Instrumenty społecznej odpowiedzialności biznesu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Instrumenty społecznej odpowiedzialności biznesu"

Transkrypt

1 Katarzyna Mizera* Instrumenty społecznej odpowiedzialności biznesu Streszczenie Koncepcja odpowiedzialnego biznesu coraz mocniej funkcjonuje w polskich realiach gospodarczych, niemniej jednak nadal wyniki przeprowadzanych na gruncie rodzimego biznesu badań wykazują słabą orientację przedsiębiorców, zwłaszcza małych i średnich firm, w idei CSR. O ile ogólnie koncepcja społecznej odpowiedzialności jest dosyć znana, o tyle jej szczegóły, sposoby formułowania strategii oraz instrumentarium, a nawet płynące z niej korzyści, to kwestia nadal mało rozpowszechniona. Stąd wielu przedsiębiorców na po ty ka na ba rie rę nie wie dzy i bra ku in for ma cji, któ re z jed nej stro ny uła twia ją rozpowszechnianie i utrwalanie się błędnych stereotypów dotyczących tej koncepcji, a poza tym oddalają przedsiębiorców od zamiaru wdrożenia CSR w swoich firmach. Przedmiotem artykułu są przykłady instrumentów realizujących strategię społecznej odpowiedzialności. Wprowadzenie Społeczna odpowiedzialność biznesu (ang. corporate social responsibility, CSR) to koncepcja, w której istnieje obowiązek wyboru przez kierownictwo takich decyzji i działań, które przyczyniają się zarówno do dbałości o interes własny (pomnażanie zysku przedsiębiorstwa), jak i do ochrony oraz pomnażania dobrobytu społecznego (Davis, Bloomstrom, 1975, za: Rybak 2004: 28). To, innymi słowy, filozofia prowadzenia działalności w oparciu o budowanie trwałych, przejrzystych relacji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami (interesariuszami, ang. stakeholders), czyli pracownikami, klientami, partnerami biznesowymi, społecznością lokalną, administracją państwową itp. (Rok, 2004: 18) * Doktorantka, Uniwersytet Opolski. 83

2 WSPÓŁCZESNA E KONOMIA Nr 3/2008(7) Można wymienić wiele powodów, dla których społeczna odpowiedzialność staje się coraz bardziej powszechna. To np. globalizacja (i związany z tym wzrost poziomu konkurencji), zwiększające się rozmiary i wpływy przedsiębiorstw, zróżnicowanie i zawrotne tempo zmian na rynkach, zmiana charakteru konsumenta, różnorodność form konkuren cji po za ce no wej, wzrost zna cze nia nie rze czo wych za so bów fir my, zmie nia ją ce się wymagania inwestorów itp. (Grzegorzewska-Ramocka, 2005: 27; Żemigała, 2007: 101). Po wydarzeniach takich jak np. tragedia w Czarnobylu czy rozlanie przez amerykański tankowiec 50 mln litrów oleju u wybrzeży Alaski, przy rosnącej świadomości galopującej degradacji środowiska naturalnego (wycinania lasów, zanieczyszczenia wód i powietrza, wy mie ra nia ga tun ków zwie rząt i ro ślin) i ro sną cej ogrom nej dys pro por cji po mię - dzy bogatymi a biednymi regionami na świecie (oraz wykorzystywaniu biednych przez bogatych), globalne społeczeństwo zaczęło zmuszać przedsiębiorstwa do przyjmowania odpowiedzialności za te zdarzenia. O presji społeczności na wzrost odpowiedzialności przedsiębiorstw pisze L. Jakubów (2000). Poprzez literaturę naukową, raporty, kodeksy, działania organizacji międzynarodowych, nauki kościoła, oraz odczucia ludzi, za pośrednictwem środków masowego przekazu, następuje zmiana świadomości społecznej. Tworzące się wokół przedsiębiorstwa grupy nacisku oceniają działalność firm, zgłaszają zastrzeżenia i protesty, domagają się partycypacji w procesach decyzyjnych itp. (Jakubów, 2000: 79). Punkt wi dze nia przed sta wi cie li biz ne su jest po dob ny. J.Y. Wind i J. Ma in (1998) piszą, że według 53 menedżerów amerykańskich, japońskich i europejskich przedsiębiorstw, przyszłość należy do tych, którzy stworzą organizację dynamiczną, zintegrowaną, zdolną do osiągania konkretnych efektów i odpowiedzialną społecznie (Wind, Main, 1998, za: Brat nic ki, 2000: 12). Organizacje, które chcą przetrwać na rynku w długim horyzoncie czasowym muszą sto so wać stra te gie obej mu ją ce trzy wy mia ry: eko no micz ny, eko lo gicz ny i spo łecz ny 1. Aby działalność firmy można było określić jako ekonomicznie wartościową, ekologiczną i społecznie odpowiedzialną jednocześnie, należy drogą dialogu ze wszystkimi interesariuszami opracować i realizować swoją strategię odpowiedzialności. Przedsiębiorstwa mogą stosować wiele różnych instrumentów, dzięki którym zrealizują politykę społecznej odpowiedzialności biznesu. Sukces stosowanej strategii zależy w du żej mie rze od traf no ści do bo ru od po wied nich in stru men tów. Ich do bór za le ży od pro fi lu i za kre su dzia łal no ści oraz kul tu ry or ga ni za cyj nej fir my. Co raz więk sza licz ba firm na świecie korzysta z szeregu instrumentów CSR, wymagając tego także od swoich partnerów: tworzą kampanie społeczne, angażują się w działania dla dobra wspólnego, ogłaszają polityki społecznej odpowiedzialności, deklarują wartości, jakie wyznaje firma, przy go to wu ją i wdra ża ją we wnętrz ne ko dek sy do brych prak tyk, przy stę pu ją do ini cja - tyw bran żo wych i spo łecz nie od po wie dzial nych in we sty cji, ra por tu ją swo je dzia ła nia w zakresie CSR czy też zrównoważonego rozwoju, poddają się audytom, weryfikacjom i certyfikacji. 1 Wynika to z popularnej koncepcji triple bottom line Johna Elkingtona (1998), zakładającej, że determinantą sukcesu firmy, obok wyników ekonomicznych, są jej poczynania w wymiarze ekologicznym i spo łecz nym, a po nad to wszyst kie te trzy wy mia ry po win ny być mie rzo ne, po rów ny wa ne i oce nia ne (J.Elkington, 1998, za: A.Lewicka-Strzałecka, 2004: 236). 84

3 Nr 3/2008(7) WSPÓŁCZESNA E KONOMIA 1. Kampanie społeczne Kampanią społeczną nazywamy działanie ukierunkowane na zmianę postaw lub zachowań danej grupy odniesienia, przy pomocy mediów jako nośnika przekazu. W realizację kampanii społecznych oprócz firm angażują się też inne podmioty: media, organizacje społeczne, instytucje, które uczestniczą w rozmaitych formach, np. w formie wkładu finansowego, rzeczowego, osobistego (Rok, 2004: 34). Sposób ten służy najczęściej zwróceniu uwagi na dany problem społeczny, nagłośnieniu go, rozpropagowaniu metod rozwiązania czy przeciwdziałaniu problemowi. Przykładami takich kampanii społecznych są: 1. Zły do tyk kam pa nia prze ciw mo le sto wa niu sek su al ne mu dzie ci, w któ rej po - przez slogan Zły dotyk boli przez całe życie, autorzy uwrażliwiają społeczeństwo na problem, mający dużą skalę i wciąż pozostający tematem tabu Płytka wyobraźnia to kalectwo kampania przestrzega przed brawurowymi skokami do wody, które wielokrotnie kończą się tragicznie. Słynnego manekina skaczącego do basenu, a następnie bezwładnie siedzącego w nim na wózku inwalidzkim można było zobaczyć w większości mediów Warszawskie hospicjum dla dzieci apelując ze smutnych czarno-białych billboardów i spotów telewizyjnych: Śpieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą, To nieprawda, że nie ma już nic do zrobienia, autorzy informowali o istnieniu hospicjum dla dzieci i zbierali pieniądze na jego potrzeby Młodzi kierowcy poprzez slogany typu: Twoja nowa laska, Twoja nowa bryka, Two je no we drin ki po wy pad ku, Co trze cia ofia ra lub spraw ca wy pad ku ma mniej niż 25 lat au to rzy na świe tla li pro blem bra wu ro wej, nie bez piecz nej jazdy młodych kierowców 5. Marketing społeczny nie wiąże się ze sprzedażą produktów, jest jedynie wykorzystaniem możliwości marketingowych i marki firmy dla osiągnięcia ważnego celu społecznego. Wpływa na pozytywny wizerunek i wiarygodność zaangażowanej organizacji. 2. Marketing zaangażowany społecznie (ang. cause related marketing, CRM) CRM to takie działania, podczas których firmy oraz organizacje non-profit lub organizacje dobroczynne tworzą ze sobą związki partnerskie dla osiągnięcia określonych celów 6. Instrument ten pozwala na wykreowanie produktu czy wizerunku firmy w połączeniu z ko rzy ścią dla da nej spra wy spo łecz nej. Łą czy w so bie pro gram spo łecz nej odpowiedzialności biznesu oraz aspekt czysto ekonomiczny, ponieważ jest swoistą strategią zwiększenia sprzedaży (strategia win-win, wszyst kie stro ny osią ga ją dla sie bie ko - 2 na.php?p=107 [do stęp 18 ma ja 2008]. 3 [dostęp 18 maja 2008]. 4 [dostęp 18 maja 2008]. 5 Ibidem. 6 [dostęp 18 maja 2008]. 85

4 WSPÓŁCZESNA E KONOMIA Nr 3/2008(7) rzyści). Najpopularniejszą formą CRM jest włączenie klientów firmy w dofinansowanie jakiegoś celu społecznego poprzez zakupy określonych produktów firmy zaangażowanej w kampanię. Dobrze przemyślana, zaprojektowana i prowadzona kampania CRM przynosi duże i wymierne zyski ekonomiczne i wizerunkowe przedsiębiorstwu, satysfakcję klien tom i środ ki fi nan so we na rzecz da ne go ce lu spo łecz ne go. Przy kła da mi kam pa nii CRM są: 1. Wielka kampania życia fir ma ko sme tycz na AVON kon tra rak pier si zysk ze sprzedaży określonych produktów przeznaczany jest na walkę z tą śmiertelną chorobą, a towarzyszy temu intensywna promocja kampanii w mediach i katalogach firmy, a przede wszystkim za pośrednictwem ponad 250 tysięcy konsultantek Podziel się posiłkiem kampania firmy Danone Polska i Polskiej Akcji Humanitar nej, opar ta na sprze da ży pro duk tów z lo go ak cji, ma ją ca na ce lu do ży wia nie dzieci w szkołach. Określona część zysku ze sprzedaży produktów przekazywana jest na zakup posiłków Po da ruj Dzie ciom Słoń ce ak cja Te le wi zji Pol sat oraz wio dą cych ma rek pro - duktów konsumpcyjnych (Ariel, Bonux, Blend-a-med., Pampers, Always, Gilette, Duracell i inne) polegająca na przekazaniu części dochodu ze sprzedaży produktów na rzecz konkretnego problemu zdrowotnego dzieci (np. pomoc dzieciom niewidomym i niedowidzącym) Programy etyczne dla pracowników Kodeks etyczny to zbiór przepisów regulujący sferę życia moralnego. Kodeks etyczny w dzia łal no ści go spo dar czej oprócz ogól nych wska zań mó wią cych o rze tel no ści i uczci wo ści wy ma ga nych w dzia łal no ści go spo dar czej i o po dej mo wa niu czyn no ści sprzyjających rozwojowi społecznemu i niesprzecznych z normami moralnymi oraz obyczajami zbiorowości, wskazuje na konkretne zachowania organizacji 10. Pro gram etycz ny musi mieć charakter długoterminowy i angażować wszystkich pracowników. W. Gasparski (2001) sklasyfikował elementy, które składają się na treść kodeksu etycznego. Są to (w porządku alfabetycznym): bezpieczeństwo wyrobów i usług, bezpieczeństwo w miejscu pracy, informowanie o nieprzestrzeganiu norm, inwestycje negatywne i międzynarodowy bojkot, jakość, konflikt interesów, likwidacja działalności i redukcje, molestowanie seksualne, nagradzanie i karanie, normy prawne, jakich należy przestrzegać, ochrona środowiska, poufność, praca a rodzina, przechowywanie dokumentów finansowych, przechowywanie i udostępnianie informacji, prywatność w miejscu pracy i poza nim, różnorodność i tolerancja, stosunki ze światem polityki, świadczenia na rzecz społeczności lo- 7 [dostęp 18 maja 2008]. 8 [dostęp 18 maja 2008]. 9 [dostęp 18 maja 2008]. 10 bry biz nes.in fo/?mo du le=glos sa ry&ac tion=ge twords&sec tio nid=62&lt=k [do stęp 18 maja 2008]. 86

5 Nr 3/2008(7) WSPÓŁCZESNA E KONOMIA kal nych, upo min ki i udział w przy ję ciach, zdro wie pra cow ni ków ba da nia okre so we i zwrot poniesionych kosztów (Gasparski, 2001: 184). Programy etyczne tworzone są w celu podnoszenia kultury oraz standardów etycznych firm na wyższy poziom. W wymiarze wewnętrznym program taki ma wskazywać pra cow ni kom etycz ne za sa dy po stę po wa nia fir my i lu dzi za trud nio nych w fir mie. Ma być wspólną koncepcją postępowania dla wszystkich ludzi, którzy charakteryzują się różną wrażliwością moralną, prezentują różne style postępowania w życiu i różne wartości. W wymiarze wewnętrznym natomiast program etyczny ma służyć podtrzymywaniu repu ta cji fir my. Nie jest to je dy nie czyn nik wspo ma ga ją cy dzia ła nia PR, ale in stru ment o randze strategicznej, przyczynia się do likwidacji przypadków korupcji, defraudacji czy sytuacji konfliktowych, zwiększa zaufanie klientów, kontrahentów i partnerów, powiększa wartość firmy i wreszcie stanowi znaczący pozytywny element motywujący dla pracowników (Cieślik, Gasparski, Etyczna firma: 6). Pro gra my etycz ne, jak uj mu je to A. Le - wic ka -Strza łec ka (1999: 78), po win ny słu żyć za po bie ga niu, wy kry wa niu, ujaw nia niu i korygowaniu nieetycznych zachowań (ang. pre vent de tect re port cor rect). Przy kła dem ko dek su etycz ne go mo że być Ko deks ABB, któ ry de kla ru je: W ABB dążymy do tego, aby być konkurencyjnym, ponieważ od tego zależy sukces nasz i naszych partnerów. Jednocześnie zdajemy sobie sprawę, że sukces ten będzie krótkotrwały, jeżeli nie zbudujemy go na właściwych zasadach biznesowych. Chcemy, aby ten sukces opie rał się na przy ję tych przez ABB za sa dach: od po wie dzial no ści, sza cun ku i determinacji. Zasady te określają zachowanie, jakiego oczekujemy od naszych pracowników i naszych interesariuszy Zaangażowanie społeczne biznesu (ang. corporate community involvement/investment) Zaangażowanie społeczne biznesu jest to podejmowanie przez firmę kwestii społecznych i udział w rozwiązywaniu problemów społecznych. Jest pojęciem węższym od społecznej odpowiedzialności biznesu. Odnosi się do różnych aktywności podejmowanych przez firmę w społeczności i obejmuje rozmaite metody zaangażowania firmy, takie jak: wsparcie finansowe, pomoc rzeczową, wolontariat pracowniczy. Zaangażowanie społeczne czyni firmę bardziej wiarygodną w oczach opinii publicznej i buduje jej pozytywny wizerunek na zewnątrz Działalność filantropijna Są to różnego rodzaju dotacje przeznaczane na rzecz dobra wspólnego w odpowiedzi na prośby i apele organizacji dobroczynnych, organizacji pozarządowych, osób indy- 11 Fred Kin dle, Pre zes i Dy rek tor Ge ne ral ny ABB Ltd, Ko deks ABB, - bal/plabb/plab b042.nsf/bf177942f19f4a 98c b7a 0a/5a9d d5f c0da a4199c1256e a00029e - be3/$file/kodeks_abb.pdf [dostęp 23 lipca 2008]. 12 bry biz nes.in fo/?mo du le=glos sa ry&ac tion=ge twords&sec tio nid=62&lt=c [do stęp 18 maja 2008]. 87

6 WSPÓŁCZESNA E KONOMIA Nr 3/2008(7) widualnych itp. W zależności od strategii firmy, charakteru jej działalności oraz możliwości, może to być stałe lub sporadyczne wspieranie określonego celu, np. akcji zorgani zo wa nej, w któ rą włą cza ją się tak że in ne przed się bior stwa. Fir ma mo że tak że sa ma znaleźć adresatów pomocy, np. okoliczne domy dziecka, wybrane instytucje (szkoły, szpitale, ośrodki pomocy), lub też sama organizować akcje mające na celu jakiś cel dobroczynny. Najbardziej powszechną formą filantropii firm jest sponsorowanie określonych in sty tu cji lub osób. Więk szość firm pre zen tu je w swo ich ma te ria łach in for ma cyj nych oraz na portalach internetowych mniej lub bardziej szczegółowe sprawozdania z działalności charytatywnej, wymieniając jej beneficjentów lub nawet kwoty przekazane na określone cele. Małe i średnie przedsiębiorstwa generalnie zajmują się wspieraniem potrzebu ją cych w swo im bli skim oto cze niu (szko ły, szpi ta le, do my dziec ka, do my opie ki, najuboższe rodziny) lub reagują na aktualne potrzeby (katastrofy, nagłośnione w mediach wypadki itp.). Duże przedsiębiorstwa raczej wybierają współpracę z organizacjami pozarządowymi lub same kreują duże, medialne akcje dobroczynne, do których mogą włączać tak że in ne fir my. Przykładami takich akcji mogą być: Akcja firmy Whirlpool i Fundacji Habitat for Humanisty, w ramach której firma wspiera rzeczowo, finansowo i czynnie budowę mieszkań dla najuboższych rodzin 13, Po moc. Plus GSM uru cho mił spe cjal ny ser wis, w ra mach któ re go każ dy mo że wysłać SMS o tre ści PO MOC z te le fo nu w sie ci Plus GSM, aby prze ka zać kwo tę 3 zł z przeznaczeniem na dożywianie dzieci z terenów dotkniętych bezrobociem. Abonenci wy sy ła jąc SMS do sta wa li z ko lei punk ty wy mie nial ne na atrak cyj ne na gro dy (Go lew - ska-stafiej, 2004: 62), Reklama Dzieciom. Akcja Telewizji Polskiej polegająca na przekazaniu dochodu z reklam emitowanych w wieczornym bloku w Wigilię Bożego Narodzenia na rzecz insty tu cji i pla có wek pro wa dzą cych dzia łal ność opie kuń czą, wy cho waw czą i zdro wot ną na rzecz dzieci (Golewska-Stafiej, 2004: 35) Zaangażowanie społeczne pracowników Poza działaniami wymienionymi powyżej, stosuje się też często zaangażowanie samych pracowników, którzy mogą czynnie wspomagać daną akcję poprzez: wolontariat pracowniczy (ang. corporate volunteering) to osobiste zaangażowanie pracowników w daną akcję społeczną poprzez świadczenie przez nich różnego rodzaju prac, wykorzystywaniu umiejętności i możliwości w czasie pracy lub przy wsparciu logistycznym czy finansowym firmy, pay roll polega na dobrowolnej deklaracji pracowników firmy o przekazywaniu określonej przez pracownika, niewielkiej kwoty z pensji na rzecz wybranego programu społecznego, mat ching fo unds po le ga na po mna ża niu przez fir mę kwo ty ze bra nej przez pra - cowników na dany cel społeczny, [dostęp 8 października 2006].

7 Nr 3/2008(7) WSPÓŁCZESNA E KONOMIA matching time polega na tym, że każda godzina, którą pracownik przepracował na rzecz organizacji społecznej, jest wyceniana, a następnie firma przekazuje organizacji ekwiwalent finansowy przepracowanego przez pracownika czasu Przedsięwzięcia edukacyjne, rozwojowe i kulturalne na rzecz społeczności lokalnej Jest to szereg działań przedsiębiorstw, które mają na celu poprawę jakości życia społecznego poprzez organizowanie przedsięwzięć natury edukacyjnej, kulturalnej czy rozwo jo wej, np. spon so ro wa nie im prez kul tu ral nych, re ali za cja pro jek tów edu ka cyj nych, inicjowanie lub sponsorowanie projektów badawczych, wspieranie sportu itp. Celem takich przedsięwzięć jest, obok korzyści dla społeczności, także wspieranie rozwoju i interesów firmy poprzez kreowanie jej wizerunku i zdobywanie przychylności otoczenia. Przykładami takich działań są: Wybieramy zawód programie Master Foods Polska. Młodzież maturalna szkół śred nich z oko lic So cha cze wa od wie dza ła MFP, gdzie uczo no ich tech nik pi sa nia CV, prowadzenia rozmów rekrutacyjnych, przeprowadzano przygotowanie do wyboru zawo - du, zapoznawanie się z funkcjonowaniem nowoczesnego zakładu pracy 14 ; Telekomunikacja Polska SA od roku 2002 jest głównym sponsorem Polskiej Reprezentacji Piłki Nożnej 15 ; Da im ler Chry sler (wła ści ciel mar ki Mer ce des Benz) jest od lat me ce na sem kul - tury i sztuki sponsorował wiele wystaw malarskich (m.in. Leona Tarasiewicza w Warsza wie), wy daw nictw (np. ese je Frit za Ster na Nie miec ki Świat Ein ste ina), fe sti wal im. Ludwiga van Beethovena w Krakowie i Warszawie 16 ; Nutricia (producent żywności dla niemowląt i dzieci) poprzez swoją Fundację Badawczą Nutricia promuje nauki o żywieniu i sponsoruje badania naukowe z zakresu żywienia człowieka 17 ; Czysty Biznes program edukacji ekologicznej firmy BP, który ma pomóc małym i średnim przedsiębiorstwom wprowadzić prekologiczne zmiany wewnątrz i wokół przedsię bior stwa. Po mysł pro gra mu po wstał na ba zie wie lo let nich bry tyj skich do świad czeń zna nych pod na zwą Business Environment Association 18 ; Sprzą ta nie Świa ta Pol ska pro gram fir my Sped pol, któ ry miał na ce lu za ini cjo - wanie działań i programów z zakresu edukacji ekologicznej i selektywnej zbiórki odpadów, oraz przedsięwzięcia edukacyjno informacyjne w szkołach, samorządach i innych organizacjach i instytucjach 19 ; 14 bry biz nes.in fo/?mo du le=com pa nies&ac tion=get Com pa ny&sec tio nid=112&com pa - ny=28 [do stęp 18 ma ja 2008]. 15 [dostęp 18 maja 2008]. 16 [dostęp 8 października 2006]. 17 [dostęp 18 maja 2008]. 18 bry biz nes.in fo/?mo du le=com pa nies&ac tion=get Com pa ny&sec tio nid=112&com pa - ny=19 [do stęp 18 ma ja 2008]. 19 bry biz nes.in fo/?mo du le=com pa nies&ac tion=get Com pa ny&sec tio nid=112&com pa - ny=37 [do stę p1 8 ma ja 2008]. 89

8 WSPÓŁCZESNA E KONOMIA Nr 3/2008(7) Ma ke a Con nec tion trzy let ni pro gram fir my No kia, skie ro wa ny do mło dzie ży, któ ry za kła da, że w cią gu trzech lat 2 ty sią ce mło dych lu dzi zo sta nie prze szko lo nych w zakresie zarządzania projektami, planowania budżetu i umiejętności pracy zespołowej. Następnie zrealizują oni zaproponowane przez siebie projekty na rzecz środowiska lokalnego. Na realizacje swoich projektów otrzymują do 6 tys. zł Przedsięwzięcia ukierunkowane na problemy międzynarodowe Jest to for ma za an ga żo wa nia do stęp na ra czej du żym mię dzy na ro do wym kor po ra - cjom. Opiera się na współpracy na rzecz zrównoważonego rozwoju lub rozwiązania takich świa to wych pro ble mów jak np. ubó stwo, ocie ple nie kli ma tu, AIDS. Przy kła da mi ta kiej ak tyw no ści biz ne su są: Glo bal Com pact, Bu si ness Ac tion for Su sta ina ble De ve - lopment, The World Economic Forum for Global Health Initiative itp. 5. Nadzór korporacyjny (ang. corporate goverance) Nadzór korporacyjny to zespół mechanizmów wykorzystywanych do kontrolowania i ko or dy no wa nia za cho wań róż nych, ma ją cych wła sne in te re sy udzia łow ców, któ rzy współdziałają z kadrą zarządzającą w celu efektywnej realizacji stawianych przed spółką za dań (Rok, 2004: 36). Ina czej uj mu jąc jest to sys tem praw nych i eko no micz nych in - stytucji (formalnych i nieformalnych reguł działania) służących regulowaniu stosunków i zapewnieniu niezbędnej dla rozwoju przedsiębiorstwa równowagi pomiędzy interesami wszystkich podmiotów zaangażowanych w funkcjonowanie korporacji (inwestorów, menedżerów, przedsiębiorców, pracowników, dostawców, klientów, społeczności lokalnych itp.) 21. W roku 1999 OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, ang. Orga ni sa tion for Eco no mic Co -ope ra tion and De ve lop ment) opra co wa ła Za sa dy nad zo ru kor po ra cyj ne go, któ re for mu łu ją sze reg do brych prak tyk nad zo ru kor po ra cyj ne go, np. rola wspólników/akcjonariuszy oraz najważniejsze funkcje właścicielskie, równe prawa wspólników/akcjonariuszy, rola interesariuszy, znaczenie jawności i przejrzystości oraz zakres odpowiedzialności organów spółki 22. W 2004 roku Giełda Papierów Wartościowych wprowadziła Kodeks Dobrych Praktyk Ładu Korporacyjnego, które określają szczegó ło we za sa dy za cho wa nia się np. wal nych zgro ma dzeń, za rzą dów, rad nad zor czych, relacji z osobami i instytucjami zewnętrznymi 23. Zasady te są uzupełnieniem obowiązujących norm prawnych dotyczących funkcjonowania spółek. Deklaracja spółek o przestrzeganiu Dobrych praktyk jest, obok przygotowania prospektu emisyjnego, uzyska- 20 bry biz nes.in fo/?mo du le=com pa nies&ac tion=get Com pa ny&sec tio nid=112&com pa - ny=29 [do stęp 18 ma ja 2008]. 21 [dostęp 18 maja 2008]. 22 Za sa dy nad zo ru kor po ra cyj ne go OECD 2004, Mi ni ster stwo Skar bu Pań stwa [do stęp 18 ma ja 2008]. Do stęp ny w In ter ne cie: dex_msp.php?dzial=99&id=2010&se arch= Dobre praktyki w spółkach publicznych 2005, War saw Stock Exchan ge [do stęp 18 ma ja 2008]. Do - stępny w Internecie: 90

9 Nr 3/2008(7) WSPÓŁCZESNA E KONOMIA nia zgody Komisji Papierów Wartościowych i Giełd oraz wypełniania ściśle określonych obowiązków informacyjnych, warunkiem wejścia na giełdę Zarządzanie środowiskowe Odpowiedzialność przedsiębiorstwa względem środowiska naturalnego to takie decyzje, które zminimalizują negatywny wpływ działalności biznesowej na środowisko. To bardzo istotny instrument, realizowany np. poprzez: a) eko znakowanie (ang. ecolabelling) i znakowanie społeczne dotyczy podawania na etykietach produktów dodatkowych, nie wymaganych przez prawo informacji z zakresu spo łecz nej lub eko lo gicz nej od po wie dzial no ści do ty czą cych np. wska zań zdro wot - nych dla klientów, respektowania praw zwierząt, poszanowania środowiska naturalnego, po sza no wa nia praw czło wie ka itp. Kon su men ci ma ją moż li wość świa do me go wy bo ru produktów znakowanych, a tym samym włączenia się w społeczną odpowiedzialność poprzez odpowiedzialny konsumeryzm. Na świecie występuje wiele mniej lub bardziej popularnych ekoetykiet, np. Błę kit ny Anioł (Der Blaue En gel) Niem cy, Margerytka, Produkcja Ekologiczna lub Uczciwy Handel kraje Unii Europejskiej. Przykładowe polskie ekoetykiety to m.in.: Ekoznak, Zielone Płuca Polski, Ekoland, Dbaj o czystość, Nie testowane na zwierzętach, Opakowanie nadaje się do recyklingu, Bezpieczny dla ozonu 25. b) programy ukierunkowane na ograniczenie negatywnego oddziaływania produkcji na środowisko, np. realizowany w ponad 50 krajach świata program Odpowiedzialność i Troska 26, Polski Program Czystszej Produkcji 27 czy zna na od 1993 ro ku i bar dzo już po - wszech na De kla ra cja Czyst szej Pro duk cji UNEP (Uni ted Na tions Envi ron men tal Pro - gramme) 28. c) systemy zarządzania środowiskowego normy ISO serii (norma ISO wspomagająca działania związane ochroną środowiska w sposób skorelowany z aspektem społeczno-ekonomicznym), czy też EMAS (Environmental Management and Audit Scheme) czyli dobrowolny udział firm we wspólnotowym systemie ekozarządzania i audytu. 7. Inwestycje społecznie odpowiedzialne (ang. socially responsible investment, SRI) SRI to integracja dobra firmy z dobrem społecznym w podejmowaniu decyzji inwesty cyj nych. In we sto wa nie spo łecz ne za kła da za rów no uwzględ nia nie po trzeb fi nan so - wych przed się bior cy jak i spo łecz ny wpływ je go dzia łań. Po pu lar ność SRI re gu lar nie 24 [dostęp 18 ma ja 2008]. 25 [dostęp 18 maja 2008]. 26 [do stęp 18 ma ja 2008]. 27 [dostęp 18 maja 2008]. 28 [do stęp 18 ma ja 2008]. 91

10 WSPÓŁCZESNA E KONOMIA Nr 3/2008(7) wzrasta. Przestrzeganie społecznej i ekologicznej odpowiedzialności to w oczach inwestorów (określanych mianem ethical investors) dowód na dobre wewnętrzne i zewnętrzne za rzą dza nie fir mą i zmniej sze nie ry zy ka in we sty cyj ne go. Fun du sze SRI in we stu ją w firmy spełniające określone kryteria, np. wykluczają przemysł tytoniowy, alkoholowy, zbrojeniowy, wybierają natomiast firmy społecznie i ekologicznie aktywne 29. Powstały indeksy giełdowe dla spółek społecznie odpowiedzialnych, np.: a) Dow Jones Sustainability Group Indexes (DJSGI) to globalny wskaźnik giełdowy skła da ją cy się z gru py pię ciu wskaź ni ków: jed ne go glo bal ne go, trzech kon ty nen - talnych dla Ameryki Północnej, Europy i Azji oraz jednego krajowego dla USA, opracowa nych w ro ku 1998 w ce lu umoż li wie nia spół kom kie ru ją cym się kry te ria mi eko lo gicz ny mi, spo łecz ny mi i eko no micz ny mi osią ga nia ko rzy ści gieł do wych. W róż - nych kra jach sze reg in sty tu cji fi nan so wych mo ni to ru je spół ki gieł do we pod ką tem re - spektowania kryteriów zrównoważonego rozwoju, a następnie określa globalny Ekorozwojowy Wskaźnik Dow Jones a DJGSI. Tworzy też listę firm liderów w każdej branży. b) In deks FTSE 4Go od funk cjo nu je na lon dyń skiej gieł dzie pa pie rów war to ścio - wych od 2001r., skupia spółki, które spełniają surowe normy dotyczące społecznej odpowiedzialności biznesu. Notowanie na tym indeksie to dla firmy nie tylko sprawa prestiżu. FTSE4Good oferuje szczegółowe wytyczne dla przedsiębiorstw, chcących podjąć lub roz sze rzyć spo łecz ną od po wie dzial ność, a jest ona oce nia na za po mo cą po nad 40 róż - nych kry te riów z ob sza rów: sys te mu za rzą dza nia śro do wi sko we go, dia lo gu z in te re sa - riuszami i przestrzegania praw człowieka (Rok, 2004: 40). c) Powstały też specjalne rodzaje funduszy inwestycyjnych Socially Responsible Investing (lub Sustainable and Responsible Investing, SRI), czyli fundusze, gdzie obok po zio mu sto py zwro tu waż na jest wie dza o tym jak i gdzie pra cu je ich ka pi tał. Fun du sze te działają w sferze energii odnawialnej i gospodarce wodnej (Hope, 2008: 163). Przykładem może być amerykański Domini Social Investments 30 (So kół, 2006: 96). W ostatnich latach można zauważyć, że firmy odpowiedzialne społecznie i środowiskowo osiągają większy wzrost wartości akcji oraz większy zwrot na zainwestowanym kapitale (Rok, 2004: 40). Ponadto członkowstwo Polski w Unii Europejskiej stawia rodzime firmy w konfrontacji z funduszami z innych państw, dla których screening etyczny jest pierwszym krokiem w podejmowaniu decyzji o współpracy. 8. Standardy odpowiedzialnego biznesu Najczęściej spotykane standardy społecznej odpowiedzialności to: norma AA1000 i SA Norma AA1000 (AccountAbility1000) to międzynarodowy standard, opracowany przez londyński Institute of Social and Ethical Account Ability i zaprezentowany 29 [dostęp 18 maja 2008]. 30 W jego skład wchodzą: fundusz akcji (Domini Social Equity Fund), fundusz akcji przeznaczonych dla in sty tu cji skłon nych do po no sze nia mniej sze go ry zy ka (Do mi ni In sti tu tio nal So cial Equ ity Fund), fun dusz ob li ga cji (Do mi ni So cial Bond Fund) i ka sa de po zy to wa (Com mu ni ty De ve lop ment Ac co unt Domini Money Market Account). 92

11 Nr 3/2008(7) WSPÓŁCZESNA E KONOMIA po raz pierw szy w 1999 r. 31 Standard AA1000 określa zasady najlepszej praktyki w budowaniu reguł społecznej i etycznej odpowiedzialności (obliczalności), przeprowadzaniu audytu etycznego i przygotowywaniu raportu służącego m.in. jako podstawa dla analizy strategicznej przedsiębiorstwa (Rok, 2001: 173). Jest on narzędziem służącym ocenie dzia łal no ści przed się bior stwa i for mu ło wa niu stra te gii po stę po wa nia w przy szło ści, z uwzględnieniem dialogu z interesariuszami, umożliwiającym mierzenie silnych i słabych stron przedsiębiorstwa, zarządzanie zmianami w świetle szans i zagrożeń, wreszcie doskonalenie strategii rozwoju. B. Rok w Audyt etyczny według reguł AA1000 jako narzędzie edukacji menedżerskiej prezentuje zbiór podstawowych zasad stosowanych w orga ni za cji przy go to wu ją cej się do prze pro wa dze nia au dy tu etycz ne go we dług AA1000: za sa da od po wie dzial no ści, ob li czal no ści (ac co un ta bi li ty), uczest nic twa (in c lu si vi ty), zupełności (completeness), wymierności (materiality), regularności (regularity), zapewnienia jakości (quality assurance), dostępności (accessibility), porównywalności (compara bi li ty), wia ry god no ści (re lia bi li ty), istot no ści (re le van ce), zro zu mia ło ści (un der stan - da bi li ty), kom plek so wo ści (em bed ded ness), cią głej po pra wy (con ti no us im pro ve ment) (Rok, 2001: ). Z kolei norma SA 8000 (Social Accountability 8000) to międzynarodowy standard służący do niezależnej weryfikacji wymogów odpowiedzialności społecznej, jakie dane przedsiębiorstwo powinno spełniać. Wymagania normy składają się z dziewięciu następujących kryteriów: nie zatrudnianie dzieci, nie stosowanie pracy przymusowej, spełnianie podstawowych zaleceń bezpieczeństwa środowiska pracy, wolność zrzeszania się i prawo do negocjacji zbiorowych, nie stosowanie dyskryminacji, nie stosowanie przymusu fizycznego lub psychicznego wobec pracowników, przestrzeganie regulacji prawnych odnośnie dopuszczalnej ilości godzin pracy, zapewnienie wynagrodzenia nie niższego niż wymagane przez prawo, włączenie polityki społecznej do systemu zarządzania firmą oraz stworzenie mechanizmów jej doskonalenia i weryfikacji 32. Stan dard ten zro dził się w ro ku 1997 w No wym Jor ku z ini cja ty wy Co un cil on Eco - no mic Prio ri ties, któ ra dro gą współ pra cy wie lu or ga ni za cji mia ła stwo rzyć i wdro żyć stan dar dy spo łecz nej od po wie dzial no ści w fir mach. W ro ku 2007 po ja wi ła się jej naj - nowsza wersja SA 8000:2007. Certyfikaty SA 8000 zostały już wydane sześciu firmom w Polsce (AVON Operations Polska, Elektrownia Opole SA, Elektrownia Łaziska SA, Wall BDA, He inz Pla stics Pol ska Sp. z o.o., CN Pol ska Sp. z o.o.) oraz po nad 1300 fir - mom w 63 kra jach świa ta (Ża bic ki, 2007:33). Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) rozpoczęła prace nad stworzeniem normy globalnej ISO w zakresie odpowiedzialności społecznej. Norma ISO ma zostać opublikowana w 2010 r Na bazie wcześniejszej wersji o nazwie Auditing for Small Organisations roku [dostęp 16 października 2006]. 33 ver num=0 [do stęp 2 ma ja 2008]. 93

12 WSPÓŁCZESNA E KONOMIA Nr 3/2008(7) Glo bal Com pact to ini cja ty wa Se kre ta rza Ge ne ral ne go ONZ, Ko fi An na na, sta no - wiąca wezwanie skierowane do biznesu, aby w swojej działalności kierował się dziesięcioma podstawowymi zasadami z zakresu praw człowieka, praw pracowniczych, ochrony śro do wi ska i prze ciw dzia ła nia ko rup cji 34. Glo bal Com pact, kształ tu jąc no wą ro lę biznesu, zrzesza ponad 1000 firm z różnych regionów świata oraz organizacje pozarządowe. Nakłania firmy do poparcia, przyjęcia i stosowania, we wszystkich sferach działalności, dziewięciu fundamentalnych zasad z zakresu praw człowieka, standardów pracy i ochro ny śro do wi ska. Za sa dy, na któ rych opie ra się Glo bal Com pact wy ni ka ją z przyjętych dokumentów, takich jak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Deklaracji z Rio o Środowisku Naturalnym i Rozwoju Agenda 21, Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji, Deklaracji Międzynarodowej Organizacji Pracy o Fundamentalnych Zasadach i Prawach w Pracy i kształtują się następująco: I. Prawa człowieka: 1. Popieranie i przestrzeganie praw człowieka przyjętych przez społeczność międzynarodową 2. Eliminacja wszelkich przypadków łamania praw człowieka przez firmę II. Standardy pracy: 1) Poszanowanie wolności stowarzyszania się. 2) Eliminacja wszelkich form pracy przymusowej. 3) Zniesienie pracy dzieci. 4. Efektywne przeciwdziałanie dyskryminacji w sferze zatrudnienia III. Środowisko naturalne: 1. Prewencyjne podejście do środowiska naturalnego. 2. Podejmowanie inicjatyw mających na celu promowanie postaw odpowiedzialności ekologicznej. 3. Stosowanie i rozpowszechnianie przyjaznych środowisku technologii IV. Prze ciw dzia ła nie ko rup cji we wszyst kich for mach, w tym wy mu sze niom i ła - pówkarstwu 35. Glo bal Re por ting In i tia ti ve (GRI) słu ży do spra woz daw czo ści spo łecz nej, eko no - micznej i ekologicznej działalności przedsiębiorstwa. Celem wyznaczonym przed GRI jest stworzenie międzynarodowych standardów w zakresie raportowania, które są dobrowolnie wdrażane przez firmy i zawierają ogólne zasady, których przy pracy nad raportem na le ży prze strze gać, struk tu rę ogól ną sa me go ra por tu oraz re ko men da cje wskaź ni ków ilościowych i jakościowych. A. Lewicka-Strzałecka w artykule W poszukiwaniu nowych instrumentów społecznej legitymizacji firmy wymienia ogólne zasady zrównoważonego raportowania: transparentność (transparency), otwar tość (inlusiveness), audytowalność (auditability, kompletność (completeness), relewancja (relevance), kontekst zrównoważonego rozwoju (sustainability context), precyzyjność (accuracy), neutralność (neutrality), porównywalność (comparability), klarowność (clarity), procesualność (timeliness), (Lewicka-Strzałecka, 2004: 238) [dostęp 16 października 2006]. 35 [dostęp 16 października 2006].

13 Nr 3/2008(7) WSPÓŁCZESNA E KONOMIA Raporty zgodne z wymogami GRI zawierają takie informacje jak m.in. prezentacja wizji i strategii firmy, jej polityki społecznej odpowiedzialności, jej programy etyczne, zakres, procedury i wskaźniki polityki ekonomicznej, społecznej i ekologicznej, relacje z interesariuszami oraz ocenę dokonaną przez firmę audytorską (Rok, 2004: 42). Zakończenie Realizowanie określonej strategii społecznej odpowiedzialności nie jest, jak sugerują prze ciw ni cy kon cep cji CSR, to pie niem pie nię dzy w enig ma tycz nych i nie ce lo wych ini cja ty wach, nie jest też przej ścio wą mo dą na pę dza ną przez śro do wi ska na uko we po - szu ku ją ce te ma tów do na uko wych roz wa żań. CSR nie jest utrud nie niem pro wa dze nia działalności gospodarczej. Społeczna odpowiedzialność jest długofalową strategią działania, opartą na szeregu różnorodnych instrumentów, z którą wiążą się liczne wewnętrzne, zewnętrzne i społeczne korzyści, a ich skala rośnie proporcjonalnie do wzrostu społecz nej świa do mo ści i wy ma gań. Współ cze sne fir my chcąc trwać na ryn ku mu szą skoncentrować się na budowaniu przewagi konkurencyjnej drogą działań ekonomicznie, ekologicznie i społecznie wartościowych. Dzięki społecznemu zaangażowaniu wzrasta zainteresowanie i lojalność klientów, co powoduje zwiększanie stabilności i pozycji firmy na rynku. Przychylność otoczenia pomaga kreować czy podtrzymywać popyt na produkty danej firmy, co powoduje zwiększenie sprzedaży. Dzięki lepszemu zmotywowaniu pracowników, lepszemu wykorzystaniu zasobów czy np. zmniejszeniu kar za zanieczyszczenia środowiska zmniejszają się koszty prowadzenia działalności. Dzięki inwestycjom w społeczność lokalną zwiększa się poziom jej zamożności, a w konsekwencji zwiększa się konsumpcja. Firma zyskuje odporność, możliwość łatwiejszego wybrnięcia z ewentualnej sytuacji kryzysowych. Wszystko to prowadzi do zwiększenia efektywności działalności i podniesienia konkurencyjności. A jak pisze sam Philip Kotler niewykluczone, że w przy szło ści, wraz z uni fi ka cją pro duk tów firm, pro spo łecz ne wi ze run ki przed się - biorstw mogą stać się jednymi z najistotniejszych czynników budowania preferencji klientów (Ko tler, 1998: 180). Bibliografia Bratnicki M., Podstawy współczesnego myślenia o zarządzaniu, Triada, Dąbrowa Górnicza Cieślik J., Gasparski W., Etyczna firma. Pakiet narzędziowy dla wdrożenia standardów etycznych w małej i średniej firmie, Dostępny w Internecie: [dostęp 18 maja 2008]. Europejskie standardy etyki i społecznej odpowiedzialności biznesu, Gasparski W. (red.), Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. L.Koźmińskiego, Warszawa Gasparski W., Programy etyczne firm i ich projektowanie [w:] Annales 2001, t. IV, Etyka w życiu gospodarczym, Salezjańska Wyższa Szkoła Ekonomii i Zarządzania, Łódź Grzegorzewska-Ramocka E., Koncepcja społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstwa w marketingu strategicznym, Wydawnictwo Politechniki Świętokrzyskiej w Kielcach, Kielce Hope E., Czy korporacyjna kultura CSR może być wzorcem dla małych i średnich przedsiębiorstw, [w:] Społeczna odpowiedzialność biznesu w małych i średnich przedsiębiorstwach, Bąk M., Kulawczyk P. (red.), IBnDiPP, EQUAL, Warszawa

14 WSPÓŁCZESNA E KONOMIA Nr 3/2008(7) Ko tler Ph., Kon ku ren cyj ność a cha rak ter spo łecz ny, [w:] Or ga ni za cja przy szło ści, F. Hes sel be in, M. Goldsmith, R. Beckhard (red.), Business Press, Warszawa Lewicka-Strzałecka A., Etyczne standardy firm i pracowników, IFiS PAN, Warszawa Lewicka-Strzałecka A., W poszukiwaniu nowych instrumentów społecznej legitymizacji firmy [w:] Kontrowersje wokół marketingu w Polsce tożsamość, etyka, przyszłość, Garbarski L. (red.), Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania im. L. Koźmińskiego, Warszawa, PR a społeczne zaangażowanie biznesu, czyli jak budować relacje z grupami ważnymi dla firmy i realnie zmie niać świat na lep sze, Golewska-Stafiej A.M. (red.), Fundacja Komunikacji Społecznej, Warszawa Rok B., Odpowiedzialny biznes w nieodpowiedzialnym świecie, Forum Odpowiedzialnego Biznesu, Warszawa Rok B., Audyt etyczny według reguł AA1000 jako narzędzie edukacji menedżerskiej [w:] Etyka biznesu jako przedmiot nauczania, Gasparski W., Lewicka-Strzałecka A. (red.) Wydawnictwo WSPiZ im. L. Koźmińskiego w Warszawie, Warszawa Rok B., Partnerstwo społeczne jako strategiczny wymiar działalności przedsiębiorstw, Magazyn Ekologiczny Kropla nr 2/2004, Dostępny w Internecie: [dostęp 18 ma ja 2008]. Rybak M., Etyka menedżera społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Sokół E., Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) krytyczna analiza koncepcji, Optimum Studia Ekonomiczne 2006, nr 4. Więcej niż zysk czyli odpowiedzialny biznes. Programy strategie, standardy, Rok B. (red.), Forum Odpowiedzialnego Biznesu, Warszawa Ża bic ki D., Za ło że nia sys te mu od po wie dzial no ści spo łecz nej SA In ter pre ta cja wy ma gań nor my Social Accountability 8000, Zarządzanie Jakością 2007, nr 3. Żemigała M., Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa, Wol ters Klu wer Pol ska Sp. z o.o., Kra ków Social Responsibility Instruments Summary Responsible business notion is more and more present in Polish economy, however the results of the research carried out in Polish business still shows a low level of CRS idea knowledge, especially in small and medium companies. Although responsible business notion is generally known, its details, ways of preparing strategy, instruments and what is more its benefits are still narrowly spread. Many business people face the lack of knowledge and information, which on one hand make it easier to spread and deepen wrong stereotypes connected with this notion and on the other hand make business people unwilling to implement CRS in their companies. The subjects of this article are examples of instruments which are responsible for realization of social responsibility strategy. 96

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a 16 17 2.1. Identyfikacja Interesariuszy Gru py In te re sa riu szy zo sta y wy bra ne w opar ciu o ana li z dzia al - no Êci ope ra cyj nej Gru py Ban ku Mil len nium. W wy ni ku pro ce su ma - po wa nia

Bardziej szczegółowo

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą,

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą, DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Ratujmy kasztanowce Metoda projektu Istota metody projektów polega na tym, że grupa osób uczących się samodzielnie inicjuje, planuje i wykonuje pewne przedsięwzięcia, a następnie

Bardziej szczegółowo

250 pytań rekrutacyjnych

250 pytań rekrutacyjnych 250 pytań rekrutacyjnych które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi 250 pytań rekrutacyjnych, które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi Autorzy Katarzyna Chudzińska dyrektor zarządzający zasobami ludzkimi

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od po wie dzi.

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach BAR BA RA WOY NA ROW SKA, MA RIA SO KO OW SKA, MAG DA LE NA WOY NA ROW SKA -SO DAN Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach W nowej podstawie programowej kszta³cenia

Bardziej szczegółowo

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej aparatura i technika Dr n. farm. Sławomir Wilczyński Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego z OML w Sosnowcu, SUM w Katowicach Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n. fiz. Barbara Pilawa

Bardziej szczegółowo

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9 Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM G d y n i a 2 0 0 9 Program nauczania do nowej podstawy programowej (Rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.2.2008 r.) skonsultowany

Bardziej szczegółowo

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach działania

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK.

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK. PRZEWODNIK Rozdzia³ 1, str. 1 SKUTECZNE ZARZ DZANIE SPÓ DZIELNI MIESZKANIOW Spis treœci 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 Rada Unii Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 1 Autorzy: Aleksander Parzych, Aureliusz Wlaź Projekt graficzny serii: Techna Studio www.techna.pl Zdjęcia na okładce i w tekście: The Audiovisual

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Instrukcja dla zdajàcego POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 11 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Listopad 2009 1. c) ini cja ty w lu do wà 2. b) po ma raƒ czo wà re wo lu cjà 3. c) Egipt

Bardziej szczegółowo

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Zajęcia zgodne z niniejszym konspektem przeprowadzono z uczniami klasy I gimnazjum podczas Klubu Młodego Odkrywcy DawBas, działającego przy Zespole Szkół w Górsku.

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność organizacji

Społeczna odpowiedzialność organizacji Społeczna odpowiedzialność organizacji Społeczna odpowiedzialność biznesu rys historyczny Biblijne korzenie koncepcji społecznej odpowiedzialności A.Carnegie (magnat przem. stalowego) Ewangelia bogactwa

Bardziej szczegółowo

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Statut Zwi zku Kynologicznego w Polsce 2/ 1 STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Roz dzia³ I Po sta no wie nia og l ne 1 Sto wa rzy sze nie no si na zw Zwi zek Ky no lo gicz ny w Pol sceµ zwa ny

Bardziej szczegółowo

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 Ko men dan ta G³ówne go Pa ñ stwo wej Stra y Po a r nej z dnia 24 lu te go 2006 r. w spra wie spo so bu pro wa dze nia przez prze³o o nych do ku men

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe Niezbędnik finansowy Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel Produkty oszczędnościowe Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc

Bardziej szczegółowo

www.nie bo na zie mi.pl

www.nie bo na zie mi.pl Nie bo Na Zie mi www.nie bo na zie mi.pl Kon rad Mi lew ski Wszel kie pra wa za strze żo ne. Nie au to ry zo wa ne roz po wszech nia nie ca ło ści lub frag men tu ni niej szej pu bli ka cji w ja kiej kol

Bardziej szczegółowo

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia:

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia: Objawy dyskryminacji Rodzaje dyskryminacji Kodeks pracy zobowiązuje do równego traktowania osób za trud nio nych, jak i sta ra ją cych się o pra cę. Pra co - daw ca dys kry mi nu je pra cow ni ka je że

Bardziej szczegółowo

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia.

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia. Ogólne warunki dodatkowego ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego i całkowitego inwalidztwa w wyniku nieszczęśliwego wypadku Niniejsze ogólne warunki ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego

Bardziej szczegółowo

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so -

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so - Metoda projekt w badawczych Me to da pro jek t w jest spo so bem wspie ra nia ak tyw ne go za an ga o wa nia i ce lo we go ucze nia siê oraz roz wo ju in te lek tu al ne go, a dla nie kt rych na uczy cie

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres inwestycje Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi ze składką podstawową opłacaną jednorazowo indeks PIMP/11/11/02

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych Europejska inicjatywa obywatelska Publikacja opracowana na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych przez Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Szanowni Państwo, Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom naszych Klientów, zamieściliśmy

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Misja i wartości Grupy Kapitałowej GPW Misja Grupy Kapitałowej GPW Naszą misją jest rozwijanie efektywnych mechanizmów

Bardziej szczegółowo

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w I. DEKLARACJA WYDAWCY II. OKREعLENIA Ago ra SA, wy daw ca Ga ze ty Wy bor czej wiad czy kom plek so wà usùu gو Ne kro lo gi, po le ga jà cà na za miesz cza niu ne

Bardziej szczegółowo

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku BHP NA STACJACH LPG Pra cow nik, przy stę pu jąc do pra cy na sta no wi sku ope ra to ra LPG po wi nien za po znać się z oce ną ry zy - ka za wo do we go dla je go sta no wi ska oraz sto so wać odzież

Bardziej szczegółowo

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 Pokłady możliwości Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 O Strategii Społecznej Odpowiedzialności Biznesu KGHM Niniejszy dokument stanowi Strategię KGHM w obszarze

Bardziej szczegółowo

ISBN: 978-83-931598-0-2

ISBN: 978-83-931598-0-2 ISBN: 978-83-931598-0-2 Fundacja dla Polski ul. Narbutta 20/30 02-541 Warszawa tel. (0-22) 542 5880 fax.(0-22) 542 9890 e-mail: fdp@fdp.org.pl www.fdp.org.pl ISBN: 978-83-931598-0-2 Autorzy: Dominika

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki Elżbieta Judasz Prawo pra cy pierwsze kroki War sza wa 2012 Aktualizacja Katarzyna Piecyk Pro jekt okład ki www.jsphoto.eu Opra co wa nie re dak cyj ne Izabella Skrzecz Opra co wa nie ty po gra ficz ne

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

ISSN 1233-9784 11/2012

ISSN 1233-9784 11/2012 ISSN 1233-9784 11/2012 W numerze: PrzejÊciowe wsparcie krajowe w 2013 r. Zmiana ustawy o paszach Ponad 1,5 mld zł dla przetwórstwa PłatnoÊci bezpoêrednie za 2012 r. PROW 2007-2013 dla przedsi biorców Wydawcy:

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele 1 3Przyj 0 1cie W E S E L N E 58 magazyn wesele 1 3 Tortowy zawr t g 0 0owy C o fantazjach w 0 2wiecie s 0 0odko 0 2ci C u kier ni czy 0 2wiat roz wi ja si 0 1 w b 0 0y ska wicz - nym tem pie, ofe ru j

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Strategia CSR GK GPW Założenia Dlaczego CSR jest ważny dla naszej Grupy Wymiar compliance: rozporządzenie Market

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Włodzimierz Łabanowski BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Poradnik dla pracodawców Warszawa 2013 Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Europejska koncepcja bezpieczeństwa użytkowania maszyn 3. Wymagania dla maszyn

Bardziej szczegółowo

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem War sza wa 2010 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Zdję cie na okład ce Wojciech Sternak Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu

Społeczna odpowiedzialność biznesu Społeczna odpowiedzialność biznesu Celem prezentacji jest przedstawienie podstawowych założeń koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR), coraz częściej realizowanej przez współczesne przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r.

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r. Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny Prospekt informacyjny Warszawa, 5 maja 2010 r. Prospekt informacyjny Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny zarządzany przez Powszechne Towarzystwo Emerytalne

Bardziej szczegółowo

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2 An na Sto bier ska 1 Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce do celów energetycznych 2 Abs trakt Au tor ka w pra cy opi su je bu do wę je zior za po ro wych i spo sób ich wy ko rzy sta nia do ce lów

Bardziej szczegółowo

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 2/2013 2014 ISSN 1641-5825 Sylwia Pragłowska Od redakcji W świe cie zdo mi no wa nym przez po śpiech, w któ rym sil niej si i spraw niej si zwy cię

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność banków

Społeczna odpowiedzialność banków Społeczna odpowiedzialność banków Maria Młotek Forum Odpowiedzialnego Biznesu, organizacja, która propaguje ideę społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw w Polsce, definiuje odpowiedzialny biznes jako:

Bardziej szczegółowo

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Stanisław Staszewski Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Lista kontrolna z komentarzem, materiał pomocniczy dla pracodawców Warszawa 2010 Lista kontrolna z komentarzem Sta ni sław Sta szew

Bardziej szczegółowo

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA Obsługa wyrzynarki Budowa wyrzynarki regulator prędkości skokowej brzeszczotu blokada włącznika, umożliwiająca pracę ciągłą bez konieczności trzymania palca na włączniku kabel zasilania regulator wychylenia

Bardziej szczegółowo

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa?

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa? 1 3aparatura i technika Dr n. farm. S 0 0awomir Wilczy Ґski Katedra i Zak 0 0ad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia 0 0 Farmaceutyczny z OML w Sosnowcu 0 1l 0 2skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Terapia DHEA u kobiet

Terapia DHEA u kobiet Dr n. med. Micha³ Rabijewski Klinika Endokrynologii CMKP w Warszawie Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Wojciech Zgliczy ski, prof. nadzw. w CMKP Terapia DHEA u kobiet Nie do b r an dro ge n w u ko biet

Bardziej szczegółowo

wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki

wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki SEM praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp dlaczego wyszukiwanie jest tak ważne dla twojego biznesu............................ 4 1. Planowanie kampanii

Bardziej szczegółowo

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty LUTY 2009 15 lutego 14 marca 2009 nr 2/27 Wydawnictwo Eurosystem Warszawa www.forumsamorzadowe.pl ISSN 1897-0079 INDEX 226424 Cena 12 zł (0% VAT) FORUM SAMORZĄDOWE n i e z a l e ż n y m i e s i ę c z n

Bardziej szczegółowo

Uczeƒ z dysleksjà w domu

Uczeƒ z dysleksjà w domu Marta Bogdanowicz Anna Adryjanek Ma gorzata Ro yƒska Uczeƒ z dysleksjà w domu Poradnik nie tylko dla rodziców G d y n i a 2 0 1 0 Re cenzja merytoryczna: dr hab. Gra yna Krasowicz-Kupis, prof. UMCS Re

Bardziej szczegółowo

ETYKA I SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ W DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

ETYKA I SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ W DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ETYKA I SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ W DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Wojciech Gasparski Centrum Etyki Biznesu WSPiZ im. im. L Koźmińskiego & IFiS IFiS PAN PAN SWOBODA GOSPODARCZA W ETYCZNYCH RAMACH W ustawie

Bardziej szczegółowo

Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi europejscy producenci chcà ograniczyç import ze Wschodu STALOWEFORUM

Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi europejscy producenci chcà ograniczyç import ze Wschodu STALOWEFORUM Stalowe Wilki rozdane Wielka gala z okazji jubileuszu Polskiej Unii Dystrybutorów Stali Nas kryzys si nie ima Rozmowa z Konradem Jaskó à, prezesem Polimexu-Mostostalu Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi

Bardziej szczegółowo

Karolina Główczyńska-Woelke. er go no mia. pracy w han dlu

Karolina Główczyńska-Woelke. er go no mia. pracy w han dlu Karolina Główczyńska-Woelke er go no mia pracy w han dlu Warszawa 2011 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja tech nicz na i ła ma nie Bar ba ra Cha

Bardziej szczegółowo

MONITOR POLSKI B. Warszawa, dnia 4 sierpnia 2010 r. Nr 1309

MONITOR POLSKI B. Warszawa, dnia 4 sierpnia 2010 r. Nr 1309 MONITOR POLSKI B DZIENNIK URZÊDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 4 sierpnia 2010 r. Nr 1309 TREŒÆ: Poz.: SPRAWOZDANIA FINANSOWE: 7231 PRZEDSIĘBIORSTWA KOMUNALNEGO Spółki z o.o. w Siemiatyczach...

Bardziej szczegółowo

VAT 2015 PODATKI CZĘŚĆ 1. Ustawa. Akty wykonawcze. Przewodnik po zmianach w VAT tabelaryczne zestawienie zmian z komentarzem PODATKI NR 3

VAT 2015 PODATKI CZĘŚĆ 1. Ustawa. Akty wykonawcze. Przewodnik po zmianach w VAT tabelaryczne zestawienie zmian z komentarzem PODATKI NR 3 PODATKI NR 3 INDEKS 36990X ISBN 9788374403108 STYCZEŃ 2015 CENA 29,90 ZŁ (W TYM 5% VAT) UKAZUJE SIĘ OD 1995 ROKU VAT 2015 PODATKI CZĘŚĆ 1 Ustawa Akty wykonawcze Przewodnik po zmianach w VAT tabelaryczne

Bardziej szczegółowo

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Od 10 lat działamy na rynku, starając się utrzymywać wysoką pozycję, zarówno na polu ogólnopolskim, jak i lokalnym. Współpracujemy z najlepszymi producentami,

Bardziej szczegółowo

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY Poradnik dla pracodawcy Projekt graficzny okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Izabella Skrzecz Opracowanie typograficzne i łamanie Barbara Charewicz Copyright Główny

Bardziej szczegółowo

MOIM ZDANIEM. Forum Budownictwa Śląskiego - 4 (38) 2011 3

MOIM ZDANIEM. Forum Budownictwa Śląskiego - 4 (38) 2011 3 MOIM ZDANIEM Zbli ża ją cy się ko niec ro ku skła nia do pierw szych ocen sy - tu acji w sek to rze bu dow nic twa i pro gnoz jej dal sze go roz wo - ju. Bar dzo zna czą cy wzrost in we sty cji pu blicz

Bardziej szczegółowo

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ Ś W V I L I L A A Ś W I A T STYLEM z d j ę c i a Ł u k a s z Z a n d e c k i, t e k s t?????????????????, p r o j e k t K a t a r z y n a A r s e n o w i c z, P r a c o w n i a A r s e n o w i c z D e

Bardziej szczegółowo

Czy odpowiedzialny biznes zmieni polskie firmy? Prezentacja wyników badania kondycji dużych przedsiębiorstw

Czy odpowiedzialny biznes zmieni polskie firmy? Prezentacja wyników badania kondycji dużych przedsiębiorstw Prezentacja wyników badania kondycji dużych przedsiębiorstw Jeszcze przed kryzysem opinie liderów światowego biznesu wskazywały rosnący potencjał tego obszaru zarządzania. Odpowiedzialne zarządzanie (CR)

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU CSR CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY

SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU CSR CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU CSR CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY Badanie zostało zrealizowane w ramach projektu Partnerstwo w realizacji projektów szansą rozwoju sektora MSP Projekt realizowany jest

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy pierwsze kroki

Prawo pracy pierwsze kroki Prawopracy_PierwszeKroki.pdf 2014-04-23 14:24:09 Elżbieta Judasz Jak powinna być sformułowana dobra umowa o pracę? Jakie są Twoje uprawnienia jako pracownika? Kiedy będzie można skorzystać z urlopu? Dla

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Społeczna odpowiedzialność biznesu Przedsiębiorstwo społecznie odpowiedzialne dr Piotr Wachowiak Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 5 listopada 2013 r. Społeczna odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 Wstęp Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 1. Źródła i zasady prawa pracy (Krzysztof Walczak)... 19 1.1. Wprowadzenie... 19 1.2. Fi lo zo fia pra wa pra cy... 20 1.3. Pod sta

Bardziej szczegółowo

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli 82010300905005 SPIS TREЊCI PEDAGOGIKA l PSYCHOLOGIA l ORGANIZACJA 5 Iwona Samborska Komercjalizacja dzieciсstwa ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? KSZTAЈCENIE I DOSKONALENIE

Bardziej szczegółowo

Juan Pablo Concari Anzuola

Juan Pablo Concari Anzuola PREZENTACJA METODOLOGII WDRAŻANIA CERTYFIKATÓW I ROZWIĄZAŃ STOSOWANYCH W RAMACH CSR I EFR W HISZPAŃSKICH FIRMACH I INSTYTUCJACH Juan Pablo Concari Anzuola Spis ogólny A. PODSTAWOWE ZASADY SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

O D P O W I E D Z I A L N Y B I Z N E S

O D P O W I E D Z I A L N Y B I Z N E S O D P O W I E D Z I A L N Y B I Z N E S O D P O W I E D Z I A L N Y B I Z N E S Spis treêci List Pre ze sa Za rzà du Ban ku Mil len nium 5 1. Bank Mil len nium 7 1.1. Pro fil or ga ni za cji 7 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Key words: ali men ta tion, on co lo gi cal the ra py, mal nu tri tion, edu ca tion

Key words: ali men ta tion, on co lo gi cal the ra py, mal nu tri tion, edu ca tion Pra wi d 0 0o we od 0 4y wia nie w cza sie le cze nia C za da nia pie l 0 1 gniar ki on ko lo gicz nej w pro fi lak ty ce i te ra pii nie do 0 4y wie nia u cho rych mo g 0 2 cych si 0 1 od 0 4y wia 0 4

Bardziej szczegółowo

Organizacje pozarządowe i biznes - korzyści współpracy międzysektorowej. Sochaczew, 23 września 2009

Organizacje pozarządowe i biznes - korzyści współpracy międzysektorowej. Sochaczew, 23 września 2009 Organizacje pozarządowe i biznes - korzyści współpracy międzysektorowej Sochaczew, 23 września 2009 Forum Odpowiedzialnego Biznesu Forum Odpowiedzialnego Biznesu jest pierwszą i jedyną organizacją w Polsce,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom rozszerzony

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM Biologia Poziom rozszerzony Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za daя otwar tych s pre zen to wa ne przy kёa do we po praw ne od

Bardziej szczegółowo

Aktualności CSR YOUR GLOBAL NETWORK OF LEADING TAX ADVISORS. www.taxand.com

Aktualności CSR YOUR GLOBAL NETWORK OF LEADING TAX ADVISORS. www.taxand.com Aktualności CSR YOUR GLOBAL NETWORK OF LEADING TAX ADVISORS www.taxand.com 1 1 1. Raportowanie CSR w Hiszpanii 2. ISO 26000 dotyczące odpowiedzialności społecznej 3. Trendy CSR 4. Kontakt 1 Raportowanie

Bardziej szczegółowo

praca zbiorowa CENTRA DOKUMENTACJI EUROPEJSKIEJ W POLSCE VADEMECUM

praca zbiorowa CENTRA DOKUMENTACJI EUROPEJSKIEJ W POLSCE VADEMECUM praca zbiorowa CENTRA DOKUMENTACJI EUROPEJSKIEJ W POLSCE VADEMECUM Warszawa, 2009 SPIS TREŚCI Wstęp...5 Rozdział 1. Centra Dokumentacji Europejskiej sieć informacyjna Komisji Europejskiej...7 Rozdział

Bardziej szczegółowo

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych Realizacja projektów internetowych praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp................................................................................................3

Bardziej szczegółowo

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych Ogólne Warunki Ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym - Zielona Karta 24.02.2016

Bardziej szczegółowo

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 4 (84) 29 kwietnia 2010 r.

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 4 (84) 29 kwietnia 2010 r. Forum Biznesu Wydawca: Media Press ul. Mickiewicza 29 40-085 Katowice NR 4 (84) 29 kwietnia 2010 r. Redaguje zespół Obejmujemy patronatem interesujące wydarzenia biznesowe redakcja@forumbiznesu.pl tel.

Bardziej szczegółowo

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Scenariusz lekcji w III klasie gimnazjum Przed sta wia my Ko le an kom i Ko le gom pro po zy cjê sce na riu sza lek cji ote ma cie nie ³a twym, szcze g l nie

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jako narzędzie. podnoszenia konkurencyjności sektora MSP

Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jako narzędzie. podnoszenia konkurencyjności sektora MSP Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jako narzędzie podnoszenia konkurencyjności sektora MSP Dr Ewa Stawicka Mgr Marcin Ratajczak Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wydział Nauk Ekonomicznych Cel

Bardziej szczegółowo

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada Partnerstwo dla Prezydencji? Wspó³praca administracji z sektorem pozarz¹dowym podczas czeskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej wnioski dla Polski Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych Agnieszka

Bardziej szczegółowo

Pojemniki niestandardowe

Pojemniki niestandardowe Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Pojemniki niestandardowe 236 Pojemniki specjalnego przeznaczenia Pojemniki specjalnego przeznaczenia 237 Rozwiązania dopasowane do potrzeb klienta Po jem ni ki spe

Bardziej szczegółowo

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego We³ na mi ne ral na jest to ma te ria³ ter mo izo la cyj ny w for mie p³yt, mat lub gra nu la tu. Zna ko mi cie na da je siê do do cie pla

Bardziej szczegółowo

Kodeks Postępowania ZVEI w zakresie odpowiedzialności społecznej

Kodeks Postępowania ZVEI w zakresie odpowiedzialności społecznej Kodeks Postępowania ZVEI w zakresie odpowiedzialności społecznej Preambuła ZVEI - Zentralverband Elektrotechnik- und Elektronikindustrie e. V. (Centralny Związek Przemysłu Elektrotechnicznego i Elektronicznego,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

CURRICULUM IMPLANTOLOGII MAŁOINWAZYJNEJ

CURRICULUM IMPLANTOLOGII MAŁOINWAZYJNEJ CONTINUING DENTAL EDUCATION CURRICULUM IMPLANTOLOGII MAŁOINWAZYJNEJ TRYB INDYWIDUALNY SZKOLENIE TEORETYCZNE WARSZTATY HANDS - ON LIVE - SURGERY SAMODZIELNE IMPLANTACJE LATO 2014 ZIMA 2014 DYREKTOR CURRICULUM

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Najnowocześniejsze zabezpieczenia bankowości internetowej

Najnowocześniejsze zabezpieczenia bankowości internetowej Forum Biznesu Wydawca: Media Press ul. Mickiewicza 29, 40-085 Katowice NR 12 (92) 30 grudnia 2010 r. Redaguje zespół Obejmujemy patronatem interesujące wydarzenia biznesowe redakcja@forumbiznesu.pl tel.

Bardziej szczegółowo

VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości

VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości WYDANIE SPECJALNE ISSN 1643-6350 PATRONAT HONOROWY MINISTER INFRASTRUKTURY I ROZWOJU WOJEWODA ŚLĄSKI MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości Katowice, 10

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty Niezbędnik finansowy Finansujemy nasze marzenia Kredyty Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc do mo wy bu dżet, do brze jed

Bardziej szczegółowo

DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI. Zwykłe i niezwykłe

DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI. Zwykłe i niezwykłe DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Zwykłe i niezwykłe techniki plastyczne Za ję cia pla stycz ne to ulu bio na dzia łal ność dziec ka wna ucza niu zin te gro wa nym. Są one for mą od re ago wa nia na pięć, roz

Bardziej szczegółowo

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Pomiar wpływu społecznego i ekologicznego wspólna odpowiedzialność biznesu i NGO Warszawa,

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA Szanowni Państwo! Rada Śląskiej Izby Budownictwa wspólnie z uczestnikami Forum Budownictwa Śląskiego uprzejmie informuje, że została otwarta IV edycja Konkursu ŚLĄSKIE BUDOWANIE 2014 którego celem jest

Bardziej szczegółowo

CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE SA

CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE SA CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE SA 2014 Obszary działań CSR GPW RYNEK PRACOWNICY EDUKACJA ŚRODOWISKO -2- Obszary odpowiedzialności - GPW Environment CSR / ESG

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo