LOKALNA POLITYKA SPOŁECZNA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "LOKALNA POLITYKA SPOŁECZNA"

Transkrypt

1 LOKALNA POLITYKA SPOŁECZNA Ewa Kulesza Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 LOKALNA POLITYKA SPOŁECZNA Ewa Kulesza Warszawa 2013 Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

3 Publikacja powstała w ramach projektu Koordynacja na rzecz aktywnej integracji w ramach Działania 1.2 Wsparcie systemowe instytucji pomocy i integracji społecznej Program Operacyjny Kapitał Ludzki, współfinansowanego przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Recenzent: dr Joanna Staręga-Piasek Korekta: Małgorzata Pośnik Copyright by Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich ISBN: Wydanie I Kopiowanie i rozpowszechnianie może być dokonane z podaniem źródła. Publikacja jest dystrybuowana bezpłatnie. Skład i druk:

4 3 SPIS TREŚCI Wstęp... 5 I. Określenie lokalnej polityki społecznej... 7 Lokalna polityka społeczna Podmioty lokalnej polityki społecznej Społeczne podmioty wykonujące zadania z zakresu polityki społecznej Zakres zadań samorządu terytorialnego i podmioty uchwałodawcze lokalnej polityki społecznej odpowiedzialne za wykonywanie zadań samorządu Podmioty wykonujące (wykonawcze) lokalnej polityki społecznej II. Instrumenty lokalnej polityki społecznej Instrumenty polityki społecznej kształtujące działania samorządu terytorialnego Instrumenty programowe Instrumenty finansowe III. Lokalna polityka społeczna wybrane zagadnienia Lokalna polityka społeczna w zakresie pomocy socjalnej Rola i zadania organów administracji publicznej w wykonywaniu zadań z zakresu pomocy społecznej Kształtowanie lokalnej polityki społecznej w zakresie pomocy społecznej Zadania własne samorządu terytorialnego jako podstawa kształtowania lokalnej polityki społecznej w zakresie pomocy społecznej Dokumenty programowe przygotowywane przez jednostki samorządu terytorialnego jako podstawa tworzenia i realizacji lokalnej polityki w zakresie pomocy społecznej Działania podejmowane w ramach lokalnej polityki społecznej Współdziałanie z podmiotami społecznymi IV. Lokalna polityka na rzecz rodziny Pomoc rodzinie Wsparcie rodziny w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych Opieka nad dzieckiem Rodzinna piecza zastępcza Opieka instytucjonalna Wsparcie finansowe dla dzieci opuszczających placówki opiekuńczo-wychowawcze V. Działania samorządów na rzecz osób niepełnosprawnych Przygotowanie programowe do pomocy osobom niepełnosprawnym Prowadzenie lokalnej polityki - wykonywanie zadań określonych w programach VI. Lokalna polityka społeczna w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych Polityka w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych członków społeczności lokalnej... 70

5 4 Akty prawne i dokumenty stanowiące podstawę lokalnej polityki w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych Lokalna polityka w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych grup mieszkańców wymagających szczególnego wsparcia VII. Lokalna polityka w zakresie aktywizacji zawodowej i pomocy osobom bezrobotnym Analiza problemów bezrobocia w zakresie polityki rynku pracy - regionalne plany działania Aktywizacja zawodowa i pomoc osobom mających trudności na otwartym rynku pracy Podstawy prawne działań na rzecz aktywizacji zawodowej osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem Indywidualne formy pomocy VIII. Lokalna polityka w zakresie edukacji dzieci i młodzieży IX. Polityka lokalna samorządu terytorialnego w zakresie ochrony zdrowia Działania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie organizacji służby zdrowia i udzielania świadczeń Finansowanie zadań z zakresu ochrony zdrowia Lokalne programy w zakresie ochrony zdrowia i profilaktyki zdrowotnej Polityka samorządu terytorialnego w wybranych sferach ochrony zdrowia Przeciwdziałanie alkoholizmowi Lokalna polityka w zakresie zwalczania narkomanii Zakończeni...116

6 5 Wstęp Lokalna polityka społeczna, kreowana i realizowana przez jednostki samorządu terytorialnego zarówno w skali lokalnej, jak i regionalnej, stanowi istotny element polityki społecznej w państwie, a w niektórych sferach, jedyny sposób wpływania na sytuację mieszkańców danego terenu. Fakt, iż wybrane sprawy oddane zostały w ręce instytucji samorządności lokalnej jest wynikiem postępującej decentralizacji w funkcjonowaniu państwa, znajdującej wyraz w Konstytucji a przede wszystkim zadeklarowanej w Preambule do Konstytucji zasadzie pomocniczości, umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot. Owa zasada pomocniczości oznacza taki podział zadań pomiędzy obywateli i ich wspólnoty różne organizacje społeczne, fundacje i inne podmioty a państwo, w którym przydziela się zadania bardziej skomplikowane bądź niemożliwe do realizacji przez mniejsze struktury. Szczególne miejsce w przypadku realizacji zadań o charakterze publicznym zajmuje samorząd terytorialny jako najbliżej związany z lokalnymi potrzebami obywateli 1. Idee te wyraża dobitnie Europejska Karta Samorządu Lokalnego sporządzona w Strasburgu z 1985 r., stanowiąc, iż społeczności lokalne mają w zakresie określonym prawem- pełną swobodę działania w każdej sprawie, która nie jest wyłączona z ich kompetencji lub nie wchodzi w zakres kompetencji innych organów władzy. Generalnie odpowiedzialność za sprawy publiczne powinny ponosić przede wszystkim te organy władzy, które znajdują się najbliżej obywateli. Powierzając te funkcje innemu organowi władzy, należy uwzględnić zakres i charakter zadania oraz wymogi efektywności i gospodarności 2. W tym duchu wypowiedział się także Trybunał Konstytucyjny, który stwierdził, iż zasada pomocniczości powinna być rozumiana w całej swej złożoności, która polega na tym, że jej istotą jest umacnianie uprawnień obywateli i ich wspólnot, co jednak nie oznacza rezygnacji z działań władzy publicznej na szczeblu ponadlokalnym, a przeciwnie wymaga tego rodzaju działań, jeżeli rozwiązanie problemów przez organy szczebla podstawowego nie jest możliwe 3. 1 B. Banaszak: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009, s Powołuję za: J. Auleytner: Instytucje polityki społecznej. Podmioty i fundusze, Warszawa 1996, s Wyrok TK z dni , sygn.. K 24/02, OTK 2/2003.

7 6 Idea pomocniczości zrealizowana została poprzez upoważnienie w Konstytucja RP samorządu terytorialnego do rozwiązywania spraw publicznych. W art. 163 Konstytucji zawarte zostało domniemane posiadania przez samorząd terytorialny kompetencji do wykonywania zadań publicznych niezastrzeżonych przez Konstytucję lub ustawy - na rzecz innych podmiotów władzy publicznej. Takie określenie pozycji i zadań samorządu terytorialnego było także wynikiem przyjęcia, jako podstawowej obok zasady pomocniczości - koncepcji Rzeczypospolitej, jako państwa zdecentralizowanego. Za takim założeniem przemawiają takie wartości, jak wzrost efektywnej alokacji zasobów, umocnienie politycznej partycypacji i ochrona praw obywatelskich 4. Samorząd lokalny w realizacji zadań na rzecz wspólnoty lokalnej musi dysponować dwoma elementami występującymi łącznie: faktycznymi możliwościami decydowania przez wspólnotę w ważnych dla niej sprawach oraz takim ukształtowaniem procedur podejmowania rozstrzygnięć, by odpowiadały one postulatom. Jak podkreśla się w literaturze, bez powierzenia wspólnocie terytorialnej odpowiedniego zakresu zadań wraz z faktycznymi możliwościami ich realizacji, nie może być mowy o uczestnictwie w kierowaniu sprawami publicznymi. Jeśli natomiast zadania te nie będą wiązały się z zaspokojeniem istotnych potrzeb zbiorowych, to trudno będzie o uczestniczenie w takim działaniu obywateli, a zatem trudno będzie stwierdzić, że będziemy mieć do czynienia z demokracją obywatelską 5. Próbą odpowiedzi na pytanie, czy samorząd uzyskał, i w jakim zakresie, rzeczywiste możliwości tworzenia własnych rozwiązań w zakresie zaspokajania potrzeb społeczeństwa lokalnego, zwłaszcza obecnie, kiedy samorząd terytorialny uzyskał niespotykanie wsparcie do wykonywania swoich zadań od momentu wstąpienia Polski do UE, w postaci środków finansowych z Unii Europejskiej - jest niniejsze opracowanie. Niniejsze opracowanie ma na celu pokazanie niektórych aspektów funkcjonowania samorządu terytorialnego w ramach przysługującego mu prawa do tworzenia własnych rozwiązań i działania poza obowiązkami wyznaczonymi przepisami prawa. Opracowanie, krótkie z założenia, przygotowane w oparciu o literaturę, ale przede wszystkim o obowiązujące przepisy prawa oraz dokumenty programowe i sprawozdania z działalności jednostek organizacyjnych samorządu terytorialnego, będących przykładami rozwiązań przyjmowanych w ramach lokalnej polityki, składa się z dwóch części. W części pierwszej przedstawione zostały ogólne zagadnienia i pojęcia związane z lokalną polityką społeczną, natomiast część druga poświęcona została omówieniu wybranych zagadnień z zakresu polityki lokalnej. 4 J. Jaskiernia: Prawo wyborcze do jednostek samorządu terytorialnego (w:) B. Szmulik, K. Miaskowska-Daszkiewicz (red.) Administracja publiczna. Ustrój administracji samorządowej, Warszawa 2012, s J.Jaskiernia: Prawo wyborcze, op.cit. s, 6 i n.

8 7 I. Określenie lokalnej polityki społecznej Definicja polityki społecznej Definicja polityki społecznej jest wieloznaczna. W doktrynie polityki społecznej podkreśla się wieloznaczność pojęcia polityka społeczna, wyróżniając kategorię polityki społecznej jako działalności państwa i wyodrębniając politykę społeczną jako dyscyplinę naukową. Jednak, nawet próba dookreślenia pojęcia polityka społeczna w kontekście działalności państwa znajduje odzwierciedlenie w różnie sformułowanych definicjach. Ów brak jednolitości w zdefiniowaniu pojęcia polityka społeczna tłumaczony jest wieloaspektowością widzenia spraw kryjących się w tym określeniu. Wskazuje się trafnie, że jedni kojarzą z polityką społeczną zagadnienia ładu prawnego, regulującego relacje pracodawca-pracownik, inni dostrzegają socjalną interwencje państwa na rzecz wyrównywania istotnych różnic pomiędzy grupami ludności 6. Jeszcze inni analizują definicję polityki społecznej wyjaśniając oba elementy tego określenia i wskazując, że mamy do czynienia z pewnym rodzajem polityki, który można odróżnić od innych jej rodzajów w kontekście rozumienia podziału polityki na społeczną i niespołeczną albo bardziej społeczną i mniej społeczną jako klucza do wyjaśnienia tego pojęcia 7. Jednakże analiza pojęcia polityka prowadzi do konkluzji, że mamy do czynienia z rządzeniem, czyli polityką traktowaną jako środek lub instrument do realizacji określonych celów w tym przypadku z rozwiązywaniem problemów publicznych lub procesem zarządzania sprawami publicznymi, nie zaś z polityką jako politykowaniem, w którym władza jest celem samym w sobie 8. Ujmując pojęcie polityki społecznej od strony praktyki, tę sferę działalności definiowano niegdyś jako: celowe oddziaływanie państwa, związków zawodowych i innych organizacji na istniejący układ stosunków społecznych, zmierzające do poprawy warunków bytu i pracy szerokich warstw ludności, usuwania nierówności społecznych oraz podnoszenia kultury życia, wyróżniając inne cele polityki społecznej w ustroju kapitalistycznym (jako polegające na podejmowaniu umiarkowanych reform mających na celu łagodzenie skutków wyzysku klas pracujących oraz antagonizmów klasowych) oraz inne cele polityki społecznej w ustroju socjalistycznym (jako całokształt planowych działań zmierzających do rozwoju gospodarki i stałego podnoszenia warunków życia szerokich warstw ludności) 9. Obecnie - najogólniej mówiąc - jako politykę społeczną rozumie się działalność państwa, której celem jest poprawa położenia materialnego i wyrównywania szans życiowych grup społeczeństwa ekonomicznie i socjalnie najsłabszych J. Auleytner: Polityka społeczna. Teoria a praktyka, Warszawa 1997, s R. Szarfenberg: Definicje, zakres i konteksty polityki społecznej (w) G.Firlit-Fesnak, M.Szylko-Skoczny (red.) Polityka społeczna, Warszawa 2009, s Ibidem, s. 22; 9 W. Szubert: Przedmiot, geneza i zakres socjalistycznej polityki społecznej (w:) A. Rajkiewicz (red.) Polityka społeczna, Warszawa 1979, s J. Auleytner: Instytucje polityki społecznej. Podmioty i fundusze, Warszawa 1996, s. 8-9.

9 8 Określenia polityki społecznej wskazują na jej zakres przedmiotowy i podmiotowy. W doktrynie polityki społecznej kwestia przedmiotu polityki społecznej rozpatrywana była wielopłaszczyznowo, m.in. z punktu widzenia celów, których urzeczywistnieniu polityka miałaby służyć, ale też z punktu widzenia zasięgu podmiotowego, tj. jej adresatów 11. W tradycyjnym ujęciu polityka społeczna obejmowała zagadnienia dotyczące przede wszystkim zapewnienia warunków bytowych. Z punktu widzenia celów polityki społecznej, sprowadzano ją do zaspokajania ważnych potrzeb szerokich kręgów ludności (ludzi pracy i członków ich rodzin) uznając, że jest to naczelny cel polityki społecznej, któremu wszelkie inne zamierzenia powinny być i są podporządkowane 12. W ramach tak ujętej polityki społecznej konieczne było wskazanie podstawowych kategorii potrzeb, którym można było przypisać cechę społecznej ważności i powszechnego znaczenia i jako takie wskazywano: możność wykod, w warunkach kulturalnych i bezpiecznych dla zdrowia, zabezpieczenie na wypadek niemożności zarobkowania i poważnego obciążenia kosztami utrzymania rodziny. Do ważnych potrzeb zaliczano także dostęp do powszechnej opieki lekarskiej, zapewnienie odpowiednich warunków mieszkaniowych i wypoczynku w czasie wolnym od pracy. Polityka społeczna winna zatem w zdefiniowanym wyżej znaczeniu dotyczyć podstawowych potrzeb społecznych w zakresie: 1. zatrudnienia, 2. dochodu z pracy, 3. ochrony pracy w szerokim tego słowa znaczeniu, 4. zabezpieczenia społecznego, 5. opieki nad zdrowiem, 6. mieszkalnictwa i 7. organizacji wypoczynku, choć nie był to katalog ostateczny, bowiem jak podkreślano w literaturze winien obejmować także pewne dodatkowe elementy owych podstawowych zagadnień (np. różne aspekty kultury współżycia społecznego, obejmujące takie aspekty jak kultura pracy, kultura mieszkaniowa czy kultura wypoczynku) 13. Ujęcie zakresu przedmiotowego polityki społecznej z punktu widzenia zasięgu podmiotowego dawało pole do wyodrębnienia takich zagadnień, jak: zatrudnienie w kontekście pracowników i gwarancji dla nich w różnych płaszczyznach zatrudnienia i jego warunków (także warunków podejmowania pracy w innych formach, niż stosunek pracy, np. drodze pracy nakładczej, zatrudnienia w spółdzielniach pracy czy samodzielnego wykonywania rzemiosła), ale także w kontekście umożliwienia wejścia do tej grupy osobom, dla których podjęcie zatrudnienia ze względów społecznych byłoby niezbędne, również w celu realizowania obywatelskiego prawa do pracy. Drugim aspektem podmiotowego podejścia do polityki społecznej było kształtowanie dochodu z pracy. Argumentowano, że chodzi o te kategorie dochodów, które podlegają reglamentacji uwzględniającej aspekty społeczne. Trzecim wskazywanym aspektem podmiotowego określania zakresu polityki społecznej była ochrona pracy, w kontekście reglamentacji czasu pracy, urlopów wypoczynkowych, a także zasad bezpieczeństwa i higieny pracy co przynajmniej częściowo - odnosiło się także do osób wykonujących pracę, ale niebędących pracownikami, pod warunkiem jednak, że bezpieczne i higieniczne warunki pracy dotyczyć będą pracy zespołowej. Podmiotowe ujęcie 11 W. Szubert: Studia z polityki społecznej, Warszawa 1973, s.71 i n. 12 W. Szubert: Polityka społeczna w systemie gospodarki planowej, Studia Prawno-Ekonomiczne 1/68, s W. Szubert: Polityka społeczna, op.cit., s. 72.

10 zakresu polityki społecznej dawało podstawę do objęcia także takich zagadnień, jak zabezpieczenie społeczne, służba zdrowia czy zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych 14. W owych rozważaniach interesujące jest to, że za przedmiot polityki społecznej uznano wyłącznie zaspokajanie potrzeb ludzi pracy, i wokół tych zagadnień toczyły się rozważania w różnych aspektach, tymczasem całkowicie pomijane były problemy zaspokajania potrzeb społecznych ludzi niewykonujących pracę. Założenia ideologiczne, wykluczające możliwość istnienia zjawiska bezrobocia, czy ubóstwa, wyłączały spod dyskusji jakiekolwiek problemy związane z inną sfer, niż wykonywanie pracy, choć w dorobku polskiej doktryny polityki społecznej kwestie ubóstwa stanowił problem pierwszoplanowy 15. Klasyczne ujęcie polityki społecznej eksponowało zatem aspekt socjalny, w sensie zapewnienia materialnych warunków bytu wskazanych grup ludności, jak też wspierania wskazanych, najsłabszych grup społeczeństwa. Nie ulega jednak wątpliwości, iż wobec zmieniających się warunków życia takie ujęcie polityki społecznej, stawiające na pierwszym miejscu eksponujące aspekt zabezpieczenia społecznego musiało ulec poszerzeniu o elementy wykraczające poza aspekt zabezpieczenia materialnego czy wyrównywania szans życiowych. Wobec poszerzania przez państwa instrumentów zabezpieczenia społecznego zarówno co do form udzielanej pomocy, jak i a może przede wszystkim charakteru przysługujących uprawnień, coraz większego znaczenia zaczęła nabiera działalność państwa i innych podmiotów zmierzająca do poprawiania standardów życia wszystkich mieszkańców, co oznaza, że nie sposób definiować współczesnej polityki społecznej jedynie w kontekście tzw. kwestii społecznej, która stanowiła punkt wyjścia dla teoretycznych rozważań i praktyki z początków kształtowania tego pojęcia. Tendencje te wynikają ze zmiany warunków życia w poszczególnych krajach i zmieniających się preferencji w krajowych politykach społecznych, w szczególności w polityce społecznej Unii Europejskiej. Polityka społeczna Unii Europejskiej w programach działania obejmuje nie tylko zagadnienia z dziedziny szeroko ujętego zabezpieczenia społecznego, ale jako fundamentalne podejmuje problemy zatrudnienia, także w kontekście warunków bezpiecznych warunków pracy (ochrony zdrowia i życia przed zagrożeniami środowiska pracy) i ochrony pewności zatrudnienia, a także w kontekście przeciwdziałania dyskryminacji - z różnych powodów -w zatrudnieniu. Szerokie podejście w europejskiej polityce społecznej do warunków życia społeczeństwa daje podstawę do objęcia w jej ramy takich zagadnień, jak zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych, prawo do szeroko pojętej nie tylko w kontekście udzielania świadczeń zdrowotnych - ochrony zdrowia, prawa do wypoczynku w odpowiednich warunkach także środowiska naturalnego, prawa do edukacji, kształcenia zawodowego i sportu, 9 14 W. Szubert: Polityka społeczna, op. cit., s W tym zakresie fundamentalne były prace Konstantego Krzeczkowskiego, którego szczególne zainteresowanie zagadnieniami opieki społecznej i problemem ubóstwa, był podnoszony także w opracowaniach powojennych. Por. W. Szubert: Konstanty Krzeczkowski jako polityk społeczny przedmowa (w:) K. Krzeczkowski: Polityka społeczna. Wybór pism, Łódź 1947.

11 10 kultury czy prawa do edukacji w kontekście poszerzania wiedzy społeczeństwa i polepszania szans na przyszłość 16. Lokalna polityka społeczna W państwie demokratycznym szczególnego znaczenia nabiera udział społeczeństwa i jego przedstawicieli w wykonywaniu zadań społecznych. W demokratycznym państwie prawnym obywatele posiadają prawo współuczestniczenia w rządzeniu państwem, w szczególności we współuczestniczeniu w samorządzie terytorialnym 17 oraz poprzez udział w działalności podmiotów niepublicznych. Szczególną rolę w wykonywaniu zadań publicznych, zwłaszcza na rzecz społeczności lokalnej odgrywa samorząd terytorialny, rozumiany jako strukturalna forma administracji, której podmiotem są mieszkańcy zamieszkali na terenie określonej jednostki podziału terytorialnego państwa, zorganizowani z mocy ustawy w korporację prawa publicznego, czyli związek publiczno-prawny (wspólnotę) 18. Działania samorządu polegają na wykonywaniu zadań wskazanych przez państwo, ale także na niezależnym od administracji rządowej zarządzaniu własnymi sprawami społeczności lokalnej. W tym ujęciu samorząd terytorialny jest jedną z postaci władzy wykonawczej, funkcjonującej w ramach władztwa zdecentralizowanego, czyli niepodporządkowanej hierarchicznie administracji rządowej 19. Działań samorządu terytorialnego nie można jednak ograniczać wyłącznie do postaci władzy wykonawczej, skoro samorząd, działając w ramach upoważnienia ustawowego, uprawniony jest także do rozwiązywania problemów lokalnych, a w tym zakresie kształtowania działań w drodze aktów uchwalanych przez organy uchwałodawcze, będące terenowym odpowiednikiem władzy ustawodawczej. Przyjęta bowiem we współczesnych państwach zasada subsydiarności, zamykająca się w stwierdzeniu: tyle państwa ile konieczne, tyle społeczeństwa ile można, stanowi podstawę do przekazywania części polityki społecznej do samorządu terytorialnego zarówno w odniesieniu do wykonywania zadań w imieniu państwa, jak i wykonywania zadań wynikających z rozeznania lokalnych potrzeb społecznych. Wynika to z założenia, że podmioty publiczne działające na szczeblu lokalnym lepiej znają problemy społeczne występujące na danym terenie i mogą szybciej i lepiej - odpowiedzieć na zapotrzebowanie społeczne w tym zakresie. Jednakże wykonywanie zadań przez samorząd następuje na zasadach decentralizacji, a więc na zasadach względnej samodzielności i niezależności od organów państwowych, jednak pod nadzorem państwa. Z tego względu wymaga wyraźnego podkreślenia, że tworzona przez samorząd terytorialny polityka społeczna jest elementem polityki społecznej 16 J. Barcz (red.) Polityki Unii Europejskiej: polityki społeczne. Aspekty prawne, Instytut Wydawniczy EuroPrawo, Warszawa Szerzej na temat samorządu i jego koncepcji: Z. Duniewska, B. Jaworska-Dębska, R. Michalska-Badziek, E. Olejniczak-Szałowska, M. Stahl: Prawo administracyjne pojęcia, instytucje, zasady w teorii i orzecznictwie, Warszawa 2000, s. 263 i n. 18 Z. Duniewska, B. Jaworska-Dębska, R. Michalska-Badziek, E. Olejniczak-Szałowska, M. Stahl: Prawo administracyjne..., op.cit. s B. Banaszak: Prawo konstytucyjne, Warszawa 2004, s

12 państwa. Wynika to umocowania samorządu poprzez określenie jego zadań i kompetencji w Konstytucji i przepisach rangi ustawowej tworzonych przez parlament 20. W szczególności ustawy odgrywają zasadniczą rolę w określaniu pozycji samorządu terytorialnego, ponieważ zarówno zadania samorządu, jak i zakres, kryteria i środki nadzoru określone są w ustawach. Rolę i pozycję samorządu terytorialnego wskazuje Konstytucja RP poprzez określenie ustroju państwa, zakładającego decentralizację władzy publicznej (art. 15 Konstytucji), uprawnienie samorządu terytorialnego do uczestniczenia w sprawowaniu władzy publicznej (art. 16 ust.2 Konstytucji) oraz wyznaczenie zakresu samodzielności samorządu oraz jego gwarancje w poświeconym temu zagadnieniu rozdziale VII Konstytucji ( Samorząd terytorialny ). Samorząd terytorialny, ujmowany na gruncie Konstytucji w kontekście decentralizacji władzy publicznej uprawniony został do wykonywania zadań publicznych niezastrzeżonych przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych. Konstytucja wskazuje na dwie grupy zadań: zadania służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej, traktowane jako zadania własne jednostek samorządu terytorialnego oraz zadania polegające na ustalaniu wysokości podatków i opłat lokalnych, w zakresie określonym w ustawie. Gwarancją samodzielności samorządu terytorialnego w wykonywaniu przez niego zadań jest samodzielność finansowa. Art. 167 Konstytucji wskazuje na prawo jednostek samorządu terytorialnego w udziale w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań oraz na prawie do dochodów własnych oraz subwencji ogólnych i dotacji celowych z budżetu państwa, choć z drugiej strony - osłabieniem gwarancji jest odesłanie do ustaw określających źródła dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Omawiając zagadnienia związane lokalną polityka społeczną, tworzoną i realizowaną przez samorząd terytorialny wyraźnie należy zaznaczyć, iż nie korzysta ona w pełni z niezależności. Jakkolwiek bowiem w Ustawie Zasadniczej wyraźnie mówi się o prawie samorządu terytorialnego do wykonywania zadań publicznych niezastrzeżonych przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych, co jest komentowane jako uprawnienie do samodzielnego wykonywania administracji publicznej, to działania samorządu są zawsze wynikiem jego pozycji, zadań i obowiązków określonych w ustawie. Zadania samorządu mogą się zatem zmieniać, choćby dlatego, że brak jest niezmiennego katalogu zadań samorządu zawartego w konstytucji, niemożność wykonania pewnych zadań może także wynikać z braku odpowiednich instrumentów niezbędnych do ich wykonania. Osłabienie niezależności samorządu terytorialnego wynika zatem z jednej strony z możliwości narzucania zadań do wykonywania przez samorząd przez ustawodawcę, co oznacza ustawowe kształtowanie zakresu samodzielności samorządu przez możliwość nałożenia na samorząd określonych obowiązków lub ich ograniczenie, z drugiej strony w drodze ograniczenia np. samodzielności finansowej samorządu Wśród źródeł zadań i kompetencji samorządu terytorialnego wymienia się także umowy międzynarodowe. Por. Z. Duniewska, B. Jaworska - Dębska, R. Michalska - Badziak, E. Olejniczak - Szałowska, M. Stahl: Prawo administracyjne..., op.cit. s. 268.

13 12 Zależność lokalnej polityki państwa od założeń przyjmowanych na szczeblu centralnym wynika także z ogólnych dokumentów przygotowywanych w formie projektów przez organy rządowe szczebla centralnego i przyjmowanych przez parlament państwa. Szeroki jest zakres przedmiotowy lokalnej polityki społecznej. Z punktu widzenia rozwoju ekonomicznego rozwój lokalny to przede wszystkim rozwój gospodarczy, który następuje poprzez wspieranie zatrudnienia, uzyskanie rynkowej konkurencji przez gospodarcze podmioty lokalne i atrakcyjność inwestycji regionu, harmonizacja rozwoju gospodarczego i społecznego, działalności produkcyjnej i środowiska przyrodniczego, pełne wykorzystanie zasobów lokalnych i regionalnych oraz wykorzystanie możliwości zewnętrznych: rynkowych, nowych technologii czy innowacji 21 Lokalna polityka ujmowana z punktu widzenia spraw społecznych, a zatem przede wszystkim warunków życia mieszkańców obejmuje sprawy bytowe (zaspokojenie potrzeb socjalnych poprzez różne formy działania podmiotów wykonujących zadania w ramach pomocy społecznej, m społecznego), ale jako fundamentalne podejmuje także problemy zatrudnienia, zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych, prawo do szeroko pojętej nie tylko w kontekście udzielania świadczeń zdrowotnych - ochrony zdrowia, prawa rodziny do pomocy oraz prawa do pomocy przysługującego osobom, które z różnych względów mogą być narażone na wykluczenie społeczne i wymagają wsparcia w aktywizacji zawodowej, prawa do edukacji i kształcenia zawodowego czy prawa do edukacji w kontekście poszerzania wiedzy społeczeństwa i polepszania szans na przyszłość. Zakres przedmiotowy lokalnej polityki społecznej będzie zatem zbliżony, jakkolwiek nie tożsamy, do spraw objętych polityką społeczną państwa, a sposób ich rozwiązywania dostosowany do potrzeb społeczności lokalnej i możliwości działania podmiotów lokalnej polityki. Podmioty polityki społecznej Cele i zadania państwa są wytyczane i realizowane przez podmioty publiczne i niepubliczne, będące podmiotami polityki społecznej. W przeszłości, w literaturze polskiej z zakresu polityki społecznej, za podmioty polityki społecznej uznawano jedynie te jednostki organizacyjne organy, instytucje i organizacje - których zasadniczym zadaniem było realizowanie celów socjalnych, a zatem te ogniwa państwa, które realizują jego funkcję społeczną (socjalną). Nie uznawano zatem za podmioty polityki organy, które osiągały pewne cele niejako na marginesie swoich podstawowych funkcji 22. W związku z tym jako podmioty polityki społecznej wymieniane były organy władzy państwowej (Sejm oraz dwie komisje stałe zajmujące się sprawami socjalnymi, a także Rada Państwa, jako kolegialna głowa państwa posiadająca uprawnienia do wydawania dekretów z mocą ustawy), władza wykonawcza (w tym: Komisja Planowania przy Radzie 21 R. Wasylewski: Lokalna polityka społeczna (w:) G. Firlit - Fesnak, M. Szylko-Skoczny: (red.) Polityka społeczna, Warszawa 2009, s J. Rosner: Podmioty polityki społecznej (w:) A. Rajkiewicz (red.): Polityka społeczna, Warszawa 1979, s

14 Ministrów, poszczególne ministerstwa zajmujące się sprawami socjalnymi, jak np. Ministerstwo Pracy, Płac i Spraw Socjalnych i inne podmioty, jak PZU czy ZUS oraz związki zawodowe, zakłady pracy czy organizacje społeczne 23. Obecnie przyjmuje się, że określenie podmiotów polityki społecznej jest szersze i obejmuje się także inne organy i instytucje, także te, których głównym celem nie jest realizowanie celów socjalnych, podmioty o różnym statusie i zakresie wykonywanych zadań. Wielość podmiotów polityki społecznej sprawia, że w literaturze z zakresu polityki społecznej dokonywane są wielorakie podziały i klasyfikacje z wykorzystaniem różnych kryteriów nawet, jeśli mowa jest wyłącznie o podmiotach krajowych 24. Najczęściej podział podmiotów polityki społecznej dokonywanych jest z punktu widzenia podziału władzy na władzę ustawodawcza, wykonawczą i sądowniczą. Prowadzi to wyodrębnienia podmiotów ustawodawczych, podmiotów wykonawczych, sądowniczych, a dodatkowo jeszcze wymienia się podmioty kontrolne 25. Podział ten nie uwzględnia podmiotów uczestniczących w realizacji zadań z zakresu polityki społecznej, o innym charakterze, znajdujących się poza sektorem publicznym. Z tego względu pod rozwagę należy wziąć podział na podmioty zaliczane do sektora publicznego i społecznego (tzw. trzeci sektor 26 ) oraz do sektora prywatnego. Podział podmiotów polityki społecznej może być także dychotomiczny: na organy odpowiedzialne za koncepcje, podstawy prawne i dokumenty podstawowe polityki społecznej (organy tworzące koncepcje polityki społecznej) i organy wykonujące zadania z zakresu polityki społecznej, których działanie stanowi realizację zadań z zakresu polityki społecznej. Na potrzeby niniejszego opracowania ogólnie omówione zostaną podmioty polityki społecznej, wyodrębnione według ostatniego najprostszego - podziału. O koncepcji i kształcie polityki społecznej państwa przede wszystkim decydują organy ustawodawcze, choć analiza dokumentów stanowiących podstawę działań podejmowanych w sferze polityki społecznej wskazuje, że nie tylko organy ustawodawcze, ale także organy zaliczanie do wykonawczych mogą przesądzać o kształcie polityki społecznej. W Rzeczypospolitej Polskiej organami tworzącymi koncepcje polityki społecznej są Sejm i Senat, jako organy przedstawicielskie, pochodzące z bezpośrednich i powszechnych wyborów, sprawujące władzę ustawodawczą w państwie. Ranga i znaczenie Sejmu i Senatu w państwie, jak też ranga uchwalanych przez Parlament ustaw, jako aktów prawa powszechnie obowiązującego oznacza, że rola Parlamentu jako podmiotu decydującego o kształcie polityki społecznej w państwie jest wiodąca Ibidem, s. 78 i n. 24 Podział podmiotów polityki społecznej może uwzględniać podmioty działające w szerszej skali i dotyczyć podmiotów, które w swoim zasięgu działania maja kwestie socjalne, występujące w skali globalnej (np. powiązane z ONZ), w skali regionalnej (obejmujące działaniem kontynent, np. organizacje ponadnarodowe w Europie, realizujące wspólną politykę socjalną o zasięgu europejskim) oraz podmioty krajowe (narodowe). Por. J. Aulytner: Instytucje polityki społecznej. Podmioty i fundusze, Warszawa 1996, s Ibidem, s. 11 oraz s. 63 i n. 26 Takiej nazwy używa G. Spytek Bandurska: Sektor, podmioty, poziomy i organizacja polityki społecznej (w:) G. Firlit-Fesnak, M. Szylko-Skoczny (red.) Polityka społeczna, Warszawa 2009 s. 96.

15 14 Analiza zadań i roli organów państwa w zakresie polityki społecznej skłania do poglądu, że na kształt polityki społecznej mogą mieć wpływ także organy państwa, zaliczane do organów wykonawczych, uprawnione w drodze ustaw (a zatem przez organy ustawodawcze) do przygotowania dokumentów uszczegółowiających ogólne założenia zawarte w ustawach. Chodzi o akty wykonawcze i dokumenty o charakterze programowym, przesądzające o kierunkach działania podmiotów wykonujących zadania z zakresu polityki społecznej. Podmiotami takimi są przede wszystkim Rada Ministrów oraz poszczególni ministrowie. Kluczowe znaczenie w tym zakresie odgrywa Rada Ministrów, upoważniona ustawami nie tylko do wydawania przepisów wykonawczych, bowiem w takiej sytuacji organ upoważniony może działać wyłącznie w ramach i zakresie delegacji ustawowej, ale do wydawania przepisów określających ostateczny kształt zadania (programu) na podstawie ustaw mających charakter ramowy. Takie dokumenty i programy mogą dotyczyć przedsięwzięć wieloletnich (np. program kreowany przez ustawę z 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Pomoc państwa w zakresie dożywiania 27 ), bądź wyznaczanych na krótsze okresy czasu, w postaci np. programów realizowanych w okresach kilkumiesięcznych (np. program wspierania niektórych osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne, ustalony do realizacji w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2012 r. 28 ). W każdym przypadku, tworzone w drodze ustaw programy sformułowane jako ogólna koncepcja, w szczegółach dotyczących zasadniczych kwestii, jak wysokość środków budżetowych przeznaczonych na realizację programu w określonym czasie, harmonogram realizacji programu czy podmioty odpowiedzialne za wykonywanie programu, w ostatecznym kształcie uszczegółowiane są przez Radę Ministrów upoważnioną do wydawania w tym zakresie uchwał 29 czy rozporządzeń 30. Trudno w takim przypadku mówić o tym, iż Rada Ministrów jest tylko i wyłącznie organem wykonawczym, natomiast trafniejsze wydaje się uznanie, że tworzy także koncepcję krajowej polityki społecznej. Podobnie można ocenić role i zadania poszczególnych ministrów, odpowiedzialnych za przygotowanie i realizację programów socjalnych. Wprawdzie podstawą prawną do podejmowania takich przedsięwzięć jest zawsze delegacja ustawowa, jednak przy ogólnie sformułowanym upoważnieniu do działania, o koncepcji i kształcie programu wytyczającego politykę społeczną państwa, ale wskazującego także sposób działania i obowiązki innych podmiotów polityki społecznej, jest przygotowujące program ministerstwo. W najszerszym zakresie tworzy politykę społeczną państwa Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Upoważnione, głównie przez ustawę o pomocy społecznej, do wspierania 27 Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Pomoc państwa w zakresie dożywiania (Dz.U. Nr 267, poz ze zm. 28 Uchwała Nr 75/2012 Rady Ministrów z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie ustanowienia rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Monitor Polski z 2012, Poz. 318), 29 Uchwała Nr 14 Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie ustanowienia harmonogramu zadań wykonywanych w roku 2006 w ramach programu wieloletniego Pomoc państwa w zakresie dożywiania, Monitor Polski N r 12, poz Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego Pomoc państwa dożywianiu (Dz. U. Nr 25, poz. 186 ze zm.).

16 podmiotów zobowiązanych do podejmowania działań w sferze pomocy społecznej, MPiPS tworzy programy o charakterze uzupełniającym działania podmiotów zobowiązanych, gwarantując środki finansowe z budżetu centralnego 31. Podobną rolę w tworzeniu polityki społecznej odgrywają inne ministerstwa, np. Ministerstwo Sprawiedliwości, współdziałające w szerokim zakresie z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej w tworzeniu programów zmierzających do rozwiązywania problemów społecznych. Stworzony i realizowany we współpracy MPiPS z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwem Sprawiedliwości, Ministerstwem Zdrowia i Ministerstwem Edukacji Narodowej, wieloletni Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie wskazuje na możliwy udział wielu naczelnych organów administracji państwowej w tworzeniu programów stanowiących fundamenty polityki społecznej państwa w określonych sferach 32. W tworzeniu dokumentów programowych w zakresie polityki społecznej uwzględnić należy także rolę, jaką pełni Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania 33. Zadaniem Pełnomocnika jest m.in. inicjowanie, realizowanie, koordynowanie lub monitorowanie programów na rzecz równego traktowania oraz przeciwdziałania dyskryminacji. Efektem aktywności Pełnomocnika jest Program Działań na Rzecz Równego Traktowania o zasięgu ogólnokrajowym (Krajowy Program), określający cele i priorytety działań na rzecz równego traktowania po zdiagnozowaniu kluczowych problemów w obrębie równego traktowania i niedyskryminacji, z uwzględnieniem obszarów, w których mają być prowadzone działania do osiągnięcia założonych celów i oraz wskazujący spodziewane efekty 34. Jako obszary działania Program wskazuje: Równe traktowanie na rynku pracy i w systemie zabezpieczeń społecznych, Przeciwdziałanie przemocy i zwiększenie ochrony ofiar przemocy, Równe traktowanie w systemie edukacji, Równe traktowanie w systemie ochrony zdrowia czy Równe traktowane w dostępie do dóbr i usług Adresatami programu co wskazuje jednocześnie na podmioty polityki społecznej będące wykonawcami zadań z zakresu polityki społecznej - są ministerstwa (m.in. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych) oraz jednostki samorządu terytorialnego i organizacje pozarządowe jako podmioty wskazane do współpracy. Rozważyć także należy zaliczenie do podmiotów kreujących politykę społeczną państwa Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na jego uprawnienia do oceny zgodności ustaw z Konstytucją i wydawanie w tym zakresie wyroków, wiążących także Parlament. Kompetencje Trybunału Konstytucyjnego sprawiają, że może on decydująco wpłynąć na kierunek polityki społecznej państwa, uchylając przepisy ustaw niezgodne w jego ocenie z normami Kon Por. Program Wspierający Powrót Osób Bezdomnych do Społeczności z kwietnia 2010 r., opracowany na podstawie art. 23 ust.1 pkt.7a ustawy z dnia 12 marca o pomocy społecznej, 32 Por. Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie, Warszawa 2006, 33 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 2008 r. w sprawie Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania (Dz.U. Nr 75, poz. 450 ze zm.) 34 Krajowy Program Działań Na Rzecz Równego Traktowania na lata

17 16 stytucji, bądź stwierdzając zgodność z Konstytucją przepisów. Jako przykład orzeczeń mających znaczenie dla polityki społecznej państwa wymienić można - choćby- wyrok TK dotyczący waloryzacji kwotowej świadczeń emerytalno - rentowych za rok , akceptujący waloryzację kwotową rent i emerytur, wyrok TK dotyczący wysokości nie dochodu stanowiącego podstawę do uzyskania świadczeń rodzinnych dla rodzin z dziećmi niepełnosprawnymi 36 czy wyrok dotyczący eksmisji i prawa do lokalu socjalnego dla osób eksmitowanych 37. Organami wykonującymi zadania z zakresu polityki społecznej są organy władzy wykonawczej, w postaci Prezydenta RP, Rady Ministrów, Prezesa Rady Ministrów i administracji rządowej kierowanej przez ministrów, terenowych organów administracji rządowej oraz jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zadań publicznych zleconych samorządowi terytorialnemu do wykonania. Wykonawcami zadań z zakresu polityki społecznej mogą być także inne podmioty, w tym podmioty zaliczane do sfery wymiaru sprawiedliwości, uprawnione do kontrolowania wykonywania ustaw, a także podmioty kontroli państwowej. Wymaga podkreślenia, iż w ramach przekazywania zadań publicznych poza sektor publiczny i organy administracji państwowej, w coraz szerszym zakresie zadania z zakresu polityki społecznej wykonują także organy niezależne od władz publicznych, zaliczane do sfery organizacji pozarządowych (stowarzyszenia, fundacje, związki zawodowe), związki wyznaniowe a także podmioty sektora prywatnego. Ponieważ podmioty polityki społecznej będące wykonawcami polityki państwa ( podmioty wykonawcze ), a także ich rola i zadania, są szczegółowo omawiane w publikacjach z zakresu polityki społecznej, nie wymagają szczegółowego przedstawiania w niniejszym opracowaniu. Wskazane zostaną jedynie niektóre aspekty Zgodnie z Konstytucją RP, która w Rozdziale V określa pozycję ustrojowa, miejsce w systemie politycznym i kompetencje Prezydenta, Prezydent zaliczony został do władzy wykonawczej, jakkolwiek posiada także prawo inicjatywy ustawodawczej (art. 144 ust.3 pkt.4 Konstytucji RP). Jako organ wykonawczy, Prezydent wydaje rozporządzenia na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie w celu jej wykonania. Rada Ministrów jest zgodnie z Konstytucją - drugim członem władzy wykonawczej. Do Rady Ministrów należy prowadzenie polityki wewnętrznej, a zatem sprawy polityki państwa nie zastrzeżone dla innych organów państwowych i samorządu terytorialnego oraz kierowanie administracją rządowa. O roli Rady Ministrów jako istotnego organu władzy wykonawczej świadczy konstytucyjnie określony zakres zadań, wskazany w art. 146 ust.4. W zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach, Rada Ministrów w szczególności zapewnia wykonanie ustaw, koordynuje i kontroluje prace organów administracji rządowej, uchwala projekt budżetu państwa czy kieruje wykonaniem budżetu państwa. 35 Wyrok TK z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt K 9/12, OTK 11/12, poz Wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09, OTK 3/11, poz Wyrok TK z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt K 19/06, OTK 9/10, poz. 96.

18 Odrębne uprawnienia przysługują Prezesowi Rady Ministrów i ministrom, którzy kierują określonymi działami administracji rządowej lub wypełniają zadania wyznaczone im przez Prezesa Rady Ministrów. Zadania państwa określone w aktach prawnych i innych dokumentach kształtujących politykę społeczną wykonywane są także przez podmioty terenowe. Należą do nich zarówno organy administracji rządowej (wojewoda i podlegające mu jednostki organizacyjne) oraz podmioty, w tym kierownicy zespolonych służb, inspekcji, straży wykonujących zadania z zakresu polityki społecznej a także jednostki organizacyjne wchodzące w skład administracji niezespolonej 38. Szczególną rolę w administracji rządowej pełni wojewoda, który w Konstytucji RP określony został jako przedstawiciel Rady Ministrów. Jego pozycja i zadania szczegółowo wskazane zostały w ustawie o wojewodzie i administracji rządowej 39. Wykonawcami zadań z zakresu polityki społecznej państwa są także jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego, wykonujące zadania zlecone, wynikające z przepisów prawa i dokumentów przygotowanych przez organy rządowe. Zadania takie wykonywane SA zarówno przez jednostki samorządu terytorialnego szczebla gminnego, powiatu i województwa. Społeczne podmioty wykonujące zadania z zakresu polityki społecznej W literaturze z zakresu polityki społecznej podkreśla się znaczenie udziału innych podmiotów, poza podmiotami publicznymi, w realizowaniu zadań z zakresu polityki społecznej, jako wyrazu realizacji zasady pomocniczości jako fundamentalnej dla rozwiązywania problemów społecznych. W okresie po II wojnie światowej w polskiej literaturze z zakresu polityki społecznej znaleźć można było szerokie uzasadnienie potrzeby działania organizacji społecznych w sferze polityki społecznej, z silnym podkreślaniem, że organizacjom społecznym przypada poważna rola do odegrania w realizowaniu zadań z zakresu polityki społecznej. Jako podstawowe podmioty mające odebrać rolę wskazywano związki zawodowe i podmioty zaliczane do grupy spółdzielni. W literaturze podkreślano również, że podmioty niepaństwowe mogą w znacznym stopniu przyczyniać się do wzbogacenia form polityki społecznej, a także do nadania jej rozwojowi kierunku najbardziej zgodnego z potrzebami ludzi pracy, zwłaszcza, gdy wykorzystają własne możliwości w samopomocy, rozwijaniu wypoczynku, podnoszeniu kultury pracy czy kultury mieszkaniowej Należą do nich terenowe organy administracji rządowej podporządkowane właściwym ministrom oraz kierownicy państwowych osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych wykonujących zadania z zakresu administracji rządowej na terenie województwa. Por. P.Chmielecki (red.) Konstytucyjny system władz publicznych, Warszawa 2009, s.15 i n. 39 Ustawa z dnia r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, D.U. Nr 31, poz. 206 ze zm. Por. także: P. Trybuszewski: Wojewoda jako przedstawiciel Rady Ministrów (w:) M. Chmaj (red.): Status prawny wojewody, Warszawa 2005, s. 50 i n.; J. Boć (red.) Konstytucja. 40 W W.Szubert: Polityka społeczna, (w) Studia z polityki społecznej, op.cit., s. 85 i n.

19 18 Zmiany ustrojowe w Polsce sprawiły, że na nowo określone zostały sposoby realizacji polityki społecznej, a także pojawiły się nowe podmioty tzw. trzeci sektor 41 - działające w przestrzeni, jaka zaistniała między działaniami instytucji publicznych, którym szczególnie w okresie transformacji zarzucano skostniałość w działaniach, nadmierną biurokrację i brak ekonomicznej efektywności) i prywatnych (drogich, elitarnych). Jak podkreśla się w literaturze, trzeci sektor, zgodnie z teorią państwa demokratycznego, ma za podstawę społeczeństwo obywatelskie stanowiące filar systemu społeczno- politycznego, a jego elementami są organizacje społeczne (stowarzyszenia i fundacje), związki wyznaniowe, związki zawodowe czy partie polityczne 42. Rola i zadania trzeciego sektora są definiowane jako zaspokajanie potrzeb społecznych, których dwa pozostałe sektory nie mogą lub nie chcą zaspokoić, co określa niezwykle szeroki obszar potencjalnych działań 43. Nie mniejszą rolę odgrywają podmioty zaliczane do trzeciego sektora jako wykonawcy zadań publicznych, podejmowanych na zlecenie podmiotów publicznych, w ramach reguł określonych przepisami prawa i z wykorzystaniem funduszów publicznych. W tym przypadku mamy do czynienia nie ze spontanicznym działaniem w celu zaspokojenia społecznych potrzeb, ale z realizowaniem funkcji podmiotów wykonujących zadania z zakresu polityki społecznej, często wprost wskazanych jako wykonawcy zadań wymienionych w przepisach. Sfera zadań publicznych objętych działalnością społecznie użyteczną organizacji pozarządowych dotyczy m.in. pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz w sferze wyrównywania szans tych rodzin i osób, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, działalności na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, działalności charytatywnej, ochrony i promocji zdrowia, działalności na rzecz osób niepełnosprawnych, promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy czy działalności na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa, upowszechniania i ochrony praw dziecka. Podmioty lokalnej polityki społecznej Jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego, wymienione jako wykonawcy zadań w ramach polityki społecznej państwa, uczestniczą w tworzeniu i realizacji zadań i obowiązków wynikających z polityki społecznej, projektowanej na potrzeby społeczności lokalnej. Wyodrębniony, w odniesieniu do podmiotów polityki społecznej wykonujących zadania wynikające z polityki społecznej państwa, podział na podmioty tworzące politykę społecz- 41 Ta sfera podmiotów określana jest także jako sektor pozarządowy, sektor niezależny, sektor instytucji społecznie użytecznych, bądź sektor pożytku publicznego, choć w tym ostatnim przypadku obecnie pojęcie działalność pożytku publicznego i podmioty wykonujące działalność pożytku publicznego obejmuje podmioty ściśle określone w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (T.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz ze zm.). 42 Por. D. Głogosz: Nowe instytucje polityki społecznej rola trzeciego sektora, Polityka Społeczna 11-12/97, s. 42 i n. 43 D. Głogosz: Nowe instytucje, op.cit. s. 43.

20 ną, decydujące o jej kształcie (podmioty uchwałodawcze) i podmioty wykonujące zadania z zakresu polityki społecznej (podmioty wykonawcze) znajduje odzwierciedlenie także w odniesieniu do jednostek organizacyjnych działających w terenie, na każdym szczeblu samorządu terytorialnego. Konstytucja wymienia jedynie gminę jako jednostkę samorządu terytorialnego, odsyłając do regulacji dotyczących innych jednostek - regionalnych bądź lokalnych do ustaw. Konstytucja nie rozstrzyga i nie przesądza zatem struktury samorządu terytorialnego, ponieważ problem ten był sporny w toku prac nad projektem konstytucji RP 44, a podział terytorialny kraju na obecnie obowiązujący - na województwa, powiaty i gminy - dokonany został już po uchwaleniu Konstytucji, reformą podziału terytorialnego z 1998 r. W ustawach regulujących zakres działania i kompetencje jednostek samorządu poszczególnych szczebli podkreśla się, że kompetencje jednostek samorządu terytorialnego są autonomiczne w odniesieniu do zadań i kompetencji pozostałych jednostek, a zakres działania nie może naruszać samodzielności innych jednostek. Podkreśla się także, że organy samorządu jednostek o szerszym terytorialnie zakresie działania nie mogą naruszać samodzielności jednostek o mniejszym zasięgu terytorialnym, a większe jednostki samorządu terytorialnego nie są organami nadzoru lub kontroli. Oznacza to, ze działania samorządu terytorialnego powinny być zharmonizowane, oparte na współdziałaniu i wymianie informacji, nie zaś na hierarchicznym podporządkowaniu i zależności. Rozwinięciem norm Konstytucji określających w sposób ogólny kompetencje jednostek samorządu terytorialnego do wykonywania zadań publicznych służących zaspokajaniu potrzeb wspólnoty, są przepisy szczególne, wskazujące na kategorie spraw, które samorząd terytorialny jest zobowiązany załatwić, w tym jako zadanie własne samorządu. Przykładem może być przepis art. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, który nakłada m.in. na samorząd obowiązek realizowania zadań z zakresu przeciwdziałania alkoholizmowi poprzez odpowiednie kształtowanie polityki społecznej, w szczególności działalność wychowawczą i informacyjną, przeciwdziałanie przemocy w rodzinie, leczenie, rehabilitację i reintegrację osób uzależnionych od alkoholu, ograniczanie dostępności alkoholu czy wspieranie zatrudnienia socjalnego poprzez finansowanie centrów integracji społecznej. Zakres zadań samorządu terytorialnego i podmioty uchwałodawcze lokalnej polityki społecznej odpowiedzialne za wykonywanie zadań samorządu Organami jednostek samorządu terytorialnego, wyposażonymi w uprawnienie do tworzenia prawa lokalnego, są jednostki stanowiące (uchwałodawcze) samorządu terytorialnego: rada gminy i rada powiatu, oraz sejmik województwa. Fundamentem samorządu terytorialnego jest gmina, wymieniona w art. 164 ust.1 Konstytucji RP jako podstawowa jednostka samorządu i z tego względu omawianie podmiotów 44 Szerzej na ten temat: R. Chruściak, W. Osiatyński: Tworzenie konstytucji w Polsce w latach , Warszawa 2001, s.276 i n. 19

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie LexPolonica nr 27335. Stan prawny 2012-11-29 Dz.U.2010.234.1536 (U) Działalność pożytku publicznego i wolontariat zmiany: 2011-07-01 Dz.U.2011.112.654 art. 166 2011-10-30 Dz.U.2011.205.1211 art. 2 2011-11-03

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie z dnia PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LIPNOWSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI UPRAWNIONYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 ROKU O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

WSTĘP PROGRAM I ZASADY WSPÓŁPRACY

WSTĘP PROGRAM I ZASADY WSPÓŁPRACY ZAŁĄCZNIK do Uchwały Nr XVI/134/2011 Rady Miejskiej w Kozienicach z dnia 01 grudnia 2011r.. WSTĘP W demokratycznym społeczeństwie organizacje pozarządowe stanowią znakomitą bazę dla rozwoju lokalnych społeczności,

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 224/XXIX/2006 Rady Gminy Zarzecze z dnia 3.03.2006r. S t a t u t. Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Zarzeczu

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 224/XXIX/2006 Rady Gminy Zarzecze z dnia 3.03.2006r. S t a t u t. Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Zarzeczu Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 224/XXIX/2006 Rady Gminy Zarzecze z dnia 3.03.2006r. S t a t u t Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Zarzeczu Rozdział I - Postanowienia ogólne 1. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej

Bardziej szczegółowo

Gminy Stawiguda z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Gminy Stawiguda z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 85/2014 Wójta Gminy Stawiguda z dnia 29.08.2014 r. P R O G R A M W S P Ó Ł P R A C Y Gminy Stawiguda z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.3

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 PODSTAWY PRAWNE PROGRAMU

Rozdział 1 PODSTAWY PRAWNE PROGRAMU PROJEKT ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY JANÓW PODLASKI Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK Rozdział 1 PODSTAWY PRAWNE PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU GŁUBCZYCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI REALIZUJĄCYMI ZADANIA PUBLICZNE NA 2012 ROK

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU GŁUBCZYCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI REALIZUJĄCYMI ZADANIA PUBLICZNE NA 2012 ROK PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU GŁUBCZYCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI REALIZUJĄCYMI ZADANIA PUBLICZNE NA 2012 ROK Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 Wrzesień 2005 ROZDZIAŁ I Definicje i określenia 1. Definicje: - działalność pożytku publicznego jest to działalność społecznie

Bardziej szczegółowo

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne.

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne. Program współpracy Gminy Dębica z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2015 r. I. Wstęp. Podstawowym aktem

Bardziej szczegółowo

I. WPROWADZENIE... 2 II. CEL PROGRAMU... 2 III. ADRESACI PROGRAMU... 2 IV. REALIZATORZY PROGRAMU... 3 V. FORMY WSPÓŁPRACY... 3

I. WPROWADZENIE... 2 II. CEL PROGRAMU... 2 III. ADRESACI PROGRAMU... 2 IV. REALIZATORZY PROGRAMU... 3 V. FORMY WSPÓŁPRACY... 3 Załącznik do Uchwały Nr... Rady Gminy Pietrowice Wielkie z dnia 2015r. Roczny Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr III /15/10 Rady Gminy Kramsk z dnia 29 grudnia 2010 roku

Uchwała Nr III /15/10 Rady Gminy Kramsk z dnia 29 grudnia 2010 roku Uchwała Nr III /15/10 Rady Gminy Kramsk z dnia 29 grudnia 2010 roku w sprawie Programu współpracy na 2011 rok Gminy Kramsk z organizacjami pozarządowymi, podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ

GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XIII.81.2015 Rady Gminy Miłki z dnia 3 września 2015 r. STATUT GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W MIŁKACH Strona2 ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PRZEMKOWIE. z dnia 19 października 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PRZEMKOWIE. z dnia 19 października 2015 r. Projekt z dnia 23 października 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PRZEMKOWIE z dnia 19 października 2015 r. w sprawie przyjęcia "Programu współpracy Gminy Przemków z organizacjami

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY GMINY DRELÓW. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY GMINY DRELÓW. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 5 listopada 2015 r. sporządzony przez... UCHWAŁA NR... RADY GMINY DRELÓW z dnia... 2015 r. w sprawie uchwalenia Programu współpracy Gminy Drelów z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R.

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE,

Bardziej szczegółowo

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku Wersja nr 1 z 13 października 2015 r. Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku w sprawie: przyjęcia na rok 2016 programu współpracy Gminy Chmielnik z organizacjami pozarządowymi

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY GMINY GÓRZYCA

UCHWAŁA NR. RADY GMINY GÓRZYCA UCHWAŁA NR. RADY GMINY GÓRZYCA z dnia.. 2015 r. w sprawie Programu współpracy Gminy Górzyca z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016rok. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/75/15 RADY GMINY MEŁGIEW. z dnia 29 października 2015 r.

UCHWAŁA NR XI/75/15 RADY GMINY MEŁGIEW. z dnia 29 października 2015 r. UCHWAŁA NR XI/75/15 RADY GMINY MEŁGIEW z dnia 29 października 2015 r. w sprawie uchwalenia "Rocznego Programu Współpracy Gminy Mełgiew z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR LXIV/446/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r.

UCHWAŁA NR LXIV/446/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. UCHWAŁA NR LXIV/446/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. w sprawie: przyjęcia Rocznego Programu Współpracy Miasta Sulejówek z organizacjami pozarządowymi i innymi uprawnionymi podmiotami

Bardziej szczegółowo

PROJEKT PROGRMAU WSPÓŁPRACY POWIATU NOWODWORSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU

PROJEKT PROGRMAU WSPÓŁPRACY POWIATU NOWODWORSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PROJEKT PROGRMAU WSPÓŁPRACY POWIATU NOWODWORSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2011 I. WSTĘP Organizacje pozarządowe, obok sektora

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MEŁGIEW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MEŁGIEW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Załącznik do Uchwały Nr Rady Gminy Mełgiew z dnia...2015 r. ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MEŁGIEW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU

Bardziej szczegółowo

U c h w a ł a Nr XV/130/08 Rady Miejskiej w Rynie z dnia 30 stycznia 2008r.

U c h w a ł a Nr XV/130/08 Rady Miejskiej w Rynie z dnia 30 stycznia 2008r. U c h w a ł a Nr XV/130/08 Rady Miejskiej w Rynie z dnia 30 stycznia 2008r. w sprawie uchwalenia Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r.

UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r. UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r. w sprawie zmiany uchwały XXXVIII/229/13 Rady Gminy Kobylanka w sprawie przyjęcia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Powiatu Chełmińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2015

Program współpracy Powiatu Chełmińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2015 Załącznik do uchwały Nr / / 2014 Rady Powiatu Chełmińskiego z dnia. Program współpracy Powiatu Chełmińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2015 PROJEKT Wstęp Samorząd Powiatu Chełmińskiego realizuje

Bardziej szczegółowo

Projekt Uchwały UCHWAŁA NR. RADY GMINY RADZIECHOWY - WIEPRZ. z dnia. r.

Projekt Uchwały UCHWAŁA NR. RADY GMINY RADZIECHOWY - WIEPRZ. z dnia. r. Projekt Uchwały UCHWAŁA NR. RADY GMINY RADZIECHOWY - WIEPRZ z dnia. r. w sprawie: rocznego programu współpracy Gminy Radziechowy - Wieprz z organizacjami pozarządowymi działającymi w sferze pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

PROJEKT Uchwała Nr.../../2015 Rady Gminy Bełżec z dnia 2015 r.

PROJEKT Uchwała Nr.../../2015 Rady Gminy Bełżec z dnia 2015 r. WÓJT GMINY BEŁŻEC Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 48/2015 Wójta Gminy Bełżec z dnia 22 września 2015 r. PROJEKT Uchwała Nr.../../2015 Rady Gminy Bełżec z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia rocznego Programu

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 2 grudnia 2013 r. Poz. 7037 UCHWAŁA NR XXIII/320/13 RADY MIEJSKIEJ W BYTOMIU z dnia 25 listopada 2013 r. w sprawie nadania Statutu Miejskiemu Ośrodkowi

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 Załącznik do Uchwały Nr XL/222 /2010 Rady Miejskiej w Polanicy Zdroju z dnia 28 stycznia 2010 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 1.Wstęp Program Aktywności Lokalnej

Bardziej szczegółowo

Prawo trzeciego sektora w świetle nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Prawo trzeciego sektora w świetle nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie Prawo trzeciego sektora w świetle nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 1 Podstawowe akty prawne: -Konstytucja RP -Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach -Ustawa

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 68/2015 Burmistrza Krynek z dnia 1 września 2015 r. PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.3

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

PROJEKT Uchwała Nr XXXIX/../10 Rady Gminy Bełżec z dnia 2010 r.

PROJEKT Uchwała Nr XXXIX/../10 Rady Gminy Bełżec z dnia 2010 r. PROJEKT Uchwała Nr XXXIX/../10 Rady Gminy Bełżec z dnia 2010 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Bełżec z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

Wykonywanie zadań własnych przez jednostki samorządu terytorialnego a obowiązek stosowania ustawy - Prawo zamówień publicznych

Wykonywanie zadań własnych przez jednostki samorządu terytorialnego a obowiązek stosowania ustawy - Prawo zamówień publicznych Wykonywanie zadań własnych przez jednostki samorządu terytorialnego a obowiązek stosowania ustawy - Prawo zamówień publicznych 1. Samorząd gminny w Polsce przy wykonywaniu swoich zadań ma możliwość korzystania

Bardziej szczegółowo

I. WSTĘP. Ilekroć w zapisach Programu jest mowa o:

I. WSTĘP. Ilekroć w zapisach Programu jest mowa o: Załącznik do Uchwały Nr XXV-194/2012 Rady Powiatu w Kraśniku z dnia 28 listopada 2012 r. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KRAŚNICKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014 Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014 I. CEL GŁÓWNY I CELE SZCZEGÓŁOWE PROGRAMU 1. Celem głównym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/68/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŁĘCZNEJ. z dnia 18 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR XIV/68/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŁĘCZNEJ. z dnia 18 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR XIV/68/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŁĘCZNEJ z dnia 18 listopada 2015 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Łęczna z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Samorząd terytorialny w Polsce Podstawowe informacje

Samorząd terytorialny w Polsce Podstawowe informacje Samorząd terytorialny w Polsce Podstawowe informacje Samorząd w konstytucji RP Mieszkańcy gminy stanowią wspólnotę samorządową Zasada pomocniczości subsydiarności opiera się na dwóch założeniach: - tyle

Bardziej szczegółowo

Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK. z dnia. roku

Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK. z dnia. roku Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK z dnia. roku w sprawie rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

PROJEKT UCHWAŁY PROGRAM WSPÓŁPRACY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI NA LATA 2016-2020

PROJEKT UCHWAŁY PROGRAM WSPÓŁPRACY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI NA LATA 2016-2020 PROJEKT UCHWAŁY z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami na lata 2016-2020. Na podstawie art. 5a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej:

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej: Zakres działania: Pomoc społeczna umożliwia przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wspiera ich

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

Olsztyn, dnia 17 kwietnia 2013 r. Poz. 1582 UCHWAŁA NR XXV/173/2013 RADY MIASTA BARTOSZYCE. z dnia 21 lutego 2013 r.

Olsztyn, dnia 17 kwietnia 2013 r. Poz. 1582 UCHWAŁA NR XXV/173/2013 RADY MIASTA BARTOSZYCE. z dnia 21 lutego 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO Olsztyn, dnia 17 kwietnia 2013 r. Poz. 1582 UCHWAŁA NR XXV/173/2013 RADY MIASTA BARTOSZYCE z dnia 21 lutego 2013 r. w sprawie nadania statutu Miejskiemu

Bardziej szczegółowo

Zadania realizowane przez gminy

Zadania realizowane przez gminy Zadania realizowane przez gminy Zadania własne gminy o charakterze obowiązkowym : opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem programów

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. Rady Miejskiej w Janowie Lubelskim z dnia

Uchwała Nr.. Rady Miejskiej w Janowie Lubelskim z dnia projekt Uchwała Nr.. Rady Miejskiej w Janowie Lubelskim z dnia w sprawie przyjęcia na rok 2014 programu współpracy Gminy Janów Lubelski z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi

Bardziej szczegółowo

1 Preambuła. 3. W zakresie przyjętych przez Gminę założeń podstawowymi korzyściami takiej współpracy są między innymi:

1 Preambuła. 3. W zakresie przyjętych przez Gminę założeń podstawowymi korzyściami takiej współpracy są między innymi: Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 74/2013 Wójta Gminy Borów z dnia 16 września 2013r. Wieloletni program współpracy Gminy Borów z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

RADA MIASTA RYBNIKA postanawia:

RADA MIASTA RYBNIKA postanawia: (2003/034228) UCHWAŁA NR 178/XI/2003 RADY MIASTA RYBNIKA z dnia 10 września 2003 r. w sprawie: przyjęcia Statutu Ośrodka Pomocy Społecznej w Rybniku. Działając na podstawie : - art. 18 ust. 2 pkt 9 lit.h),

Bardziej szczegółowo

1. Definicja działalności pożytku publicznego, 2. Rodzaje działalności pożytku publicznego, 3. Jednostki realizujące działalność pożytku publicznego,

1. Definicja działalności pożytku publicznego, 2. Rodzaje działalności pożytku publicznego, 3. Jednostki realizujące działalność pożytku publicznego, 1. Definicja działalności pożytku publicznego, 2. Rodzaje działalności pożytku publicznego, 3. Jednostki realizujące działalność pożytku publicznego, 4. Przedmiot działalności pożytku publicznego, 5. Procedury,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR V/18/10 RADY MIEJSKIEJ W KOŻUCHOWIE. z dnia 29 grudnia 2010 r.

UCHWAŁA NR V/18/10 RADY MIEJSKIEJ W KOŻUCHOWIE. z dnia 29 grudnia 2010 r. UCHWAŁA NR V/18/10 RADY MIEJSKIEJ W KOŻUCHOWIE z dnia 29 grudnia 2010 r. w sprawie Programu współpracy w 2011 roku Gminy Kożuchów z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami Na podstawie art. 7 ust.1

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU NOWODWORSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W 2009r.

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU NOWODWORSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W 2009r. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU NOWODWORSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W 2009r. 1 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Cele i efekty..3 3. Postanowienia ogólne.4 4. Formy współpracy..5 5. Zasady współpracy.7

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE SPOŁECZNE PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2015 ROK

KONSULTACJE SPOŁECZNE PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2015 ROK KONSULTACJE SPOŁECZNE PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2015 ROK OGŁOSZENIE Wójta Gminy Pawłowiczki z dnia 15 października 2014 roku w sprawie konsultacji społecznych projektu: Rocznego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W KOŻUCHOWIE. z dnia... 2012 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W KOŻUCHOWIE. z dnia... 2012 r. Projekt Numer druku XXXVIII/2/12 UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W KOŻUCHOWIE z dnia... 2012 r. w sprawie Programu współpracy w 2013 roku Gminy Kożuchów z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami Na

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVI/107/2016 RADY GMINY STANISŁAWÓW. z dnia 14 kwietnia 2016 r.

UCHWAŁA NR XVI/107/2016 RADY GMINY STANISŁAWÓW. z dnia 14 kwietnia 2016 r. UCHWAŁA NR XVI/107/2016 RADY GMINY STANISŁAWÓW z dnia 14 kwietnia 2016 r. w sprawie uchwalenia statutu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Stanisławowie. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5, art. 40 ust.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY PUCHACZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W 2015 ROKU

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY PUCHACZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W 2015 ROKU PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY PUCHACZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W 2015 ROKU Współpraca Gminy Puchaczów z organizacjami pozarządowymi oraz

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY LUBOMIA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY LUBOMIA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK PROJEKT ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY LUBOMIA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK Wstęp Celem głównym Rocznego Programu Współpracy,

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Powiatu Bialskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami działającymi w sferze pożytku publicznego na rok 2016

Program współpracy Powiatu Bialskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami działającymi w sferze pożytku publicznego na rok 2016 Załącznik nr 1 do uchwały Nr 120/2015 Zarządu Powiatu w Białej Podlaskiej z dnia 30 października 2015 r. Program współpracy Powiatu Bialskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami działającymi

Bardziej szczegółowo

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2016

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2016 Program współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2016 I. Postanowienia ogólne. 1. 1. Program współpracy Gminy Szczerców z organizacjami

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr V/33/15 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 26 lutego 2015r.

Uchwała Nr V/33/15 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 26 lutego 2015r. Uchwała Nr V/33/15 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 26 lutego 2015r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Problemów Społecznych dla Gminy Byczyna

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GŁUCHOŁAZACH. w sprawie nadania Statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Głuchołazach

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GŁUCHOŁAZACH. w sprawie nadania Statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Głuchołazach Projekt z dnia 15 kwietnia 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GŁUCHOŁAZACH z dnia 14 kwietnia 2015 r. w sprawie nadania Statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Głuchołazach Na podstawie

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY PĘCŁAW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY PĘCŁAW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST - p r o j e k t - UCHWAŁA NR RADY GMINY PĘCŁAW z dnia w sprawie Wieloletniego Programu Współpracy Gminy Pęcław z Organizacjami Pozarządowymi i Podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 95 /2015 Burmistrza Gminy i Miasta w Węglińcu z dnia 29 września 2015r.

ZARZĄDZENIE Nr 95 /2015 Burmistrza Gminy i Miasta w Węglińcu z dnia 29 września 2015r. ZARZĄDZENIE Nr 95 /2015 Burmistrza Gminy i Miasta w Węglińcu z dnia 29 września 2015r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji projektu Rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 21/15 Wójta Gminy Adamów z dnia 18 marca 2015 r. P R O J E K T WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Gminy Choczewo

Uchwała Nr. Rady Gminy Choczewo Projekt Uchwała Nr Rady Gminy Choczewo z dnia r. w sprawie uchwalenia na 2015 rok Programu współpracy Gminy Choczewo z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr. Rady Miejskiej w Radzyminie. z dnia.. 2015 r. zatwierdzenia Statutu Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzyminie,

UCHWAŁA Nr. Rady Miejskiej w Radzyminie. z dnia.. 2015 r. zatwierdzenia Statutu Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzyminie, PROJEKT UCHWAŁA Nr. Rady Miejskiej w Radzyminie z dnia.. 2015 r. w sprawie zatwierdzenia Statutu Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzyminie. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15, art. 40 ust.2 pkt. 2 oraz 41

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie

Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Samorząd to prawo jakiejś grupy osób do samodzielnego i niezależnego decydowania o swoich sprawach. Natomiast z prawno administracyjnego punktu widzenia samorząd oznacza powierzenie

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Gminy Niwiska z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015r.

Program współpracy Gminy Niwiska z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015r. PROJEKT Załącznik do Uchwały Nr / /2014 Rady Gminy Niwiska z dnia. października 2014 r. Program współpracy Gminy Niwiska z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu:

Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu: Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu: 1. Przepisy ogólne 1. Ilekroć w Programie współpracy Gminy Boguchwała z organizacjami pozarządowymi w roku 2014 mowa jest o: a)

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr XXIV/285/12 Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 30 marca 2012 r.

Załącznik do Uchwały Nr XXIV/285/12 Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 30 marca 2012 r. Załącznik do Uchwały Nr XXIV/285/12 Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 30 marca 2012 r. PROGRAM WSPÓŁPRACY Miasta Pabianice z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN MIEJSKO-GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W KĘPNIE. Rozdział I Postanowienia ogólne

REGULAMIN MIEJSKO-GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W KĘPNIE. Rozdział I Postanowienia ogólne Zał. do Zarządzenia Nr MGOPS IX 0161/4/09 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kępnie z dnia 26 maja 2009 r. REGULAMIN MIEJSKO-GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W KĘPNIE Rozdział I

Bardziej szczegółowo

STATUT MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W ŁOMŻY ROZDZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE.

STATUT MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W ŁOMŻY ROZDZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE. Załącznik do Uchwały Nr 328/LI/05 Rady Miejskiej Łomży z dnia 29 czerwca 2005 r. STATUT MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W ŁOMŻY ROZDZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE..1 Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ZALESIE Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2015 ROK

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ZALESIE Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2015 ROK PROJEKT ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ZALESIE Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2015 ROK I. POSTANOWIENIA OGÓLNE Współpraca jednostek

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi na 2015 rok.

Program Współpracy Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi na 2015 rok. Program Współpracy Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi na 2015 rok. Program współpracy w 2015 r. Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi, osobami prawnymi i jednostkami organizacyjnymi

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY GMINY ZEBRZYDOWICE. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY GMINY ZEBRZYDOWICE. z dnia... 2015 r. UCHWAŁA NR... RADY GMINY ZEBRZYDOWICE z dnia... 2015 r. w sprawie: programu współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w rozumieniu przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY POWIATU W SANDOMIERZU

UCHWAŁA NR... RADY POWIATU W SANDOMIERZU Projekt z dnia 20 października 2015 r. UCHWAŁA NR... RADY POWIATU W SANDOMIERZU z dnia 28 października 2015 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy Powiatu Sandomierskiego z organizacjami pozarządowymi

Bardziej szczegółowo

Program współpracy na 2014 rok Gminy Zielona Góra z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Program współpracy na 2014 rok Gminy Zielona Góra z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 134/13 Wójta Gminy Zielona Góra z dnia 04 października 2013r. Program współpracy na 2014 rok Gminy Zielona Góra z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Powiatu Szczecineckiego. z organizacjami pozarządowymi, podmiotami prowadzącymi. działalność pożytku publicznego i stowarzyszeniami

Program współpracy Powiatu Szczecineckiego. z organizacjami pozarządowymi, podmiotami prowadzącymi. działalność pożytku publicznego i stowarzyszeniami (PROJEKT) Program współpracy Powiatu Szczecineckiego z organizacjami pozarządowymi, podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego i stowarzyszeniami jednostek samorządu terytorialnego na rok

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY GMINY W PRZYŁĘKU z dnia 2011 r.

UCHWAŁA NR RADY GMINY W PRZYŁĘKU z dnia 2011 r. PROJEKT UCHWAŁA NR RADY GMINY W PRZYŁĘKU z dnia 2011 r. w sprawie,,wieloletniego programu współpracy gminy Przyłęk z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Województwa Śląskiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2012. Wstęp

Program współpracy Województwa Śląskiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2012. Wstęp Załącznik nr 1 do Uchwały nr 2869/89/IV/2011 Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 20 października 2011r. Program współpracy Województwa Śląskiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2012 Wstęp Działania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR V/16/2015 RADY GMINY SZAFLARY. z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie : uchwalenia statutu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szaflarach

UCHWAŁA NR V/16/2015 RADY GMINY SZAFLARY. z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie : uchwalenia statutu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szaflarach UCHWAŁA NR V/16/2015 RADY GMINY SZAFLARY z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie : uchwalenia statutu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szaflarach Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 i art. 40 ust. 2 pkt.

Bardziej szczegółowo

Opolskie w Internecie

Opolskie w Internecie Opolskie w Internecie Regionalna Infrastruktura Informacji Przestrzennej Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego Departament Geodezji, Kartografii i Gospodarki Nieruchomościami Referat Geodezji i Kartografii

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne PROJEKT Załącznik nr 1 do Uchwały Nr /2011 z dnia marca 2011 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Powiatu Łęczyckiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w roku 2011 Roczny Program

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne. Cel główny i cele szczegółowe programu

Postanowienia ogólne. Cel główny i cele szczegółowe programu Załącznik nr 1 do Uchwały Nr.. z dnia ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STAROGARD GDAŃSKI Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A N R PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ

U C H W A Ł A N R PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ U C H W A Ł A N R. PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ Z DNIA.2014 R. w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia o zmianie ustawy o fundacjach

USTAWA. z dnia o zmianie ustawy o fundacjach p r o j e k t USTAWA z dnia o zmianie ustawy o fundacjach Art. 1. W ustawie z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203, z późn. zm. 1) ) wprowadza się następujące zmiany:

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1996 Nr 106 poz. 498. USTAWA z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o terenowych organach rządowej administracji ogólnej

Dz.U. 1996 Nr 106 poz. 498. USTAWA z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o terenowych organach rządowej administracji ogólnej Kancelaria Sejmu s. 1/5 Dz.U. 1996 Nr 106 poz. 498 USTAWA z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o terenowych organach rządowej administracji ogólnej Art. 1. W ustawie z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych

Bardziej szczegółowo

System administracji publicznej w Polsce

System administracji publicznej w Polsce System administracji publicznej w Polsce Warszawa, lipiec 2014 r. Wykonanie: DWJST DAP Główne etapy przemian ustroju administracji publicznej w Polsce po 1989 roku 1990 r. - wprowadzenie samorządu na poziomie

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 28 maja 2015 r. Poz. 2373 UCHWAŁA NR VII/24/2015 RADY MIEJSKIEJ W MIĘDZYLESIU. z dnia 19 maja 2015 r.

Wrocław, dnia 28 maja 2015 r. Poz. 2373 UCHWAŁA NR VII/24/2015 RADY MIEJSKIEJ W MIĘDZYLESIU. z dnia 19 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Wrocław, dnia 28 maja 2015 r. Poz. 2373 UCHWAŁA NR VII/24/2015 RADY MIEJSKIEJ W MIĘDZYLESIU z dnia 19 maja 2015 r. w sprawie uchwalenia Statutu Ośrodka Pomocy

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE. Rozdział 1

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE. Rozdział 1 Załącznik do Uchwały XX/100/16 Rady Gminy Dziemiany z dnia 18.03.2016r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE Do zadań własnych określonych w ustawie o wspieraniu rodziny i

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR //2015 RADY GMINY SUŁÓW. z dnia..2015 r.

UCHWAŁA NR //2015 RADY GMINY SUŁÓW. z dnia..2015 r. UCHWAŁA NR //2015 RADY GMINY SUŁÓW z dnia..2015 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Sułów z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

U c h w a ł a Nr Rady Miejskiej Zagórowa

U c h w a ł a Nr Rady Miejskiej Zagórowa U c h w a ł a Nr Rady Miejskiej Zagórowa w sprawie Rocznego programu współpracy gminy Zagórów z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015 rok.

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXXIV/264/2009 Rady Gminy Olsztyn z dnia 24 listopada 2009 r.

Uchwała nr XXXIV/264/2009 Rady Gminy Olsztyn z dnia 24 listopada 2009 r. Uchwała nr XXXIV/264/2009 Rady Gminy Olsztyn z dnia 24 listopada 2009 r. w sprawie: Programu Współpracy Gminy Olsztyn z Organizacjami Pozarządowymi w roku 2010 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

- PROJEKT. Rozdział II POSTANOWIENIA OGÓLNE. Ilekroć w niniejszym Programie jest mowa o:

- PROJEKT. Rozdział II POSTANOWIENIA OGÓLNE. Ilekroć w niniejszym Programie jest mowa o: - PROJEKT Roczny programu współpracy Gminy Polska Cerekiew z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w 2016 roku. Rozdział I WSTĘP DO ZAŁOŻEŃ RAMOWEGO PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Proponowane rozwiązania ustawowe. Jarosław Kuba Kielce, 17 luty 2010

Proponowane rozwiązania ustawowe. Jarosław Kuba Kielce, 17 luty 2010 Proponowane rozwiązania ustawowe Jarosław Kuba Kielce, 17 luty 2010 Poniżej przedstawiamy wersję roboczą propozycji uregulowania opracowaną przez grupę prawną Zespołu. Projekt ten opiera się na projekcie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ WIELICHOWA. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ WIELICHOWA. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 30 października 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ WIELICHOWA z dnia... 2015 r. w sprawie programu współpracy Miasta i Gminy Wielichowo z organizacjami pozarządowymi

Bardziej szczegółowo

Roczny program współpracy Gminy Siedlce z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2010

Roczny program współpracy Gminy Siedlce z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2010 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr Rady Gminy Siedlce z dnia 26 listopada 2009 roku Roczny program współpracy Gminy Siedlce z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo