WSPIERANIE DYDAKTYKI NAUK ZARZĄDZANIA W ASPEKCIE METODY BADAWCZEJ STUDIUM PRZYPADKU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WSPIERANIE DYDAKTYKI NAUK ZARZĄDZANIA W ASPEKCIE METODY BADAWCZEJ STUDIUM PRZYPADKU"

Transkrypt

1 Wioletta Wereda Akademia Podlaska w Siedlcach WSPIERANIE DYDAKTYKI NAUK ZARZĄDZANIA W ASPEKCIE METODY BADAWCZEJ STUDIUM PRZYPADKU Niniejszy artykuł jest próbą określenia roli metody studium przypadku w dydaktyce nauk zarządzania na przykładzie Akademii Podlaskiej w Siedlcach. Ciągłe doskonalenie metod nauczania praktyki studenckie, debaty, analizy projektów itp., coraz powszechniejszy dostęp do Internetu i wszechobecna informacja dają studentom, a w przyszłości menedżerom dostęp do praktycznej wiedzy w bardzo krótkim czasie. Studium przypadku nie jest metodą skomplikowaną, ale wymaga znajomości narzędzi jej stosowania, które są pomocne do realizacji wielu projektów przedmiotowych z zakresu zarządzania. 1. Wprowadzenie Rozpoczynając od myśli amerykańskiego guru zarządzania Petera F. Druckera, można stwierdzić, iż najważniejszą rzeczą w przedsiębiorstwie jest to, że musi ono stworzyć prawdziwy zespół jednoczący wysiłki indywidualnych osób w jeden wysiłek 1. Dotyczy to także wykładowców na kierunku zarządzanie i marketing, którzy powinni wykreować efektywną naukową rodzinę, która będzie dążyć do wspólnego celu, czyli maksymalnego wykształcenia przyszłej kadry rządzącej. Aby uczelnia osiągnęła zamierzone cele, określone w jej misji, musi zadbać o to, by praca każdego pojedynczego wykładowcy była ukierunkowana na skuteczność nauczania i koncentrowania się na wspólnym sukcesie organizacji. Istotne jest więc, co wykładowcy chcą przedstawić studentom i w jaki sposób ukierunkować ich myśli na przyszłą i realną rzeczywistość na rynku pracy. Genetyczny kod menedżera nabyty w procesie edukacyjnych doświadczeń w szkołach biznesu (czyli np. na kierunku zarządzanie i marketing) i innych miejscach, przejęty od konsultantów i różnych guru zarządzania, przyswojony od kolegów i z lektury prasy specjalistycznej oraz ukształtowany, nabytym doświadczeniem akademickim, określa zakres prawdopodobieństwa występowania i kształtowania pewnych reakcji w konkretnych sytuacjach 2. Z tego wynika, iż myśli, stwierdzenia oraz sposób prezentowania wiedzy są wchłaniane przez studentów i stają się wzorem do naśladowania w późniejszym życiu zawodowym. Sposób prezentacji i przekazywana treść przedmiotów biznesowych są, zatem bardzo istotne na takich kierunkach, jak Zarządzanie i Marketing. 1 P.F. Drucker, Myśli przewodnie Druckera, MT Biznes, Warszawa 2002, s G. Hume, C.K. Prahald, Przewaga konkurencyjna jutra, Buisness Press, Warszawa 1999, s

2 Niestety wielu studentów otrzymując tytuł magistra Wydziału Zarządzania nie umie personifikować się z nowym otoczeniem i często nie jest w stanie zaakceptować pojawiających się w życiu wielu młodych ludzi zmian, takich jak walka konkurencyjna na obleganym rynku pracy, czy sposób sprzedania się przyszłemu pracodawcy. Dlatego też największą rolę zaczyna odgrywać dobre przygotowanie akademickie, jakie oferują państwowe czy prywatne szkoły wyższe. W historii ludzkości rzadko zdarzało się, aby jakaś instytucja powstała i nabrała znaczenia tak szybko jak instytucja samorządowa. W ciągu ostatnich 15 lat Polska przeszła istotną transformację struktury politycznej, społecznej, a szczególnie gospodarczej. Powstały też konieczne zmiany w funkcjonowaniu i działaniu uczelni wyższych, które przygotowują młode pokolenie do życia w nowym kapitalistycznym państwie, szczególnie na wspólnotowym rynku europejskim. Akademia Podlaska również przyjęła to wyzwanie i otworzyła kilka lat temu dość szybko rozwijający się nowy kierunek zarządzanie i marketing. Celem niniejszego artykułu jest próba określenia roli oraz form wykorzystania metody studium przypadku w wspieraniu dydaktyki na kierunku zarządzanie i marketing, jak również wskazanie niedociągnięć w procesie edukacyjnym, zmierzającym do efektywnego wykorzystania tej metody oraz drogi poszukiwania ulepszeń w teorii i praktyce biznesu międzynarodowego. 2. Podstawowe definicje i rodzaje metody studium przypadku Każdy naukowiec czy wykładowca, wybierając określony styl, tradycję czy technikę badawczą prowadzenia zajęć, powinien dążyć do jak najwierniejszego opisu rzeczywistości. Opis ten powinien pozwalać na generowanie teorii tłumaczących zjawiska społeczne, ekonomiczne czy gospodarcze i własne podejmowanie decyzji, a nie jedynie odwzorowywaniem realnych faktów. Wszelkie spory i dylematy metodologiczne i naukowe powinny być rozstrzygane na poziomie konkretnego realnego projektu badawczego, przybliżonego do zaistniałej sytuacji w przeszłości. Nauczyciele akademiccy mają trudne zadanie w umiejscowieniu teorii na tle różnych szkół i tradycji zarządzania metodami badawczymi poprzez rzeczywistą i praktyczną analizę problemu decyzyjnego. Mimo, że case study jest terminem bezpośrednio przetłumaczalnym na język polski i funkcjonuje on w literaturze jako analiza przypadku, znaczenia, jakie mu się nadaje różnią się istotnie od anglojęzycznego oryginału. Rozważmy trzy pojęcia, które są niekiedy używane zamiennie: Przypadek, czyli case, to zjawisko badane lub analizowane, niezależnie od dyscypliny naukowej, która to zjawisko bada. Analiza przypadku, czyli case study, to analiza zjawiska, opis zjawiska lub analiza opisu. Metoda analizy przypadku, czyli case study method, to metoda służąca do konstrukcji sposobu analizowania przypadku. Metoda case'owa, czyli analiza przypadku, polega przede wszystkim na analizowaniu i omawianiu prawdziwych sytuacji. Jej rodowód wywodzi się z Harvard Business School, gdzie powstała jako praktyczna metoda nauczania. Dla analizowania case'ów, podobnie jak dla ich tworzenia, nie ma sztywnych reguł i zasad, których bezwzględnie należy się trzymać. Natomiast 2

3 korzyści związane ze stosowaniem tej metody są oczywiste. Analizowanie case'ów rozwija umiejętność krytycznego i kreatywnego myślenia, uczy widzieć problemy w ich złożonym kontekście, myśleć kategoriami ciągów konsekwencji podjętych decyzji i rozpatrywać problemy wielostronnie. Case nie kończy się z chwilą jego opisania. Analiza case'u jest równie istotna, jak jego treść. Dlatego też dyskusja w grupie jest także częścią case'u. Case dyskutowany z grupą pozwala uświadomić sobie, że nie ma jedynie słusznych rozwiązań, absolutnych reguł, które można stosować w każdej sytuacji, nie ma także sytuacji całkowicie specyficznych, do których nie stosują się w żadnej mierze doświadczenia i uznane teorie. Od dawna w większości wyższych szkół amerykańskich (zwłaszcza prawniczych i biznesu) metoda case owa jest jedną z podstawowych metod nauczania. Popularność tej metody wynika stąd, że wprowadza ona realizm do sali seminaryjnej, pozwala integrować wiedzę o danej dziedzinie rzeczywistości z wiedzą teoretyczną i pokazuje współzależności między zjawiskami. Ponadto analiza przypadków pozwala studentom budować zaufanie do własnych umiejętności, rozwijać umiejętności podejmowania decyzji, porozumiewania się, a także współpracy w warunkach konkurencji. Metoda case'owa jako metoda uczenia i nauczania ma bardzo długą historię. Jej zastosowanie jest szczególnie widoczne w tych dziedzinach, w których studenci muszą zrozumieć zjawiska (wydarzenia, procesy) łączące unikalność i złożoność, jaką tworzy wolny rynek. Metoda case study znajduje coraz częściej zastosowanie w edukacji. Od dawna jest powszechnie stosowaną techniką do bardzo zróżnicowanych zadań edukacyjnych, głównie w szkołach wyższych kształcących przyszłych lekarzy i prawników. Szkoły biznesu bardzo intensywnie wprowadzały programy edukacyjne, bazujące na metodzie case study lub na tzw. uczeniu aktywnym. Obok Uniwersytetu Harvarda, gdzie ponadto metoda analizy przypadku rozwijała się na różnych wydziałach, metoda ta stosowana jest powszechnie w innych amerykańskich szkołach wyższych. Dla przykładu, szkoła biznesu na Uniwersytecie w Fairfield, zreformowała swoje programy kształcenia tak, że w miejsce indywidualnych długofalowych kursów w zakresie zarządzania, marketingu, produkcji, finansów i systemów informacyjnych, student wybiera tylko jeden kurs. Taki kurs jest zbudowany z case'ów, które opisują każdą z wcześniej wymienionych dyscyplin, prezentując je w specyficzny sposób. Dzięki temu, studenci zaczynają zdawać sobie sprawę z powiązań różnych dziedzin i zaczynają myśleć szerszymi kategoriami, zadając pytania i szukając rozwiązań. Analizę przypadku stosuje się także w rozwijaniu krytycznego myślenia, w interaktywnych kursach językowych, kursach poszerzających horyzonty myślowe studentów, a nawet w kursach technicznych i filozoficznych 3. Case studies mogą mieć zarówno charakter: eksploracyjny (exploratory), opisowy (descriptive), wyjaśniający (explanatory). 3 Ż. Ptak-Kostecka, Efektywność pełnienia ról menedżerskich, [praca doktorska], rozdział 4 Analiza przypadku, czyli metoda case study, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław

4 Wyjaśniające case study stosuje się do analiz przyczynowo-skutkowych. W bardzo złożonych i wielowariantowych case'ach, badania przeprowadza się techniką dopasowywania wzorca, co służy do wyjaśnienia trzech rywalizujących teorii: zorientowanej na wiedzę (knowledge-driven theory), która głosi, że wszystkie idee i odkrycia pochodzące z badań, stają się w końcu produktem komercyjnym. zorientowanej na rozwiązywanie problemu (problem-solving theory), zorientowanej na interakcję społeczną (social-interaction theory), która twierdzi, że badacze i użytkownicy przynależą do nakładających się na siebie profesjonalnych sieci zawodowych, które ciągle się ze sobą komunikują 4. Studium przypadku jest od dawna stosowaną w dydaktyce metodą ewaluacji skuteczności wybranych przez nauczyciela metod nauczania. Metoda z jednej strony, pod względem celów i procedur, przypominająca często badanie naukowe. Z drugiej na tyle nieformalna, że dopuszcza wyciągnięcie wniosków adekwatnych w konkretnie rozpatrywanym przypadku, nie zaś odnoszących się do ogółu populacji. Jak widać, studium przypadku to bardzo przydatne narządzie mierzenia skuteczności własnej pracy w konkretnych warunkach. Do podstawowych zalet należą: - możliwość wybrania i zawężenia grupy badanych, - możliwość dostosowania procedur do własnych potrzeb, - względy praktyczne: mniejsza liczba badanych, mniej kosztowne, - wnioski łatwiej zastosować w praktyce, gdyż dotyczą wybranej przez nas grupy osób lub osoby. Do podanych powyżej zalet dodać należy również to, że dane studium przypadku mogą również posłużyć jako dowód na potwierdzenie, bądź odrzucenie wcześniej udowodnionej hipotezy. Do głównych celów jakie stawiamy sobie analizując konkretny przypadek są: - rozwiązanie problemu, - zastosowanie teorii w praktyce, - wnioski do dalszej pracy. Wymienione wyżej powody przeprowadzenia studium przypadku wydają się być oczywiste i wynikają z przesłanek pragmatycznych, takich jak chociażby: poprawa własnego warsztatu pracy czy tez uniknięcie danego problemu w przyszłości. Również procedura przeprowadzenia studium przypadku nie musi być sztywna. Najważniejsze jest, aby była jak najbardziej adekwatna do kontekstu nauczania oraz innych warunków jakie zastał badający (np. charakter klasy/ucznia, sytuacja finansowa szkoły lub po prostu czas, jakim dysponujemy). Co więcej, procedura nie musi wcale przebiegać według nakreślonego wcześniej planu. Nigdy bowiem nie jesteśmy w stanie przewidzieć jak np. zachowa się za miesiąc obserwowany przez nas uczeń. Niemniej jednak można zaproponować następujące etapy: - Identyfikacja problemu - Ustalenie celu badania, 4 Ibidem. 4

5 - Postawienie pytania lub hipotezy, - Przewidziany wynik naszych działań (np. wzrost skuteczności nauczania, potwierdzenie lub odrzucenie hipotezy, przygotowanie uczniów do testu), - Ustalenie sposobu zbierania danych (np. wywiad, test, ankieta), - Przewidziany czas badania (np. cały rok szkolny, semestr, 1 miesiąc) - Źródła z których będziemy korzystać bądź osoby/organizacje wspierające, - Działania - Zebranie danych, - Analiza danych, - Wnioski do dalszej pracy, Oczywiście badanie nie musi się składać z takich właśnie etapów. Również ich kolejność może być inna, w zależności od problemu jakim się zajmujemy. Stopień naszego zaangażowania w poszczególne etapy również może się znacznie różnic w zależności od okoliczności. Czasem pytanie, na jakie chcemy sobie odpowiedzieć samo się nasuwa, pozostaje problem odpowiedzi na nie. Innym razem najtrudniejsze okaże się postawienie odpowiedniego pytania, działania zaś będą oczywistą konsekwencją, gdy zdecydujemy się na nie odpowiedzieć. Burzliwe otoczenie uwarunkowane dużymi i zmiennego charakteru przemianami rynku, techniki i społeczeństwa wymaga od menedżerów umiejętnego i szybkiego dostosowania potencjału, struktury i kultury przedsiębiorstwa do nowych warunków. Aby taki cel osiągnąć, potrzebne jest zupełnie inne myślenie o przyszłości i dostrzeganie zmian w funkcjonowaniu przedsiębiorstw oraz poszukiwanie coraz to nowszych sposobów zarządzania, ponieważ sprawdzone metody nie zapewniają już sukcesu. Dlatego też ważne jest, aby umiejętnie zachęcić studentów do myślenia twórczego, gdyż zaangażowanie wiedzy, wyobraźni, intuicji, pomysłowości i odwagi może przynieść wspaniałe efekty 5. Potrzebne również jest myślenie strategiczne, które dotyczy zachowań menedżerskich rozpatrywanych w długookresowej skali i wiąże się z tworzeniem pewnej wizji przyszłości firmy oraz formułowaniem zasad jej postępowania wobec rynku i otoczenia obowiązujących wszystkich pracowników. Z tego wynika, iż wykładowcy powinni zmuszać studentów do myślenia strategicznego, które jest bardzo istotne na takim kierunku jak zarządzanie. Według Marii Romanowskiej, aby myśleć strategicznie należy: dążyć do poznania sytuacji, badania szans, wyboru celów i zasad wykorzystania zasobów, wybiegając myślą na wiele lat na przód, stosować zespół technik oraz metod analizy i syntezy umożliwiających realizację tych dążeń i gromadzić niezbędne do tego informacje, charakteryzować się stanem umysłu i wolą ustawicznej zmiany obszarów i sposobów działania przedsiębiorstwa, zgodnie ze zmianą wizji przedsiębiorstwa i stanu otoczenia 6. 5 J. Penc, Strategie zarządzania. Perspektywiczne myślenie systemowe. Systemowe działanie., Agencja Wydawnicza Placet, Warszawa 1994, s G. Gierszewska, M. Romanowska, Analiza strategiczna przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa 2001, s

6 Bez wizji i zasad student kierunku zarządzanie i marketing, a w przyszłości menedżer nie powinien podejmować decyzji strategicznych, gdyż nie jest w stanie prowadzić polityki nastawionej na krótkookresową korzyść i jej trwanie w okresie dłuższym. Polityka każdego menedżera powinna być nastawiona na zapewnienie przedsiębiorstwu żywotności i atrakcyjności. Podstawą nauczania zarządzania powinno być myślenie odkrywcze przy wzorowaniu się na już istniejących metodach i teoriach. Studenci, powinni więc nauczyć się przyjmować zmiany i akceptować je oraz wprowadzać własne innowacje. Zdaniem Cz. Nosala staną się oni bowiem w przyszłości menedżerami i będą się koncentrować na: odkrywaniu nowych problemów, formułowaniu ich w postaci dogodnej do rozwiązywania, wskazywaniu nowych sposobów rozwiązywania problemów, formułowaniu odległych celów na podstawie informacji strategicznej i intuicyjnych przewidywań, określaniu strategii realizacji odległych celów, wskazywaniu ideałów wartości ważnych dla rozwoju organizacji 7. Wynika z tego, iż nowoczesny menedżer, którym stanie się absolwent kierunku zarządzanie i marketing, po zastosowaniu wyżej wymienionych reguł nie powinien traktować zmian w otoczeniu jako zła koniecznego, lecz jako miernik wartości, jako impuls do podejmowania nowych działań. Zatem musi on wykorzystać własne umiejętności zdobyte na studiach do rozwoju firmy, w której pracuje, musi też stworzyć dobrze opracowaną wizję jej przyszłości i dostosować do tej wizji sposób myślenia, określając cele przedsiębiorstwa w jego misji. 3. Formy i definicje studium przypadku Celem nauczania w jednoczącej się Europie jest wykreowanie świadomego i aktywnego obywatela - Europejczyka. Mając świadomość nadrzędnego celu edukacji europejskiej, należy dokonać wyboru takich metod, które najlepiej i najsprawniej umożliwią jego osiągnięcie. Warto tu dodać, iż metodą będzie pewien sposób przekazywania wiedzy, systematyczny, wypróbowany i świadomie realizowany przez nauczycieli, aby spowodować pożądane zmiany w osobowości studentów 8. Techniką zaś nazywamy zastosowanie danej metody, czyli techniczne jej użycie na zajęciach 9. Metody aktywizujące, bo takich należy użyć, umożliwiają osiągnięcie kluczowych umiejętności: komunikowania się, kierowania własnym rozwojem, uczenia się, współpracy. Są to umiejętności niezbędne do funkcjonowania we współczesnej rzeczywistości europejskiej. Ponadto metody aktywne dają uczniowi poczucie współtworzenia lekcji i czynią go za nią odpowiedzialnym. 7 Cz.S. Nosal, Umysł menedżera, Wrocławskie Wydawnictwo Przecinek, Wrocław 1993, s M.C. Błaszczyk, J. Świerkocki, Wybrane problemy integracji europejskiej, Instytut Europejski w Łodzi, Łódź 1998, s E. Koclejda, Edukacja - drogą do europejskiego obywatelstwa, "Nowe w szkole" , nr 10, s

7 Dokonując wyboru metod, należy mieć również na uwadze, że edukacja europejska nie jest osobnym przedmiotem szkolnym, lecz ma charakter interdyscyplinarny, łączy w sobie wiedzę z różnych dyscyplin naukowych, wiele treści i wiele umiejętności. Metoda projektu Biorąc pod uwagę cechy edukacji europejskiej, jest na pewno metodą wartą zastosowania. W metodzie tej studenci stykają się z realnym życiem poza szkołą, pracują samodzielnie polegając na sobie. Problem, który rozpatrują ma kontekst historyczny, tematyczny. Projekt kończy się konkluzją, która może coś zmienić w otaczającej rzeczywistości. Ta metoda umożliwia całościowe widzenie świata, z założenia bowiem ma charakter interdyscyplinarny. Dzięki metodzie projektu student potrafi podejmować decyzje grupowe, rozwiązywać konflikty, wyrażać własne opinie, słuchać innych, poszukiwać kompromisu, dyskutować, dzielić się rolami w grupie, korzystać z różnych źródeł informacji, pozyskiwać sojuszników. Ta metoda ze względu na swój charakter umożliwia całościowe postrzeganie Europy jako wspólnoty państw, a nie zbioru poszczególnych krajów. Stosując ją, przekazuje się uczniom pełny obraz Europy, a nie zawężony na przykład tylko do aspektu kulturowego czy ekonomicznego. Praca w grupach Jest to metoda ważna i na pewno warta wykorzystania, gdyż to praca w grupie wyposaża ucznia - młodego Europejczyka w umiejętności niezbędne do współistnienia w europejskich realiach. Uczy go odpowiedzialności za grupę, rozwiązywania konfliktów, pełnienia różnych ról grupowych, wspierania słabych, dzielenia się z innymi, ustalania i poszanowania norm grupowych. Pamiętajmy, iż nie można uczyć o konieczności współpracy między narodami, jeśli uczniowie nie mieli okazji ze sobą współpracować i nie zetknęli się zarówno z korzyściami pracy w grupie, jak i zagrożeniami z niej wynikającymi 10. Praca w grupie w sposób naturalny zbliża do siebie ludzi a przecież, jeśli coś jest nam bliskie, jest nam bardziej znane i mniej się tego obawiamy. Jest to niezwykle ważne w poszukiwaniu tego, co wspólne i w łączeniu ludzi do rozpatrywania różnych spraw istotnych dla Europy. Odgrywanie ról Metoda ta polega na wchodzeniu w rolę, a poprzez chwilowe zaistnienie w niej, umożliwia uczniom lepsze poznanie różnych ról społecznych. Może ona przypominać dramę, aczkolwiek cel stosowania tych dwu metod jest zupełnie różny. O ile w odgrywaniu ról chodzi o nabycie umiejętności funkcjonowania w roli o tyle w dramie chodzi o przeżycia i emocje. Przydatność tej metody w edukacji europejskiej polega na zrozumieniu postaw, poglądów, motywacji ludzi poprzez doznawanie podobnych przeżyć, pokonywanie trudności, w jakich się znaleźli. Ta metoda pozwala uczniom choć na chwilę poczuć się odpowiedzialnymi za losy Europy. Burza mózgów Jest to metoda zespołowego tworzenia pomysłów, poszukująca nowych rozwiązań przez uaktywnienie indywidualnych możliwości twórczych. Za jej twórcę uznawany jest Alex F. Osborne, 10 E. Koclejda, dz.cyt., s

8 który zdefiniował ją jako metodę, dzięki której grupa ludzi korzysta ze swoich mózgów żeby zaatakować w sposób twórczy konkretny problem i zrobić to w stylu komandosów (...) 11. Metoda ta pozwala, zatem na uzyskanie w krótkim czasie dużej liczby różnych pomysłów i rozwiązań danego problemu. W edukacji europejskiej jest warta stosowania, bo pozwala twórczo rozwiązywać wiele istotnych problemów również o wymiarze europejskim. Metoda dyskusji Tę metodę cechuje to, iż następuje wymiana poglądów na dany temat, uwidacznia się rozwój opinii dyskutantów. Poglądy popierane są argumentami, temat pobudza emocje, dochodzi do próby zrozumienia strony przeciwnej. Dyskusja rozwija u uczniów umiejętności niezbędne do współpracy w społeczeństwie europejskim, gdzie konieczne jest poszanowanie cudzych poglądów, stwarzanie możliwości ich wyrażania, obrona własnego stanowiska. Takie zachowania prowadzą do wykształcenia się postaw tolerancyjnych, kompromisowych z zachowaniem jednak własnego zdania, własnej tożsamości, co wydaje się bardzo pożądane w procesie jednoczenia Polski z Europą i czasie przejmowania obcych wzorców, wartości, osiągnięć zarówno tych złych jak i dobrych. Drzewo decyzyjne Drzewem decyzyjnym określa się graficzny zapis analizy procesu podejmowania decyzji. Metoda ta służy rozwijaniu umiejętności dokonywania wyboru i podejmowania decyzji z pełną świadomością skutków, które ta decyzja może przynieść. Graficzna forma drzewa decyzyjnego zawiera podstawowe elementy procesu podejmowania decyzji: 1. Zdefiniowanie problemu; 2. Znalezienie różnych możliwych rozwiązań - drzewo ma tyle gałęzi ile jest owych możliwości; 3. Określenie pozytywnych i negatywnych skutków każdej możliwości z punktu widzenia stawianych sobie celów lub wartości; 4. Podjęcie decyzji. Reasumując, metoda ta nie tylko uczy podejmowania decyzji, ale pozwala uczniom uświadomić sobie, co jest dla nich wartością i dopiero przez pryzmat tego podjąć decyzję. Metaplan Ta metoda polega na wizualnym opracowaniu danego problemu za pomocą obrazu, symboli i słów. Ilustrują one spiralność i złożoność problemów. Tematy z edukacji europejskiej często trudne i złożone oraz stosunkowo nowe przekładają się tu na rysunek umożliwiając uczniowi lepsze poznanie, zrozumienie i zapamiętanie tematyki. Symulacja Metoda ta polega na tym, że odzwierciedla problem z otaczającej nas rzeczywistości. Jest to, zatem problem rzeczywisty, a nie akademicki. Uczestnicy symulacji trzymają się dość szczegółowego scenariusza, aby symulowana rzeczywistość nie rozpadła się. Symulacja często prowadzi do ewaluacji i dyskusji nad danym problemem. W edukacji europejskiej można tę metodę wykorzystać dla odtwarzania procesów integracyjnych, symulowania procesów sądowych itp. Metoda ta posiada 11 M C. Błaszczyk, J. Świerkocki, dz. cyt., s

9 olbrzymi walor poznawczy i pozwala uchwycić zjawisko procesu mającego miejsce na forum europejskim. Jak sama nazwa wskazuje studium przypadku polega na analizowaniu problemów w oparciu o konkretny przypadek. Zapewnia ona głębsze wejście w daną problematykę, ponieważ na podstawie jednostkowych wydarzeń lepiej można zrozumieć ogólniejsze zjawiska i procesy. Poza tym, gdy omawia się coś na konkretnym przykładzie, ma się większe poczucie, że człowiek w tym uczestniczy, co często zmniejsza obawę przed konkretnymi sytuacjami. Wszystkie wymienione wyżej metody umożliwiają nabycie wiedzy o Unii Europejskiej z dużym zaangażowaniem uczniów, a co najważniejsze w sposób bardziej trwały i przyjazny dla nich. Duża aktywizacja przybliża im w sposób naturalny omawianą tematykę. Nauczyciel jest tu jedynie twórcą ciekawych sytuacji dydaktycznych i to uczeń sam w dużej mierze zdobywa wiedzę o Unii Europejskiej. Zaprezentowane metody łączą proces nauczania i wychowania w jedną wspólną całość, ukazując, iż poprzez edukację można dojść do europejskiego obywatelstwa. Używane dla celów nauczania przypadki mają być, przede wszystkim interesujące dydaktycznie. Tematem przypadku może być dowolne zjawisko, czy wydarzenie. M. Eugene Gilliom rozróżnia dziewięć fundamentalnych typów przypadków 12 : 1. Epizody bez zakończenia (open-ended episodes). Zadaniem studentów jest przewidzieć konsekwencje znajdujących się w opisie wydarzeń. Mają przeanalizować możliwe do podjęcia w danej sytuacji decyzje i wybrać najlepsze. Innymi słowy mają oni dopisać zakończenie do sytuacji opisanej w case'ie. 2. Eseje (interpretive essays). Główną cechą tego typu case'ów jest tendencyjność i manipulacja informacją. Są one (np. artykuły prasowe) używane, aby pokazać techniki wpływania na nasze myślenie i pokazać w jaki sposób interpretacja faktów zależy od sposobu ich prezentowania. 3. Cases oparte o dokumenty. Ten typ case'ów dominuje w analizach naukowych. Dokumentami mogą być zarówno raporty, listy, biuletyny, protokoły, schematy, rozkazy, jak i dokumenty organizacyjne, takie jak zamówienia, raporty, wnioski pokontrolne i regulaminy (patrz Yin, 1984). 4. Pamiętniki. Pamiętniki są rejestracją faktów, wydarzeń i decyzji. Zwykle zawierają także oceny, oczekiwania i interpretacje dokonywane przez autora. 5. Kroniki. Kronika, to formalny, chronologiczny zapis faktów, wydarzeń i decyzji. Często pozwala na zrekonstruowanie przebiegu wydarzeń i pokuszenie się o wnioski dotyczące zależności przyczynowo-skutkowych. Niektóre dokumenty, takie choćby jak dzienniki pokładowe statków i samolotów, przybierają postać kroniki. 6. Zeznania świadków (eyewitness accounts). Są to zwykle krótkie teksty pisane po wydarzeniu. W zależności od pozycji autora, case'y takie zależą od dostępnych mu faktów. Zawierają także klimat wydarzenia. Zwykle są jedynym źródłem szczegółowej informacji o tym, co się wydarzyło. Różnią się od kronik tym, że autor sprawozdający wydarzenie znajdował się bliżej wydarzenia. 12 M.E. Gilliom, Practical Methods for the Social Studies, chapter IV, Wadsworth Publishing Company, Inc. Belmont, California

10 7. Dokumentacja sądowa (court cases). Rdzeniem tych case'ów są wyroki sądowe oraz dokumentacja wydarzeń, które do nich doprowadziły. Ten rodzaj case'ów odgrywa szczególną rolę w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, a więc krajach, w których obowiązuje prawo oparte o precedensy. Przyjmują się także w Polsce jako metoda kształcenia prawników. 8. Opisy (narratives). Case powinien opierać na autentycznych wydarzeniach. Istnieje jednak gałąź literatury, określana mianem literatury faktu", w której tylko rdzeń opiera się na faktach. Zarówno postacie, jak szczegóły mogą być zupełnie fikcyjne. Ta kategoria case'ów może być użyteczna i inspirująca. Należy sobie jednak zdawać sprawę z częściowej ich fikcyjności. 9. Winietki (vignettes). Ten rodzaj case'ów prezentuje epizody lub osoby, a prezentacje nie pretendują do tego, aby dać wyczerpujący opis. Dramatyzują rzeczywistość, skupiając się na najważniejszych aspektach opisywanego zjawiska. Zawartość informacyjna poszczególnych rodzajów przypadków może różnić się bardzo znacznie. Przypadek w winietce może być użyty jako ilustracja, a dokumentacja sądowa jednej sprawy może równie dobrze być analizowana przez cały semestr. Komercyjnie przygotowywane i sprzedawane case'y występują na większą skalę w krajach, w których istnieje długa i bogata tradycja tej aktywnej metody nauczania. W naszym systemie edukacyjnym case'y są zwykle przygotowywane przez prowadzącego zajęcia. Sytuacja ta, oprócz słabych stron, ma także pewne korzyści. Prowadzący może przygotować studium przypadku w pełni odpowiadające własnym potrzebom. To on także zna przedmiot case'u najlepiej. Autor materiału case'owego i autor case'u mogą być dwiema różnymi osobami, choć niekoniecznie. Materiał może być efektem pracy dziennikarza, naukowca lub archiwisty. Materiał może różnić się pod względem zakresu i wielkości. Case'y mogą zawierać niewielką ilość informacji (np. protokół spotkania), ale mogą też zawierać wiele różnorodnych materiałów (np. dokumenty, raporty, listy). Materiał case'owy może mieć formę tekstu, ale może nim być także film, nagranie dźwiękowe. Może zawierać mapy lub schematy. Przygotowanie case'u dydaktycznego składa się z trzech podstawowych etapów: określenie celów case'u. Zwykle analiza konkretnego przypadku mieści się, a przynajmniej powinna mieścić się, w szerszej koncepcji zajęć. Ponieważ analiza przypadku jest zajęciem czasochłonnym, warto z góry zastanowić się nad jego miejscem w procesie dydaktycznym. Pytania, które warto sobie zadać, to jakim celom wprowadzenie case'u ma służyć: czy chodzi o pokazanie, jak dokonywane są wybory; uświadomienie, co modeluje zachowanie osób w konkretnych sytuacjach; czy też, na przykład, jakie są możliwe strategie rozwiązywania problemów stojących przed osobą, grupą społeczną lub organizacją. Należy, przy tym, uwzględnić doświadczenie studentów, ich wiedzę ogólną o życiu, wiedzę z zakresu dyscypliny naukowej, z perspektywy której case jest rozważany, a także ich doświadczenie z analizowaniu przypadków. wybranie materiałów Osoba dobierająca materiał do case'u edukacyjnego musi podejmować serię decyzji dotyczących poziomu skomplikowania materiałów, rozumianego jako: 10

11 1. skomplikowanie informacji. Im bardzie złożone informacje zawarte są w tekście, tym większe prawdopodobieństwo tego, że studenci będą wymagali więcej wyjaśnień i że będą zajmować się kwestiami dla samego case'u marginalnymi. Może jednak zdarzyć się i tak, że zadaniem case'u ma być nabycie przez studentów umiejętności sortowania, oceniania i strukturalizowania informacji. 2. skomplikowanie zawartości. Zbyt wielowymiarowe sytuacje lub sytuacje, w których należy brać pod uwagę zaawansowaną wiedzę z różnych dziedzin mogą sprawdzić się, gdy osobami analizującymi przypadek są doktoranci lub magistranci. Studenci lat wcześniejszych wymagają mniej skomplikowanych case'ów. 3. skomplikowania języka. Sam opis przypadku musi być dokonany językiem dostosowanym do tych, którzy będą go analizować. Osoby te powinny wcześniej zapoznać się z terminologią występującą w opisie case'u, chyba że celem case'u jest pokazanie, jakie problemy powstają, gdy osoby uwikłane w jakąś sytuację społeczną stosują różne rozumienia tych samych pojęć. przygotowanie się do omawiania case'u Cała powyższa praca może pójść na marne, jeżeli prowadzący (moderator) nie ma jasnej wizji wykorzystania case'u. M. Eugene Gilliom sugeruje przygotowanie serii pytań opartych o następujące punkty: 1. wyjaśnienie i zdefiniowanie kluczowych pojęć, 2. wyjaśnienie opisanych zdarzeń, 3. ocena zachowań, 4. implikacje (efekty, konsekwencje) zjawisk zaprezentowanych w case'ie, 5. zastosowanie konkluzji do różnych okoliczności. Istnieje wiele konwencji pisania case study: 1. jedną z ważniejszych jest przytaczanie w case study opinii wyrażanych przez występujące w nim osoby, 2. inną konwencją jest pisanie case study w czasie przeszłym, 3. kolejną, jest wykluczenie autora case'u jako osoby występującej w opisie przypadku, 4. wreszcie, przy pisaniu case study, autor powinien unikać zamieszczania własnych wniosków 13. Choć, jak zostało wcześniej powiedziane, nie ma sztywnych reguł analizowania case'ów, to istnieje sposób, czy też plan wyznaczający kolejność działań. Pierwszym krokiem jest dokładne przeczytanie tekstu i refleksja dotycząca tematu, problemu, jaki został przedstawiony. Drugi krok, to ocena informacji zawartych w opisie przypadku, jako że nie wszystkie informacje w nim podane są istotne, a informacje istotne mogą być zawarte między wierszami". Tak więc, często trzeba poczynić jakieś założenia, wyciągnąć wnioski. Zazwyczaj też istnieje potrzeba uporządkowania informacji tak, aby była ona czytelna i użyteczna. Na tym etapie warto także szukać prawidłowości lub badać istotę związków między zjawiskami. 13 Ibidem. 11

12 W kroku trzecim najważniejsze jest zdefiniowanie problemu lub problemów zaprezentowanych w opisie przypadku. Nie zawsze jest to proste, gdyż zdarza się, że obserwowane zjawiska są jedynie symptomami problemów bardziej fundamentalnych. Dobrze jest sporządzić listę problemów i zdefiniować je jak najściślej i odnieść wzajemnie do siebie. Oczywiście, nie wszystkie problemy są jednakowo ważne - w tym momencie należy zdecydować się na priorytety. Krokiem czwartym jest proces generowania tematycznych rozwiązań. Tu należy podkreślić, że sam proces analizowania informacji i dochodzenia do rozwiązań jest ważniejszy niż same propozycje rozwiązań. Osoby analizujące case muszą przedstawić argumenty przemawiające za słusznością proponowanych przez siebie decyzji. Na tym etapie bardzo istotny jest proces twórczego poszukiwania rozwiązania case'u. Ważne jest zrozumienie istoty rozmaitych rozwiązań, a następnie grupowanie ich według zidentyfikowanych problemów. Krok piąty, to poszukiwanie skutków decyzji, jeszcze zanim nastąpi ocena alternatyw rozwiązań. Ważne jest tu, aby rozważyć wszystkie ewentualne skutki. Na tym etapie jest bardzo prawdopodobne, że któreś z rozwiązań spowoduje dalsze problemy. Oczywiście, trzeba ciągle zadawać sobie pytanie, w którym momencie należy się zatrzymać w poszukiwaniu kolejnych konsekwencji podjętej decyzji. Jest jasne, że nie wszystkie skutki są jednakowo prawdopodobne. Ocena alternatyw rozwiązań następuje w kroku szóstym. Na tym etapie dokonuje się przeglądu skutków wszystkich rozwiązań problemu. Nie wszystkie są równie prawdopodobne. Ale też nie wszystkie są równie istotne. W tym momencie ważne jest, aby przypisać zdarzeniom różne wartości w zależności od tego, na ile są ważne. Kiedy to nastąpi, można już ocenić globalny skutek każdej z alternatyw i dokonać wyboru najbardziej korzystnego rozwiązania. Na koniec warto sporządzić listę rozwiązań wraz ze wszystkimi argumentami za i przeciw tym rozwiązaniom. Analizowanie case'u nie powinno się kończyć na podjęciu decyzji. Z dobrej analizy powinny wynikać wnioski dla długiego okresu. Umożliwia to analiza skutków decyzji, która została sporządzona podczas rozwiązywania case'u. Opierając się na tej analizie, można wysuwać propozycje co do kolejnych decyzji, uzależniając je od zdarzeń, które mogą nastąpić. Oczywiście, punktem wyjścia jest decyzja, która została uznana za najkorzystniejszą. Te kolejne etapy rozwiązywania case'u są niezależne od tego, czy case rozwiązywany jest indywidualnie, czy grupowo Studium przypadku a dydaktyka na Kierunku Zarządzanie i Marketing w Akademii Podlaskiej Student kierunku zarządzanie i marketing, a późniejszy menedżer musi rozwijać w trakcie studiów strategie, które pozwolą mu osiągnąć następujące, bardzo ważne cele w zarządzaniu firmą: rekrutację odpowiednich kandydatów, rokujących nadzieję na to, że staną się utalentowanymi pracownikami, rozwój potencjału ludzkiego poprzez kształcenie i szkolenia, rozwijanie usług, w których zatrudnić można wysoki procent zatrudnionych i przeszkolonych w wymieniony powyżej sposób, 14 Ibidem. 12

13 rekrutację, jeśli to konieczne, przeprowadzaną wśród przeszkolonych i doświadczonych pracowników pracowników także ponowne ich przeszkolenie, motywowanie uzdolnionych osób, by osiągały wysoki poziom sprawności zawodowej, a także budowanie silnej więzi i poczucia lojalności wobec firmy, poszukiwanie sposobów umożliwiających utrzymanie oraz wzrost produktywności najbardziej utalentowanych pracowników, upewnienie się, że zrobiono wszystko, co tylko możliwe by zapobiec korupcji i podbieraniu talentu i wiedzy przez konkurencję. Rynek pracy dla osób utalentowanych w coraz większym stopniu staje się rynkiem międzynarodowym. Kreuje on zatem menedżera międzynarodowego, który musi być szczególnie uzdolniony w międzykulturowe umiejętności komunikacyjne oraz zarządzanie ponad kulturami 15. Menedżerowie w XXI wieku będą musieli sprostać o wiele bardziej poważnym i skomplikowanym wymaganiom niż te, które stały w poprzednim stuleciu. Istnieje wiele definicji określających menedżera międzynarodowego. Między innymi menedżer przyszłości będzie musiał pochwalić się zarówno bardzo dobrym wykształceniem, umiejętnością pracy w różnych językach, jak i mieć doświadczenie pracy w szerokim spektrum kontekstów kulturowych. Będzie musiał mieć rozległe doświadczenie w przewodzeniu i kierowaniu wieloma obszarami funkcjonalnymi. Będzie musiał nie tylko efektywnie prowadzić świadczenie usług przez organizację, ale mieć również jasny obraz przyszłych sytuacji i perspektyw. Wychowywanie ludzi (growing people) to coś, w co powinien być również zaangażowany menedżer przyszłości 16. Zatem poprawne staje się stwierdzenie, iż menedżer międzynarodowy jest lepiej wykształcony technicznie w kategoriach zarządzania, przeszedł szkolenie w zarządzaniu, pracował na różnych stanowiskach oraz podróżował. Obecnie filozofia biznesu jest skierowana bardziej w stronę otwartych rynków, niż ku rynkom zamkniętym. 17 Najważniejsze są rynki otwarte w rodzaju tych, jakie występują w Stanach Zjednoczonych (czy Unii Europejskiej), gdyż są określane jako melting pot, czyli kocioł, który pomieści wszystkie narodowości i ponadto będzie tworzył wzór dla innych i osiągnie z tego masowe korzyści. W wielu firmach pojawiły się kluczowe zadania menedżerskie, które wykraczają poza tradycyjne organizacje narodowe. Zadania te koncentrują się na konkretnych segmentach rynku, funkcjach, terytoriach czy liniach produktu. Menedżerowie międzynarodowi realizujący te zadania współdziałają z lokalnymi kierownikami z poszczególnych krajów, lecz mają własne strategiczne zadania. Menedżerowie ponadnarodowi (międzynarodowi) mają coraz więcej do powiedzenia na temat prowadzenia międzynarodowego biznesu, szczególnie w ostatnich latach z powodu globalizacji rynków, jak również poprzez dążenie firm do: poprawy wydajności ich globalnych lub regionalnych działań, podniesienie skuteczności ich strategii, zwiększenie tempa ich działań. 15 Ph. Sadler, Zarządzanie w społeczeństwie postindustrialnym, Biblioteka Menedżera, Kraków 1997, s F. Hesselbein, M. Goldsmith, R. Beckhard, Lider przyszłości, Business Press, Warszawa 1997, s E. Marx, Przełamywanie szoku kulturowego, Agencja Wydawnicza PLACET, Warszawa 2000, s

14 Istotną sprawą jest również etyka biznesu, która jest połączeniem etyki zawodowej i moralnej. Współcześni autorzy książek o etyce biznesu twierdzą, iż podstawą osiągania przez ludzi i firmę długofalowego sukcesu jest uczciwość, szczerość, nie posługiwanie się podstępem. Zwolennikami tych myśli było wielu filozofów począwszy od Ewangelii, a skończywszy na socjalistach. Jednak zwulgaryzowana, przez wszystkich zwolenników etyki, teza A. Smith a, że chciwość jest dobra nie sprzyja rozwojowi etyki biznesu, ale obrazuje wolną działalność gospodarczą współczesnego świata biznesu. 18 Bardzo ważną rzeczą na kierunku zarządzanie powinien być fakt stosowania i wszczepiania młodym ludziom zasad postępowania i zachowywania się fair w stosunku do kolegów, kadry akademickiej i administracyjnej, a w przyszłości do współpracowników. Dla zarządzania produktywnością ludzi, a szczególnie wysoko wykwalifikowanych i produktywnych, menedżerowie powinni zaznajomić się z zadaniami, które się takim pracownikom powierza. Produktywność zasobów ludzkich wymaga, by ich przydzielać tam, gdzie można się spodziewać jakiś rezultatów, a nie tam, gdzie wiedza i umiejętności tych ludzi nie mogą dać nic. Zadaniem menedżera jest tak rozplanować rutynową pracę, żeby została wykonana w sposób zadowalający. Musi on także widzieć, komu przydzielić odpowiedzialność za realizację określonych rezultatów, nieporównywalnie większych od przeciętnej 19. Istotną rzeczą staje się fakt kwalifikacji menedżerskich, które w ogólnej wiedzy przekazywane są na studiach zarządzania. Zatem bardzo ważne jest poznanie wszelkich rodzajów zarządzania, począwszy od Podstaw zarządzania, a kończąc na Zarządzaniu produkcją. W momencie przychodzenia nowych menedżerów do firmy istotne jest, aby proces rozwoju ich kwalifikacji menedżerskich był dynamiczny i jakościowy. Formowanie przyszłych menedżerów oznacza więc rozwijanie nowych i obecnych kierowników, czyli rozwój ten powinien obejmować wszystkie szczeble zarządzania 20. Dlatego też nieodzowny jest grunt wiedzy, którą menedżerowie otrzymują na studiach. Główną przewagą kształcenia jako źródła kwalifikacji menedżerskich jest to, iż student może przechodzić rozbudowany program nauczania, zaznajamiając się ze współczesnymi poglądami na zarządzanie oraz dostępem do urządzeń informacyjnych (takich jak komputer, dostęp do sieci internetowych, czy korzystanie z dobrze wyposażonej akademickiej biblioteki) 21. Zbieranie i segregowanie informacji to bardzo ważne zadanie, zwłaszcza w dzisiejszych czasach, gdy informacja stała się jednym z najistotniejszych zasobów menedżerskich. Ale z drugiej strony, każdy z menedżerów zna zjawisko zalewu informacji, czyli przeładowania treści danych, które nie są przetwarzane i odbierane w odpowiedni sposób. Ciągłe doskonalenie się metod komunikowania poczta głosowa, powszechne użycie faksów, i i, coraz powszechniejszy dostęp do internetu i wszechobecna telefonia komórkowa dają menedżerom dostęp do tysięcy informacji w bardzo krótkim czasie. Od jakiegoś czasu, czyli mniej więcej od 50 lat, mamy do czynienia z rewolucja informacyjną. Jej efektem jest zmiana znaczenia informacji zarówno dla menedżerów, jak i dla pojedynczych ludzi. Przyczyn tej rewolucji należy szukać 18 M. Sułek, J. Świniarski, Etyka jako filozofia jako dobrego działania zawodowego, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2001, s P.F. Drucker, Zarządzanie w czasach burzliwych, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 1995, s P.F. Drucker, Praktyka zarządzania, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 1998, s R.W. Griffin, Podstawy zarządzania organizacjami, PWN, Warszawa 2000, s

15 w porażce, jaką, jak to określił Peter Drucker odniósł przemysł informacyjny w udostępnianiu informacji 22. Dotychczas największy nacisk kładziony był na udostępnianie danych, które przecież stanowią dopiero materiał do stworzenia informacji. Zatem posiadanie wyłącznie danych to za mało, by mówić, że dysponujemy informacją potrzebną do podjęcia decyzji. Każdy menedżer musi umieć wyodrębniać tę informację spośród zalewającego go szumu informacyjnego, ale także zdobywać informacje potrzebne poprzez analizę i systematyzację dostępnych informacji, rozmowy z pracownikami, i zdobywanie informacji poprzez wyjście na zewnątrz firmy (np. spotkania z klientami, czytanie życzeń i zażaleń itp.). Dobry menedżer poszukuje wariantów, nie zaś alternatyw. Alternatywa to przecież wybór jednej z dwóch istniejących możliwości. Młodzi i niezbyt doświadczeni menedżerowie mają skłonność do dokonywania wyboru jedynie z dwóch wariantów, co poważnie ogranicza możliwości rozwoju. W jaki sposób znaleźć więcej rozwiązań, gdzie poszukiwać wariantów? Powstało wiele metod i technik wspomagania decyzji menedżerskich bardzo przydatnych w przypadku problemów słabo ustrukturalizowanych. Większość z nich wykorzystuje efekt synergii grupowej, czyli fakt, że grupa nawet średnio twórczych ludzi stanowi o wiele większy potencjał, niż wynikałoby to ze zsumowania umiejętności twórczych jej poszczególnych członków 23. Wydział Zarządzania w Akademii Podlaskiej w Siedlcach jest młodym wydziałem, jednakże próbuje stosować metodę studium przypadku w różnych formach. Najpopularniejszą, z roku na rok staje się, organizowany od trzech lat (od 2003 roku) Tydzień Międzynarodowy, na którym porusza się międzynarodowe tematy. W ciągu tygodnia studenci mogą uczestniczyć w kursach prowadzonych przez wykładowców z zagranicy i wykładowców AP w języku angielskim. Wydarzenie to jest międzynarodowe i interdyscyplinarne. W tym roku jego myślą przewodnią były zmiany gospodarcze, społeczne i polityczne, które dotykają nas wszystkich, a których różne aspekty, sposoby uporania się z tempem i skutkami były prezentowane przez gości Tygodnia: specjalistów z różnych krajów (w tym z Kanady, Indii, Czech, Niemiec, Francji, Słowenii, Polski oraz Irlandii) z zakresu biznesu, komunikacji społecznej, socjologii, filozofii i nauk przyrodniczych. Kolejną formą są debaty studenckie, przeprowadzane głównie przez dziekana lub prodziekanów wydziału, mające na celu pobudzić do rozmowy studentów w wielu kwestiach gospodarczych, politycznych czy społecznych. Przedstawiane są problemy decyzyjne, które omawiane są w grupach dyskusyjnych i prezentowane w formie projektu badawczego. Bardzo popularna również stało się Siedleckie Studenckie Forum Business Centre Club, które założyło pięcioro dynamicznie działających studentów z III roku zarządzania i marketingu. Za swój główny cel działalności stawiają sobie rozwój przedsiębiorczości wśród studentów przy pomocy wykładowców, rozumianej jako zachęcanie młodych ludzi do angażowania się w praktyki studenckie krajowe i międzynarodowe, jak również pobudzanie ducha przedsiębiorczości do zakładania i prowadzenia własnych firm na lokalnym terenie. Sesje SSFBCC to głównie debaty i warsztaty z ludźmi ze świata biznesu, którzy odnieśli sukces w życiu zawodowym, jak i społecznym. 22 P. F. Drucker, Zarządzanie w XXI wieku, Wydawnictwo MUZA,Warszawa 2000 s J.D Antoszkiewicz, Rozwiązywanie problemów firmy. Praktyka zmian, rozdział I, Poltext, Warszawa

16 5. Podsumowanie Studium przypadku jest metodą nauczania, która polega na analizowaniu opisów wybranych, konkretnych zdarzeń z jakiejś dziedziny. Wiedza uzyskana dzięki analizie przypadku może posłużyć do lepszego zrozumienia zjawisk podobnych do zjawiska analizowanego i na podstawie tego do ulepszenia realnych działań. Dlatego też studium przypadku kształci wiele umiejętności, takich jak krytyczna analiza informacji, prezentacja własnych opinii, praca zespołowa. Metoda ta daje duże poczucie bezpieczeństwa uczestnikom-studentom, przy jednoczesnym umożliwieniu twórczej pracy nad rozwiązaniami realnego problemu. Po przeanalizowaniu procesu dydaktycznego na Wydziale Zarządzania można stwierdzić, iż ujemną stroną kształcenia na kierunku zarządzanie i marketing może być bardzo ogólny charakter, spowodowany koniecznością sprostania wymogom programu akademickiego narzuconego przez MEN. Z drugiej strony umożliwia on przyswojenie wiedzy, która będzie wykorzystywana przez studentów na stanowiskach kierowniczych, ale w różnych branżowo firmach. System wprowadzenia specjalizacji na kierunku na pewno ułatwi wybór ścieżki kariery studentom, gdyż to tylko oni mogą określić dziedzinę, którą mogą wybrać za przewodnią we własnym rozwoju edukacyjnym. Z powyższych argumentów wynika, iż należałoby zrobić kilka poprawek w formach i treściach kształcenia w Akademii Podlaskiej na kierunku zarządzanie, gdyż wymaga on rozwoju w kierunku międzynarodowej współpracy oraz zaciągnięcia z zewnątrz i ukazania na zewnątrz nowych sposobów kształcenia poprzez efektywną współpracę z zagranicznymi placówkami akademickimi, jak również prowadzenia przedmiotów kierunkowych w kilku językach obcych. Ponadto można stwierdzić wiele braków dotyczących wykorzystywania metody - studium przypadku w realizacji przedmiotów kierunkowych z powodu braku godzin nauczania, a z drugiej strony braku chęci zaangażowania się w projekty niektórych wykładowców. Jednak pocieszającą kwestią jest zainteresowanie młodych naukowców w rozwoju i realizacji nowych metod nauczania, jaka jest studium przypadku. Bibliografia J.D Antoszkiewicz, Rozwiązywanie problemów firmy. Praktyka zmian, Poltext, Warszawa M.C. Błaszczyk, J. Świerkocki, Wybrane problemy integracji europejskiej, Instytut Europejski w Łodzi, Łódź P.F. Drucker, Myśli przewodnie Druckera, MT Biznes. Warszawa P.F. Drucker, Zarządzanie w czasach burzliwych, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków P.F. Drucker, Praktyka zarządzania, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków P.F. Drucker Zarządzanie w XXI wieku, Wydawnictwo MUZA,Warszawa G. Gierszewska, M. Romanowska, Analiza strategiczna przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa R. W. Griffin, Podstawy zarządzania organizacjami, PWN, Warszawa G. Hume, C. K. Prahald, Przewaga konkurencyjna jutra, Buisness Press, Warszawa F. Hesselbein, M. Goldsmith, R. Beckhard, Lider przyszłości, Business Press, Warszawa

17 E. Koclejda, Edukacja - drogą do europejskiego obywatelstwa, "Nowe w szkole" , nr 10. A.K. Koźmiński, W. Piotrowski, Zarządzanie. Teoria i praktyka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa E. Marx, Przełamywanie szoku kulturowego, Agencja Wydawnicza PLACET, Warszawa Cz.S. Nosal, Umysł menedżera, Wrocławskie Wydawnictwo Przecinek, Wrocław J. Penc, Strategie zarządzania. Perspektywiczne myślenie systemowe. Systemowe działanie, Agencja Wydawnicza Placet, Warszawa H.V.Perlmutter, D.A. Heenan, Cooperate to Compete Globally, Harvard Business Review 1986, nr 64, marzec-kwiecień. Ż. Ptak-Kostecka, Efektywność pełnienia ról menedżerskich, [praca doktorska], rozdział 4 Analiza przypadku, czyli metoda case study, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław Ph. Sadler, Zarządzanie w społeczeństwie postindustrialnym, Biblioteka Menedżera, Kraków M. Sułek, J. Świniarski, Etyka jako filozofia jako dobrego działania zawodowego, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa Sznajder, Strategie marketingowe na rynku międzynarodowym, PWN, Warszawa1995. R.B. Tucker, Zarządzanie z przyszłością, Prószyński i S-ka, Warszawa Abstract This article is a trial of defining the role of case study method in didactics of management sciences on example of University of Podlasie in Siedlce. Still improvement of teaching methods Internships, Debates, Projects Analysis etc., more universal access to Internet and widespread information give students, and in the future managers, access to practical knowledge in very short time. Case study is not a complicated method, but it needs the knowledge of means its using, which are helpful in realization many subject projects in management sciences. Nota o autorze Autorka od 4 lat jest pracownikiem Wydziału Zarządzania Akademii Podlaskiej w Siedlcach. Ukończyła studia doktoranckie w Kolegium Gospodarki Światowej w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Odbywała praktyki zagraniczne w USA. Jest współautorką i autorką ponad 20 artykułów w języku polskim i języku angielskim. Jej zainteresowania głównie skupiają się na zarządzaniu i finansach międzynarodowych. 17

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego Efekty kształcenia dla kierunku Administracja Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego II stopień Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Administracja należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5 Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU INFORMACJE OGÓLNE Klub Europejski EURO5 istnieje od września 2001 roku. Spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 11. CELE PRZEDMIOTU: Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WIEDZA

KARTA PRZEDMIOTU 11. CELE PRZEDMIOTU: Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WIEDZA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/ 5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 6. LICZBA GODZIN: 30h (WY), 30h

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Gospodarowanie zasobami pracy w regionie Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: Załącznik do uchwały nr 145/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Administracja studia drugiego stopnia poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

Public Disclosure of Student Learning Form

Public Disclosure of Student Learning Form International Assembly for Collegiate Business Education Public Disclosure of Student Learning Form Institution: Academic Business Unit: WYŻSZA SZKOŁA BANKOWA W POZNANIU WYDZIAŁ FINANSÓW I BANKOWOŚCI Academic

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 3. Forma studiów Studia stacjonarne 4. Tytuł uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące Działanie realizowane w ramach projektu Absolwent informatyki lub matematyki specjalistą na rynku pracy Matematyka i informatyka może i trudne, ale nie nudne Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące dr

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych

Program studiów podyplomowych Program studiów podyplomowych Wydział prowadzący studia podyplomowe: Nazwa studiów podyplomowych: Nazwa studiów podyplomowych w j. angielskim: Umiejscowienie studiów w obszarze kształcenia: Ogólna charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

EKONOMIKA I FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Program specjalności dla studentów studiów stacjonarnych I stopnia Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ nt. EKONOMIKA I FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Opiekun specjalności: dr Artur Sajnóg Katedra

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE w roku szkolnym 2015/2016 Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Czym jest PBL? mgr Alina Stryjak Nauczanie problemowe (Problem Based Learning, PBL) To nauczanie

Bardziej szczegółowo

Formularz dobrych praktyk. http://loxv.wroclaw.pl. Bogumiła Mandat. Joanna Brosiło. Dobre praktyki

Formularz dobrych praktyk. http://loxv.wroclaw.pl. Bogumiła Mandat. Joanna Brosiło. Dobre praktyki Formularz dobrych praktyk Metryczka szkoły: Nazwa szkoły Adres (ulica, nr lokalu, kod pocztowy, miejscowość) Adres poczty elektronicznej Liceum Ogólnokształcące Nr XV im. mjr. Piotra Wysockiego ul. Wojrowicka

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r.

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów pierwszego stopnia na kierunku finanse i rachunkowość prowadzonych na

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Kowalach Oleckich opracował zespół w składzie: Jadwiga Lizanowicz Mirosław Mularczyk Teresa Truchan Urszula Kołodzińska Kluczem

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach) Załącznik nr 42 do Uchwały Nr 54/2012 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 20 czerwca 2012 r. Nazwa wydziału: Wydział Filologiczny Nazwa kierunku studiów: informacja naukowa i bibliotekoznawstwo Obszar

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiotu: humanistyczny i w-f Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE Organization and Management Forma studiów: studia stacjonarne Poziom

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO Zespołu Szkół nr 60 w Warszawie

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO Zespołu Szkół nr 60 w Warszawie SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO Zespołu Szkół nr 60 w Warszawie Obowiązujące akty prawne dotyczące udzielania uczniom pomocy w wyborze zawodu i kierunku kształcenia: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r.

Bardziej szczegółowo

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono Raport z analizy wyników badania losów zawodowych absolwentów Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM w Olsztynie rocznika 2012/2013 w 6 miesięcy po ukończeniu studiów Przedmiotem analizy są wyniki badania losów

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Załącznik nr 1 Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40%

2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40% 1. Nazwa kierunku: Zarządzanie oświatą i organizacjami pozarządowymi (studia I stopnia) 2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40% 3. Dziedziny nauki i dyscypliny, do których

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. Efekty kształcenia dla kierunku PRAWNO-EKONOMICZNEGO studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Studia prowadzone wspólnie przez Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Uchwały nr 11/2014/2015 Senatu Akademickiego AIK z dnia 24 lutego 2015 r.

Załącznik nr 1 do Uchwały nr 11/2014/2015 Senatu Akademickiego AIK z dnia 24 lutego 2015 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA (opis zakładanych kierunkowych efektów kształcenia w odniesieniu do efektów kształcenia dla obszaru/obszarów, tzw. tabela pokrycia efektów obszarowych przez efekty kierunkowe) dla kierunku

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie oświatą i organizacjami pozarządowymi

Zarządzanie oświatą i organizacjami pozarządowymi PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod programu studiów pieczęć i podpis dziekana Wydział Humanistyczny Studia wyższe na kierunku

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr./2013 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 21 czerwca 2013 r.

UCHWAŁA Nr./2013 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 21 czerwca 2013 r. PSP.40- /13 (projekt) UCHWAŁA Nr./2013 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie utworzenia specjalności kształcenia Nauczyciel języka angielskiego w

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA na studiach trzeciego stopnia w dyscyplinie architektura i urbanistyka 1. Koncepcja kształcenia

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT Efekty kształcenia dla kierunku studiów PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Wydział Towaroznawstwa Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów

1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów 1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów 1.1. Nazwa kierunku studiów GOSPODARKA PRZESTRZENNA 1.2. Poziom kształcenia Studia II stopnia 1.3. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 1.4. Forma studiów

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE Organization and Management Forma studiów: studia stacjonarne Poziom kwalifikacji:

Bardziej szczegółowo

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o Założenia ogólne 1. Nazwa kierunku studiów: Administracja 2. Nazwy specjalności kształcenia tworzonych w ramach kierunku: administracja publiczna i administracja

Bardziej szczegółowo

I. Realizacja Szkolnego Programu Profilaktyki i Szkolnego Programu Wychowawczego

I. Realizacja Szkolnego Programu Profilaktyki i Szkolnego Programu Wychowawczego NONCEPCJA PRACY SPOŁECZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 12 W WARSZAWIE-WESOŁEJ W LATACH 2010-2015 Wstęp Misja Szkoły Wizja szkoły Priorytety do pracy w latach 2010-2015 W obszarze kształcenia: I. Podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem.

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Opis ćwiczenia ĆWICZENIE Czy biznes jest opłacalny? Ent-teach Rozdział 3 Analiza Rynku To ćwiczenie skierowane jest do studentów wszystkich obszarów kształcenia zawodowego, którzy biorą udział w projekcie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr./2014 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 27 czerwca 2014 r.

UCHWAŁA Nr./2014 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 27 czerwca 2014 r. PSP.40-4/14 (projekt) UCHWAŁA Nr./014 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 7 czerwca 014 r. w sprawie utworzenia specjalności kształcenia Zarządzanie zasobami ludzkimi na studiach

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa kierunku studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE- studia I stopnia

1. Nazwa kierunku studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE- studia I stopnia 1. Nazwa kierunku studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE- studia I stopnia 2. Obszar kształcenia Stosunki międzynarodowe jako kierunek studiów lokuje się w obszarze kształcenia w zakresie nauk społecznych. 3.

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Przyswojenie przez studentów podstawowych pojęć z C2. Przekazanie studentom wiedzy i zasad, dotyczących podstawowych

Bardziej szczegółowo

Program studiów doktoranckich

Program studiów doktoranckich I. INFORMACJE OGÓLNE Program studiów doktoranckich Zał. nr 2b uchwała nr 54/836/2015 Rady Wydziału Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu zatwierdzono w

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia STUDIA PODYPLOMOWE

Bardziej szczegółowo

Metody Badań Methods of Research

Metody Badań Methods of Research AKADEMIA LEONA KOŹMIŃSKIEGO KOŹMIŃSKI UNIVERSITY SYLABUS PRZEDMIOTU NA ROK AKADEMICKI 2010/2011 SEMESTR letni NAZWA PRZEDMIOTU/ NAZWA PRZEDMIOTU W JEZYKU ANGIELSKIM KOD PRZEDMIOTU LICZBA PUNKTÓW ECTS Metody

Bardziej szczegółowo

PODYPLOMOWE STUDIA MENEDŻERSKIE ORGANIZACJI I ZARZADZANIA W KULTURZE FIZYCZNEJ Program ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO PROGRAMOWE

PODYPLOMOWE STUDIA MENEDŻERSKIE ORGANIZACJI I ZARZADZANIA W KULTURZE FIZYCZNEJ Program ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO PROGRAMOWE PODYPLOMOWE STUDIA MENEDŻERSKIE ORGANIZACJI I ZARZADZANIA W KULTURZE FIZYCZNEJ Program ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO PROGRAMOWE I. Informacje ogólne Podyplomowe Studia Menedżerskie Organizacji i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Seminarium dyplomowe Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU Wykładowcy

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 Pozostałe etapy (przykładowe zagadnienia) Gimnazjum 6. Wybrane zagadnienia geografii

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL.

PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL. PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL. SZAFERA W ŻARKACH I CELE PROGRAMU Cel główny: poprawa efektywności kształcenia w szkole

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 1 I. Informacja o szkole: a. Nazwa szkoły: Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego w Słupsku. b. Adres szkoły: ul. Profesora Lotha 3, 76

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego PRACA Z GRUPĄ Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego Cele pracy grupowej: - zaspokajanie potrzeb rozwojowych związanych z różnymi rodzajami aktywności,

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia)

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia) Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia) Specjalności: finanse przedsiębiorstw informatyka w finansach Ulotka

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

Strona 1. SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY. Warszawa 2015/16

Strona 1. SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY. Warszawa 2015/16 Strona 1 SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY Warszawa 2015/16 Strona 2 PODSTAWA PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO SZKOŁY Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. Ustawa

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR R - 0000 17/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r.

UCHWAŁA NR R - 0000 17/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r. UCHWAŁA NR R - 0000 17/14 SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r. w sprawie zatwierdzenia efektów kształcenia dla kierunku studiów Logistyka (drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Program studiów doktoranckich

Program studiów doktoranckich Program studiów doktoranckich Zał. nr 2a uchwała nr 54/836/2015 Rady Wydziału Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu zatwierdzono w dniu 3 lipca 2015 r.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBSŁUGA INFORMATYCZNA W HOTELARSTWIE. kl. IIT i IIIT rok szkolny 2015/2016

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBSŁUGA INFORMATYCZNA W HOTELARSTWIE. kl. IIT i IIIT rok szkolny 2015/2016 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBSŁUGA INFORMATYCZNA W HOTELARSTWIE kl. IIT i IIIT rok szkolny 2015/2016 Celem przedmiotowego systemu oceniania jest: 1. Wspieranie rozwoju ucznia przez diagnozowanie jego

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO XL Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Żeromskiego w Warszawie 1 AKTY PRAWNE: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MENAGERA CZYLI ZARZĄDZAJ PO MISTRZOWSKU

AKADEMIA MENAGERA CZYLI ZARZĄDZAJ PO MISTRZOWSKU AKADEMIA MENAGERA CZYLI ZARZĄDZAJ PO MISTRZOWSKU To cykl szkoleń podnoszących kompetencje menadżerskie zaprojektowany dla kierowników, menadżerów i dyrektorów, którzy mają ochotę rozwijać swoje zdolności

Bardziej szczegółowo

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie MISJA I WIZJA Załącznik nr 02 do Statutu Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Kostrzyn 2012 r. 1 S t r o n a MISJA SZKOŁY J WYCHOWUJEMY POLAKA I EUROPEJCZYKA esteśmy

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA PROJEKTY UNIJNE I POZYSKIWANIE FUNDUSZY Z UE

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA PROJEKTY UNIJNE I POZYSKIWANIE FUNDUSZY Z UE PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów Dziedziny nauki, w których umiejscowiony jest kierunek studiów/ Dyscypliny naukowe, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ROK Obowiązkowe Fakultatywne 1 RAZEM (obowiązkowe + fakultety) I praca pisemna A/ 6 2 seminarium promotorskie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Coaching sportowy KOD S/I/st/29

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Coaching sportowy KOD S/I/st/29 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Coaching sportowy KOD S/I/st/29 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iv semestr 5. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia Podyplomowe dla Nauczycieli Przyroda 2. Opis: Studium

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 9/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Bardziej szczegółowo