jeszcze bardziej dostepne, badania przesiewowe! Jeszcze bardziej dostepne, badania przesiewowe! Platforma Badań Zmysłów jest sprawdzonym urządzeniem przeznaczonym do przesiewowego badania słuchu, wzroku oraz mowy. Przez kilka lat funkcjonowania urządzenia

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

emind Coaching Co to jest emind Coaching?

emind Coaching Co to jest emind Coaching? Co to jest emind Coaching? emind Coaching to metoda, która zawiera w sobie zarówno elementy Coachingu, jak i Mentoringu. Metoda ta bazuje na prawidłowym i skutecznym wykorzystaniu zasobów podświadomości

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO.

REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. 1. W klasach I-III uczniowie są oceniani w sposób opisowy uwzględniający rozwój indywidualny ucznia i jest dostosowana

Bardziej szczegółowo

Wielospecjalistyczny proces diagnostyczny w kierunku zastosowania implantów ślimakowych

Wielospecjalistyczny proces diagnostyczny w kierunku zastosowania implantów ślimakowych Załącznik nr 2 Wielospecjalistyczny proces diagnostyczny w kierunku zastosowania implantów ślimakowych I. Wprowadzenie Cele diagnostyki: Wybór grupy pacjentów spełniających wskazania medyczne, psychologiczne,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY NIEPUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA MAŁY KSIĄŻE W KOSZALINIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY NIEPUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA MAŁY KSIĄŻE W KOSZALINIE PROGRAM WYCHOWAWCZY NIEPUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA MAŁY KSIĄŻE W KOSZALINIE CEL NADRZĘDNY: tworzenie więzi z rodziną i środowiskiem w którym dziecko wzrasta rozwijanie umiejętności rozwiązywania spraw konfliktowych

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

NADAWANIE - MOWA ROZUMIENIE

NADAWANIE - MOWA ROZUMIENIE WIEK DZIECKA SŁYSZENIE I ROZUMIENIE NADAWANIE - MOWA 0 3 miesiąc życia Reaguje na głośne Wycisza się/śmieje, gdy do niego mówimy Przerywa płacz, gdy usłyszy głos Wzmaga/osłabia ssanie, gdy usłyszy 4 6

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny)

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Dojrzałość szkolna Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Uczeń klasy pierwszej Od debiutu w roli ucznia bardzo wiele zależy Zadbaj o swoje dziecko i podejmuj decyzję odpowiedzialnie. Oczekiwania...

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 IM. MARII SKŁODOWSKIEJ CURIE ROK SZK.

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 IM. MARII SKŁODOWSKIEJ CURIE ROK SZK. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 IM. MARII SKŁODOWSKIEJ CURIE ROK SZK. 2015/2016 I. AKTY PRAWNE REGULUJĄCE SYSTEM OCENIANIA 1. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

OSIĄGNIĘCIA EDUKACYJNE DO ZAJĘĆ Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

OSIĄGNIĘCIA EDUKACYJNE DO ZAJĘĆ Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO OSIĄGNIĘCIA EDUKACYJNE DO ZAJĘĆ Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO dla uczniów klasy I Zespołu Szkół w Rząsce Szkoła Podstawowa im. Wandy Rutkiewicz rok szkolny 2014/2015 nauczyciel mgr Romana Danak 1. Obowiązkowe

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ

EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ Wielu rodziców znajduje się w sytuacji, gdy ich dziecko poświęca dużo czasu na naukę, natomiast jego wyniki szkolne nie są zadawalające. Wielokrotnie dzieci opowiadają, że

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA Cel studiów: Celem studiów jest przygotowanie słuchaczy do zawodu logopedy terapeuty z zakresu diagnozy, terapii mowy i wymowy pracującego z dziećmi, młodzieżą

Bardziej szczegółowo

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia.

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. 6-LATEK W SZKOLE Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. Umysłowa Emocjonalnospołeczna GOTOWOŚĆ SZKOLNA Fizyczna Percepcyjno - motoryczna 1. Diagnozą

Bardziej szczegółowo

Znamy się na dzieciach. i rozumiemy rodziców

Znamy się na dzieciach. i rozumiemy rodziców Znamy się na dzieciach i rozumiemy rodziców Jesteś ekspertem w sprawach dotyczących Twojego dziecka Jesteśmy specjalistami w dziedzinie zdrowia dziecka Zostać rodzicem to ogromne i niesamowite przeżycie.

Bardziej szczegółowo

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej.

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. AAC to w skrócie komunikacja alternatywna i wspomagająca. To wszystkie sposoby porozumiewania się, które są wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu R A Z E M Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce czyli jak efektywnie ucząc dzieci mieć z tego przyjemność? Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Uczelnie

Bardziej szczegółowo

LISTA LEKTUR POLECANYCH RODZICOM

LISTA LEKTUR POLECANYCH RODZICOM LISTA LEKTUR POLECANYCH RODZICOM Dziecko z bliska. Zbuduj szczęśliwą relację Agnieszka Stein Pierwsza polska książka o rodzicielstwie bliskości. Dziecko z bliska kompleksowo opisuje relacje w rodzinie,

Bardziej szczegółowo

Wskazówki dla rodziców dziecka u którego stwierdzono dysleksję rozwojową.

Wskazówki dla rodziców dziecka u którego stwierdzono dysleksję rozwojową. Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Joanna Domańska - pedagog Wskazówki dla rodziców dziecka u którego stwierdzono dysleksję rozwojową.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego. Szkoła Podstawowa nr 4 im. Mikołaja Kopernika w Tarnobrzegu

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego. Szkoła Podstawowa nr 4 im. Mikołaja Kopernika w Tarnobrzegu Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego Szkoła Podstawowa nr 4 im. Mikołaja Kopernika w Tarnobrzegu I etap edukacyjny: klasy I-III Co będziemy sprawdzać? Czy uczeń 1) rozumie proste polecenia

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ, ZAŁĄCZNIK Projekt konkluzji Rady Wczesne wykrywanie i leczenie zaburzeń komunikacyjnych u dzieci, z uwzględnieniem zastosowania narzędzi e-zdrowia i innowacyjnych rozwiązań RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. PRZYPOMINA,

Bardziej szczegółowo

USŁYSZ WIECEJ. ROZWIJAJ SIE LEPIEJ. Obustronne słyszenie daje dziecku szansę pełnego rozwoju

USŁYSZ WIECEJ. ROZWIJAJ SIE LEPIEJ. Obustronne słyszenie daje dziecku szansę pełnego rozwoju USŁYSZ WIECEJ. ROZWIJAJ SIE LEPIEJ. Obustronne słyszenie daje dziecku szansę pełnego rozwoju Słyszeć obustronnie, by rozwijać się bez ograniczeń. SPIS TRESCI 5 Wstęp 7 Słyszenie naturalne to słyszenie

Bardziej szczegółowo

Fundacja Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Uniwersytet Medyczny w Poznaniu RAPORT. z realizacji

Fundacja Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Uniwersytet Medyczny w Poznaniu RAPORT. z realizacji Fundacja Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy Uniwersytet Medyczny w Poznaniu RAPORT z realizacji Programu Powszechnych Przesiewowych Badań Słuchu Noworodków w Polsce w latach 2003-2015 Klinika Otolaryngologii

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ SZKOŁA PODSTAWOWA OSIECZNA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ SZKOŁA PODSTAWOWA OSIECZNA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ SZKOŁA PODSTAWOWA OSIECZNA Osieczna 2015/2016 1 Postanowienia ogólne Mówiąc o ocenianiu w klasach I-III mamy na myśli proces gromadzenia informacji

Bardziej szczegółowo

6 latek do szkoły czyli o gotowości szkolnej

6 latek do szkoły czyli o gotowości szkolnej 6 latek do szkoły czyli o gotowości szkolnej Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna Nr 1 ul. Kościuszki 31/1, 50-011 Wrocław - Stare Miasto tel./fax (71) 344 83 35 www.ppp1.wroc.pl Skrzynka pytań: www.ppp1.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA UCZNIÓW. Uczniowie szkoły podstawowej oraz gimnazjum. Uczniowie słabowidzący. mgr Małgorzata Śliwińska. Zajęcia dla dzieci 5,6 - letnich

OFERTA DLA UCZNIÓW. Uczniowie szkoły podstawowej oraz gimnazjum. Uczniowie słabowidzący. mgr Małgorzata Śliwińska. Zajęcia dla dzieci 5,6 - letnich OFERTA DLA UCZNIÓW Zajęcia dla uczniów z trudnościami w pisaniu i czytaniu Uczniowie szkoły podstawowej oraz gimnazjum Doskonalenie funkcji percepcyjno motorycznych, ćwiczenie koncentracji uwagi, wzmacnianie

Bardziej szczegółowo

Zajęcia z Dogoterapii w Świetlicy Wsparcia Dziennego dla Dzieci i Młodzieży w Krasnymstawie

Zajęcia z Dogoterapii w Świetlicy Wsparcia Dziennego dla Dzieci i Młodzieży w Krasnymstawie Zajęcia z Dogoterapii w Świetlicy Wsparcia Dziennego dla Dzieci i Młodzieży w Krasnymstawie Co tydzień w naszej Świetlicy Wsparcia Dziennego dla Dzieci i Młodzieży Pani Małgorzata Jarocka prowadzi zajęcia

Bardziej szczegółowo

Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r

Konferencja Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym Warszawa, 23.10.2013r Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r E W A K O S U N I W E R S Y T E T Ł Ó D Z K I K W E S T I O N A R I U S Z P R E D Y S P O Z Y C J I Z A W O D O W Y

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen z języka angielskiego w klasach I - III:

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen z języka angielskiego w klasach I - III: Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen z języka angielskiego w klasach I - III: Kryteria oceniania ogólne Wiadomości: środki językowe, fonetyka, ortografia Umiejętności PRACUJ

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III 1 I. Cele nauczania przedmiotu Nadrzędnym celem nauczania w klasach 1-3 jest opanowanie przez uczniów podstaw języka angielskiego w stopniu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie niepokojące objawy w zachowaniu, możecie Państwo skorzystać z bezpłatnej pomocy

Bardziej szczegółowo

. Elzbieta Dzionek Małgorzata Gmosinska Anna Koscielniak Mirosława Szwajkajzer

. Elzbieta Dzionek Małgorzata Gmosinska Anna Koscielniak Mirosława Szwajkajzer . Elzbieta Dzionek Małgorzata Gmosinska Anna Koscielniak Mirosława Szwajkajzer Copyright by O cyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Redakcja wydawnicza: Małgorzata Miller Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska

Bardziej szczegółowo

Polska Fundacja Osób Słabosłyszących. Działamy na rzecz pełnej dostępności przestrzeni publicznej dla osób słabosłyszących w Polsce

Polska Fundacja Osób Słabosłyszących. Działamy na rzecz pełnej dostępności przestrzeni publicznej dla osób słabosłyszących w Polsce Działamy na rzecz pełnej dostępności przestrzeni publicznej dla osób słabosłyszących w Polsce Jak obsługiwać klienta słabosłyszącego? Rozwiązania techniczne zwiększające dostępność jednostek publicznych

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Kowalach Oleckich opracował zespół w składzie: Jadwiga Lizanowicz Mirosław Mularczyk Teresa Truchan Urszula Kołodzińska Kluczem

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu Dorota Kalinowska - psycholog Zespół Aspergera vs Autyzm Podobieństwa: Nieprawidłowości w zakresie interakcji społecznych; Stereotypowy, ograniczony repertuar

Bardziej szczegółowo

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup...

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup... Dlaczego dziecko nie chce iść do przedszkola? Zapytaliśmy Eksperta dlaczego maluchy nie chcą chodzić do przedszkola. Bez względu na to, czy Twój maluch buntuje się sporadycznie, czy nagminnie się awanturuje

Bardziej szczegółowo

OSIĄGNIĘCIA W ROZWOJU MOWY CO MOŻNA ZROBIĆ DLA DZIECKA? JAKI OKRES? CZAS OKRES PRENATALNY OD POCZĘCIA DO URODZENIA DZIECKA

OSIĄGNIĘCIA W ROZWOJU MOWY CO MOŻNA ZROBIĆ DLA DZIECKA? JAKI OKRES? CZAS OKRES PRENATALNY OD POCZĘCIA DO URODZENIA DZIECKA Rozwój mowy dziecka JAKI OKRES? CZAS OSIĄGNIĘCIA W ROZWOJU MOWY CO MOŻNA ZROBIĆ DLA DZIECKA? Następuje rozwój czytaj dziecku krótkie mózgu, połączeń bajeczki, nerwowych u dziecka, Mama powinna dobrze OKRES

Bardziej szczegółowo

DOSKONALENIE CZYTANIA

DOSKONALENIE CZYTANIA DOSKONALENIE CZYTANIA RODZICU! Jeżeli Twoje dziecko ma trudności w nauce czytania, porozmawiaj z pedagogiem szkolnym lub ze specjalistą w poradni psychologiczno-pedagogicznej, którzy wyjaśnią przyczyny

Bardziej szczegółowo

MARZEC. Uważnie słucha opowiadań, tekstu mówionego, wypowiada się na jego temat;

MARZEC. Uważnie słucha opowiadań, tekstu mówionego, wypowiada się na jego temat; MARZEC Tematy kompleksowe: 1. Muzyka jest wszędzie. 2. Poznajemy pracę krawcowej. 3. Wiosna tuż tuż. 4. Wiosna idzie przez świat. PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA: 1. Obszar edukacji w zakresie mowy i myślenia:

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania Przedmiotowy System Oceniania PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO GIMNAZJUM NR 2 W GOLENIOWIE ROK SZKOLNY 2013/2014 Podstawa prawna do opracowania Przedmiotowego Systemu Oceniania: 1. Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut.

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut. Scenariusz zajęć Temat: Spotkanie z Innym. Tolerancja Cele: uświadomienie uczniom obecności w społeczeństwie osób z problemami komunikacyjnymi, nabycie umiejętności posługiwania się metodami komunikacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRACY Z UCZNIEM/UCZENNICĄ NA ZAJĘCIACH Z TERAPII LOGOPEDYCZNEJ NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU:

PROGRAM PRACY Z UCZNIEM/UCZENNICĄ NA ZAJĘCIACH Z TERAPII LOGOPEDYCZNEJ NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU: PROGRAM PRACY a1 Z UCZNIEM/UCZENNICĄ NA ZAJĘCIACH Z TERAPII LOGOPEDYCZNEJ NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU: WYRÓWNYWANIA SZANS EDUKACYJNYCH UCZNIÓW Z GRUP O UTRUDNIONYM

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo